Η μεστρανόλη είναι ένα ισχυρό, συνθετικό οιστρογόνο που χρησιμοποιείται κλινικά ως το δραστικό συστατικό σε συνδυασμένα από του στόματος αντισυλληπτικά χάπια, συχνά σε συνδυασμό με προγεσταγόνα. Η πιο αξιοσημείωτη και απειλητική για τη ζωή παρενέργειά της είναι η αυξημένη πηκτικότητα του αίματος, γεγονός που πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο ανάπτυξης σοβαρών θρομβοεμβολικών επεισοδίων, όπως η εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση και η πνευμονική εμβολή.
1. Εισαγωγή & Μηχανισμός Δράσης για τη Μεστρανόλη
Η μεστρανόλη αποτελεί πρακτικά ένα προφάρμακο. Όταν λαμβάνεται από το στόμα, απορροφάται γρήγορα από το γαστρεντερικό σύστημα και μεταφέρεται στο ήπαρ, όπου υφίσταται απομεθυλίωση για να μετατραπεί στην ενεργή οιστρογονική ουσία, την αιθινυλοιστραδιόλη.
Ως ενεργό οιστρογόνο, δεσμεύεται στους ειδικούς οιστρογονικούς υποδοχείς των κυττάρων σε όλο το σώμα. Στο πλαίσιο της αντισύλληψης, η μεστρανόλη καταστέλλει την έκκριση της ωοθυλακιοτρόπου ορμόνης από την υπόφυση. Αυτή η καταστολή σταματά την ανάπτυξη και την ωρίμανση των ωοθυλακίων στις ωοθήκες, αποτρέποντας με αυτόν τον τρόπο την ωοθυλακιορρηξία.
Παράλληλα, τα οιστρογόνα προκαλούν υπερπλασία και σταθεροποίηση του ενδομητρίου, μειώνοντας την πιθανότητα αιμορραγίας κατά τη διάρκεια του κύκλου, ενώ συνεργάζονται με το συγχορηγούμενο προγεσταγόνο για να μεταβάλουν τη σύσταση της τραχηλικής βλέννας, καθιστώντας την εχθρική προς τα σπερματοζωάρια.
2. Προειδοποιήσεις & Πριν τη λήψη της Μεστρανόλης
Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος αποτελεί την κύρια αντένδειξη για τη χορήγηση της ουσίας. Η μεστρανόλη αντενδείκνυται απόλυτα σε γυναίκες με ιστορικό θρόμβωσης, εγκεφαλικού επεισοδίου, στεφανιαίας νόσου ή σοβαρής αρτηριακής υπέρτασης. Ο κίνδυνος αυτός αυξάνεται δραματικά με την ηλικία και κυρίως με το κάπνισμα. Γυναίκες άνω των 35 ετών που καπνίζουν απαγορεύεται να λαμβάνουν οιστρογόνα αυτού του τύπου.
Ασθενείς με ιστορικό καρκίνου του μαστού, του ενδομητρίου ή άλλων ορμονοεξαρτώμενων όγκων αποκλείονται από τη θεραπεία, καθώς τα οιστρογόνα πυροδοτούν την ανάπτυξη αυτών των κακοηθειών. Επιπλέον, η ουσία απαγορεύεται σε γυναίκες με αδιάγνωστη κολπική αιμορραγία ή βαριά ηπατική ανεπάρκεια.
Γυναίκες που υποφέρουν από ημικρανίες με αύρα διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου εάν λάβουν μεστρανόλη. Η θεραπεία πρέπει να διακόπτεται αμέσως εάν η ασθενής εμφανίσει νέου τύπου, ασυνήθιστα ισχυρούς πονοκεφάλους.
3. Ενδείξεις & Οδηγός Δοσολογίας για τη Μεστρανόλη
Η κύρια ιατρική ένδειξη της μεστρανόλης είναι η πρόληψη της εγκυμοσύνης (από του στόματος αντισύλληψη). Ιστορικά έχει χρησιμοποιηθεί και για την αντιμετώπιση συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης ή για τον έλεγχο διαταραχών του εμμηνορρυσιακού κύκλου, ωστόσο σήμερα τα νεότερα και χαμηλότερης δόσης σκευάσματα αιθινυλοιστραδιόλης τείνουν να την αντικαθιστούν.
