Αρχική ❯ Συμπτώματα ❯ Γιατί νιώθω δύσπνοια όταν ξαπλώνω εντελώς ανάσκελα στο κρεβάτι;

Γιατί νιώθω δύσπνοια όταν ξαπλώνω εντελώς ανάσκελα στο κρεβάτι;

1. Εισαγωγή στην ορθόπνοια

Το αίσθημα έλλειψης αέρα όταν ο ασθενής ξαπλώνει εντελώς επίπεδα ανάσκελα αποτελεί ένα κλινικό σύμπτωμα που ονομάζεται ορθόπνοια. Η κατάσταση αυτή προκαλείται κυρίως από την ανακατανομή των υγρών του σώματος και την αδυναμία της καρδιάς ή των πνευμόνων να διαχειριστούν τον αυξημένο όγκο αίματος. Για να ανακουφιστεί το άτομο αναγκάζεται να ανασηκωθεί ή να χρησιμοποιήσει επιπλέον μαξιλάρια.

Η ορθόπνοια δεν αποτελεί πάθηση από μόνη της αλλά έναν ισχυρό δείκτη υποκείμενης δυσλειτουργίας. Κατά την όρθια ή καθιστή θέση η βαρύτητα κρατά σημαντικό μέρος του αίματος στα κάτω άκρα και την κοιλιακή χώρα. Μόλις το σώμα λάβει την ύπτια θέση ο όγκος αυτός επιστρέφει ορμητικά προς τον θώρακα.

Αυτή η αιμοδυναμική αλλαγή επιβαρύνει άμεσα την καρδιά και τους πνεύμονες. Εάν τα όργανα αυτά είναι υγιή η προσαρμογή γίνεται ακαριαία χωρίς κανένα σύμπτωμα. Εάν όμως υπάρχει υποκείμενη βλάβη η αυξημένη πίεση οδηγεί άμεσα σε αναπνευστική δυσχέρεια.

2. Ο μηχανισμός της καρδιακής ανεπάρκειας

Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί την πιο κοινή και σοβαρή αιτία της ορθόπνοιας. Η καρδιά λειτουργεί ως μια αντλία που προωθεί το αίμα σε όλο το σώμα. Όταν η αριστερή κοιλία της καρδιάς αποδυναμώνεται δεν καταφέρνει να εξωθήσει αποτελεσματικά το αίμα που δέχεται από τους πνεύμονες.

Κατά την κατάκλιση η φλεβική επιστροφή από τα πόδια προς την καρδιά αυξάνεται δραματικά. Η ήδη εξασθενημένη καρδιά αδυνατεί να διαχειριστεί αυτόν τον επιπλέον όγκο. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία κυκλοφοριακής συμφόρησης στα αγγεία που συνδέουν τους πνεύμονες με την καρδιά.

Η αυξημένη υδροστατική πίεση μέσα στα πνευμονικά τριχοειδή αναγκάζει το υγρό του αίματος να διαρρεύσει στις κυψελίδες. Οι κυψελίδες είναι οι μικροσκοπικοί σάκοι αέρα όπου γίνεται η ανταλλαγή οξυγόνου. Η παρουσία υγρού μέσα σε αυτούς εμποδίζει την οξυγόνωση προκαλώντας το αίσθημα του πνιγμού.

3. Πνευμονικό οίδημα και αναπνευστική δυσχέρεια

Το υγρό που συσσωρεύεται στους πνεύμονες οδηγεί στο πνευμονικό οίδημα. Σε αρχικά στάδια η συλλογή υγρού είναι ήπια και προκαλεί έναν ξηρό βήχα ή έναν ανεπαίσθητο συριγμό όταν ο ασθενής ξαπλώνει. Καθώς η κατάσταση εξελίσσεται το οίδημα γίνεται πιο εκτεταμένο.

Το πνευμονικό οίδημα μειώνει δραματικά την ελαστικότητα των πνευμόνων. Οι αναπνευστικοί μύες πρέπει να καταβάλουν τεράστια προσπάθεια για να εκπτύξουν τον θώρακα. Αυτή η αυξημένη μηχανική εργασία της αναπνοής ερμηνεύεται από τον εγκέφαλο ως έντονη δύσπνοια.

