1. Εισαγωγή
Το δυνατό κλικ και το τρίξιμο της γνάθου κατά τη μάσηση σκληρών ή ελαστικών τροφών όπως ένα κουλούρι οφείλεται στην παροδική μετατόπιση του αρθρικού δίσκου εντός της κροταφογναθικής άρθρωσης. Όταν καταβάλλετε μεγάλη μυϊκή δύναμη για να δαγκώσετε μια απαιτητική τροφή ο χόνδρινος δίσκος που παρεμβάλλεται στα οστά της άρθρωσης γλιστράει έξω από τη φυσιολογική του θέση. Ο χαρακτηριστικός ήχος παράγεται τη στιγμή που ο κόνδυλος της γνάθου αναπηδά βίαια πίσω στη σωστή του θέση πάνω στον δίσκο.
Η κροταφογναθική άρθρωση είναι μια από τις πιο περίπλοκες και λειτουργικά απαιτητικές αρθρώσεις του ανθρώπινου σώματος. Πρέπει να εκτελεί ταυτόχρονα κινήσεις περιστροφής και ολίσθησης προκειμένου το στόμα να ανοίξει διάπλατα και να μετατοπιστεί πλευρικά. Η άρτια λειτουργία της εξαρτάται από τον τέλειο συγχρονισμό ενός πολύπλοκου δικτύου μυών συνδέσμων και χόνδρινων επιφανειών.
Η κατανόηση της εμβιομηχανικής αυτού του ήχου ανακουφίζει τους ασθενείς από τον φόβο κάποιας επικείμενης καταστροφής του οστού. Παρότι το σύμπτωμα είναι θορυβώδες και ενοχλητικό τις περισσότερες φορές αποτελεί μια καλοήθη μηχανική δυσαρμονία η οποία μπορεί να ελεγχθεί μέσω στοχευμένων αλλαγών στις διατροφικές συνήθειες.
2. Ανατομία της κροταφογναθικής άρθρωσης
Η κροταφογναθική άρθρωση ενώνει την κάτω γνάθο με το κροταφικό οστό του κρανίου ακριβώς μπροστά από τον έξω ακουστικό πόρο του αυτιού. Αποτελείται από τον κόνδυλο της κάτω γνάθου την αρθρική γλήνη του κροταφικού οστού και έναν ινοχόνδρινο αρθρικό δίσκο που παρεμβάλλεται ανάμεσά τους. Ο δίσκος αυτός λειτουργεί ως αμορτισέρ απορροφώντας τις τεράστιες δυνάμεις που αναπτύσσονται κατά τη μάσηση.
Ο αρθρικός δίσκος δεν έχει αιμοφόρα αγγεία ή νευρικές απολήξεις στο κεντρικό του τμήμα γεγονός που του επιτρέπει να δέχεται ακραία πίεση χωρίς να προκαλεί πόνο. Το σχήμα του είναι αμφίκοιλο δηλαδή πιο λεπτό στο κέντρο και πιο παχύ στα άκρα προκειμένου να αγκαλιάζει ομοιόμορφα τον κόνδυλο. Η σταθερότητά του εξασφαλίζεται από ισχυρούς συνδέσμους.
Οποιαδήποτε χαλάρωση αυτών των συνδέσμων ή υπερβολική σύσπαση των γειτονικών μυών μεταβάλλει την ισορροπία. Το αποτέλεσμα είναι η απώλεια της τέλειας ανατομικής ευθυγράμμισης μεταξύ κονδύλου και δίσκου κατά τη διάρκεια της κίνησης.
3. Η εμβιομηχανική του ήχου κλικ
Η παραγωγή του ήχου κλικ περιγράφεται στην ιατρική ορολογία ως πρόσθια μετατόπιση του δίσκου με ανάταξη. Σε κατάσταση ηρεμίας με το στόμα κλειστό ο δίσκος βρίσκεται λανθασμένα πιο μπροστά από τον κόνδυλο. Καθώς το στόμα αρχίζει να ανοίγει ο κόνδυλος κινείται προς τα εμπρός και συναντά το παχύ οπίσθιο χείλος του μετατοπισμένου δίσκου.
