Τι να κάνετε όταν η μύτη σας δεν σταματά να ματώνει;

1. Εισαγωγή στην ασταμάτητη ρινορραγία

Όταν η μύτη σας δεν σταματά να ματώνει πρέπει να καθίσετε σε όρθια θέση να γείρετε το κεφάλι σας ελαφρώς προς τα εμπρός και να πιέσετε σταθερά το μαλακό τμήμα της μύτης σας με τον δείκτη και τον αντίχειρα για δέκα έως δεκαπέντε λεπτά χωρίς διακοπή. Εάν η αιμορραγία συνεχίζεται αμείωτη μετά από είκοσι λεπτά συνεχούς πίεσης ή εάν νιώθετε ζάλη και αδυναμία η μετάβαση στο πλησιέστερο νοσοκομείο είναι απολύτως επιβεβλημένη για εξειδικευμένη ωτορινολαρυγγολογική παρέμβαση.

Η ρινορραγία γνωστή στον ιατρικό χώρο ως επίσταξη αποτελεί μια εξαιρετικά θορυβώδη και συχνά τρομακτική εμπειρία. Η θέα του αίματος προκαλεί φυσιολογικά έντονο πανικό στον ασθενή και στο περιβάλλον του. Ο πανικός αυτός αυξάνει τον καρδιακό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση δυσχεραίνοντας την προσπάθεια του οργανισμού να δημιουργήσει τον απαραίτητο θρόμβο για τη διακοπή της αιμορραγίας.

Η ρινική κοιλότητα διαθέτει ένα εξαιρετικά πλούσιο και επιφανειακό αγγειακό δίκτυο. Η αρχιτεκτονική αυτή εξυπηρετεί τη θέρμανση και την εφύγρανση του αέρα που εισπνέουμε. Ωστόσο η ίδια ανατομική κατασκευή καθιστά τα αγγεία αυτά εξαιρετικά ευάλωτα σε τραυματισμούς ξηρότητα ή διακυμάνσεις της αρτηριακής πίεσης μετατρέποντας τη μύτη σε συχνή εστία αιμορραγιών.

Η κατανόηση της σωστής τεχνικής των πρώτων βοηθειών σώζει τον ασθενή από περιττή ταλαιπωρία. Η εγκατάλειψη παλαιών λανθασμένων πρακτικών όπως η κλίση του κεφαλιού προς τα πίσω αποτελεί το πρώτο βήμα για την ασφαλή και αποτελεσματική αντιμετώπιση του περιστατικού στο σπίτι.

2. Ανατομία του ρινικού αγγειακού δικτύου

Το εσωτερικό της μύτης τροφοδοτείται από ένα πυκνό πλέγμα αρτηριών που προέρχονται τόσο από την εσωτερική όσο και από την εξωτερική καρωτίδα αρτηρία. Η συμβολή αυτών των αγγείων δημιουργεί μια περιοχή αυξημένης αγγείωσης στο πρόσθιο κατώτερο τμήμα του ρινικού διαφράγματος. Η περιοχή αυτή ονομάζεται πλέγμα του Κίσελμπαχ και ευθύνεται για τη συντριπτική πλειονότητα των ρινορραγιών.

Τα αγγεία στο πλέγμα του Κίσελμπαχ καλύπτονται από ένα εξαιρετικά λεπτό στρώμα βλεννογόνου. Η απουσία παχύτερου προστατευτικού ιστού σημαίνει ότι η παραμικρή ξηρότητα ή μηχανική τριβή μπορεί να προκαλέσει ρήξη του τοιχώματός τους. Η πρόσθια επίσταξη όπως ονομάζεται είναι συνήθως εύκολα προσβάσιμη και ελεγχόμενη με εξωτερική πίεση.

Αντίθετα το οπίσθιο τμήμα της ρινικής κοιλότητας φιλοξενεί μεγαλύτερα αγγεία με υψηλότερη πίεση αίματος. Όταν η ρήξη συμβεί σε αυτό το σημείο το αίμα ρέει κυρίως προς τον φάρυγγα. Η οπίσθια επίσταξη αφορά συνήθως μεγαλύτερες ηλικίες και ασθενείς με καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελώντας μια πιο περίπλοκη ιατρική πρόκληση.