Στα αντισυλληπτικά δισκία, η συνήθης δόση ανέρχεται σε 50 μικρογραμμάρια μεστρανόλης, πάντα σε συνδυασμό με ένα προγεσταγόνο. Το χάπι λαμβάνεται καθημερινά, αυστηρά την ίδια ώρα, συνήθως για 21 συνεχόμενες ημέρες, ακολουθούμενο από μια περίοδο διακοπής 7 ημερών κατά την οποία εμφανίζεται η αιμορραγία απόσυρσης.
Η ακρίβεια στην ώρα λήψης είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση των σταθερών επιπέδων των ορμονών στο αίμα και την αποτροπή της ωοθυλακιορρηξίας. Σε περίπτωση γαστρεντερικών διαταραχών (όπως έμετος ή σοβαρή διάρροια) εντός τεσσάρων ωρών από τη λήψη, η απορρόφηση θεωρείται ελλιπής και απαιτούνται πρόσθετα μέτρα προστασίας.
4. Αναλυτική Παρουσίαση Παρενεργειών της Μεστρανόλης
Συχνές Παρενέργειες
Οι οιστρογονικές παρενέργειες είναι εξαιρετικά συχνές κατά τους πρώτους μήνες της λήψης. Οι γυναίκες αναφέρουν συχνά ναυτία, ελαφρά αύξηση του σωματικού βάρους λόγω κατακράτησης υγρών, τάση και πόνο στο στήθος, καθώς και ήπιους πονοκεφάλους. Συχνά παρατηρούνται αλλαγές στη διάθεση, με καταθλιπτικές τάσεις ή αυξημένη ευερεθιστότητα.
Σοβαρές παρενέργειες που πρέπει να αναφέρετε
Η εμφάνιση οξέος, ξαφνικού πόνου στο στήθος, δύσπνοιας, βήχα με αίμα, ή έντονου πόνου και πρηξίματος στη μία γάμπα είναι εξαιρετικά επείγουσα και υποδηλώνει θρομβοεμβολικό επεισόδιο. Επίσης, αν παρατηρηθεί ξαφνική απώλεια της όρασης, ίκτερος (κιτρίνισμα των ματιών), ή ασυνήθιστα υψηλή αρτηριακή πίεση, η λήψη του φαρμάκου διακόπτεται αμέσως.
Σπάνιες Παρενέργειες
Σπανίως, η θεραπεία με οιστρογόνα προκαλεί ηπατικά αδενώματα (καλοήθεις όγκους) που μπορεί να υποστούν ρήξη και να προκαλέσουν επικίνδυνη εσωτερική αιμορραγία. Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις επιδείνωσης της χοληδόχου κύστης (δημιουργία χολόλιθων) και εμφάνισης μελάσματος, δηλαδή σκούρων κηλίδων στο δέρμα του προσώπου λόγω της υπεριώδους ακτινοβολίας.
Παρενέργειες που συνήθως δεν απαιτούν ιατρική φροντίδα
Οι ελαφριές κηλίδες αίματος (spotting) μεταξύ των περιόδων κατά τους πρώτους τρεις μήνες χρήσης, η αυξημένη κολπική έκκριση χωρίς φαγούρα και η ήπια αύξηση της όρεξης αποτελούν φυσιολογικές αποκρίσεις του οργανισμού στην ορμονική προσαρμογή.