Με τη συνεχιζόμενη προσπάθεια διάνοιξης του στόματος ο κόνδυλος υπερπηδά αυτό το παχύ εμπόδιο και γλιστράει απότομα στο λεπτό κεντρικό τμήμα του δίσκου όπου κανονικά θα έπρεπε να βρίσκεται. Αυτή η βίαιη αναπήδηση παράγει ένα ηχηρό κλικ. Καθώς το στόμα κλείνει ξανά ο κόνδυλος γλιστρά πίσω από τον δίσκο προκαλώντας συχνά ένα δεύτερο πιο σιγανό κλικ.
Αυτός ο κύκλος αναπήδησης επαναλαμβάνεται αδιάκοπα κατά τη διάρκεια της μάσησης. Η ηχητική ένταση πολλαπλασιάζεται επειδή η άρθρωση βρίσκεται ελάχιστα χιλιοστά μακριά από τον ακουστικό πόρο και η δόνηση μεταφέρεται άμεσα μέσω των οστών του κρανίου στο εσωτερικό αυτί.
4. Η επίδραση των σκληρών τροφών
Η κατανάλωση ενός κουλουριού απαιτεί τη συμμετοχή ολόκληρου του στοματογναθικού συστήματος στη μέγιστη ισχύ του. Οι ζυμωτές και ελαστικές τροφές δεν θρυμματίζονται εύκολα. Απαιτούν επαναλαμβανόμενες πλαγιολισθητικές κινήσεις της γνάθου και συνεχή ισχυρή συμπίεση προκειμένου να κοπούν σε μικρότερα κομμάτια κατάλληλα για κατάποση.
Οι μασητήριοι μύες αναπτύσσουν δυνάμεις που ξεπερνούν τα τριάντα κιλά ανά τετραγωνικό εκατοστό. Αυτή η τεράστια μηχανική πίεση μεταφέρεται απευθείας στην κροταφογναθική άρθρωση. Εάν ο αρθρικός δίσκος έχει ήδη μια μικρή τάση μετατόπισης η ακραία αυτή πίεση τον αναγκάζει να γλιστρήσει εντελώς εκτός θέσης.
Όσο πιο σκληρή είναι η τροφή τόσο πιο απότομη είναι η μυϊκή σύσπαση. Ο κόνδυλος χτυπάει με μεγαλύτερη ταχύτητα πάνω στον χόνδρο και ο παραγόμενος ήχος είναι αναλογικά πιο θορυβώδης και συχνά συνοδεύεται από ένα στιγμιαίο αίσθημα κραδασμού σε όλο το πρόσωπο.
5. Ο ρόλος του έξω πτερυγοειδούς μυός
Ένας συγκεκριμένος μυς παίζει τον καθοριστικότερο ρόλο στη δημιουργία του προβλήματος. Ο έξω πτερυγοειδής μυς εκφύεται από τη βάση του κρανίου και καταφύεται απευθείας πάνω στον κόνδυλο και στον ίδιο τον αρθρικό δίσκο. Η κύρια λειτουργία του είναι να τραβάει τη γνάθο και τον δίσκο προς τα εμπρός για να ανοίξει το στόμα.
Όταν αυτός ο μυς βρίσκεται σε κατάσταση μόνιμου σπασμού ή υπερτονίας τραβάει διαρκώς τον αρθρικό δίσκο προς τα εμπρός ακόμα και όταν το στόμα είναι κλειστό. Η συνεχής αυτή έλξη χαλαρώνει τους οπίσθιους συνδέσμους που φυσιολογικά συγκρατούν τον δίσκο στη σωστή του θέση προκαλώντας τη μόνιμη πρόσθια μετατόπισή του.
Ο σπασμός του έξω πτερυγοειδούς συνδέεται άμεσα με την ψυχολογική ένταση και την κακή σύγκλειση των δοντιών. Η λύση του σπασμού αυτού αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την επιτυχή αντιμετώπιση του ηχητικού κλικ.
6. Διαταραχές σύγκλεισης των δοντιών
Ο τρόπος με τον οποίο τα άνω και τα κάτω δόντια συναντώνται επηρεάζει απόλυτα την υγεία της άρθρωσης. Η ιδανική σύγκλειση προσφέρει μια σταθερή βάση στήριξης για τη γνάθο. Όταν λείπουν δόντια στο πίσω μέρος του στόματος ή υπάρχουν στραβά δόντια η γνάθος αδυνατεί να βρει μια αναπαυτική θέση ισορροπίας.