Ο διαχωρισμός ανάμεσα στην πρόσθια και την οπίσθια αιμορραγία καθοδηγεί τον ιατρό στην επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής στρατηγικής. Η οπίσθια αιμορραγία σπάνια ελέγχεται με απλή ψηφιακή πίεση και απαιτεί νοσοκομειακή διαχείριση.

3. Παθοφυσιολογία της πήξης του αίματος

Ο οργανισμός διαθέτει έναν εκπληκτικό μηχανισμό επιδιόρθωσης των αγγειακών βλαβών γνωστό ως αιμόσταση. Τη στιγμή που ένα ρινικό αγγείο σπάει τα αιμοπετάλια του αίματος προσκολλώνται στο σημείο της βλάβης δημιουργώντας ένα προσωρινό βύσμα. Η διαδικασία αυτή απαιτεί την ομαλή ροή του αίματος και την απουσία εξωτερικών παρεμβολών.

Παράλληλα ενεργοποιείται ο καταρράκτης της πήξης μια σειρά χημικών αντιδράσεων που καταλήγει στον σχηματισμό ινικής. Το δίκτυο της ινικής σταθεροποιεί το βύσμα των αιμοπεταλίων σχηματίζοντας τον τελικό στερεό θρόμβο. Αυτός ο θρόμβος λειτουργεί σαν ένα βιολογικό τσιρότο που σφραγίζει το αγγείο.

Η συνεχής απομάκρυνση του αίματος με χαρτομάντιλα ή το συχνό φύσημα της μύτης καταστρέφει διαρκώς αυτόν τον εύθραυστο αρχικό θρόμβο. Κάθε φορά που ο ασθενής καθαρίζει τη μύτη του μηχανικά η διαδικασία της πήξης μηδενίζεται και η αιμορραγία ξεκινά από την αρχή.

Η εφαρμογή σταθερής και αδιάλειπτης πίεσης μειώνει τη ροή του αίματος στην περιοχή δίνοντας τον απαραίτητο χρόνο στα αιμοπετάλια να ολοκληρώσουν το έργο τους. Η υπομονή σε αυτό το στάδιο είναι καθοριστική για την επιτυχία των πρώτων βοηθειών.

4. Η επίδραση της αρτηριακής υπέρτασης

Η υψηλή αρτηριακή πίεση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους επιβαρυντικούς παράγοντες στη διάρκεια μιας ρινορραγίας. Όταν η πίεση μέσα στα αγγεία είναι αυξημένη το αίμα εκτοξεύεται με τεράστια δύναμη από το σημείο της ρήξης. Η δύναμη αυτή εμποδίζει την προσκόλληση των αιμοπεταλίων καθιστώντας τον σχηματισμό θρόμβου εξαιρετικά δύσκολο.

Οι ασθενείς με αρρύθμιστη υπέρταση βιώνουν συχνά αιμορραγίες που διαρκούν περισσότερο και είναι πιο ορμητικές. Επιπλέον τα αγγεία των υπερτασικών ασθενών παρουσιάζουν σκλήρυνση χάνοντας την ικανότητά τους να συστέλλονται φυσιολογικά μετά από έναν τραυματισμό. Η απουσία αγγειοσυστολής παρατείνει τον χρόνο αιμορραγίας.

Είναι ωστόσο κρίσιμο να σημειωθεί ότι το ίδιο το άγχος της αιμορραγίας προκαλεί μια απότομη αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Πολλοί ασθενείς φτάνουν στα επείγοντα με υπέρταση η οποία αποτελεί αντίδραση στον πανικό και όχι την πρωταρχική αιτία της ρινορραγίας. Η ηρέμηση του ασθενούς αποτελεί πρωταρχικό θεραπευτικό μέλημα.

Η μέτρηση της πίεσης πρέπει να γίνεται αφού ο ασθενής έχει καθίσει και ηρεμήσει. Η μακροπρόθεσμη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης προστατεύει το αγγειακό δίκτυο ολόκληρου του σώματος συμπεριλαμβανομένης της ρινικής κοιλότητας.