| Κατηγορία Παρενέργειας | Συμπτώματα |
|---|---|
| Καρδιαγγειακό Σύστημα | Εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση, πνευμονική εμβολή, υπέρταση |
| Γαστρεντερικό / Ηπατικό | Ναυτία, χολολιθίαση, ηπατικά αδενώματα, ίκτερος |
| Αναπαραγωγικό Σύστημα | Ευαισθησία μαστών, αιμορραγία διάσπασης, αλλαγές λίμπιντο |
| Κεντρικό Νευρικό Σύστημα | Ημικρανίες, καταθλιπτική διάθεση, κόπωση |
5. Υπερβολική Δόση Μεστρανόλης
Η οξεία τοξικότητα από υπερδοσολογία αντισυλληπτικών δισκίων (για παράδειγμα, η κατά λάθος κατάποση πολλών χαπιών από παιδιά) σπάνια οδηγεί σε σοβαρά, απειλητικά για τη ζωή συμπτώματα. Τα οιστρογόνα έχουν μεγάλο περιθώριο οξείας ασφάλειας.
Η υπερβολική λήψη εκδηλώνεται σχεδόν άμεσα με γαστρεντερικές ενοχλήσεις, κυρίως έντονη ναυτία και επαναλαμβανόμενους εμέτους. Στις γυναίκες ή τα νεαρά κορίτσια που έλαβαν την υπερβολική δόση, είναι απολύτως αναμενόμενη η εμφάνιση αιμορραγίας απόσυρσης από τον κόλπο λίγες ημέρες αργότερα, λόγω της απότομης πτώσης των ορμονών.
Δεν απαιτείται ειδικό αντίδοτο, ούτε συνήθως γαστρική πλύση. Η αντιμετώπιση περιορίζεται στην υποστηρικτική φροντίδα, με τη χορήγηση αντιεμετικών εάν ο έμετος είναι ακατάσχετος. Η επανέναρξη του αντισυλληπτικού σχήματος θα πρέπει να καθοριστεί από τον γυναικολόγο.
6. Παράλειψη Δόσης & Τι να αποφύγετε (Μεστρανόλη)
Η συνέπεια στη λήψη είναι το παν. Εάν παραλείψετε ένα χάπι, πάρτε το αμέσως μόλις το θυμηθείτε, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι θα πάρετε δύο χάπια την ίδια μέρα. Εάν παραλείψετε δύο ή περισσότερα χάπια, ο κίνδυνος ωοθυλακιορρηξίας είναι τεράστιος. Πρέπει να χρησιμοποιήσετε επιπλέον μηχανική αντισύλληψη (προφυλακτικό) για τις επόμενες επτά ημέρες.
Το κάπνισμα πρέπει να διακοπεί ριζικά. Ο συνδυασμός καπνίσματος και οιστρογόνων έχει συνεργική, καταστροφική δράση στα αγγεία, πολλαπλασιάζοντας τον κίνδυνο καρδιακής ανακοπής και θρόμβωσης,
Αποφύγετε την παρατεταμένη ακινησία (όπως τα πολύωρα αεροπορικά ταξίδια ή η παραμονή στο κρεβάτι μετά από χειρουργείο). Η ακινησία επιβραδύνει την κυκλοφορία του αίματος στις φλέβες των ποδιών. Ενημερώνετε πάντα τον χειρουργό σας, καθώς τα οιστρογόνα πρέπει συχνά να διακόπτονται εβδομάδες πριν από μια μεγάλη επέμβαση.
7. Με ποια φάρμακα αλληλεπιδρά η Μεστρανόλη;
Τα φάρμακα που ενεργοποιούν (επάγουν) τα ηπατικά ένζυμα του κυτοχρώματος P450 καταστρέφουν την αντισυλληπτική προστασία. Τα αντιεπιληπτικά φάρμακα (καρβαμαζεπίνη, φαινυτοΐνη), καθώς και το βαλσαμόχορτο (St. John’s Wort) επιταχύνουν δραματικά τον μεταβολισμό της μεστρανόλης, μηδενίζοντας τα επίπεδά της στο αίμα και οδηγώντας σε ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη.
Ορισμένα αντιβιοτικά ευρέος φάσματος (όπως οι πενικιλλίνες και οι τετρακυκλίνες) μπορεί να μεταβάλουν την εντερική χλωρίδα, η οποία είναι υπεύθυνη για την επαναρρόφηση των οιστρογόνων. Παρότι τα σύγχρονα δεδομένα είναι αντικρουόμενα, συστήνεται συχνά η χρήση προφυλακτικού κατά τη διάρκεια θεραπείας με τέτοια αντιβιοτικά.