Όταν ο ασθενής κάθεται όρθιος η βαρύτητα ανακουφίζει προσωρινά τη συμφόρηση τραβώντας το υγρό προς τις βάσεις των πνευμόνων. Αυτό ελευθερώνει τους ανώτερους λοβούς επιτρέποντας επαρκή ανταλλαγή αερίων. Η ανακούφιση αυτή είναι το κλασικότερο γνώρισμα της καρδιακής ορθόπνοιας.

4. Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ)

Οι χρόνιες παθήσεις των πνευμόνων αποτελούν τον δεύτερο βασικό πυλώνα διερεύνησης. Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια καταστρέφει την αρχιτεκτονική των πνευμόνων και μειώνει την ικανότητα εκπνοής. Οι αεραγωγοί παραμένουν μερικώς φραγμένοι από βλέννα και φλεγμονή.

Στην επίπεδη στάση η μηχανική της αναπνοής αλλάζει. Τα κοιλιακά όργανα πιέζουν το διάφραγμα προς τα πάνω περιορίζοντας τον διαθέσιμο χώρο για την έκπτυξη των πνευμόνων. Για έναν ασθενή με ΧΑΠ του οποίου οι πνεύμονες είναι ήδη υπερδιατεταμένοι αυτή η πίεση καθιστά την αναπνοή εξαιρετικά κοπιαστική.

Επιπρόσθετα οι εκκρίσεις που λιμνάζουν στους βρόγχους μετακινούνται λόγω της βαρύτητας μπλοκάροντας μικρότερους αεραγωγούς. Ο ασθενής αναγκάζεται να ανασηκωθεί για να βήξει και να καθαρίσει το αναπνευστικό του δέντρο. Η δυσκολία αυτή παρεμποδίζει δραματικά την ποιότητα του ύπνου.

5. Βρογχικό άσθμα και νυκτερινές παροξύνσεις

Το βρογχικό άσθμα χαρακτηρίζεται από υπεραντιδραστικότητα των αεραγωγών. Ενώ η δύσπνοια του άσθματος εμφανίζεται οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας οι νυχτερινές κρίσεις είναι ιδιαίτερα συχνές. Αυτό οφείλεται εν μέρει σε φυσιολογικές ορμονικές διακυμάνσεις.

Κατά τη διάρκεια της νύχτας τα επίπεδα κορτιζόλης στο αίμα μειώνονται. Η κορτιζόλη έχει ισχυρή αντιφλεγμονώδη δράση. Η πτώση της επιτρέπει τη δημιουργία τοπικού οιδήματος στα τοιχώματα των βρόγχων. Παράλληλα αυξάνεται ο τόνος του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος το οποίο προκαλεί βρογχόσπασμο.

Όταν το άτομο ξαπλώνει η αντίσταση των αεραγωγών αυξάνεται φυσιολογικά. Σε έναν ασθματικό ασθενή αυτή η αύξηση πυροδοτεί άμεσο συριγμό και αίσθημα βάρους στο στήθος. Συχνά η αναζήτηση καθιστής θέσης βοηθά στην ενεργοποίηση των επικουρικών μυών της αναπνοής.

6. Υπνική άπνοια και διαταραχές του ύπνου

Το σύνδρομο αποφρακτικής υπνικής άπνοιας σχετίζεται άμεσα με τη δυσκολία αναπνοής στην ύπτια θέση. Το σύνδρομο αυτό προκαλείται από τη χαλάρωση των μυών του φάρυγγα κατά τη διάρκεια του ύπνου. Οι χαλαροί ιστοί καταρρέουν και αποφράσσουν πλήρως ή μερικώς την αναπνευστική οδό.

Στην ύπτια θέση η βαρύτητα τραβάει τη βάση της γλώσσας και τη μαλακή υπερώα προς το πίσω μέρος του λαιμού. Αυτό μεγιστοποιεί την απόφραξη. Ο ασθενής σταματά να αναπνέει για αρκετά δευτερόλεπτα γεγονός που ρίχνει απότομα τα επίπεδα οξυγόνου στο αίμα.

Ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται την ασφυξία και προκαλεί μια μικρή αφύπνιση. Ο ασθενής ξυπνά απότομα με ένα αίσθημα πνιγμού ή έντονης δύσπνοιας παίρνοντας μια βαθιά, θορυβώδη ανάσα. Αυτός ο κύκλος επαναλαμβάνεται πολλές φορές καταστρέφοντας τη φυσιολογική αρχιτεκτονική του ύπνου.

7. Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ)

Μια αιτία που συχνά διαφεύγει της προσοχής είναι η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση. Τα οξέα του στομάχου παλινδρομούν προς τον οισοφάγο προκαλώντας το κλασικό αίσθημα καύσου. Στην επίπεδη θέση χάνεται η προστατευτική δράση της βαρύτητας που κρατά τα υγρά στο στομάχι.

Εάν τα οξέα φτάσουν ψηλά στον λαιμό ενδέχεται να εισέλθουν μικροσταγονίδια στην τραχεία. Αυτή η μικροεισρόφηση ερεθίζει βίαια τους αεραγωγούς. Ο ερεθισμός προκαλεί άμεσο αντανακλαστικό βρογχόσπασμο που εκδηλώνεται ως ξαφνική δύσπνοια και έντονος βήχας.

Ο ασθενής συνήθως ξυπνά τρομαγμένος αναζητώντας καθαρό αέρα. Η κατάσταση αυτή μιμείται σε μεγάλο βαθμό τις νυχτερινές κρίσεις άσθματος. Η διάγνωση τίθεται με την προσεκτική λήψη ιστορικού και ανταποκρίνεται θεαματικά στη χορήγηση αντιόξινων φαρμάκων.

8. Ο ρόλος της παχυσαρκίας

Το αυξημένο σωματικό βάρος επιβαρύνει άμεσα το αναπνευστικό σύστημα. Ο λιπώδης ιστός συσσωρεύεται γύρω από τον θώρακα και στην κοιλιακή χώρα. Η παρουσία του λειτουργεί ως μηχανικό εμπόδιο που περιορίζει την ελευθερία κινήσεων των πνευμόνων.

Όταν ένα παχύσαρκο άτομο ξαπλώνει το βάρος της κοιλιάς πιέζει ασφυκτικά το διάφραγμα προς τον θώρακα. Οι πνεύμονες δεν έχουν τον απαραίτητο χώρο για να εκπτυχθούν πλήρως. Αυτό μειώνει τη ζωτική χωρητικότητα των πνευμόνων καθιστώντας την αναπνοή εξαιρετικά ρηχή.

Για να αντισταθμίσει τον μειωμένο όγκο αέρα ο οργανισμός αυξάνει τον ρυθμό της αναπνοής (ταχύπνοια). Αυτή η συνεχής προσπάθεια οδηγεί σε κόπωση των αναπνευστικών μυών. Η απώλεια βάρους βελτιώνει θεαματικά τη μηχανική της αναπνοής και εξαλείφει την ορθόπνοια.

9. Κλινική αξιολόγηση και διαφορική διάγνωση

Η σωστή ιατρική προσέγγιση ξεκινά με τη λήψη ενός σχολαστικού ιστορικού. Ο ιατρός θα ρωτήσει με ακρίβεια πόσα μαξιλάρια χρειάζεται ο ασθενής για να κοιμηθεί. Η “ορθόπνοια δύο μαξιλαριών” είναι ένας κλασικός κλινικός όρος που δηλώνει τη βαρύτητα του προβλήματος.

Ακολουθεί η φυσική εξέταση. Η ακρόαση της καρδιάς αποκαλύπτει πιθανά φυσήματα ή αρρυθμίες. Η ακρόαση των βάσεων των πνευμόνων είναι κρίσιμη για την ανίχνευση υγρού (υγροί ρόγχοι). Η εξέταση των κάτω άκρων για την παρουσία οιδήματος επιβεβαιώνει την υποψία δεξιάς καρδιακής ανεπάρκειας.