5. Περιβαλλοντικοί και μηχανικοί παράγοντες

Η ποιότητα του αέρα που αναπνέουμε επηρεάζει άμεσα την υγεία του ρινικού βλεννογόνου. Ο ξηρός και κρύος αέρας ιδιαίτερα κατά τους χειμερινούς μήνες ή σε κλιματιζόμενους χώρους αφαιρεί την υγρασία από το εσωτερικό της μύτης. Το δέρμα στεγνώνει δημιουργεί μικροσκοπικές ρωγμές και σχηματίζει εφελκίδες.

Η ξηρότητα προκαλεί κνησμό ωθώντας το άτομο να τρίψει ή να σκαλίσει τη μύτη του. Ο μηχανικός αυτός τραυματισμός αποκολλά τις εφελκίδες μαζί με το υποκείμενο λεπτό τοίχωμα των αγγείων προκαλώντας άμεση αιμορραγία. Αυτός είναι ο συχνότερος μηχανισμός ρινορραγίας στον παιδικό πληθυσμό.

Η αλλαγή υψομέτρου και οι απότομες διακυμάνσεις της ατμοσφαιρικής πίεσης κατά τη διάρκεια αεροπορικών πτήσεων καταπονούν επίσης τα ρινικά αγγεία. Η διαστολή των αγγείων σε συνδυασμό με τον ξηρό αέρα της καμπίνας διευκολύνει τη ρήξη τους.

Η τακτική χρήση φυσιολογικού ορού ή ειδικών ενυδατικών αλοιφών για τη μύτη διατηρεί τον βλεννογόνο ελαστικό και ανθεκτικό. Η διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων υγρασίας στους εσωτερικούς χώρους αποτελεί άριστο μέτρο πρόληψης.

6. Ο ρόλος των αντιπηκτικών φαρμάκων

Ένα μεγάλο ποσοστό των σοβαρών ρινορραγιών παρατηρείται σε ασθενείς που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή για την αραίωση του αίματος. Φάρμακα όπως η ασπιρίνη αποτρέπουν τη συγκόλληση των αιμοπεταλίων. Αντιπηκτικά νέας γενιάς ή κλασικά φάρμακα αναστέλλουν τους παράγοντες πήξης.

Σε αυτούς τους ασθενείς η φυσιολογική διαδικασία της αιμόστασης είναι σκόπιμα μπλοκαρισμένη για την προστασία της καρδιάς ή του εγκεφάλου από θρομβώσεις. Ως παρενέργεια ωστόσο μια απλή ρήξη ενός ρινικού αγγείου μετατρέπεται σε παρατεταμένη αιμορραγία που αδυνατεί να σταματήσει με συντηρητικά μέσα.

Η διαχείριση αυτών των περιστατικών απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Ο ασθενής δεν πρέπει ποτέ να διακόπτει την αντιπηκτική του αγωγή από μόνος του χωρίς την καθοδήγηση του καρδιολόγου του. Ο κίνδυνος ενός εγκεφαλικού επεισοδίου υπερτερεί συνήθως της ενόχλησης από τη ρινορραγία.

Ο ιατρός ενδέχεται να χρειαστεί να ελέγξει τον χρόνο πήξης του αίματος μέσω αιματολογικών εξετάσεων. Εάν τα επίπεδα ανήκουν εκτός των θεραπευτικών ορίων χορηγούνται ειδικά αντίδοτα για την προσωρινή επαναφορά της πηκτικότητας.

7. Σωστή τεχνική πρώτων βοηθειών στο σπίτι

Η επιτυχία της ανάσχεσης της αιμορραγίας στο σπίτι εξαρτάται από την αυστηρή τήρηση της σωστής τεχνικής. Ο ασθενής πρέπει να καθίσει σε μια καρέκλα διατηρώντας τον κορμό του όρθιο. Η όρθια στάση μειώνει την υδροστατική πίεση στα αγγεία του κεφαλιού μειώνοντας τη ροή του αίματος προς τη μύτη.