Αυτή η δυσαρμονία αναγκάζει τους μύες να μετακινήσουν τη γνάθο σε μια αφύσικη θέση προκειμένου να καταφέρουν να μασήσουν την τροφή. Η συνεχής αυτή αναγκαστική μετατόπιση καταπονεί τους συνδέσμους της άρθρωσης. Ο κόνδυλος πιέζεται σε λάθος κατεύθυνση και ο αρθρικός δίσκος συμπιέζεται ασύμμετρα.
Η ορθοδοντική αξιολόγηση και η αποκατάσταση των ελλειπόντων δοντιών είναι ζωτικής σημασίας. Η εξισορρόπηση των μασητικών δυνάμεων αφαιρεί το υπερβολικό φορτίο από την άρθρωση προστατεύοντας τον δίσκο από περαιτέρω φθορά.
7. Βρουξισμός και χρόνια καταπόνηση
Η χρόνια καταπόνηση του στοματογναθικού συστήματος συνδέεται άρρηκτα με τον βρουξισμό. Το ακούσιο σφίξιμο και τρίξιμο των δοντιών κυρίως κατά τη διάρκεια του ύπνου ασκεί τρομακτική και αδιάλειπτη πίεση στην άρθρωση για πολλές ώρες. Η πίεση αυτή στερεί από τον αρθρικό δίσκο τον απαραίτητο χρόνο ανάπαυσης.
Ο χόνδρινος ιστός χρειάζεται αποσυμπίεση για να απορροφήσει αρθρικό υγρό και να θραφεί. Υπό τη διαρκή πίεση του βρουξισμού ο δίσκος συμπιέζεται χάνει την ελαστικότητά του και παραμορφώνεται. Η παραμόρφωση αυτή διευκολύνει την ολίσθησή του εκτός θέσης κατά τις ημερήσιες δραστηριότητες.
Οι ασθενείς με ιστορικό βρουξισμού είναι εκείνοι που παραπονιούνται συχνότερα για δυνατούς ήχους κατά τη μάσηση. Η χρήση ενός προστατευτικού νάρθηκα ύπνου αποτελεί την πρώτη και πιο αποτελεσματική ιατρική παρέμβαση για την προστασία των αρθρικών δομών.
8. Το αρθρικό υγρό και η λίπανση της άρθρωσης
Η κροταφογναθική άρθρωση περιβάλλεται από μια λεπτή κάψα η οποία παράγει αρθρικό υγρό. Το υγρό αυτό είναι υπεύθυνο για τη λίπανση των χόνδρινων επιφανειών και τη μείωση της τριβής. Επιπλέον παρέχει τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά σε περιοχές που δεν διαθέτουν άμεση αιμάτωση.
Σε περιπτώσεις χρόνιας φλεγμονής ή εκφυλιστικής αλλοίωσης η ποιότητα του αρθρικού υγρού υποβαθμίζεται. Χάνει το απαραίτητο ιξώδες του και αδυνατεί να προσφέρει επαρκή λίπανση. Χωρίς σωστή λίπανση η κίνηση του κονδύλου πάνω στον δίσκο γίνεται τραχιά.
Αυτή η απουσία λιπαντικού μπορεί να προσθέσει έναν ήχο τριβής παρόμοιο με το τρίψιμο γυαλόχαρτου ο οποίος ονομάζεται κριγμός. Ο συνδυασμός του κριγμού με το αναπηδητικό κλικ υποδηλώνει προχωρημένη μηχανική ταλαιπωρία της περιοχής.
9. Πίνακας ηχητικών φαινομένων της γνάθου
Η αξιολόγηση των χαρακτηριστικών του ήχου κατευθύνει τη διαγνωστική διαδικασία.
