Η δραστική ουσία Pembrolizumab αποτελεί ένα καινοτόμο μονοκλωνικό αντίσωμα το οποίο ενισχύει την ικανότητα του ανοσοποιητικού συστήματος να εντοπίζει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα. Αν και προσφέρει σημαντικά οφέλη επιβίωσης σε διάφορους τύπους καρκίνου η χορήγησή της σχετίζεται με τον κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών ανοσοεπαγόμενων αντιδράσεων καθώς το ανοσοποιητικό σύστημα ενδέχεται να επιτεθεί σε υγιή όργανα του σώματος.
1. Εισαγωγή & Μηχανισμός Δράσης του Pembrolizumab
Το Pembrolizumab ανήκει στην κατηγορία των αναστολέων του σημείου ελέγχου του ανοσοποιητικού συστήματος. Η δράση του επικεντρώνεται στον υποδοχέα προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου 1 γνωστό ως PD-1 ο οποίος βρίσκεται στην επιφάνεια των Τ-λεμφοκυττάρων. Υπό φυσιολογικές συνθήκες ο υποδοχέας αυτός αποτρέπει την υπερβολική ανοσολογική απόκριση και προστατεύει τους ιστούς.
Πολλά καρκινικά κύτταρα εκμεταλλεύονται αυτόν τον μηχανισμό παράγοντας πρωτεΐνες που συνδέονται στον υποδοχέα PD-1 απενεργοποιώντας έτσι τα Τ-λεμφοκύτταρα. Η δραστική ουσία συνδέεται εκλεκτικά στον υποδοχέα PD-1 εμποδίζοντας την αλληλεπίδρασή του με τα καρκινικά κύτταρα.
Αυτός ο αποκλεισμός αίρει την καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος. Τα Τ-λεμφοκύτταρα ανακτούν την πλήρη λειτουργικότητά τους αναγνωρίζουν τον καρκινικό ιστό ως ξένο και εξαπολύουν στοχευμένη επίθεση εναντίον του προκαλώντας τη συρρίκνωση του όγκου.
2. Προειδοποιήσεις & Πριν τη λήψη του Pembrolizumab
Η έναρξη της θεραπείας προϋποθέτει αυστηρό κλινικό έλεγχο και αξιολόγηση του ιστορικού του ασθενούς. Ασθενείς με ενεργά αυτοάνοσα νοσήματα όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα ή η νόσος του Crohn διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρών εξάρσεων και η χορήγηση του φαρμάκου αξιολογείται εξατομικευμένα.
Πριν από κάθε έγχυση ο ογκολόγος απαιτεί εκτεταμένο αιματολογικό και βιοχημικό έλεγχο ο οποίος περιλαμβάνει τη μέτρηση των ηπατικών ενζύμων της νεφρικής λειτουργίας και των ορμονών του θυρεοειδούς. Οποιαδήποτε απόκλιση ενδέχεται να οδηγήσει σε αναβολή της θεραπείας.
Η χορήγηση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αντενδείκνυται διότι ο μηχανισμός δράσης του φαρμάκου μπορεί να προκαλέσει ανοσολογική απόρριψη του εμβρύου. Απαιτείται η χρήση αποτελεσματικής αντισύλληψης για όλη τη διάρκεια της αγωγής και για αρκετούς μήνες μετά την ολοκλήρωσή της.
3. Ενδείξεις & Οδηγός Δοσολογίας του Pembrolizumab
Το Pembrolizumab έχει λάβει έγκριση για ευρύ φάσμα κακοηθειών. Στις κύριες ενδείξεις περιλαμβάνονται το προχωρημένο μελάνωμα ο μη μικροκυτταρικός καρκίνος του πνεύμονα το καρκίνωμα κεφαλής και τραχήλου καθώς και το κλασικό λέμφωμα Hodgkin.
Η χορήγηση πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω ενδοφλέβιας έγχυσης σε ειδικά διαμορφωμένες ογκολογικές μονάδες. Το συνηθισμένο δοσολογικό σχήμα για τους ενήλικες είναι 200 χιλιοστόγραμμα κάθε τρεις εβδομάδες ή 400 χιλιοστόγραμμα κάθε έξι εβδομάδες ανάλογα με το ιατρικό πρωτόκολλο.
