Η καρμελλόζη, ευρύτερα γνωστή ως καρβοξυμεθυλοκυτταρίνη νατριούχος, είναι ένα εξειδικευμένο οφθαλμικό λιπαντικό, το οποίο αποτελεί τη βασική επιλογή για την αντιμετώπιση του συνδρόμου ξηροφθαλμίας και των ερεθισμών της οφθαλμικής επιφάνειας. Αναπληρώνοντας το υδάτινο και βλεννώδες στρώμα της δακρυϊκής στοιβάδας, προστατεύει τον κερατοειδή από τις φθορές που προκαλεί η ξηρότητα. Η πιο χαρακτηριστική παρενέργεια της ουσίας, ιδιαίτερα στις παχύρρευστες μορφές της, είναι η προσωρινή, άμεση θόλωση της όρασης αμέσως μετά την ενστάλαξη, η οποία διαρκεί λίγα λεπτά αλλά απαιτεί προσοχή.
1. Εισαγωγή και Μηχανισμός Δράσης της Καρμελλόζης
Το φυσιολογικό δάκρυ δεν είναι απλώς νερό. Αποτελείται από τρία πολύπλοκα στρώματα. Ένα εξωτερικό λιπιδικό στρώμα, ένα μεσαίο υδάτινο και ένα εσωτερικό βλεννώδες στρώμα το οποίο κολλάει πάνω στα κύτταρα του κερατοειδούς. Στο σύνδρομο ξηροφθαλμίας, αυτή η ευαίσθητη δομή καταρρέει, αφήνοντας τον κερατοειδή απροστάτευτο απέναντι στον αέρα, τη σκόνη και την τριβή από τα βλέφαρα, προκαλώντας πόνο, κάψιμο και μικροτραυματισμούς.
Η καρμελλόζη είναι ένα πολυμερές μεγάλου μοριακού βάρους, παράγωγο της κυτταρίνης. Ο μηχανισμός δράσης της βασίζεται στις εξαιρετικές ιξωδοελαστικές και βλεννοπροσκολλητικές της ιδιότητες. Μόλις ενσταλαχθεί στον οφθαλμό, το μόριο δεσμεύεται άμεσα στα κύτταρα του επιθηλίου του κερατοειδούς, μιμούμενο απόλυτα τη δράση του φυσικού βλεννώδους στρώματος των δακρύων.
Μέσω αυτής της ισχυρής πρόσδεσης, δημιουργεί ένα υδρόφιλο, προστατευτικό στρώμα, ένα είδος μικροσκοπικής ασπίδας από υδρογέλη. Αυτό το στρώμα συγκρατεί το νερό στην επιφάνεια του ματιού, αποτρέποντας την ταχεία εξάτμισή του και αυξάνοντας δραματικά τον χρόνο παραμονής των δακρύων, είτε φυσικών είτε τεχνητών, στον οφθαλμό. Επιπλέον, μειώνει την οσμωτικότητα της δακρυϊκής στοιβάδας, καταπολεμώντας τη φλεγμονή που προκαλείται από το υπερβολικά πυκνό και αλμυρό δάκρυ που συναντάται στην ξηροφθαλμία, προάγοντας την επούλωση των κυττάρων.
2. Προειδοποιήσεις και Πριν τη Χρήση της Καρμελλόζης
Παρόλο που η καρμελλόζη είναι γενικά απολύτως ασφαλής, οι προειδοποιήσεις εστιάζονται κυρίως στα έκδοχα και τον τρόπο χρήσης των φιαλιδίων. Η πιο κρίσιμη προειδοποίηση αφορά τα συντηρητικά. Πολλά κολλύρια πολλαπλών χρήσεων περιέχουν χλωριούχο βενζαλκόνιο, ένα συντηρητικό που σε μακροχρόνια χρήση καταστρέφει τα κύτταρα του κερατοειδούς και επιδεινώνει τη φλεγμονή της ξηροφθαλμίας. Ασθενείς που χρειάζονται σταγόνες περισσότερες από τέσσερις φορές την ημέρα, πρέπει αυστηρά να χρησιμοποιούν σκευάσματα χωρίς συντηρητικά σε αμπούλες μιας χρήσης.