| Είδος Ήχου | Κλινική Ερμηνεία | Συνοδά Συμπτώματα |
|---|---|---|
| Μονό Κλικ στην αρχή του ανοίγματος | Ήπια πρόσθια μετατόπιση δίσκου. | Συνήθως ανώδυνο ελαφρά δυσφορία. |
| Διπλό Κλικ (άνοιγμα και κλείσιμο) | Κλασική μετατόπιση με ανάταξη. | Ήχος αναπήδησης κόπωση μυών στο τέλος της ημέρας. |
| Ήχος τριβής σαν γυαλόχαρτο (Κριγμός) | Φθορά χόνδρου οστεοαρθρίτιδα. | Δυσκαμψία αμβλύς πόνος περιορισμός κίνησης. |
| Ξαφνική απώλεια του ήχου κλικ | Ο δίσκος μετατοπίστηκε μόνιμα χωρίς ανάταξη. | Αδυναμία ευρέος ανοίγματος του στόματος (κλείδωμα). |
Η παρακολούθηση της μεταβολής αυτών των ήχων με την πάροδο του χρόνου είναι απολύτως κρίσιμη για την αποτροπή ανεπανόρθωτων βλαβών.
10. Ανακλώμενος πόνος και συνοδά συμπτώματα
Το ηχηρό κλικ της γνάθου σπάνια αποτελεί μεμονωμένο εύρημα. Καθώς το στοματογναθικό σύστημα καταπονείται οι μύες του προσώπου και της κεφαλής συμμετέχουν στο πρόβλημα. Οι μύες αυτοί βρίσκονται σε κατάσταση συνεχούς υπερλειτουργίας δημιουργώντας ισχυρά σημεία πυροδότησης πόνου (trigger points).
Ο πόνος από αυτούς τους μύες αντανακλά σε απομακρυσμένες περιοχές. Οι ασθενείς συχνά αναφέρουν εμβοές στα αυτιά αίσθημα βάρους στους κροτάφους και έντονους πονοκεφάλους που ξεκινούν από τη βάση του αυχένα. Η στενή γειτνίαση των ανατομικών δομών οδηγεί σε σύγχυση. Πολλοί ασθενείς επισκέπτονται αρχικά ωτορινολαρυγγολόγο πιστεύοντας ότι πάσχουν από κάποια φλεγμονή στο αυτί.
Ο πλήρης έλεγχος επιβεβαιώνει την απουσία ωτολογικής παθολογίας και κατευθύνει τον ασθενή στον εξειδικευμένο οδοντίατρο ή γναθοχειρουργό.
11. Πρακτικές οδηγίες για την καθημερινή μάσηση
Η διαχείριση της διατροφής αποτελεί την πιο αποτελεσματική συντηρητική θεραπεία. Η κατανάλωση τροφών όπως τα κουλούρια το σκληρό κρέας οι ξηροί καρποί και οι τσίχλες πρέπει να αποφεύγεται αυστηρά κατά τη διάρκεια των εξάρσεων. Οι τροφές αυτές απαιτούν ακραία μασητική δύναμη και υπερβολική διάνοιξη του στόματος.
Η τεμαχισμός της τροφής σε πολύ μικρά κομμάτια μειώνει την ανάγκη για ευρύ άνοιγμα των γνάθων προστατεύοντας τον δίσκο από την υπερβολική μετατόπιση. Το μάσημα πρέπει να γίνεται αμφοτερόπλευρα. Το μοίρασμα της τροφής και στις δύο πλευρές του στόματος κατανέμει ισόποσα τις μηχανικές δυνάμεις αποφεύγοντας την ασύμμετρη φόρτιση της μίας άρθρωσης.
Αυτές οι απλές παρεμβάσεις επιτρέπουν στους φλεγμαίνοντες συνδέσμους να ξεκουραστούν και διευκολύνουν την υποχώρηση του οιδήματος γύρω από τον αρθρικό δίσκο.
12. Φυσικοθεραπεία και ασκήσεις χαλάρωσης
Η ενδυνάμωση και η χαλάρωση των μυών της γνάθου μέσω φυσικοθεραπείας προσφέρει μακροχρόνια σταθερότητα στην άρθρωση. Εξειδικευμένες ασκήσεις διατάσεων αυξάνουν το εύρος κίνησης χωρίς να προκαλούν το ηχηρό κλικ. Ο ασθενής μαθαίνει να ελέγχει τη διαδρομή της γνάθου αποφεύγοντας τις απότομες και ασύμμετρες κινήσεις.
