Πώς θα καταλάβω αν έχω χαμηλή τεστοστερόνη;

1. Εισαγωγή στα σημάδια της χαμηλής τεστοστερόνης

Τα βασικά σημάδια της χαμηλής τεστοστερόνης περιλαμβάνουν τη μειωμένη σεξουαλική επιθυμία την απώλεια μυϊκής μάζας και την έλλειψη ενέργειας. Παράλληλα οι ασθενείς παρατηρούν συχνά αλλαγές στη διάθεση με εμφανή ευερεθιστότητα ή θλίψη αύξηση του σωματικού λίπους κυρίως στην περιοχή της κοιλιάς και διαταραχές στη στυτική λειτουργία ιδιαίτερα την απουσία των πρωινών στύσεων. Η εμφάνιση αυτών των συμπτωμάτων αποτελεί σήμα υπολειτουργίας του ανδρικού ενδοκρινικού συστήματος.

Η τεστοστερόνη αποτελεί την κυρίαρχη ανδρική ορμόνη η οποία καθορίζει όχι μόνο τα χαρακτηριστικά του φύλου αλλά διαδραματίζει τεράστιο ρόλο στην ψυχολογία και τη γενική ζωτικότητα του άνδρα. Η μείωσή της μολονότι συνδέεται εν μέρει με τη φυσιολογική διαδικασία της γήρανσης μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε ηλικία προκαλώντας μια ύπουλη και προοδευτική έκπτωση της ποιότητας ζωής.

Πολλοί άνδρες αποφεύγουν να αναζητήσουν ιατρική βοήθεια θεωρώντας τα συμπτώματα ως αναπόφευκτη συνέπεια της κούρασης ή της ηλικίας. Ωστόσο η κλινική διάγνωση της κατάστασης και η ιατρική παρέμβαση έχουν τη δυνατότητα να αναστρέψουν πλήρως αυτές τις επιπτώσεις.

2. Βιολογία και παραγωγή της τεστοστερόνης

Η παραγωγή της τεστοστερόνης είναι μια περίπλοκη διαδικασία η οποία ελέγχεται άμεσα από τον εγκέφαλο. Ο υποθάλαμος στέλνει σήμα στην υπόφυση και εκείνη απελευθερώνει την ωχρινοτρόπο ορμόνη στην κυκλοφορία του αίματος. Η ορμόνη αυτή ταξιδεύει στους όρχεις όπου διεγείρει ειδικά κύτταρα γνωστά ως κύτταρα Leydig δίνοντάς τους την εντολή να συνθέσουν τεστοστερόνη.

Μόλις παραχθεί η τεστοστερόνη εισέρχεται στο αίμα. Ένα τεράστιο ποσοστό της δεσμεύεται άμεσα από μια πρωτεΐνη που ονομάζεται σφαιρίνη δεσμεύουσα τις φυλετικές ορμόνες. Μόνο ένα ελάχιστο ποσοστό περίπου ένα έως δύο τοις εκατό κυκλοφορεί εντελώς ελεύθερο. Αυτή ακριβώς η ελεύθερη τεστοστερόνη είναι η ενεργή μορφή η οποία διεισδύει στους ιστούς και εκτελεί τις βιολογικές της λειτουργίες.

Οποιαδήποτε βλάβη στον υποθάλαμο στην υπόφυση ή στους ίδιους τους όρχεις διαταράσσει αυτή την ευαίσθητη αλυσίδα επικοινωνίας προκαλώντας την άμεση πτώση των επιπέδων της ορμόνης στο σώμα.

3. Παθοφυσιολογία και είδη υπογοναδισμού

Στην ιατρική η κατάσταση αυτή ονομάζεται υπογοναδισμός και χωρίζεται σε δύο κύριες κατηγορίες. Ο πρωτοπαθής υπογοναδισμός αφορά βλάβη αποκλειστικά στους όρχεις. Παρά τις απεγνωσμένες εντολές του εγκεφάλου να παραχθεί η ορμόνη το όργανο αδυνατεί να ανταποκριθεί. Αιτίες μπορεί να είναι τραυματισμοί ιογενείς λοιμώξεις όπως η παρωτίτιδα ή φαρμακευτικές τοξικότητες.