Οι χρήστες μαλακών φακών επαφής πρέπει να επιδεικνύουν ιδιαίτερη προσοχή. Το συντηρητικό χλωριούχο βενζαλκόνιο απορροφάται από το υλικό των φακών επαφής, αλλοιώνοντας το χρώμα τους και προκαλώντας τοξικότητα στο μάτι. Οι ασθενείς οφείλουν να αφαιρούν τους φακούς τους πριν την ενστάλαξη και να περιμένουν τουλάχιστον δεκαπέντε λεπτά προτού τους επανατοποθετήσουν, εκτός αν χρησιμοποιούν σκεύασμα εγκεκριμένο για χρήση πάνω από τους φακούς.
Εάν ο ασθενής βιώνει ασταμάτητο, βαθύ οφθαλμικό πόνο, σοβαρή ερυθρότητα που χειροτερεύει αντί να βελτιώνεται, ή ξαφνική απώλεια όρασης, δεν πρέπει να βασίζεται στην καρμελλόζη. Αυτά τα συμπτώματα δεν είναι ξηροφθαλμία, αλλά ενδεχομένως μια απειλητική λοίμωξη, έλκος κερατοειδούς ή γλαύκωμα. Η χρήση των τεχνητών δακρύων σε αυτές τις περιπτώσεις απλώς καθυστερεί την απαραίτητη ιατρική διάγνωση.
3. Ενδείξεις και Οδηγός Δοσολογίας για την Καρμελλόζη
Η χρήση του φαρμάκου ενδείκνυται για την ανακούφιση από το αίσθημα καύσου, τον ερεθισμό και τη δυσφορία που οφείλονται στην ξηρότητα των οφθαλμών. Αποτελεί επίσης ιδανική επιλογή ως προστατευτικό για περαιτέρω ερεθισμούς από την έκθεση στον αέρα, τον ήλιο, τον καπνό ή την πολύωρη χρήση οθονών υπολογιστή. Επιπλέον, χρησιμοποιείται συχνά μετεγχειρητικά, έπειτα από επεμβάσεις διόρθωσης όρασης με λέιζερ, για την επούλωση της οφθαλμικής επιφάνειας.
Η δοσολογία είναι εξαιρετικά εξατομικευμένη και εξαρτάται από τη βαρύτητα της πάθησης. Η συνήθης δοσολογία είναι μία έως δύο σταγόνες στον πάσχοντα οφθαλμό, όσο συχνά απαιτείται. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί από μία φορά την ημέρα, έως και κάθε ώρα σε σοβαρές περιπτώσεις, εφόσον το σκεύασμα δεν περιέχει συντηρητικά.
Η σωστή τεχνική εφαρμογής είναι καθοριστική. Ο ασθενής πρέπει να γείρει το κεφάλι του ελαφρώς προς τα πίσω, να τραβήξει το κάτω βλέφαρο απαλά προς τα κάτω δημιουργώντας έναν μικρό θύλακα, και να ρίξει τη σταγόνα, προσέχοντας να μην αγγίξει το άκρο του φιαλιδίου στο μάτι ή τις βλεφαρίδες, προκειμένου να αποτραπεί η μικροβιακή μόλυνση του περιεχομένου. Μετά την ενστάλαξη, το μάτι πρέπει να κλείσει απαλά για ένα λεπτό ώστε το υγρό να απλωθεί ομοιόμορφα.
4. Αναλυτική Παρουσίαση Παρενεργειών της Καρμελλόζης
Η καρμελλόζη δρα επιφανειακά, δεν εισέρχεται στο εσωτερικό του ματιού και δεν απορροφάται στη συστηματική κυκλοφορία του αίματος, επομένως οι παρενέργειες είναι αποκλειστικά τοπικές.
Συχνές Παρενέργειες
Το πιο κοινό σύμπτωμα είναι η άμεση θόλωση της όρασης αμέσως μετά την ενστάλαξη. Το πολυμερές της καρμελλόζης, ειδικά στα σκευάσματα υψηλού ιξώδους, δημιουργεί ένα παχύ στρώμα πάνω στον κερατοειδή που διαθλά λάθος το φως για λίγα λεπτά, μέχρι να απλωθεί σωστά με το ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων. Επιπλέον, πολλοί ασθενείς αισθάνονται ένα στιγμιαίο, ελαφρύ τσούξιμο ή κάψιμο, το οποίο οφείλεται συνήθως στην αντίδραση του ήδη ερεθισμένου ματιού με τα συντηρητικά ή το pH του διαλύματος.