Η διαφορική διάγνωση απαιτεί την ταυτοποίηση του κυρίαρχου συστήματος που πάσχει. Παθήσεις που προκαλούν παρόμοια συμπτώματα περιλαμβάνουν την πνευμονική υπέρταση και σοβαρές αναιμίες. Τα συμπτώματα συγκρίνονται συχνά με αυτά που περιγράφονται σε άρθρα για την δύσπνοια και κούραση.

Υποκείμενη Αιτία Χαρακτηριστικά της Δύσπνοιας κατά την Κατάκλιση
Καρδιακή Ανεπάρκεια Επιδεινώνεται άμεσα στην ύπτια θέση. Ανακούφιση με επιπλέον μαξιλάρια. Συνοδεύεται από οίδημα στα πόδια.
ΧΑΠ / Άσθμα Συνοδεύεται από συριγμό, έντονο βήχα και παραγωγή πτυέλων. Επιδείνωση λόγω πίεσης στο διάφραγμα.
Γαστροοισοφαγική Παλινδρόμηση Αίσθημα πνιγμού και καύσου. Ενεργοποιείται βήχας από εισρόφηση οξέων τη νύχτα.
Υπνική Άπνοια Ξαφνική αφύπνιση με αίσθημα ασφυξίας. Έντονο ροχαλητό πριν την παύση της αναπνοής.

10. Διαγνωστικές εργαστηριακές εξετάσεις

Το καρδιογράφημα (ΗΚΓ) είναι η πρώτη βασική εξέταση ελέγχοντας τον ρυθμό και ανιχνεύοντας ενδείξεις υπερτροφίας του μυοκαρδίου. Η ακτινογραφία θώρακος παρέχει μια άμεση εικόνα του μεγέθους της καρδιάς. Δείχνει επίσης καθαρά τη συλλογή υγρού στο παρέγχυμα των πνευμόνων.

Ο αιματολογικός έλεγχος περιλαμβάνει τη μέτρηση του δείκτη BNP (νατριουρητικό πεπτίδιο). Αυτή η ουσία εκκρίνεται από την καρδιά όταν υφίσταται διάταση από αυξημένο όγκο αίματος. Τα υψηλά επίπεδα BNP επιβεβαιώνουν την καρδιακή προέλευση της ορθόπνοιας με μεγάλη ακρίβεια.

Οι λειτουργικές δοκιμασίες αναπνοής (σπιρομέτρηση) διενεργούνται για να αξιολογηθεί η αναπνευστική ικανότητα. Διαχωρίζουν τα αποφρακτικά νοσήματα (όπως το άσθμα) από τα περιοριστικά. Η συνδυασμένη αξιολόγηση αυτών των δεδομένων παρέχει μια ολοκληρωμένη εικόνα.

11. Υπερηχοκαρδιογράφημα και εξειδικευμένοι έλεγχοι

Το υπερηχοκαρδιογράφημα (Triplex καρδιάς) αποτελεί την εξέταση εκλογής για την αξιολόγηση της καρδιακής λειτουργίας. Επιτρέπει την οπτικοποίηση των καρδιακών κοιλοτήτων σε πραγματικό χρόνο. Μετρά το κλάσμα εξώθησης το οποίο δείχνει το ποσοστό του αίματος που αντλεί η καρδιά σε κάθε χτύπο.

Μέσω του υπερήχου ελέγχεται η ακεραιότητα των καρδιακών βαλβίδων. Η στένωση ή η ανεπάρκεια μιας βαλβίδας προκαλεί σοβαρή ανατροπή στη ροή του αίματος οδηγώντας άμεσα σε πνευμονική συμφόρηση. Οι πληροφορίες αυτές είναι θεμελιώδεις για τον σχεδιασμό της θεραπείας.

Εάν υπάρχει υποψία υπνικής άπνοιας ο ασθενής παραπέμπεται σε εργαστήριο ύπνου. Η πολυυπνογραφία καταγράφει τον ρυθμό της αναπνοής, τα επίπεδα οξυγόνου και την εγκεφαλική δραστηριότητα καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας. Καταγράφει επακριβώς τα επεισόδια άπνοιας.

