Αρχική ❯ Συμπτώματα ❯ Γιατί δυσκαμπτούν τα δάχτυλά μου στο κρύο;

Γιατί δυσκαμπτούν τα δάχτυλά μου στο κρύο;

1. Εισαγωγή στη δυσκαμψία των δακτύλων από το κρύο

Η δυσκαμψία των δακτύλων στις χαμηλές θερμοκρασίες οφείλεται στην περιφερική αγγειοσυστολή και την αύξηση του ιξώδους του αρθρικού υγρού. Το σώμα στην προσπάθειά του να διατηρήσει την κεντρική του θερμοκρασία μειώνει τη ροή του αίματος στα άκρα στερώντας από τους μύες και τις αρθρώσεις την απαραίτητη οξυγόνωση και θερμότητα. Παράλληλα το υγρό που λιπαίνει τις αρθρώσεις γίνεται παχύρρευστο δημιουργώντας τεράστια μηχανική αντίσταση στην κίνηση.

Τα χέρια μας είναι τα πιο εκτεθειμένα τμήματα του σώματος στις περιβαλλοντικές αλλαγές. Διαθέτουν ένα εξαιρετικά πολύπλοκο δίκτυο μικροσκοπικών οστών τενόντων και ευαίσθητων νευρικών απολήξεων χωρίς όμως την προστασία επαρκούς λιπώδους ιστού.

Όταν ο υδράργυρος πέφτει αυτός ο λεπτεπίλεπτος μηχανισμός χάνει την ελαστικότητά του. Η κλινική κατανόηση αυτής της αντίδρασης βοηθά στον διαχωρισμό του φυσιολογικού συμπτώματος από παθολογικές καταστάσεις όπως το φαινόμενο Raynaud ή η ρευματοειδής αρθρίτιδα που επιδεινώνονται ραγδαία στο ψύχος.

2. Ο μηχανισμός της περιφερικής αγγειοσυστολής

Η επιβίωση του ανθρώπινου οργανισμού εξαρτάται από τη διατήρηση της θερμοκρασίας των ζωτικών οργάνων όπως η καρδιά και ο εγκέφαλος στους τριάντα επτά βαθμούς Κελσίου. Όταν το δέρμα εκτίθεται στο κρύο ο υποθάλαμος δίνει σήμα συναγερμού.

Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα προκαλεί άμεση συστολή των λείων μυϊκών ινών που περιβάλλουν τα αιμοφόρα αγγεία των άκρων. Αυτή η διαδικασία ονομάζεται αγγειοσυστολή και έχει σκοπό να κρατήσει το ζεστό αίμα στο κέντρο του κορμού μειώνοντας την απώλεια θερμότητας από την περιφέρεια.

Αυτή η δραστική μείωση της αιμάτωσης αφήνει τα δάχτυλα κρύα ωχρά και με μειωμένη παροχή οξυγόνου. Η ισχαιμική αυτή κατάσταση στερεί από τους μύες την ενέργεια που χρειάζονται για να συσπαστούν γρήγορα προκαλώντας την αίσθηση της αδεξιότητας.

3. Η επίδραση στο αρθρικό υγρό

Κάθε άρθρωση στα δάχτυλα περιέχει μια μικρή ποσότητα αρθρικού υγρού το οποίο λειτουργεί ως το βιολογικό λιπαντικό που επιτρέπει στα οστά να γλιστρούν ανώδυνα. Το υγρό αυτό έχει τη συμπεριφορά ενός ιξωδοελαστικού υλικού.

Σε φυσιολογικές θερμοκρασίες το αρθρικό υγρό είναι λεπτόρρευστο διευκολύνοντας την ταχύτατη κίνηση. Όταν όμως η θερμοκρασία της άρθρωσης πέφτει το υγρό πήζει και γίνεται παχύρρευστο μοιάζοντας με κρύο μέλι.

Αυτή η αύξηση του ιξώδους δημιουργεί τεράστια μηχανική τριβή. Για να κάμψει το άτομο το δάχτυλό του πρέπει να υπερνικήσει αυτή τη φυσική αντίσταση του πηγμένου υγρού κάτι που απαιτεί περισσότερη μυϊκή προσπάθεια και δημιουργεί την αίσθηση της απόλυτης δυσκαμψίας.

4. Μεταβολές στην ελαστικότητα των τενόντων

Οι κινήσεις των δακτύλων δεν ελέγχονται από μύες μέσα στα ίδια τα δάχτυλα αλλά από τους μύες του αντιβραχίου οι οποίοι συνδέονται με τα οστά μέσω μακριών λεπτών τενόντων.