Σοβαρές Παρενέργειες που Πρέπει να Αναφέρετε
Παρόλο που είναι εξαιρετικά σπάνιες, μπορεί να εκδηλωθούν σοβαρές αντιδράσεις υπερευαισθησίας. Αν παρατηρήσετε ότι μετά την εφαρμογή τα βλέφαρά σας πρήζονται έντονα, το μάτι γίνεται κατακόκκινο, εμφανίζεται οξύς πόνος που δεν υπήρχε πριν, ή αισθάνεστε υπερβολικό κνησμό γύρω από τον οφθαλμό, πρόκειται για αλλεργική αντίδραση. Η διακοπή της χρήσης είναι άμεση και απαιτείται αξιολόγηση από οφθαλμίατρο.
Σπάνιες Παρενέργειες
Σε παρατεταμένη χρήση σκευασμάτων με συντηρητικά, αναφέρεται σπάνια η επιδείνωση της ξηροφθαλμίας και η δημιουργία μικρών πληγών στην επιφάνεια του κερατοειδούς, μια κατάσταση γνωστή ως στικτή κερατίτιδα. Επίσης, ορισμένοι ασθενείς αναφέρουν υπερβολική και παράδοξη δακρύρροια, ως αντίδραση του ματιού να αποβάλει το παχύρρευστο υγρό.
Παρενέργειες που Συνήθως Δεν Απαιτούν Ιατρική Φροντίδα
Ορισμένοι χρήστες ξυπνούν το πρωί με την αίσθηση ότι τα βλέφαρά τους είναι ελαφρώς κολλημένα, ή παρατηρούν μια μικρή κρούστα στις βλεφαρίδες. Αυτό αποτελεί απλώς το αποξηραμένο υπόλειμμα του πολυμερούς της καρμελλόζης και απομακρύνεται εύκολα πλένοντας το πρόσωπο με ζεστό νερό. Αίσθημα ύπαρξης ξένου σώματος για ελάχιστα λεπτά μετά την ενστάλαξη θεωρείται επίσης φυσιολογικό.
| Κατηγορία Παρενέργειας | Συμπτώματα |
|---|---|
| Συχνές | Παροδική θολή όραση, στιγμιαίο τσούξιμο, ελαφρύ κάψιμο |
| Σοβαρές | Έντονο οίδημα βλεφάρων, οξύς πόνος, αλλεργική επιπεφυκίτιδα |
| Σπάνιες | Στικτή κερατίτιδα από συντηρητικά, υπερβολική δακρύρροια |
| Ήπιες/Παροδικές | Κρούστα στις βλεφαρίδες, αίσθημα ξένου σώματος αμέσως μετά τη χρήση |
5. Υπερβολική Δόση Καρμελλόζης: Συμπτώματα και Αντιμετώπιση
Η έννοια της κλινικής, συστηματικής υπερδοσολογίας είναι πρακτικά ανύπαρκτη με τα οφθαλμικά λιπαντικά. Ακόμη και αν ο ασθενής, κατά λάθος, καταπιεί το περιεχόμενο ενός ολόκληρου φιαλιδίου, η καρμελλόζη είναι μια αδρανής ουσία, παράγωγο κυτταρίνης, η οποία διέρχεται από το πεπτικό σύστημα χωρίς να απορροφάται, προσφέροντας απλώς μια ήπια καθαρτική δράση χωρίς τοξικότητα.
Η μοναδική μορφή “υπερδοσολογίας” αφορά την τοπική χρήση υπερβολικής ποσότητας στον οφθαλμό. Εάν ο ασθενής στάξει πολλές σταγόνες ταυτόχρονα, το μάτι απλώς θα υπερχειλίσει και η περίσσεια θα τρέξει στα μάγουλα. Η συσσώρευση μεγάλου όγκου παχύρρευστου υγρού θα προκαλέσει πολύ έντονη θόλωση της όρασης, η οποία μπορεί να διαρκέσει περισσότερο, καθιστώντας τον ασθενή ανίκανο να διαβάσει ή να δει καθαρά για περίπου δέκα έως είκοσι λεπτά.