12. Πότε απαιτείται επείγουσα ιατρική βοήθεια

Η ορθόπνοια που εμφανίζεται αιφνιδίως και δεν υποχωρεί ούτε με την καθιστή θέση αποτελεί επείγουσα ιατρική κατάσταση. Η ταχεία συλλογή υγρού στους πνεύμονες συνιστά οξύ πνευμονικό οίδημα. Η κατάσταση αυτή είναι απειλητική για τη ζωή και απαιτεί άμεση νοσοκομειακή αντιμετώπιση.

Συνοδά συμπτώματα που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου περιλαμβάνουν τον έντονο πόνο στο στήθος. Ο πόνος αυτός σε συνδυασμό με τη δύσπνοια υποδηλώνει οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου. Άλλα ανησυχητικά σημεία είναι ο κρύος ιδρώτας, η σύγχυση και το κυανό χρώμα στα χείλη.

Η παραγωγή αφρωδών πτυέλων με ίχνη αίματος αποτελεί όψιμο σημάδι σοβαρής πνευμονικής συμφόρησης. Σε οποιαδήποτε από αυτές τις περιπτώσεις η κλήση ασθενοφόρου πρέπει να γίνει χωρίς την παραμικρή καθυστέρηση για τη χορήγηση οξυγόνου και ενδοφλέβιας αγωγής.

13. Πρακτικές στρατηγικές και αλλαγές στον τρόπο ζωής

Μέχρι την ιατρική αξιολόγηση ο ασθενής οφείλει να εφαρμόσει πρακτικές που ελαφρύνουν τα συμπτώματα. Η χρήση ρυθμιζόμενου κρεβατιού που ανασηκώνει τον κορμό προσφέρει σημαντική ανακούφιση. Εναλλακτικά η τοποθέτηση ειδικών ανατομικών μαξιλαριών σφήνας επιτυγχάνει το ίδιο αποτέλεσμα χωρίς να καταπονεί τον αυχένα.

Η μείωση της πρόσληψης αλατιού είναι κομβικής σημασίας. Το νάτριο κατακρατά υγρά στον οργανισμό αυξάνοντας τον συνολικό όγκο του αίματος. Αποφεύγοντας τα επεξεργασμένα τρόφιμα η καρδιά ανακουφίζεται από το περιττό φορτίο.

Ο περιορισμός της λήψης υγρών και μεγάλων γευμάτων τρεις ώρες πριν από τον ύπνο αποτρέπει τη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση. Ταυτόχρονα η σταδιακή απώλεια βάρους μειώνει τη μηχανική πίεση στο αναπνευστικό σύστημα επιτρέποντας βαθύτερη αναπνοή.

14. Φαρμακευτική αγωγή και διαχείριση

Η θεραπεία κατευθύνεται αυστηρά προς το υποκείμενο αίτιο. Για την καρδιακή ανεπάρκεια η βάση της θεραπείας είναι τα διουρητικά φάρμακα. Αυτά αναγκάζουν τα νεφρά να αποβάλουν την περίσσεια υγρών μέσω των ούρων. Αυτό μειώνει δραστικά το πνευμονικό οίδημα και εξαφανίζει την ορθόπνοια.

Παράλληλα χορηγούνται φάρμακα που ενισχύουν την αντλητική ικανότητα της καρδιάς και μειώνουν την αρτηριακή πίεση. Η σταθεροποίηση της καρδιακής λειτουργίας επιτρέπει στον ασθενή να κοιμάται ξανά εντελώς επίπεδα. Η συμμόρφωση στη φαρμακευτική αγωγή είναι απόλυτη προτεραιότητα.

Για τα αναπνευστικά νοσήματα τα εισπνεόμενα βρογχοδιασταλτικά και κορτικοστεροειδή μειώνουν τη φλεγμονή και ανοίγουν τους αεραγωγούς. Στην περίπτωση της υπνικής άπνοιας συνταγογραφείται η χρήση συσκευής CPAP. Η συσκευή αυτή διοχετεύει αέρα υπό θετική πίεση κρατώντας τον αεραγωγό ανοιχτό.

