Αρχική ❯ Παρενέργειες ❯ Ναλοξόνη: Οδηγίες Χρήσης, Παρενέργειες & Δοσολογία

Ναλοξόνη: Οδηγίες Χρήσης, Παρενέργειες & Δοσολογία

Η ναλοξόνη είναι ένα σωτήριο, επείγον φάρμακο που ανήκει στους ανταγωνιστές των οπιοειδών και χορηγείται αποκλειστικά για την άμεση αναστροφή της απειλητικής για τη ζωή αναπνευστικής καταστολής έπειτα από υπερβολική δόση οπιοειδών ουσιών. Η πιο αξιοσημείωτη ανεπιθύμητη ενέργειά της είναι η πρόκληση ενός απότομου, βίαιου συνδρόμου στέρησης, το οποίο εκδηλώνεται με ταχυκαρδία, εφίδρωση, επιθετικότητα και ανεξέλεγκτο έμετο αμέσως μετά την ανάνηψη του ασθενούς.

1. Εισαγωγή & Μηχανισμός Δράσης της Ναλοξόνης

Το φάρμακο λειτουργεί ως ένας καθαρός και εξαιρετικά ισχυρός ανταγωνιστής των υποδοχέων οπιοειδών στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Έχει την ικανότητα να προσδένεται στους υποδοχείς μι, κάππα και δέλτα με πολύ μεγαλύτερη συγγένεια από ό,τι τα ίδια τα οπιοειδή (όπως η ηρωίνη, η φαιντανύλη ή η μορφίνη).

Όταν εισέλθει στην κυκλοφορία του αίματος, ταξιδεύει αστραπιαία στον εγκέφαλο και κυριολεκτικά “εκτοπίζει” τα οπιοειδή από τους υποδοχείς τους. Ανταγωνιζόμενη και απομακρύνοντας τα ναρκωτικά από το κέντρο της αναπνοής, η ουσία αναστρέφει άμεσα την αναπνευστική καταστολή, επιτρέποντας στον ασθενή, που μέχρι πρότινος βρισκόταν σε κώμα, να αναπνεύσει ξανά φυσιολογικά.

Το χαρακτηριστικό της ουσίας είναι ότι δεν έχει καμία απολύτως δράση εάν ο ασθενής δεν έχει οπιοειδή στον οργανισμό του. Δεν προκαλεί αναλγησία, δεν φέρνει ευφορία και δεν διαθέτει δυνατότητα κατάχρησης. Είναι ένα αυστηρά στοχευμένο αντίδοτο.

2. Προειδοποιήσεις & Πριν τη λήψη της Ναλοξόνης

Δεδομένου ότι το φάρμακο χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις άμεσης απειλής της ζωής, δεν υπάρχουν απόλυτες αντενδείξεις. Προτεραιότητα είναι πάντα η διάσωση του ασθενούς από την ασφυξία. Ωστόσο, η χορήγηση προϋποθέτει προετοιμασία για την άμεση αντιμετώπιση του επερχόμενου συνδρόμου στέρησης.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε ασθενείς με γνωστές καρδιακές παθήσεις. Η απότομη αναστροφή της δράσης των οπιοειδών προκαλεί τεράστια απελευθέρωση αδρεναλίνης, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε οξεία ταχυκαρδία, επικίνδυνη αύξηση της αρτηριακής πίεσης και, σπάνια, σε καρδιακή ανακοπή ή πνευμονικό οίδημα.

Στις έγκυες γυναίκες, η αναστροφή των οπιοειδών πρέπει να γίνεται με προσοχή. Η πρόκληση οξέος συνδρόμου στέρησης στο έμβρυο είναι εξαιρετικά επικίνδυνη και μπορεί να οδηγήσει σε εμβρυϊκή δυσφορία ή πρόωρο τοκετό, γι’ αυτό η δόση ελέγχεται προσεκτικά από τους διασώστες.

3. Ενδείξεις & Οδηγός Δοσολογίας της Ναλοξόνης

Το φάρμακο ενδείκνυται για την πλήρη ή μερική αναστροφή της καταστολής που προκαλείται από οπιοειδή, είτε πρόκειται για ιατρικό σφάλμα είτε για χρήση παράνομων ουσιών, και για τη διάγνωση υποψίας οξείας υπερδοσολογίας.

Σε επείγουσες καταστάσεις εκτός νοσοκομείου, χρησιμοποιείται ευρέως η μορφή του ρινικού σπρέι. Ένας ψεκασμός στο ένα ρουθούνι είναι συχνά αρκετός. Εάν ο ασθενής δεν ανταποκριθεί εντός δύο έως τριών λεπτών, χορηγείται δεύτερος ψεκασμός στο άλλο ρουθούνι.