Επιπλέον, η υπερβολική χρήση προϊόντων που περιέχουν συντηρητικά (πολλές φορές ανά ώρα) θα οδηγήσει γρήγορα σε χημικό ερεθισμό του κερατοειδούς, προκαλώντας έντονο κάψιμο. Σε τέτοιες περιπτώσεις τοπικού ερεθισμού, η λύση είναι απλή. Ξεπλύνετε τα μάτια με άφθονο, καθαρό φυσιολογικό ορό και αφήστε τον οφθαλμό να ηρεμήσει για λίγες ώρες, διακόπτοντας προσωρινά την εφαρμογή των σταγόνων.
6. Παράλειψη Δόσης του Φαρμάκου και Τι Πρέπει να Αποφύγετε
Δεδομένου ότι το φάρμακο χρησιμοποιείται κυρίως συμπτωματικά, κατ επίκληση, δεν υπάρχει αυστηρό ιατρικό πρωτόκολλο παράλειψης δόσης. Εάν ξεχάσετε να βάλετε τα δάκρυα και το μάτι σας αρχίσει να τσούζει, βάλτε τη σταγόνα εκείνη τη στιγμή. Δεν υφίσταται καμία απολύτως επίπτωση από τη λήψη διπλής ποσότητας ή από την παράλειψη.
Το πιο κρίσιμο στοιχείο που πρέπει να αποφεύγετε είναι η μόλυνση της συσκευασίας. Η μύτη του φιαλιδίου είναι αποστειρωμένη. Ποτέ μην αγγίζετε τη μύτη με τα δάχτυλά σας, ούτε να την ακουμπάτε στις βλεφαρίδες, το δέρμα ή τον κερατοειδή κατά την ενστάλαξη. Αυτή η πρακτική μεταφέρει μικρόβια μέσα στο φιαλίδιο, με αποτέλεσμα την επόμενη φορά που θα βάλετε τη σταγόνα, να προκαλέσετε σοβαρή βακτηριακή λοίμωξη στο μάτι σας.
Επίσης, πρέπει να αποφεύγεται η χρήση ανοιγμένων αμπουλών μίας χρήσης για πολλές ώρες. Επειδή αυτές δεν περιέχουν συντηρητικά, μόλις ανοιχτούν, αποτελούν ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη μικροβίων. Οποιοδήποτε υπόλοιπο στην αμπούλα πρέπει να πετιέται αμέσως μετά τη χρήση και να μην φυλάσσεται για την επόμενη ημέρα.
7. Φαρμακευτικές Αλληλεπιδράσεις της Καρμελλόζης
Λόγω του ότι η ουσία είναι φαρμακολογικά αδρανής και δρα μόνο μηχανικά ως λιπαντικό, δεν παρουσιάζει χημικές αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα, είτε αυτά λαμβάνονται από το στόμα, είτε ενδοφλεβίως.
Ωστόσο, παρουσιάζει εξαιρετικά σημαντικές φυσικές αλληλεπιδράσεις με άλλα οφθαλμικά κολλύρια. Αν χρησιμοποιείτε φαρμακευτικά κολλύρια, για παράδειγμα για το γλαύκωμα ή αντιβιοτικά, η ταυτόχρονη χρήση της καρμελλόζης θα “ξεπλύνει” το θεραπευτικό φάρμακο από το μάτι, πριν προλάβει να απορροφηθεί.
Ο απαράβατος κανόνας είναι να αφήνετε ένα χρονικό κενό τουλάχιστον δέκα έως δεκαπέντε λεπτών ανάμεσα στη χρήση διαφορετικών κολλυρίων. Επιπλέον, το λιπαντικό, επειδή είναι παχύρρευστο, πρέπει να ενσταλάζεται πάντα τελευταίο. Αν χρησιμοποιείτε και οφθαλμική αλοιφή, η αλοιφή μπαίνει στο τέλος, μετά τις σταγόνες της καρμελλόζης.