Το κεφάλι πρέπει να γέρνει ελαφρώς προς τα εμπρός. Ο ασθενής χρησιμοποιεί τον αντίχειρα και τον δείκτη για να πιέσει σταθερά τα μαλακά πτερύγια της μύτης κλείνοντας εντελώς τα ρουθούνια. Η πίεση εφαρμόζεται ακριβώς κάτω από το σκληρό κοκάλινο τμήμα της μύτης πιέζοντας τα τοιχώματα πάνω στο ρινικό διάφραγμα.

Η αναπνοή γίνεται αποκλειστικά από το στόμα. Η πίεση πρέπει να είναι σταθερή και συνεχόμενη για τουλάχιστον δέκα λεπτά χωρίς καμία απολύτως διακοπή για έλεγχο. Κάθε χαλάρωση της πίεσης για να δούμε αν σταμάτησε το αίμα καταστρέφει τον θρόμβο που δημιουργείται.

Η τοποθέτηση πάγου ή μιας κρύας κομπρέσας στη ράχη της μύτης ή στον αυχένα προκαλεί αντανακλαστική αγγειοσυστολή υποβοηθώντας την προσπάθεια. Η κρυοθεραπεία συρρικνώνει τα αιμοφόρα αγγεία μειώνοντας την παροχή αίματος στο σημείο της ρήξης.

8. Τι απαγορεύεται να κάνετε

Μία από τις πιο επικίνδυνες και ευρέως διαδεδομένες λανθασμένες πρακτικές είναι το γύρισμα του κεφαλιού προς τα πίσω. Η κλίση της κεφαλής προς τα πίσω δεν σταματά την αιμορραγία απλώς αλλάζει την κατεύθυνση του αίματος. Το αίμα ρέει ανεξέλεγκτα προς τον φάρυγγα και τον οισοφάγο.

Η κατάποση μεγάλης ποσότητας αίματος ερεθίζει σφόδρα το στομάχι προκαλώντας έντονη ναυτία και εμετό. Ο εμετός αυξάνει βίαια την ενδοκρανίου και ενδοθωρακική πίεση πυροδοτώντας νέα ορμητική αιμορραγία. Επιπλέον υπάρχει σοβαρός κίνδυνος εισρόφησης αίματος στους πνεύμονες προκαλώντας πνιγμονή.

Η τοποθέτηση βαμβακιού χαρτομάντιλων ή γάζας μέσα στα ρουθούνια αποτελεί ένα ακόμα σοβαρό λάθος. Αυτά τα υλικά κολλούν πάνω στον φρέσκο θρόμβο. Όταν ο ασθενής προσπαθήσει να τα αφαιρέσει ξηλώνει μαζί και τον θρόμβο ανοίγοντας ξανά την πληγή.

Η χρήση νερού για το ξέπλυμα της μύτης κατά τη διάρκεια της ενεργής αιμορραγίας εμποδίζει την πήξη διαλύοντας τα αιμοπετάλια. Η περιοχή πρέπει να παραμείνει όσο το δυνατόν πιο στεγνή και απείραχτη.

9. Πότε απαιτείται νοσοκομειακή παρέμβαση

Η αξιολόγηση της σοβαρότητας του περιστατικού καθορίζει την ανάγκη μετάβασης στα επείγοντα. Ο πίνακας παρουσιάζει τις καταστάσεις που χρήζουν άμεσης ιατρικής φροντίδας.

Η παρουσία οποιουδήποτε από τα παραπάνω σημεία καθιστά την ιατρική παρέμβαση υποχρεωτική. Η καθυστέρηση στο σπίτι εξαντλεί τον ασθενή και θέτει σε κίνδυνο την αιμοδυναμική του σταθερότητα.

Ο ιατρός διαθέτει τον κατάλληλο φωτισμό αναρρόφηση και εργαλεία για να εντοπίσει με ακρίβεια την πηγή της αιμορραγίας και να την αντιμετωπίσει με ασφάλεια.