Οι τένοντες είναι φτιαγμένοι κυρίως από κολλαγόνο το οποίο είναι εξαιρετικά ευαίσθητο στις αλλαγές της θερμοκρασίας. Στο κρύο οι ίνες του κολλαγόνου συρρικνώνονται και χάνουν την ευλυγισία τους.

Η απώλεια ελαστικότητας σημαίνει ότι οι τένοντες δεν γλιστρούν εύκολα μέσα στα έλυτρά τους. Κάθε προσπάθεια κίνησης συναντά μηχανικό εμπόδιο αυξάνοντας τον κίνδυνο μικροτραυματισμών και φλεγμονής στην περιοχή.

5. Μείωση της νευρικής αγωγιμότητας

Τα νεύρα που τροφοδοτούν τα χέρια λειτουργούν μεταδίδοντας ηλεκτρικά σήματα. Η ταχύτητα με την οποία ταξιδεύουν αυτά τα σήματα εξαρτάται άμεσα από την τοπική θερμοκρασία των ιστών.

Όταν τα δάχτυλα παγώνουν η αγωγιμότητα των νευρικών ινών επιβραδύνεται σημαντικά. Η καθυστέρηση αυτή στη μεταφορά των εντολών από τον εγκέφαλο προς τους μύες προκαλεί καθυστερημένη αντίδραση και αίσθηση αδυναμίας.

Επιπλέον η μειωμένη νευρική λειτουργία μεταβάλλει την αισθητικότητα. Τα δάχτυλα μουδιάζουν χάνουν την ικανότητα λεπτού χειρισμού και κάθε μηχανική πίεση γίνεται αντιληπτή ως βαθύς και αμβλύς πόνος.

6. Το φαινόμενο Raynaud

Σε ορισμένα άτομα η φυσιολογική αγγειοσυστολή του κρύου είναι υπερβολική και παθολογική. Αυτή η κατάσταση ονομάζεται φαινόμενο Raynaud. Οι αρτηρίες των δακτύλων παθαίνουν έντονο σπασμό διακόπτοντας σχεδόν εντελώς την κυκλοφορία του αίματος.

Η κλινική εικόνα είναι δραματική. Τα δάχτυλα γίνονται κάτασπρα σαν κερί στη συνέχεια κυανώνονται λόγω έλλειψης οξυγόνου και τέλος όταν το αίμα επιστρέφει γίνονται έντονα κόκκινα και πρήζονται.

Η δυσκαμψία κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου Raynaud είναι απόλυτη και συνοδεύεται από οξύ ισχαιμικό πόνο που θυμίζει κάψιμο από καυτές βελόνες απαιτώντας άμεση προστασία από το ψύχος.

7. Οστεοαρθρίτιδα και περιβαλλοντικές επιρροές

Η οστεοαρθρίτιδα των χεριών πλήττει κυρίως τις τελικές αρθρώσεις των δακτύλων. Ο χόνδρος που προστατεύει τα οστά έχει ήδη φθαρεί προκαλώντας χρόνια φλεγμονή και δημιουργία οστεοφύτων.

Οι αλλοιωμένες αυτές αρθρώσεις είναι εξαιρετικά ευαίσθητες στις μεταβολές της βαρομετρικής πίεσης και της θερμοκρασίας. Το κρύο προκαλεί συστολή των φλεγμονωδών ιστών γύρω από την άρθρωση αυξάνοντας την εσωτερική πίεση.

Αυτό το μηχανικό σφίξιμο σε συνδυασμό με το παχύρρευστο αρθρικό υγρό κάνει την πρωινή έγερση μια επίπονη διαδικασία για τους ασθενείς οι οποίοι χρειάζονται ζεστό νερό για να επαναφέρουν την κινητικότητα στα χέρια τους.

8. Ρευματοειδής αρθρίτιδα και χειμερινές εξάρσεις

Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι ένα αυτοάνοσο νόσημα που φλεγμαίνει τον αρθρικό υμένα. Σε αντίθεση με τη μηχανική φθορά η νόσος αυτή επηρεάζεται συστηματικά από το στρες που προκαλεί το ψύχος στον οργανισμό.

Οι χαμηλές θερμοκρασίες λειτουργούν ως στρεσογόνος παράγοντας που πυροδοτεί το ανοσοποιητικό σύστημα αυξάνοντας την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών. Το οίδημα στις αρθρώσεις των δακτύλων εντείνεται ραγδαία.