8. Προφυλάξεις, Κλινική Ασφάλεια και Διάρκεια Δράσης
Η ξηροφθαλμία είναι μια χρόνια κατάσταση και η ασφαλής χρήση των δακρύων απαιτεί σωστή επιλογή προϊόντος. Αν ο ασθενής χρειάζεται σταγόνες σε συνεχή, καθημερινή βάση, η αγορά φιαλιδίων πολλαπλών χρήσεων με το ειδικό φίλτρο (που δεν επιτρέπει στα μικρόβια να μπουν μέσα και δεν χρειάζεται συντηρητικά) ή οι αμπούλες μιας χρήσης είναι η μοναδική κλινικά ασφαλής επιλογή μακροπρόθεσμα.
Η οδήγηση αμέσως μετά την εφαρμογή απαγορεύεται. Ο ασθενής πρέπει να περιμένει μερικά λεπτά μέχρι η όρασή του να καθαρίσει πλήρως πριν οδηγήσει ή χειριστεί επικίνδυνα μηχανήματα, εξαιτίας της παροδικής θόλωσης. Η καρμελλόζη θεωρείται απόλυτα ασφαλής κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του θηλασμού, διότι η συστηματική απορρόφηση είναι μηδενική.
Η διάρκεια δράσης του λιπαντικού ποικίλλει. Τα λεπτόρρευστα διαλύματα (π.χ. μηδέν κόμμα πέντε τοις εκατό) ανακουφίζουν το μάτι για μία έως δύο ώρες, αλλά απαιτούν συχνές εφαρμογές. Αντίθετα, τα πιο παχύρρευστα διαλύματα (π.χ. ένα τοις εκατό) δημιουργούν ένα πολύ πιο δυνατό φιλμ που διατηρεί την υγρασία για αρκετές ώρες, γεγονός που τα καθιστά ιδανικά για χρήση λίγο πριν τον βραδινό ύπνο, προστατεύοντας τον κερατοειδή κατά τη διάρκεια της νύχτας.
9. Πώς να Σταματήσετε τη Λήψη, Αποθήκευση και Απόρριψη
Η διακοπή της χρήσης μπορεί να γίνει ανά πάσα στιγμή, άμεσα. Επειδή το φάρμακο δεν θεραπεύει την αιτία της ξηροφθαλμίας αλλά μόνο τα συμπτώματά της, η διακοπή του θα επαναφέρει το αίσθημα καύσου και ξηρότητας αν η υποκείμενη φλεγμονή δεν έχει υποχωρήσει, αλλά δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος φυσιολογικής εξάρτησης.
Τα φιαλίδια πρέπει να διατηρούνται σε θερμοκρασία περιβάλλοντος κάτω των εικοσιπέντε βαθμών Κελσίου και να μην εκτίθενται στον ήλιο ή στην παγωνιά. Το πιο κρίσιμο στοιχείο είναι η ημερομηνία λήξης μετά το άνοιγμα. Ένα κοινό φιαλίδιο με συντηρητικά πρέπει να πετιέται αυστηρά είκοσι οκτώ ημέρες (τέσσερις εβδομάδες) μετά το πρώτο άνοιγμα. Ορισμένα πιο σύγχρονα φιαλίδια χωρίς συντηρητικά μπορούν να κρατηθούν για τρεις έως έξι μήνες, ανάλογα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.
Τυχόν ληγμένα φιαλίδια δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιούνται, διότι το διάλυμα μπορεί να έχει αναπτύξει επικίνδυνα μικρόβια. Απορρίψτε τα περισσεύματα στους ειδικούς πράσινους κάδους στα φαρμακεία και μην τα αδειάζετε στις αποχετεύσεις.
10. Πότε να Επισκεφθείτε Γιατρό Κατά τη Διάρκεια της Θεραπείας
Η συνεχής ανάγκη για τεχνητά δάκρυα δεν πρέπει να καλύπτει σοβαρά προβλήματα. Εάν, παρόλο που χρησιμοποιείτε τις σταγόνες εντατικά, ο πόνος στο μάτι αυξάνεται, νιώθετε υπερβολική ενόχληση στο φως (φωτοφοβία) ή παρατηρήσετε κιτρινωπές εκκρίσεις που κολλάνε τα βλέφαρά σας το πρωί, πρέπει να επισκεφθείτε άμεσα οφθαλμίατρο. Αυτά είναι σημάδια σοβαρής μικροβιακής επιπεφυκίτιδας ή εξέλκωσης του κερατοειδούς.