Ο δευτεροπαθής υπογοναδισμός από την άλλη πλευρά υποδηλώνει ότι οι όρχεις είναι απόλυτα υγιείς αλλά ο εγκέφαλος αποτυγχάνει να στείλει το σωστό σήμα. Αυτό παρατηρείται συχνότατα σε καταστάσεις χρόνιου στρες υπερβολικής παχυσαρκίας ή παρουσίας αδενώματος στην υπόφυση.

Επιπρόσθετα υπάρχει και ο υπογοναδισμός όψιμης έναρξης ο οποίος αφορά την ηλικιακή πτώση. Μετά την ηλικία των τριάντα ετών η παραγωγή μειώνεται φυσιολογικά κατά περίπου ένα τοις εκατό ετησίως δημιουργώντας σταδιακά μια κλινική εικόνα ανεπάρκειας στους μεγαλύτερους άνδρες.

4. Μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας

Το πιο πρώιμο και αναγνωρίσιμο σημάδι είναι η κατακόρυφη πτώση της σεξουαλικής επιθυμίας γνωστή ως λίμπιντο. Η τεστοστερόνη είναι ο βασικός χημικός κινητήρας πίσω από τις σεξουαλικές φαντασιώσεις και τη γενικότερη έλξη. Ο ασθενής διαπιστώνει ότι το ενδιαφέρον του για τη σεξουαλική πράξη απουσιάζει εντελώς.

Σε αντίθεση με τη στυτική δυσλειτουργία η οποία μπορεί να οφείλεται καθαρά σε αγγειακά προβλήματα η έλλειψη της ορμόνης σβήνει την ίδια την επιθυμία. Η ερωτική επαφή μετατρέπεται σε μια διαδικασία που απαιτεί προσπάθεια παρά σε μια φυσική παρόρμηση γεγονός που δημιουργεί τεράστια ψυχολογική πίεση στο ζευγάρι.

Οι άνδρες αναφέρουν συχνά ότι νιώθουν αποκομμένοι από την αρρενωπότητά τους δυσκολευόμενοι να εξηγήσουν αυτή την ξαφνική απώλεια ενδιαφέροντος η οποία δεν σχετίζεται με την έλξη προς τη σύντροφο αλλά με την εσωτερική χημεία.

5. Στυτική λειτουργία και πρωινές στύσεις

Η στυτική λειτουργία επηρεάζεται σημαντικά. Η ορμόνη αυτή δίνει την εντολή στους υποδοχείς του εγκεφάλου να παράγουν μονοξείδιο του αζώτου την ουσία που χαλαρώνει τα αιμοφόρα αγγεία προκειμένου να επιτευχθεί η στύση. Όταν τα επίπεδα είναι χαμηλά η διαδικασία αυτή καθυστερεί ή αποτυγχάνει πλήρως.

Ένα εξαιρετικά αξιόπιστο κλινικό σημείο είναι η εξαφάνιση των αυτόματων πρωινών στύσεων. Σε έναν υγιή άνδρα τα επίπεδα της ορμόνης κορυφώνονται κατά τη διάρκεια του βαθύ ύπνου και τις πρώτες πρωινές ώρες προκαλώντας αυθόρμητες στύσεις. Η απουσία τους αποτελεί οργανικό και όχι ψυχολογικό σημάδι.

Εάν ο ασθενής δυσκολεύεται να διατηρήσει τη στύση του αλλά εξακολουθεί να ξυπνά με πρωινές στύσεις το πρόβλημα είναι συχνά ψυχογενές ή αγγειακό. Εάν όμως απουσιάζουν ολοκληρωτικά η ενδοκρινολογική διερεύνηση είναι υποχρεωτική.