Στο νοσοκομειακό περιβάλλον ή από εξειδικευμένους διασώστες, χορηγείται ενδοφλεβίως ή ενδομυϊκώς. Η αρχική δόση ποικίλλει από 0,4 έως 2 χιλιοστόγραμμα. Λόγω του ότι πολλά οπιοειδή, όπως η φαιντανύλη, έχουν μεγαλύτερη διάρκεια δράσης από το αντίδοτο, ο ασθενής απαιτεί συχνά επαναλαμβανόμενες δόσεις.

4. Αναλυτική Παρουσίαση Παρενεργειών της Ναλοξόνης

Οι παρενέργειες δεν οφείλονται στην τοξικότητα του ίδιου του φαρμάκου, αλλά στην απότομη διακοπή της κατασταλτικής δράσης των οπιοειδών στον οργανισμό.

Κατηγορία Παρενέργειας Συμπτώματα
Συχνές Έμετος, ταχυκαρδία, εφίδρωση, επιθετικότητα
Σοβαρές Πνευμονικό οίδημα, καρδιακές αρρυθμίες, υπερτασική κρίση
Σπάνιες Καρδιακή ανακοπή, σπασμοί

Συχνές Παρενέργειες της Ναλοξόνης

Κατά την αφύπνιση, ο ασθενής βιώνει αμέσως τα συμπτώματα στερητικού συνδρόμου. Είναι εξαιρετικά συχνό να ξυπνήσει με έντονη σύγχυση, επιθετικότητα και αναστάτωση. Ρίγος, έντονη εφίδρωση, χασμουρητό, ναυτία και βίαιοι έμετοι είναι η άμεση, τυπική αντίδραση του οργανισμού.

Σοβαρές παρενέργειες που πρέπει να αναφέρετε

Προσοχή ασφαλείας: Το πνευμονικό οίδημα, δηλαδή η συγκέντρωση υγρού στους πνεύμονες, και η οξεία καρδιακή αρρυθμία αποτελούν σπάνιες αλλά δυνητικά θανατηφόρες επιπλοκές της ανάνηψης. Το ιατρικό προσωπικό πρέπει να παρακολουθεί αδιάκοπα τη λειτουργία της καρδιάς.

Σπάνιες Παρενέργειες της Ναλοξόνης

Πολύ σπάνια, η ραγδαία αύξηση των κατεχολαμινών μπορεί να προκαλέσει σπασμούς, ακραία αύξηση της αρτηριακής πίεσης που οδηγεί σε εγκεφαλική αιμορραγία, ή ακόμα και αιφνίδια καρδιακή ανακοπή, κυρίως σε άτομα με προϋπάρχοντα αδιάγνωστα καρδιολογικά προβλήματα.

Παρενέργειες που συνήθως δεν απαιτούν ιατρική φροντίδα

Το αίσθημα γενικευμένου μυϊκού πόνου, η ρινική καταρροή και το τρέμουλο είναι φυσιολογικές εκδηλώσεις της στέρησης που αντιμετωπίζονται συντηρητικά στα επόμενα εικοσιτετράωρα.

5. Υπερβολική Δόση με τη Ναλοξόνη

Το ίδιο το φάρμακο είναι εξαιρετικά ασφαλές και δεν προκαλεί τοξικότητα, ακόμη και σε τεράστιες δόσεις, εφόσον χορηγείται σε υγιή άτομα χωρίς οπιοειδή στο αίμα. Η υπερδοσολογία πρακτικά ισοδυναμεί με υπερβολική αναστροφή σε εξαρτημένα άτομα.

Η χορήγηση τεράστιας δόσης σε εξαρτημένο ασθενή πυροδοτεί ένα καταστροφικό, οξύ σύνδρομο στέρησης. Ο ασθενής βιώνει ανεξέλεγκτο πανικό, κίνδυνο οξείας αφυδάτωσης από συνεχείς εμέτους και ακραίο κίνδυνο καρδιαγγειακής κατάρρευσης λόγω στρες.

Δεν υπάρχει αντίδοτο για το αντίδοτο. Η κατάσταση αντιμετωπίζεται στο νοσοκομείο με τη χορήγηση ηρεμιστικών φαρμάκων, ενδοφλέβιων υγρών και αυστηρή υποστήριξη των ζωτικών λειτουργιών μέχρι να εξισορροπηθεί το κεντρικό νευρικό σύστημα.