Ο χρόνος της έγχυσης διαρκεί περίπου τριάντα λεπτά. Η διάρκεια της συνολικής θεραπείας καθορίζεται από την ανταπόκριση του όγκου και την ανοχή του ασθενούς. Συνήθως η θεραπεία συνεχίζεται μέχρι την εξέλιξη της νόσου ή την εμφάνιση μη αποδεκτής τοξικότητας με μέγιστη διάρκεια τα δύο έτη.
4. Αναλυτική Παρουσίαση Παρενεργειών του Pembrolizumab
Οι ανεπιθύμητες ενέργειες σχετίζονται άμεσα με την υπερδραστηριότητα του ανοσοποιητικού συστήματος το οποίο προσβάλλει υγιή όργανα προκαλώντας φλεγμονή.
Συχνές Παρενέργειες
Το αίσθημα έντονης κόπωσης είναι η συχνότερη αναφερόμενη ανεπιθύμητη ενέργεια. Επίσης καταγράφονται συχνά δερματικά εξανθήματα κνησμός ναυτία και διάρροια. Πολλοί ασθενείς εμφανίζουν δυσλειτουργία του θυρεοειδούς αδένα κυρίως υποθυρεοειδισμό ο οποίος αντιμετωπίζεται με κατάλληλη ορμονική υποκατάσταση.
Σοβαρές παρενέργειες που πρέπει να αναφέρετε
Οι ανοσοεπαγόμενες τοξικότητες αποτελούν καταστάσεις απειλητικές για τη ζωή. Ο ασθενής πρέπει να αναφέρει άμεσα συμπτώματα όπως ξηρό βήχα και δύσπνοια που υποδηλώνουν πνευμονίτιδα. Έντονος κοιλιακός πόνος με αιματηρές διάρροιες αποτελεί ένδειξη σοβαρής κολίτιδας. Το κιτρίνισμα του δέρματος υποδεικνύει ηπατίτιδα.
Σπάνιες Παρενέργειες
Σπανιότερα το φάρμακο μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή στον καρδιακό μυ μυοκαρδίτιδα φλεγμονή στους νεφρούς νεφρίτιδα ή δυσλειτουργία της υπόφυσης. Οι νευρολογικές επιπλοκές όπως το σύνδρομο Guillain-Barre είναι εξαιρετικά σπάνιες αλλά χρήζουν άμεσης νοσηλείας.
Παρενέργειες που συνήθως δεν απαιτούν ιατρική φροντίδα
Ήπιοι πόνοι στους μύες και τις αρθρώσεις ελαφρά μείωση της όρεξης και παροδικές μεταβολές της γεύσης θεωρούνται αναμενόμενες αντιδράσεις που συνήθως βελτιώνονται χωρίς ιδιαίτερη ιατρική παρέμβαση.
| Κατηγορία Παρενέργειας | Συμπτώματα |
|---|---|
| Ανοσοεπαγόμενη Πνευμονίτιδα | Δύσπνοια, επίμονος βήχας, θωρακικός πόνος |
| Ανοσοεπαγόμενη Κολίτιδα | Διάρροια, κοιλιακό άλγος, βλέννα ή αίμα στα κόπρανα |
| Ενδοκρινοπάθειες | Κόπωση, αύξηση βάρους, δυσανεξία στο κρύο |
| Δερματικές | Εξάνθημα, έντονος κνησμός, λεύκη |
5. Υπερβολική Δόση Pembrolizumab
Καθώς η θεραπεία χορηγείται αποκλειστικά από εξειδικευμένο υγειονομικό προσωπικό ο κίνδυνος υπερδοσολογίας είναι εξαιρετικά χαμηλός. Δεν έχει προσδιοριστεί η μέγιστη ανεκτή δόση σε κλινικές δοκιμές.
Στη σπάνια περίπτωση χορήγησης υπερβολικής ποσότητας αναμένεται ραγδαία αύξηση της συχνότητας και της βαρύτητας των ανοσοεπαγόμενων ανεπιθύμητων ενεργειών. Ο οργανισμός τίθεται σε κατάσταση υπερφλεγμονώδους απόκρισης.