Επίσης, αν η θολή όραση δεν υποχωρήσει μετά από πέντε με δέκα λεπτά από την ενστάλαξη και παραμένει για ώρες, ίσως έχετε αναπτύξει αλλεργία στο φάρμακο ή πάσχετε από άλλη οφθαλμική νόσο που απαιτεί εξέταση του βυθού του ματιού.
Τέλος, εάν βάζετε σταγόνες πάνω από οκτώ φορές την ημέρα και παρ’ όλα αυτά το αίσθημα της άμμου μέσα στο μάτι παραμένει, η καρμελλόζη από μόνη της δεν επαρκεί. Ο ιατρός ενδέχεται να χρειαστεί να σας συνταγογραφήσει τοπικά κορτικοστεροειδή, κυκλοσπορίνη ή να προχωρήσει σε τοποθέτηση πωμάτων στους δακρυϊκούς πόρους για να σταματήσει την αποστράγγιση των δακρύων.
11. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ) για την Καρμελλόζη
1. Σε τι βοηθάει η καρμελλόζη σε σχέση με το απλό νερό;
Το απλό νερό εξατμίζεται αμέσως και ξεπλένει τα φυσικά έλαια του ματιού, κάνοντας τα πράγματα χειρότερα. Η καρμελλόζη είναι ένα παχύρρευστο τζελ που κολλάει στον κερατοειδή, διατηρώντας το μάτι υγρό για ώρες.
2. Γιατί βλέπω θολά μόλις βάλω τη σταγόνα;
Αυτό συμβαίνει επειδή το φάρμακο είναι πιο παχύρρευστο από τα φυσικά σας δάκρυα. Όσο πιο πυκνό είναι, τόσο περισσότερη ώρα θολώνει την όραση. Το ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων θα βοηθήσει να απλωθεί σωστά.
3. Μπορώ να τις χρησιμοποιώ φορώντας τους φακούς επαφής μου;
Εξαρτάται από το σκεύασμα. Εάν το μπουκαλάκι έχει συντηρητικά, απαγορεύεται, γιατί θα καταστρέψουν τους φακούς. Εάν χρησιμοποιείτε αμπούλες μιας χρήσης χωρίς συντηρητικά, συνήθως επιτρέπεται, αλλά ρωτήστε τον οπτικό σας.
4. Επιτρέπεται να βάλω σταγόνες αν έχω γλαύκωμα;
Ναι, απολύτως. Τα τεχνητά δάκρυα δεν επηρεάζουν καθόλου την ενδοφθάλμια πίεση. Απλώς φροντίστε να τα ρίχνετε δεκαπέντε λεπτά μετά το κολλύριο του γλαυκώματος για να μην το ξεπλύνετε.
5. Είναι επικίνδυνο αν καταπιώ κατά λάθος μια σταγόνα;
Καθόλου. Η ουσία περνά συχνά από τον δακρυϊκό πόρο στον λαιμό. Είναι απολύτως ακίνδυνη και μάλιστα χρησιμοποιείται ευρέως και στη βιομηχανία τροφίμων.
6. Γιατί τσούζει το μάτι μου όταν ρίχνω το κολλύριο;
Αν το μάτι σας είναι εξαιρετικά ξηρό, έχει μικρές, αόρατες πληγές. Οτιδήποτε υγρό πέσει πάνω, ακόμα και το κολλύριο, θα τσούξει για λίγα δευτερόλεπτα. Αν το τσούξιμο επιμένει, ίσως έχετε αλλεργία στα συντηρητικά του.
7. Πόσο καιρό μπορώ να κρατήσω μια ανοιγμένη αμπούλα;
Οι αμπούλες μιας χρήσης δεν έχουν συντηρητικά. Απαγορεύεται να τις κρατάτε ανοιχτές στην τσέπη σας για αργότερα, διότι γεμίζουν μικρόβια. Χρησιμοποιήστε τις και πετάξτε τις αμέσως.
8. Μπορώ να εθιστώ στα τεχνητά δάκρυα;
Δεν υπάρχει κανένας σωματικός εθισμός. Το μάτι σας δεν σταματά να παράγει δικά του δάκρυα επειδή βάζετε τεχνητά. Τα βάζετε απλώς επειδή το μάτι σας έχει πρόβλημα και τα χρειάζεται για να ανακουφιστεί.
12. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