Η δυσκαμψία είναι συμμετρική διαρκεί περισσότερο από μία ώρα μετά το ξύπνημα και βελτιώνεται ελάχιστα με την απλή κίνηση υποδηλώνοντας τη φλεγμονώδη και όχι απλώς θερμική φύση του προβλήματος.

9. Πίνακας αξιολόγησης συμπτωμάτων

Η αναγνώριση των διαφορών βοηθά στον καθορισμό της επικινδυνότητας.

Τύπος Δυσκαμψίας Κύρια Αιτία Χαρακτηριστικά και Συμπτώματα
Φυσιολογική θερμική Αγγειοσυστολή και πήξη υγρού Υποχωρεί άμεσα σε ζεστό περιβάλλον
Φαινόμενο Raynaud Ακραίος αγγειόσπασμος Αλλαγή χρώματος σε λευκό/μπλε οξύς πόνος
Οστεοαρθρίτιδα Μηχανική φθορά και πίεση Πόνος στις άκρες των δακτύλων σκληρά εξογκώματα
Ρευματοειδής Αρθρίτιδα Αυτοάνοση φλεγμονή Οίδημα στις μεσαίες αρθρώσεις διαρκεί πάνω από ώρα

10. Η σημασία της υγρασίας και του ανέμου

Το απόλυτο νούμερο της θερμοκρασίας δεν λέει πάντα την αλήθεια. Ο παράγοντας της υγρασίας και η ταχύτητα του ανέμου μεγεθύνουν την απώλεια θερμότητας από το δέρμα.

Ο ψυχρός αέρας απομακρύνει διαρκώς το λεπτό στρώμα ζεστού αέρα που περιβάλλει τα χέρια φαινόμενο γνωστό ως wind chill. Παράλληλα η υψηλή υγρασία διαπερνά τα ρούχα και μεταφέρει το κρύο ταχύτερα στους ιστούς.

Γι’ αυτό τον λόγο τα δάχτυλα παγώνουν πολύ πιο γρήγορα σε μια υγρή χειμωνιάτικη μέρα με αέρα παρά σε ένα ξηρό και απάνεμο περιβάλλον έστω και αν η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη.

11. Ο ρόλος της διατροφής και της ενυδάτωσης

Η κακή κυκλοφορία συχνά επιδεινώνεται από διατροφικές ελλείψεις. Η ανεπαρκής ενυδάτωση κατά τους χειμερινούς μήνες μειώνει τον όγκο του αίματος καθιστώντας την περιφερική ροή πιο δύσκολη.

Επιπλέον η έλλειψη ωμέγα τρία λιπαρών οξέων και βιταμινών του συμπλέγματος Β αποδυναμώνει τη φυσική αντιφλεγμονώδη άμυνα του οργανισμού και μειώνει την αποτελεσματικότητα της νευρικής αγωγιμότητας.

Η κατανάλωση ζεστών υγρών και τροφών που προάγουν την αγγειοδιαστολή όπως το τζίντζερ και τα μπαχαρικά βοηθά τον οργανισμό να διατηρήσει την κεντρική του θερμοκρασία αποτρέποντας την ακραία σύσπαση των αγγείων στα χέρια.

12. Στρατηγικές πρόληψης και προστατευτικός εξοπλισμός

Η διατήρηση των χεριών ζεστών ξεκινά από τη διατήρηση του κορμού ζεστού. Εάν ο κορμός κρυώσει ο εγκέφαλος θα θυσιάσει πάντα τα άκρα για να σώσει τα ζωτικά όργανα. Το σωστό ντύσιμο με στρώσεις ρούχων είναι θεμελιώδες.

Η χρήση γαντιών πρέπει να γίνεται πριν τα χέρια παγώσουν. Τα γάντια τύπου χούφτας (mittens) είναι ιατρικά πιο αποτελεσματικά από τα γάντια με δάχτυλα διότι επιτρέπουν στα δάχτυλα να μοιράζονται τη σωματική τους θερμότητα στον ίδιο χώρο.

Η κίνηση είναι ζωτικής σημασίας. Το συνεχές άνοιγμα και κλείσιμο της παλάμης ενεργοποιεί τους μύες αυξάνει την τοπική ροή αίματος και παράγει θερμότητα μέσω της μυϊκής τριβής καθυστερώντας την εμφάνιση της δυσκαμψίας.

13. Πρακτικές επαναφοράς της θερμοκρασίας

Όταν τα δάχτυλα έχουν ήδη παγώσει και σκληρύνει η επαναφορά πρέπει να είναι σταδιακή. Η άμεση τοποθέτηση παγωμένων χεριών σε καυτό νερό ή καλοριφέρ είναι καταστροφική και προκαλεί οξύ πόνο και ιστική βλάβη.