Η εφαρμογή υγρής θερμότητας με τη μορφή ζεστών επιθεμάτων στα μάγουλα αυξάνει την τοπική κυκλοφορία του αίματος. Το αίμα απομακρύνει το γαλακτικό οξύ από τους κουρασμένους μύες λύνοντας τον σπασμό. Η μυϊκή χαλάρωση επιτρέπει στον κόνδυλο να επιστρέψει σε μια πιο κεντρική και αναπαυτική θέση εντός της αρθρικής γλήνης.
Η αυτομάλαξη της περιοχής των κροτάφων και της γωνίας της γνάθου με κυκλικές κινήσεις μειώνει σημαντικά την ένταση και βελτιώνει την αιμάτωση των εξουθενωμένων ιστών.
13. Πότε κρίνεται απαραίτητη η ιατρική παρέμβαση
Η απλή παρουσία του ήχου κλικ χωρίς την ύπαρξη πόνου θεωρείται γενικά καλοήθης και δεν απαιτεί επιθετική θεραπεία. Εντούτοις η αναζήτηση ιατρικής αξιολόγησης είναι επιβεβλημένη εάν ο ήχος συνοδεύεται από οξύ διαξιφιστικό πόνο ή αν παρατηρηθεί ξαφνική αδυναμία στο άνοιγμα του στόματος.
Η αδυναμία διάνοιξης υποδηλώνει ότι ο αρθρικός δίσκος έχει παγιδευτεί μόνιμα μπροστά από τον κόνδυλο εμποδίζοντας μηχανικά την κίνηση της γνάθου. Αυτή η κατάσταση ονομάζεται κλείδωμα της άρθρωσης και απαιτεί άμεση φυσικοθεραπευτική ή ελάχιστα επεμβατική παρέμβαση όπως η αρθροκέντηση.
Ο ιατρός ενδέχεται να συστήσει μαγνητική τομογραφία της περιοχής προκειμένου να απεικονίσει με ακρίβεια την ανατομία του χόνδρου και των μαλακών μορίων οργανώνοντας το καταλληλότερο θεραπευτικό πλάνο.
14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Είναι επικίνδυνο το κλικ που κάνει η γνάθος μου όταν τρώω;
Τις περισσότερες φορές δεν είναι επικίνδυνο και αποτελεί μια απλή μηχανική δυσαρμονία του χόνδρου αλλά απαιτεί παρακολούθηση αν εμφανιστεί πόνος.
2. Γιατί ο ήχος είναι τόσο δυνατός σαν να σπάει κόκαλο;
Ο ήχος ακούγεται εκκωφαντικός διότι η άρθρωση βρίσκεται ακριβώς δίπλα στον ακουστικό πόρο και η δόνηση μεταδίδεται απευθείας στο εσωτερικό αυτί.
3. Πρέπει να σταματήσω να τρώω σκληρές τροφές εντελώς;
Συνιστάται η αποφυγή σκληρών και εξαιρετικά ελαστικών τροφών κατά τις περιόδους έξαρσης προκειμένου να δοθεί χρόνος στους συνδέσμους να αναρρώσουν.
4. Αν βάλω σιδεράκια θα σταματήσει το τρίξιμο της γνάθου;
Η ορθοδοντική θεραπεία βελτιώνει τη σύγκλειση των δοντιών και κατανέμει σωστά τις δυνάμεις γεγονός που συμβάλλει σημαντικά στην ανακούφιση της άρθρωσης.
5. Φταίει το άγχος για αυτόν τον θόρυβο;
Το έντονο άγχος προκαλεί ακούσιο σφίξιμο των δοντιών και μόνιμο σπασμό στους μασητήριους μύες μετατοπίζοντας τον δίσκο από τη σωστή του θέση.
6. Το κλικ σημαίνει ότι έχω αρθρίτιδα στο πρόσωπο;
Το κλικ από μόνο του υποδηλώνει απλώς μετατόπιση του δίσκου ενώ η αρθρίτιδα προκαλεί συνήθως συνεχή πόνο και έναν ήχο που μοιάζει με τρίψιμο άμμου.
7. Θα χρειαστώ χειρουργείο για να διορθωθεί το πρόβλημα;
Η συντριπτική πλειοψηφία των ασθενών αντιμετωπίζεται εξαιρετικά με συντηρητικά μέσα όπως νάρθηκες ύπνου και φυσικοθεραπεία και σπάνια απαιτείται χειρουργική επέμβαση.
15. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