6. Μυϊκή απώλεια και συσσώρευση λίπους

Η τεστοστερόνη είναι η ισχυρότερη αναβολική ορμόνη του σώματος προάγοντας τη δημιουργία και τη συντήρηση του μυϊκού ιστού. Με την πτώση της ο άνδρας παρατηρεί ότι οι μύες του συρρικνώνονται και χάνουν τη δύναμή τους ακόμα και αν συνεχίζει να επισκέπτεται το γυμναστήριο με την ίδια συχνότητα.

Ταυτόχρονα η μείωση της ορμόνης μεταβάλλει τον τρόπο που το σώμα αποθηκεύει θερμίδες. Ο μεταβολισμός επιβραδύνεται και αναπτύσσεται μια τάση συσσώρευσης σπλαχνικού λίπους γύρω από την κοιλιά. Ο ασθενής χάνει το αθλητικό του σχήμα και αποκτά μια πιο χαλαρή σωματοδομή.

Σε σοβαρές περιπτώσεις η ανισορροπία με τα οιστρογόνα του σώματος μπορεί να προκαλέσει γυναικομαστία δηλαδή αφύσικη διόγκωση του μαστικού ιστού στους άνδρες ένα σύμπτωμα που προκαλεί τεράστια αμηχανία.

7. Εξάντληση ενέργειας και διαταραχές ύπνου

Η κόπωση που νιώθουν αυτοί οι ασθενείς είναι συντριπτική. Δεν πρόκειται για την κοινή κούραση μετά από μια δύσκολη μέρα στη δουλειά αλλά για μια βαθιά αίσθηση ότι το σώμα έχει αδειάσει από ενέργεια. Η παραμικρή σωματική προσπάθεια μοιάζει με βουνό και η επιθυμία για έναν απογευματινό ύπνο είναι ακατανίκητη.

Παράλληλα παρατηρούνται συχνές διαταραχές στον βραδινό ύπνο. Η χαμηλή τεστοστερόνη σχετίζεται άμεσα με δυσκολίες στη διατήρηση του ύπνου και συνυπάρχει εντυπωσιακά συχνά με την υπνική άπνοια.

Η αδυναμία του σώματος να ξεκουραστεί βαθιά κατά τη διάρκεια της νύχτας εμποδίζει την παραγωγή της ίδιας της ορμόνης δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που εξαντλεί περαιτέρω τον οργανισμό.

8. Ψυχολογία θλίψη και γνωστική έκπτωση

Οι υποδοχείς της ορμόνης βρίσκονται διάσπαρτοι σε ολόκληρο τον εγκέφαλο ρυθμίζοντας τη διάθεση και την αυτοπεποίθηση. Η πτώση των επιπέδων προκαλεί συχνά αισθήματα θλίψης έλλειψη κινήτρων και μια διάχυτη απαισιοδοξία η οποία συγχέεται πολύ εύκολα με τα συμπτώματα της κλινικής κατάθλιψης.

Οι ασθενείς αναφέρουν ότι χάνουν τον δυναμισμό τους στη δουλειά αποφεύγουν τον ανταγωνισμό και αισθάνονται μια συνεχή ευερεθιστότητα με τα μικροπράγματα. Η ικανότητα συγκέντρωσης μειώνεται σημαντικά και η μνήμη παρουσιάζει κενά.

Οι αλλαγές αυτές διαβρώνουν τον χαρακτήρα του ατόμου καθιστώντας σαφές ότι η ορμόνη αυτή προστατεύει την ψυχική υγεία εξίσου με τη σωματική.

9. Διαφοροποίηση των αιτιών

Ο πίνακας εξηγεί τον διαχωρισμό του υπογοναδισμού.

Η αναγνώριση αυτού του μοτίβου μέσω εξετάσεων αίματος προσφέρει τη βάση για τη θεραπεία.