Τα αγγεία αδυνατούν να διασταλούν ακαριαία για να διαχειριστούν το θερμικό σοκ. Η ενδεδειγμένη μέθοδος είναι η τοποθέτηση των χεριών σε χλιαρό νερό ή η τοποθέτησή τους κάτω από τις μασχάλες αξιοποιώντας τη φυσική θερμοκρασία του σώματος.

Το απαλό μασάζ από τον καρπό προς τα ακροδάχτυλα διευκολύνει τη μηχανική επιστροφή του αίματος στα ισχαιμικά τριχοειδή επαναφέροντας την ελαστικότητα των τενόντων χωρίς τραυματισμούς.

14. Πότε απαιτείται εξέταση από ρευματολόγο

Η δυσκαμψία του κρύου θεωρείται αναμενόμενη. Ωστόσο εάν η επαναφορά στο ζεστό περιβάλλον συνοδεύεται από έντονο πόνο και αλλαγές στο χρώμα του δέρματος η υποψία συνδρόμου Raynaud είναι υψηλή.

Εάν η δυσκαμψία επιμένει και το καλοκαίρι ή συνοδεύεται από παραμόρφωση των δακτύλων διόγκωση και πρωινή αδυναμία η αξιολόγηση από ρευματολόγο είναι άμεσα απαιτούμενη.

Η έγκαιρη διάγνωση αυτοάνοσων αρθροπαθειών μέσω αιματολογικών εξετάσεων αποτρέπει τη μόνιμη καταστροφή του χόνδρου και εξασφαλίζει τη διατήρηση της πλήρους λειτουργικότητας των χεριών.

15. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Είναι λογικό να πονάνε τα χέρια μου όταν προσπαθώ να τα κουνήσω στο κρύο;

Απολύτως. Το αρθρικό υγρό έχει πήξει και οι τένοντες έχουν συρρικνωθεί. Η προσπάθεια κίνησης συναντά μηχανική αντίσταση που ερεθίζει τα νεύρα προκαλώντας πόνο.

2. Γιατί τα γάντια με δάχτυλα δεν με ζεσταίνουν καθόλου;

Τα γάντια με δάχτυλα απομονώνουν το κάθε δάχτυλο ξεχωριστά εκθέτοντας μεγαλύτερη επιφάνεια του δέρματος στο κρύο και εμποδίζοντας την ανταλλαγή θερμότητας μεταξύ τους.

3. Αν βάλω τα παγωμένα χέρια μου σε καυτό νερό θα συνέλθουν γρηγορότερα;

Απαγορεύεται αυστηρά. Η απότομη αλλαγή θερμοκρασίας προκαλεί βίαιη αγγειοδιαστολή που βλάπτει τα τριχοειδή και προκαλεί αφόρητο πόνο. Χρησιμοποιήστε μόνο χλιαρό νερό.

4. Φταίει το κάπνισμα για τα παγωμένα δάχτυλα;

Ναι η νικοτίνη είναι ισχυρό αγγειοσυσπαστικό φάρμακο. Μειώνει άμεσα τη ροή του αίματος στα άκρα κάνοντας τα χέρια σας πολύ πιο ευάλωτα στο κρύο και τη δυσκαμψία.

5. Αν πιω αλκοόλ θα ζεσταθούν τα χέρια μου;

Το αλκοόλ προκαλεί αγγειοδιαστολή και δίνει μια ψευδή αίσθηση ζέστης στο δέρμα. Στην πραγματικότητα όμως αυξάνει την απώλεια θερμότητας από το σώμα κάνοντάς σας να κρυώσετε εσωτερικά πολύ πιο γρήγορα.

16. Βιβλιογραφία

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.

Συγγραφή & Επιστημονική Επιμέλεια

Συντακτική Ομάδα Biomedica

Συγγραφή & Συλλογή Δεδομένων:
Συντακτική Ομάδα Biomedica.gr

Επιστημονικός Εκδότης (Publisher):
Γκίκας Γεώργιος

  • Πτυχιούχος Τεχνολόγος Ιατρικών Οργάνων
  • Διπλωματούχος Ομοιοπαθητικής Συμβουλευτικής PDHom (UK)
  • Πιστοποιημένο Μέλος (Affiliate - AFHom) του Faculty of Homeopathy (UK) — Φορέας υπό την Αιγίδα της Α.Μ. Βασιλιά Καρόλου Γ'