10. Ιατρικές τεχνικές καυτηριασμού

Στο περιβάλλον του ιατρείου ή του νοσοκομείου ο ωτορινολαρυγγολόγος αναζητά το αγγείο που αιμορραγεί. Αρχικά εφαρμόζει τοπικά αναισθητικά και αγγειοσυσπαστικά διαλύματα μέσα στη ρινική κοιλότητα. Τα φάρμακα αυτά μουδιάζουν την περιοχή και συρρικνώνουν τα αγγεία διευκολύνοντας την ορατότητα.

Εφόσον το σημείο της ρήξης εντοπιστεί ξεκάθαρα η μέθοδος εκλογής είναι ο καυτηριασμός. Ο χημικός καυτηριασμός γίνεται με τη χρήση μιας μικρής ράβδου νιτρικού αργύρου. Η χημική ουσία αντιδρά με τον βλεννογόνο δημιουργώντας ένα έγκαυμα που σφραγίζει το αγγείο ακαριαία.

Σε περιπτώσεις μεγαλύτερων αγγείων εφαρμόζεται ο ηλεκτροκαυτηριασμός (διαθερμία). Μια ειδική λαβίδα διοχετεύει ηλεκτρικό ρεύμα στους ιστούς καίγοντας και κολλώντας τα τοιχώματα του αγγείου. Η διαδικασία είναι εξαιρετικά στοχευμένη και προστατεύει τους γύρω υγιείς ιστούς.

Μετά τον καυτηριασμό ο ιατρός συνταγογραφεί ειδικές επουλωτικές αλοιφές για την προστασία της εσχάρας που έχει δημιουργηθεί. Ο ασθενής πρέπει να αποφύγει το φύσημα της μύτης για αρκετές ημέρες.

11. Πρόσθιος και οπίσθιος επιπωματισμός (Ταμπόν)

Εάν ο καυτηριασμός αποτύχει ή το αγγείο δεν είναι ορατό η επόμενη ιατρική λύση είναι ο επιπωματισμός. Ο πρόσθιος επιπωματισμός περιλαμβάνει την τοποθέτηση ειδικών ιατρικών σπόγγων (ταμπόν) στο εσωτερικό της ρινικής κοιλότητας. Οι σπόγγοι αυτοί διογκώνονται απορροφώντας υγρά και ασκούν ισχυρή μηχανική πίεση στα τοιχώματα της μύτης.

Τα σύγχρονα υλικά είναι επικαλυμμένα με αιμοστατικές ουσίες που προάγουν την πήξη του αίματος. Ο σπόγγος παραμένει στη θέση του για σαράντα οκτώ έως εβδομήντα δύο ώρες εξασφαλίζοντας τη μόνιμη δημιουργία θρόμβου. Η αφαίρεσή του γίνεται αποκλειστικά από τον ιατρό.

Η οπίσθια αιμορραγία απαιτεί μια πιο σύνθετη διαδικασία. Ο οπίσθιος επιπωματισμός πραγματοποιείται με τη χρήση ειδικών καθετήρων με μπαλόνι που φουσκώνουν στο πίσω μέρος της ρινικής κοιλότητας ακριβώς πάνω από τον ουρανίσκο. Ο καθετήρας εγκλωβίζει το αίμα και ασκεί τεράστια πίεση στα μεγάλα αγγεία.

Οι ασθενείς με οπίσθιο επιπωματισμό εισάγονται συνήθως στο νοσοκομείο για παρακολούθηση. Η παρουσία του μπαλονιού προκαλεί δυσφορία και απαιτεί τη χορήγηση αναλγητικών και προληπτικής αντιβίωσης για την αποφυγή λοιμώξεων των ιγμορείων.

12. Χειρουργικές και ενδαγγειακές λύσεις

Σε σπάνιες περιπτώσεις απειλητικών για τη ζωή αιμορραγιών που δεν ελέγχονται με τις συνήθεις μεθόδους η ιατρική καταφεύγει σε πιο επεμβατικές λύσεις. Η ενδοσκοπική απολίνωση αποτελεί μια χειρουργική μέθοδο κατά την οποία ο ιατρός εισέρχεται με κάμερα βαθιά στη μύτη εντοπίζει την κύρια αρτηρία που τροφοδοτεί την περιοχή και την κλείνει με ειδικά κλιπ.