Η αντιμετώπιση δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένο αντίδοτο. Η έγχυση διακόπτεται άμεσα και χορηγείται υψηλή δόση ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων όπως η κορτιζόνη προκειμένου να κατασταλεί η φλεγμονή και να προστατευθούν τα ζωτικά όργανα.
6. Παράλειψη Δόσης & Τι να αποφύγετε με το Pembrolizumab
Εάν ο ασθενής χάσει το προγραμματισμένο ραντεβού για την έγχυση πρέπει να επικοινωνήσει αμέσως με το ογκολογικό τμήμα για να επαναπρογραμματίσει τη θεραπεία το συντομότερο δυνατό. Η σταθερότητα του θεραπευτικού σχήματος είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της ανοσολογικής καταπολέμησης του όγκου.
Κατά τη διάρκεια της αγωγής οι ασθενείς πρέπει να αποφεύγουν τη χρήση συμπληρωμάτων που υπόσχονται την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος. Η υπερδιέγερση του ανοσοποιητικού ενδέχεται να αυξήσει τον κίνδυνο σοβαρών τοξικοτήτων.
Απαιτείται αυστηρή προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία καθώς το δέρμα καθίσταται πιο ευαίσθητο. Η χρήση αντηλιακού με υψηλό δείκτη προστασίας και κατάλληλου ρουχισμού είναι απαραίτητη κατά την έκθεση στον ήλιο.
7. Αλληλεπιδράσεις Φαρμάκων με το Pembrolizumab
Οι κλασικές φαρμακοκινητικές αλληλεπιδράσεις είναι απίθανες διότι το μονοκλωνικό αντίσωμα δεν μεταβολίζεται από τα ηπατικά ένζυμα αλλά αποικοδομείται σε μικρότερα πεπτίδια και αμινοξέα μέσω καταβολικών οδών.
Ωστόσο η ταυτόχρονη χορήγηση συστηματικών κορτικοστεροειδών πριν από την έναρξη του φαρμάκου θα πρέπει να αποφεύγεται. Η ανοσοκατασταλτική δράση της κορτιζόνης μπορεί να ακυρώσει τη φαρμακολογική αποτελεσματικότητα του Pembrolizumab μειώνοντας την ικανότητα των Τ-λεμφοκυττάρων να καταπολεμήσουν τον όγκο.
Αντιθέτως η χρήση κορτικοστεροειδών θεωρείται απολύτως ενδεδειγμένη και επιβεβλημένη εάν χορηγείται μετά την έναρξη της θεραπείας για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων ανοσοεπαγόμενων παρενεργειών.
8. Προφυλάξεις, Ασφάλεια & Διάρκεια Δράσης του Pembrolizumab
Η ασφάλεια της θεραπείας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την έγκαιρη αναγνώριση των παρενεργειών. Οι ασθενείς λαμβάνουν μια ειδική κάρτα ειδοποίησης την οποία πρέπει να επιδεικνύουν σε κάθε ιατρό που επισκέπτονται ώστε να υπάρχει επίγνωση της ογκολογικής τους αγωγής.
Ο κίνδυνος ανοσοεπαγόμενων αντιδράσεων παραμένει υψηλός καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπείας αλλά και για αρκετούς μήνες μετά τη διακοπή της. Αυτό οφείλεται στον παρατεταμένο χρόνο ημιζωής του αντισώματος το οποίο παραμένει στην κυκλοφορία του αίματος για εβδομάδες.
Η φαρμακοδυναμική του ανταπόκριση χαρακτηρίζεται από τη δημιουργία ανοσολογικής μνήμης. Αυτό σημαίνει ότι ορισμένοι ασθενείς διατηρούν τον έλεγχο της νόσου ακόμα και πολύ καιρό αφότου έχουν σταματήσει τις εγχύσεις.
9. Πώς να σταματήσετε τη λήψη & Αποθήκευση/Απόρριψη του Pembrolizumab
Η απόφαση για τη διακοπή του φαρμάκου λαμβάνεται από το ογκολογικό συμβούλιο. Η διακοπή πραγματοποιείται εάν η νόσος προχωρήσει εάν ολοκληρωθεί ο προβλεπόμενος χρόνος θεραπείας ή εάν εμφανιστεί τοξικότητα απειλητική για τη ζωή του ασθενούς.