6. Παράλειψη Δόσης & Τι να αποφύγετε

Η έννοια της παράλειψης δόσης δεν υφίσταται, καθώς πρόκειται για φάρμακο επείγουσας διάσωσης. Αντίθετα, ο κίνδυνος έγκειται στην πρόωρη απομάκρυνση του ιατρικού προσωπικού μετά την πρώτη χορήγηση.

Μετά τη χορήγηση και την αφύπνιση του ασθενούς, απαγορεύεται αυστηρά να αφεθεί μόνος του. Ο χρόνος δράσης του αντιδότου είναι πολύ μικρότερος (συνήθως τριάντα έως ενενήντα λεπτά) σε σύγκριση με πολλά οπιοειδή. Μόλις η δράση της ουσίας υποχωρήσει, τα οπιοειδή που κυκλοφορούν ακόμα στο αίμα μπορούν να προκαλέσουν εκ νέου κώμα και αναπνευστική ανακοπή.

Οι διασώστες και οι συγγενείς πρέπει να αποφεύγουν να συγκρατούν τον ασθενή με βία όταν ξυπνάει, καθώς συχνά είναι σε κατάσταση παραληρήματος. Πρέπει να εξασφαλίζεται η ελεύθερη οδός αεραγωγών και η άμεση διακομιδή στο νοσοκομείο.

7. Αλληλεπιδράσεις Φαρμάκων με τη Ναλοξόνη

Η μοναδική, αλλά εξαιρετικά σημαντική, αλληλεπίδραση της ουσίας είναι ο πλήρης και επιθετικός ανταγωνισμός με όλα τα οπιοειδή αναλγητικά (μορφίνη, κωδεΐνη, οξυκωδόνη, μεθαδόνη, φαιντανύλη). Εκμηδενίζει τη δράση τους, επαναφέροντας τον πόνο σε χειρουργικούς ασθενείς.

Δεν εμφανίζει αλληλεπιδράσεις με ουσίες που δεν δρουν στους οπιοειδείς υποδοχείς. Δεν αναστρέφει την υπερδοσολογία από αλκοόλ, βενζοδιαζεπίνες, κοκαΐνη ή άλλα ηρεμιστικά.

Σε περίπτωση που ο ασθενής βίωνε οξύ πόνο και τα οπιοειδή ακυρωθούν από το αντίδοτο, η ιατρική ομάδα θα πρέπει να στηριχθεί σε μη οπιοειδή αναλγητικά. Ένα σκεύασμα όπου περιέχεται η παρακεταμόλη σε ενδοφλέβια μορφή μπορεί να χορηγηθεί με ασφάλεια.

8. Προφυλάξεις, Ασφάλεια & Διάρκεια Δράσης

Είναι κρίσιμο κάθε άτομο που χορηγεί τη ρινική μορφή του φαρμάκου σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, να καλεί ταυτόχρονα το ΕΚΑΒ. Το φάρμακο προσφέρει μόνο πολύτιμο χρόνο και δεν υποκαθιστά την επείγουσα ιατρική περίθαλψη.

Το ιατρικό προσωπικό πρέπει να είναι προετοιμασμένο για την αντιμετώπιση επιθετικής συμπεριφοράς και έντονων εμέτων. Η τοποθέτηση του ασθενούς σε πλάγια θέση ασφαλείας είναι υποχρεωτική για την αποτροπή εισρόφησης του εμετού στους πνεύμονες.

Όπως αναφέρθηκε, η διάρκεια δράσης είναι σύντομη (έως μιάμιση ώρα). Αυτό σημαίνει ότι τα ναρκωτικά μεγάλης διάρκειας, όπως η μεθαδόνη, θα ξεπεράσουν χρονικά το αντίδοτο, καθιστώντας υποχρεωτική τη συνεχή νοσοκομειακή παρακολούθηση για τουλάχιστον εικοσιτέσσερις ώρες.

9. Πώς να σταματήσετε τη λήψη & Αποθήκευση/Απόρριψη

Η χορήγηση είναι συνήθως εφάπαξ ή επαναλαμβανόμενη για λίγες ώρες υπό ιατρική επίβλεψη, και διακόπτεται όταν ο ασθενής σταθεροποιηθεί.

Τα ρινικά σπρέι διάσωσης πρέπει να αποθηκεύονται σε σταθερή θερμοκρασία δωματίου (15 έως 25 βαθμούς Κελσίου), προστατευμένα από το άμεσο ηλιακό φως. Μην τα αφήνετε σε αυτοκίνητα το καλοκαίρι, καθώς η ακραία ζέστη καταστρέφει το δραστικό συστατικό, αλλά και μην τα καταψύχετε.

Εάν ένα σπρέι λήξει ή χρησιμοποιηθεί μερικώς, πρέπει να αντικατασταθεί αμέσως. Παραδώστε το παλιό κουτί στο φαρμακείο για την κατάλληλη απόρριψη.