10. Η επίδραση στην οστική πυκνότητα και το μεταβολισμό

Ένα από τα πιο κρυφά αλλά καταστροφικά αποτελέσματα είναι η απώλεια οστικής μάζας. Η τεστοστερόνη είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της πυκνότητας των οστών. Σε κατάσταση ανεπάρκειας τα οστά γίνονται πιο λεπτά και εύθραυστα οδηγώντας στην εμφάνιση οστεοπενίας και οστεοπόρωσης σε σχετικά νεαρή ηλικία.

Επιπλέον ο κίνδυνος για μεταβολικό σύνδρομο αυξάνεται δραματικά. Η μειωμένη μυϊκή μάζα και η αύξηση του λίπους μειώνουν την ευαισθησία των κυττάρων στην ινσουλίνη ανοίγοντας τον δρόμο για την ανάπτυξη σακχαρώδη διαβήτη τύπου δύο.

Αυτός ο συνδυασμός επιβαρύνει το καρδιαγγειακό σύστημα αυξάνοντας τον κίνδυνο στεφανιαίας νόσου μετατρέποντας την ορμονική αυτή ανεπάρκεια σε ζήτημα συνολικής υγείας και μακροβιότητας.

11. Πότε να αναζητήσετε ιατρική περίθαλψη

Η επίσκεψη στον ενδοκρινολόγο ή τον ουρολόγο κρίνεται απαραίτητη εάν η απώλεια της σεξουαλικής επιθυμίας και της ενέργειας επηρεάζει τις καθημερινές σας σχέσεις και την εργασία σας. Μην αποδέχεστε αυτά τα συμπτώματα ως μια φυσιολογική διαδικασία μεγαλώματος.

Εάν παρατηρήσετε ταχεία απώλεια τριχοφυΐας στο σώμα διόγκωση του στήθους ή εάν προσπαθείτε για τεκνοποίηση χωρίς επιτυχία η εξέταση είναι επείγουσα. Ο ιατρός θα αξιολογήσει συνολικά την υγεία σας αποκλείοντας άλλες καταστάσεις.

Ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη ή νοσογόνο παχυσαρκία οφείλουν να ελέγχονται προληπτικά διότι σε αυτές τις περιπτώσεις το ποσοστό των ανδρών που πάσχουν ξεπερνά το σαράντα τοις εκατό.

12. Εργαστηριακός έλεγχος και κανόνες εξέτασης

Η διάγνωση επιβεβαιώνεται αποκλειστικά με αιματολογικές εξετάσεις. Η λήψη του αίματος πρέπει να γίνεται αυστηρά μεταξύ οκτώ και δέκα το πρωί διότι εκείνη τη στιγμή τα επίπεδα της ορμόνης βρίσκονται στο αποκορύφωμά τους. Εάν η εξέταση γίνει το απόγευμα το αποτέλεσμα θα είναι ψευδώς χαμηλό.

Ο ιατρός δεν μετρά μόνο την ολική τεστοστερόνη. Είναι απαραίτητος ο υπολογισμός της ελεύθερης τεστοστερόνης η οποία δείχνει την πραγματική ποσότητα που μπορεί να χρησιμοποιήσει το σώμα. Παράλληλα μετρώνται τα επίπεδα της προλακτίνης των ορμονών του θυρεοειδούς και του σακχάρου για να αποκλειστούν άλλες αιτίες που προκαλούν τα ίδια συμπτώματα.

Διευκρινίζεται ότι απαιτούνται τουλάχιστον δύο διαφορετικές μετρήσεις σε διαφορετικές ημέρες για να τεθεί η οριστική διάγνωση καθώς τα επίπεδα εμφανίζουν διακυμάνσεις λόγω του στρες ή μιας κακής νύχτας.