Από την άλλη, κοινά αναλγητικά όπως η παρακεταμόλη δεν μειώνουν την αποτελεσματικότητα του χαπιού. Ωστόσο, η μεστρανόλη αυξάνει τα επίπεδα κάποιων άλλων φαρμάκων στο αίμα (όπως οι κορτικοστεροειδείς ορμόνες), αυξάνοντας τον κίνδυνο τοξικότητας αυτών, γεγονός που ίσως απαιτεί μείωση της δόσης τους.
8. Προφυλάξεις, Ασφάλεια & Διάρκεια Δράσης (Μεστρανόλη)
Η αξιολόγηση της αρτηριακής πίεσης πριν από την έναρξη του χαπιού και σε τακτά χρονικά διαστήματα κατά τη διάρκεια της θεραπείας είναι υποχρεωτική. Τα οιστρογόνα μπορούν να προκαλέσουν κατακράτηση νατρίου και να πυροδοτήσουν υπέρταση σε προδιατεθειμένα άτομα.
Η μεστρανόλη εξασφαλίζει αντισύλληψη από την πρώτη ημέρα λήψης, εφόσον αυτή ξεκινήσει την πρώτη ημέρα της εμμήνου ρύσεως. Η δράση της διατηρείται καθ’ όλη τη διάρκεια των 24 ωρών, υπό την προϋπόθεση της αυστηρής καθημερινής λήψης, ενώ το αποτέλεσμά της αναστρέφεται σύντομα μετά τη διακοπή του κύκλου, με την γονιμότητα να επανέρχεται.
Η χρήση της κατά τη διάρκεια του θηλασμού αντενδείκνυται. Τα οιστρογόνα μειώνουν την ποσότητα και αλλοιώνουν την ποιότητα του μητρικού γάλακτος, ενώ μικρές ποσότητες της ορμόνης περνούν στο βρέφος.
9. Πώς να σταματήσετε τη λήψη & Αποθήκευση/Απόρριψη της Μεστρανόλης
Η διακοπή της λήψης των αντισυλληπτικών δισκίων μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή, ωστόσο συνιστάται να ολοκληρώνεται το τρέχον κουτί (μήνας) για να αποφευχθεί η ανώμαλη αιμορραγία και η διαταραχή του κύκλου. Αμέσως μετά τη διακοπή, η γυναίκα είναι ικανή να συλλάβει.
Αποθηκεύστε τα δισκία μέσα στη συσκευασία κυψέλης τους (blister) για να μπορείτε να παρακολουθείτε τις ημέρες λήψης. Φυλάσσοντα σε θερμοκρασία δωματίου, μακριά από υπερβολική ζέστη, υγρασία και άμεσο ηλιακό φως. Κρατήστε τα μακριά από τα παιδιά.
Αν σας έχουν περισσέψει δισκία που έληξαν ή διακόψατε τη θεραπεία, η απόρριψη πρέπει να γίνεται υπεύθυνα στους κάδους συλλογής των φαρμακείων. Οι ορμόνες προκαλούν τεράστια οικολογική ζημιά στην υδρόβια ζωή εάν απορριφθούν στην τουαλέτα ή τον νεροχύτη.
10. Πότε να επισκεφθείτε γιατρό για τη Μεστρανόλη
Μεταβείτε άμεσα στο πλησιέστερο νοσοκομείο εάν νιώσετε ξαφνικό, οξύ πόνο στο στήθος που αντανακλά στο αριστερό χέρι, ανεξήγητη δύσπνοια, ή αν αρχίσετε να βήχετε αίμα. Αυτά είναι τα κλασικά συμπτώματα της πνευμονικής εμβολής ή του εμφράγματος.