15. Πρόγνωση και μακροχρόνια παρακολούθηση

Η ορθόπνοια είναι ένα σύμπτωμα που απαιτεί διαρκή παρακολούθηση. Όταν διαχειρίζεται σωστά το βασικό αίτιο η πρόγνωση για την ποιότητα ζωής του ασθενούς είναι εξαιρετική. Οι περισσότεροι ασθενείς αναφέρουν θεαματική βελτίωση του ύπνου τους λίγες ημέρες μετά την έναρξη της θεραπείας.

Ωστόσο αποτελεί έναν εξαιρετικό βιοδείκτη. Η επανεμφάνιση της ορθόπνοιας σε έναν ήδη ρυθμισμένο ασθενή υποδεικνύει απορρύθμιση της νόσου. Είναι το πρώτο σημάδι ότι η καρδιακή ανεπάρκεια επιδεινώνεται ή ότι τα φάρμακα χρειάζονται τροποποίηση.

Ο τακτικός καρδιολογικός και πνευμονολογικός έλεγχος διασφαλίζει την έγκαιρη αναπροσαρμογή της θεραπείας. Η εκπαίδευση του ασθενούς να αναγνωρίζει τις πρώιμες αλλαγές στο αναπνευστικό του πρότυπο αποτελεί εγγύηση για τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της υγείας του.

16. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Πόσα μαξιλάρια είναι το φυσιολογικό για να κοιμάται κανείς;

Η χρήση ενός ανατομικού μαξιλαριού είναι το φυσιολογικό. Αν χρειάζεστε συστηματικά δύο ή τρία μαξιλάρια για να μην νιώθετε ότι πνίγεστε αυτό είναι ένδειξη ορθόπνοιας.

2. Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην ορθόπνοια και το άσθμα;

Το άσθμα προκαλεί δύσπνοια ανεξαρτήτως στάσης λόγω στένωσης των βρόγχων. Η ορθόπνοια εμφανίζεται αυστηρά όταν ξαπλώνετε επίπεδα και ανακουφίζεται άμεσα όταν κάθεστε όρθιοι.

3. Μπορεί το άγχος να προκαλέσει δυσκολία στην αναπνοή όταν ξαπλώνω;

Το άγχος προκαλεί αίσθημα έλλειψης αέρα αλλά συνήθως δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη στάση του σώματος. Αν η δύσπνοια φεύγει μόνο όταν σηκώνεστε πρέπει να γίνει καρδιολογικός έλεγχος.

4. Τι ρόλο παίζει η διατροφή στην ορθόπνοια;

Η κατανάλωση αλμυρών τροφών προκαλεί κατακράτηση υγρών στο σώμα. Αυτός ο επιπλέον όγκος υγρών επιβαρύνει την καρδιά εντείνοντας το σύμπτωμα.

5. Είναι χρήσιμο να πίνω πολύ νερό πριν τον ύπνο;

Σε περιπτώσεις καρδιακής ανεπάρκειας η υπερβολική λήψη υγρών πριν τον ύπνο επιδεινώνει τη συμφόρηση των πνευμόνων και κάνει την αναπνοή δυσκολότερη.

Βιβλιογραφία

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.

Σχετικά θέματα:δύσπνοιαορθόπνοια

Συγγραφή & Επιστημονική Επιμέλεια

Συντακτική Ομάδα Biomedica

Συγγραφή & Συλλογή Δεδομένων:
Συντακτική Ομάδα Biomedica.gr

Επιστημονικός Εκδότης (Publisher):
Γκίκας Γεώργιος

  • Πτυχιούχος Τεχνολόγος Ιατρικών Οργάνων
  • Διπλωματούχος Ομοιοπαθητικής Συμβουλευτικής PDHom (UK)
  • Πιστοποιημένο Μέλος (Affiliate - AFHom) του Faculty of Homeopathy (UK) — Φορέας υπό την Αιγίδα της Α.Μ. Βασιλιά Καρόλου Γ'