Η απολίνωση της σφηνοϋπερώιας αρτηρίας διακόπτει την παροχή αίματος σε ολόκληρο το οπίσθιο ρινικό δίκτυο σταματώντας οριστικά τις ανθεκτικές ρινορραγίες. Η επέμβαση γίνεται υπό γενική αναισθησία και παρουσιάζει εξαιρετικά ποσοστά επιτυχίας.

Μια εναλλακτική προσέγγιση είναι η ενδαγγειακός εμβολισμός. Σε αυτή τη διαδικασία ένας επεμβατικός ακτινολόγος εισάγει έναν μικροκαθετήρα από τη μηριαία αρτηρία στο πόδι και τον καθοδηγεί μέχρι τα αγγεία του προσώπου.

Μόλις εντοπιστεί το αγγείο που αιμορραγεί ο ιατρός απελευθερώνει ειδικά μικροσωματίδια που φράζουν τον αυλό του αρτηριακού κλάδου εκ των έσω. Η μέθοδος αυτή αποφεύγει τη χειρουργική τομή προσφέροντας μια εξαιρετικά στοχευμένη λύση.

13. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Πρέπει να φυσήξω τη μύτη μου για να βγουν τα πήγματα του αίματος;

Απαγορεύεται αυστηρά το φύσημα της μύτης. Τα πήγματα είναι οι θρόμβοι που προσπαθεί να φτιάξει ο οργανισμός για να κλείσει την πληγή. Αν τα διώξετε η αιμορραγία θα ξεκινήσει αμέσως από την αρχή.

2. Είναι επικίνδυνο αν το αίμα τρέχει από το μάτι μου;

Ο ρινοδακρυϊκός πόρος ενώνει το μάτι με τη ρινική κοιλότητα. Όταν η μύτη γεμίσει με αίμα είναι απολύτως φυσιολογικό μια ποσότητα να ανέβει προς τα πάνω και να βγει από το μάτι σαν ματωμένο δάκρυ. Δεν προκαλεί καμία βλάβη στον οφθαλμό.

3. Πόσες μέρες πρέπει να προσέχω μετά από μια δυνατή ρινορραγία;

Η επούλωση των ρινικών αγγείων απαιτεί περίπου επτά έως δέκα ημέρες. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου αποφύγετε τα ζεστά μπάνια την έντονη γυμναστική την άρση βάρους και τα καυτερά φαγητά που προκαλούν αγγειοδιαστολή.

4. Βοηθάει να βάλω ξυδάκι ή λεμόνι σε βαμβάκι μέσα στη μύτη;

Όχι οι όξινες ουσίες καίνε τον ευαίσθητο βλεννογόνο προκαλώντας χημικό έγκαυμα και φλεγμονή. Χρησιμοποιήστε μόνο σταθερή ψηφιακή πίεση από την εξωτερική πλευρά της μύτης.

5. Τα παιδιά παθαίνουν πιο συχνά ρινορραγίες;

Ναι τα παιδιά έχουν πολύ λεπτότερο βλεννογόνο και συνηθίζουν να σκαλίζουν τη μύτη τους. Οι ρινορραγίες στην παιδική ηλικία είναι σχεδόν πάντα πρόσθιες καλοήθεις και σταματούν εύκολα με λίγη πίεση.

6. Το στρες μπορεί να μου προκαλέσει αιμορραγία στη μύτη;

Το άγχος δεν σπάει τα αγγεία απευθείας ωστόσο προκαλεί απότομη αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Αν ένα αγγείο είναι ήδη ευαίσθητο η πίεση θα το κάνει να ραγίσει. Η κατανόηση της διαχείρισης του άγχους προστατεύει το αγγειακό σύστημα.

7. Πρέπει να σταματήσω την ασπιρίνη αν ματώνει συχνά η μύτη μου;

Η διακοπή της ασπιρίνης ή άλλων αντιπηκτικών πρέπει να γίνεται αποκλειστικά από τον καρδιολόγο σας. Η αυθαίρετη διακοπή θέτει σε κίνδυνο την καρδιά σας. Ο ιατρός θα αξιολογήσει το όφελος έναντι του κινδύνου.

14. Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.