Ομοίως, η εμφάνιση έντονου πόνου στη μία γάμπα, η οποία γίνεται ζεστή, κόκκινη και πρησμένη, υποδεικνύει εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση. Οποιοσδήποτε ξαφνικός, τρομακτικός πονοκέφαλος (“σαν να έπεσε κεραυνός”), δυσκολία στην ομιλία ή μούδιασμα στη μία πλευρά του σώματος είναι σημάδι εγκεφαλικού επεισοδίου.
Τέλος, επικοινωνήστε με τον γυναικολόγο σας εάν παρατηρήσετε κιτρίνισμα του δέρματος (ίκτερος), εάν νιώσετε ψηλαφητό μόρφωμα (ογκίδιο) στον μαστό σας κατά την αυτοεξέταση, ή εάν αντιμετωπίσετε σοβαρή, ανεξήγητη κατάθλιψη μετά την έναρξη του χαπιού.
Συχνές Ερωτήσεις FAQ
1. Γιατί δεν ακούμε συχνά το όνομα μεστρανόλη σήμερα;
Η μεστρανόλη ήταν το πρώτο συνθετικό οιστρογόνο που χρησιμοποιήθηκε ευρέως στα αντισυλληπτικά. Σήμερα έχει σχεδόν εξ ολοκλήρου αντικατασταθεί από την αιθινυλοιστραδιόλη σε πολύ χαμηλότερες δόσεις, για να μειωθούν οι κίνδυνοι θρόμβωσης.
2. Πρέπει να κάνω διάλειμμα από τα χάπια κάθε χρόνο;
Η ιατρική κοινότητα πλέον απορρίπτει την πρακτική των “διαλειμμάτων”. Δεν υπάρχει ιατρικός λόγος να ξεκουράσετε τον οργανισμό σας από το χάπι, εκτός εάν θέλετε να μείνετε έγκυος.
3. Το χάπι παχαίνει;
Τα παλαιότερα χάπια, όπως αυτά με μεστρανόλη, συχνά προκαλούσαν κατακράτηση υγρών που έμοιαζε με αύξηση βάρους 1-2 κιλών. Ωστόσο, δεν προκαλούν συσσώρευση πραγματικού λίπους, εκτός αν αυξηθεί η όρεξή σας.
4. Αν κάνω εμετό λίγο αφού το πήρα, τι κάνω;
Αν ο έμετος συμβεί μέσα σε 3-4 ώρες από τη λήψη, το χάπι πιθανότατα δεν έχει απορροφηθεί. Πρέπει να πάρετε αμέσως ένα άλλο χάπι από μια εφεδρική συσκευασία.
5. Αν καπνίζω 2-3 τσιγάρα την ημέρα, κινδυνεύω;
Ναι, ο κίνδυνος θρόμβωσης και εμφράγματος αυξάνεται δραματικά με τον συνδυασμό οιστρογόνων και καπνού, ιδιαίτερα αν είστε άνω των 35 ετών, ανεξάρτητα από τον αριθμό των τσιγάρων.
6. Μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητά μου στο μέλλον;
Απολύτως όχι. Τα αντισυλληπτικά χάπια δεν προκαλούν μόνιμη υπογονιμότητα. Αντίθετα, προστατεύουν από εξωμήτριες κυήσεις και κύστεις ωοθηκών που θα μπορούσαν να βλάψουν τη γονιμότητα.
7. Είναι φυσιολογικό να έχω καφέ υγρά στο μέσο του κύκλου;
Ναι, ειδικά τους πρώτους 3 μήνες χρήσης (αιμορραγία διάσπασης). Ο οργανισμός σας προσαρμόζεται στις ορμόνες. Αν όμως το αίμα είναι πολύ και συνεχίζεται, μιλήστε με τον ιατρό σας.
8. Μπορώ να παίρνω βότανα και συμπληρώματα;
Προσοχή στο Βαλσαμόχορτο (St. John’s Wort) το οποίο πωλείται ελεύθερα για το άγχος. Καταστρέφει πλήρως τη δράση του χαπιού και μπορεί να μείνετε έγκυος.
Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.