13. Θεραπευτικές προσεγγίσεις και υποκατάσταση

Για όσους έχουν επιβεβαιωμένη κλινική ανεπάρκεια η θεραπεία υποκατάστασης αλλάζει ριζικά τη ζωή τους. Η ορμόνη χορηγείται συνήθως μέσω ενός δερματικού τζελ το οποίο εφαρμόζεται καθημερινά στους ώμους ή την κοιλιά διατηρώντας σταθερά τα επίπεδα στο αίμα.

Εναλλακτικά χρησιμοποιούνται ενδομυϊκές ενέσεις οι οποίες γίνονται κάθε μερικές εβδομάδες ή μήνες προσφέροντας μακροχρόνια κάλυψη. Η θεραπεία αποκαθιστά ταχύτατα τη σεξουαλική επιθυμία βελτιώνει τη διάθεση και αυξάνει τη μυϊκή δύναμη.

Πριν την έναρξη της θεραπείας ο ιατρός ελέγχει τον προστάτη και την πυκνότητα του αίματος. Αλλαγές στον τρόπο ζωής όπως η απώλεια βάρους η προπόνηση με αντιστάσεις και η επαρκής κατανάλωση ψευδαργύρου και βιταμίνης D συμβάλλουν εξαιρετικά στην ενίσχυση της φυσικής παραγωγής.

14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Πόσος χρόνος χρειάζεται για να δω διαφορά με τη θεραπεία;

Η σεξουαλική επιθυμία και η ενέργεια βελτιώνονται συνήθως μέσα στις πρώτες τρεις με τέσσερις εβδομάδες ενώ η αύξηση της μυϊκής μάζας απαιτεί από τρεις έως έξι μήνες τακτικής χορήγησης.

2. Υπάρχει κίνδυνος για τον προστάτη με τη θεραπεία;

Η θεραπεία δεν προκαλεί καρκίνο του προστάτη. Ωστόσο εάν υπάρχει ήδη ένας αδιάγνωστος καρκίνος η ορμόνη μπορεί να επιταχύνει την ανάπτυξή του γι αυτό απαιτείται έλεγχος πριν και κατά τη διάρκεια της αγωγής.

3. Μπορούν οι νέοι άνδρες να λάβουν θεραπεία;

Η θεραπεία καταστέλλει τη φυσική παραγωγή σπέρματος. Σε άνδρες που επιθυμούν να τεκνοποιήσουν προτιμούνται εναλλακτικά φάρμακα που διεγείρουν τους όρχεις χωρίς να προκαλούν στειρότητα.

4. Επηρεάζει ο ύπνος τα επίπεδα της ορμόνης;

Καθοριστικά. Μια εβδομάδα με ύπνο λιγότερο από πέντε ώρες ανά νύχτα μειώνει τα επίπεδα τεστοστερόνης κατά δεκαπέντε τοις εκατό μιμούμενη τη γήρανση δέκα ετών.

5. Αυξάνει η θεραπεία τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής;

Όταν τα επίπεδα διατηρούνται εντός των φυσιολογικών ορίων υπό ιατρική παρακολούθηση ο κίνδυνος δεν αυξάνεται. Αντιθέτως η μακροχρόνια έλλειψη της ορμόνης θεωρείται επιβαρυντική για την καρδιά.

6. Μπορώ να πάρω συμπληρώματα από το γυμναστήριο;

Τα κοινά φυτικά συμπληρώματα δεν ανεβάζουν τα επίπεδα πέρα από το φυσιολογικό. Τα παράνομα αναβολικά στεροειδή καταστρέφουν την καρδιά το συκώτι και κλείνουν οριστικά τη φυσική παραγωγή του σώματος.

7. Βοηθάει η διατροφή στην παραγωγή;

Μια διατροφή πλούσια σε καλά λιπαρά ελαιόλαδο αυγά και αβοκάντο παρέχει τη χοληστερόλη από την οποία συντίθεται η ορμόνη υποστηρίζοντας την υγιή λειτουργία των αδένων.

15. Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.