Το φάρμακο αποθηκεύεται αυστηρά στο φαρμακείο του νοσοκομείου υπό συνθήκες ψύξης. Απαγορεύεται η κατάψυξη ή η ανακίνηση του φιαλιδίου διότι μπορεί να καταστρέψει τη δομή της πρωτεΐνης.
Μετά την προετοιμασία του διαλύματος η έγχυση πρέπει να γίνει εντός καθορισμένου χρονικού πλαισίου. Κάθε ποσότητα φαρμάκου που δεν χρησιμοποιείται απορρίπτεται ως επικίνδυνο βιολογικό απόβλητο με βάση τα αυστηρά πρωτόκολλα των νοσοκομείων.
10. Πότε να επισκεφθείτε γιατρό κατά τη λήψη Pembrolizumab
Η ιατρική αξιολόγηση πρέπει να είναι άμεση σε περίπτωση εμφάνισης νέου βήχα δυσκολίας στην αναπνοή ή μειωμένης αντοχής στην άσκηση καθώς αυτά υποδεικνύουν φλεγμονή στους πνεύμονες.
Σε περίπτωση συχνών υδαρών κενώσεων κοιλιακού πόνου ή εμφάνισης αίματος στα κόπρανα ο ασθενής πρέπει να μεταβεί αμέσως στα επείγοντα. Η ανοσοεπαγόμενη κολίτιδα μπορεί να προκαλέσει ρήξη του εντέρου εάν δεν χορηγηθεί άμεσα κορτιζόνη.
Ανεξήγητη και ακραία εξάντληση ζάλη λιποθυμικά επεισόδια ή έντονες αλλαγές στη διάθεση υποδηλώνουν ενδοκρινικές διαταραχές οι οποίες χρήζουν επείγουσας εργαστηριακής διερεύνησης και αντιμετώπισης.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Πώς διαφέρει το Pembrolizumab από τη χημειοθεραπεία;
Η χημειοθεραπεία επιτίθεται άμεσα στα κύτταρα που πολλαπλασιάζονται γρήγορα ενώ το Pembrolizumab εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό σας σύστημα να αναγνωρίζει και να σκοτώνει τα καρκινικά κύτταρα.
2. Πέφτουν τα μαλλιά με το Pembrolizumab;
Η αλωπεκία απώλεια μαλλιών δεν αποτελεί συχνή παρενέργεια της ανοσοθεραπείας σε αντίθεση με τα κλασικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα.
3. Πόσο διαρκεί η κάθε έγχυση στο νοσοκομείο;
Ο καθαρός χρόνος της ενδοφλέβιας χορήγησης είναι περίπου τριάντα λεπτά αν και απαιτείται επιπλέον χρόνος για αιματολογικές εξετάσεις και προετοιμασία.
4. Μπορώ να κάνω εμβόλια κατά τη διάρκεια της θεραπείας;
Τα εμβόλια με αδρανοποιημένους ιούς όπως το εμβόλιο της γρίπης επιτρέπονται. Απαγορεύονται αυστηρά τα εμβόλια που περιέχουν ζωντανούς ιούς λόγω του κινδύνου λοιμώξεων.
5. Είναι οι παρενέργειες στο θυρεοειδή μόνιμες;
Ο υποθυρεοειδισμός που προκαλείται από την ανοσοθεραπεία είναι συνήθως μόνιμος και απαιτεί τη λήψη χαπιών θυρεοειδικών ορμονών εφ’ όρου ζωής.
6. Πόσος χρόνος χρειάζεται για να δράσει το φάρμακο;
Η ανταπόκριση ποικίλλει. Συνήθως οι πρώτες απεικονιστικές εξετάσεις για τον έλεγχο του όγκου γίνονται μετά από δύο έως τρεις μήνες θεραπείας.
7. Επιτρέπεται η κατανάλωση αλκοόλ;
Η κατανάλωση αλκοόλ πρέπει να είναι εξαιρετικά περιορισμένη καθώς και το φάρμακο και το αλκοόλ επιβαρύνουν τη λειτουργία του ήπατος.
Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.