10. Πότε να επισκεφθείτε γιατρό για τη Ναλοξόνη

Οποιαδήποτε χορήγηση του φαρμάκου αποτελεί από μόνη της το απόλυτο ιατρικό επείγον. Εάν χορηγήσετε το φάρμακο σε κάποιον, πρέπει άμεσα να καλέσετε ασθενοφόρο, ανεξάρτητα από το εάν ο ασθενής ξυπνήσει και φαίνεται καλά.

Κατά τη νοσηλεία, εάν ο ασθενής αρχίσει να αναπνέει ξανά βαριά, το δέρμα του γίνει μπλε, ή χάσει και πάλι τις αισθήσεις του, το ιατρικό προσωπικό πρέπει να χορηγήσει άμεσα νέα δόση του φαρμάκου.

Τέλος, εάν ο ασθενής παραπονείται για πόνο στο στήθος που ακτινοβολεί στο χέρι, ή αν ο βήχας του παράγει ροζ, αφρώδη πτύελα μετά την ανάνηψη, ο ιατρός πρέπει να αξιολογήσει άμεσα τον κίνδυνο καρδιακού επεισοδίου ή πνευμονικού οιδήματος.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Πώς λειτουργεί ακριβώς το αντίδοτο;

Εισέρχεται στον εγκέφαλο, διώχνει τα ναρκωτικά από τους υποδοχείς και παίρνει τη θέση τους. Έτσι, ο εγκέφαλος “ξυπνά” από το κώμα και ο ασθενής αρχίζει να αναπνέει.

2. Τι θα συμβεί αν το δώσω σε κάποιον που δεν έχει πάρει οπιοειδή;

Απολύτως τίποτα. Δεν θα του προκαλέσει καμία παρενέργεια, ούτε θα βελτιώσει την κατάστασή του. Είναι εξαιρετικά ασφαλές, γι’ αυτό χορηγείται αμέσως σε υποψία υπερβολικής δόσης.

3. Μπορώ να το χρησιμοποιήσω αν κάποιος έχει πιει πολύ αλκοόλ;

Όχι, δεν αναστρέφει τη δηλητηρίαση από αλκοόλ, ούτε από κοκαΐνη, ούτε από ηρεμιστικά χάπια. Λειτουργεί αποκλειστικά στα οπιοειδή.

4. Γιατί κάποιος γίνεται επιθετικός αφού του δώσω το φάρμακο;

Επειδή ξυπνάει ξαφνικά, νιώθει έντονο πόνο και βιώνει το χειρότερο δυνατό στερητικό σύνδρομο. Ο οργανισμός του βρίσκεται σε κατάσταση ακραίου πανικού.

5. Αρκεί μια δόση για να σωθεί;

Όχι πάντα. Το φάρμακο διαρκεί περίπου μία ώρα, ενώ τα ναρκωτικά στο αίμα του διαρκούν πολύ περισσότερο. Ο ασθενής μπορεί να ξαναπέσει σε κώμα όταν περάσει η δράση του αντίδοτου.

6. Έχει σημασία πώς χορηγείται;

Το ρινικό σπρέι είναι πανεύκολο στη χρήση από μη ειδικούς και απορροφάται γρήγορα από τη μύτη, ενώ η ενδοφλέβια ένεση στα νοσοκομεία δρα μέσα σε δευτερόλεπτα.

7. Πρέπει να πάω τον ασθενή στο νοσοκομείο αν ξυπνήσει και είναι καλά;

Είναι απολύτως υποχρεωτικό. Ο κίνδυνος να σταματήσει να αναπνέει ξανά (επανανατρόπηση) είναι τεράστιος. Η ιατρική παρακολούθηση είναι ζωτικής σημασίας.

Βιβλιογραφία

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.

Σχετικά θέματα:αντίδοτοναλοξόνη

Συγγραφή & Επιστημονική Επιμέλεια

Συντακτική Ομάδα Biomedica

Συγγραφή & Συλλογή Δεδομένων:
Συντακτική Ομάδα Biomedica.gr

Επιστημονικός Εκδότης (Publisher):
Γκίκας Γεώργιος

  • Πτυχιούχος Τεχνολόγος Ιατρικών Οργάνων
  • Διπλωματούχος Ομοιοπαθητικής Συμβουλευτικής PDHom (UK)
  • Πιστοποιημένο Μέλος (Affiliate - AFHom) του Faculty of Homeopathy (UK) — Φορέας υπό την Αιγίδα της Α.Μ. Βασιλιά Καρόλου Γ'