Τι να κάνετε όταν οι κράμπες της περιόδου προκαλούν εμετό;

1. Άμεση αντιμετώπιση του πόνου και του εμετού

Όταν οι κράμπες της περιόδου γίνονται τόσο βίαιες ώστε να πυροδοτούν ανεξέλεγκτη ναυτία και εμετό η άμεση φαρμακευτική παρέμβαση είναι επιβεβλημένη. Επειδή η λήψη χαπιών από το στόμα καθίσταται αδύνατη λόγω του εμετού η χορήγηση αντιφλεγμονωδών και αναλγητικών φαρμάκων μέσω πρωκτικών υπόθετων αποτελεί την πιο αποτελεσματική στρατηγική. Τα υπόθετα παρακάμπτουν το στομάχι απορροφώνται ταχύτατα από τον βλεννογόνο του εντέρου και καταστέλλουν άμεσα τις χημικές ουσίες που προκαλούν τον σπασμό.

Η τοποθέτηση ενός θερμού επιθέματος στο κατώτερο τμήμα της κοιλιάς βοηθά καταλυτικά. Η θερμότητα διαστέλλει τα αιμοφόρα αγγεία της μήτρας βελτιώνοντας την αιμάτωση του μυϊκού ιστού και ανακουφίζοντας τον ισχαιμικό πόνο. Η ανάπαυση σε σκοτεινό και ήσυχο περιβάλλον εμβρυακή στάση ελαττώνει την ένταση των κοιλιακών μυών.

Η αναπλήρωση υγρών είναι κρίσιμη μετά τα επεισόδια εμετού προκειμένου να αποφευχθεί η αφυδάτωση η οποία επιδεινώνει τον πόνο. Καταναλώστε μικρές γουλιές από χλιαρό νερό ή αφεψήματα τζίντζερ το οποίο διαθέτει ισχυρές φυσικές αντιεμετικές ιδιότητες μόλις το στομάχι ηρεμήσει. Αποφύγετε την κατανάλωση οποιασδήποτε στερεάς τροφής μέχρι η ναυτία να υποχωρήσει πλήρως.

2. Παθοφυσιολογία της πρωτοπαθούς δυσμηνόρροιας

Η εξαιρετικά επώδυνη εμμηνορρυσία χωρίς την ύπαρξη υποκείμενης παθολογίας ονομάζεται πρωτοπαθής δυσμηνόρροια. Στη διάρκεια του κύκλου το ενδομήτριο η εσωτερική επένδυση της μήτρας παχαίνει προετοιμαζόμενο για πιθανή εγκυμοσύνη. Όταν δεν συμβεί γονιμοποίηση ο ιστός αυτός πρέπει να αποβληθεί.

Για να επιτευχθεί η αποβολή ο μυς της μήτρας συσπάται. Στις γυναίκες με έντονη δυσμηνόρροια αυτές οι συσπάσεις είναι εξαιρετικά ισχυρές και παρατεταμένες. Ο μυϊκός σπασμός είναι τόσο βίαιος που συμπιέζει τα αιμοφόρα αγγεία που τροφοδοτούν τη μήτρα στερώντας από τον ιστό το πολύτιμο οξυγόνο.

Η παροδική αυτή υποξία της μήτρας προκαλεί οξύ ισχαιμικό πόνο ακριβώς όπως συμβαίνει στον καρδιακό μυ κατά τη διάρκεια ενός εμφράγματος. Αυτός ο πόνος αντανακλά στο κατώτερο τμήμα της κοιλιάς και επεκτείνεται συνήθως προς τη μέση και τους μηρούς δημιουργώντας ένα γενικευμένο αίσθημα σωματικής κατάρρευσης.

3. Ο ρόλος των προσταγλανδινών

Ο απόλυτος υπαίτιος πίσω από τη δραματική κλινική εικόνα είναι μια ομάδα χημικών ουσιών γνωστές ως προσταγλανδίνες. Οι ουσίες αυτές παράγονται σε μεγάλες ποσότητες από το ενδομήτριο λίγο πριν και κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών της εμμήνου ρύσεως. Ο κύριος ρόλος τους είναι να προκαλούν συσπάσεις στη μήτρα για την αποβολή του αίματος.

Οι γυναίκες που βιώνουν πόνο ικανό να προκαλέσει εμετό παράγουν δυσανάλογα τεράστιες ποσότητες προσταγλανδινών. Όσο υψηλότερα είναι τα επίπεδα αυτών των ουσιών τόσο πιο βίαιες είναι οι συσπάσεις της μήτρας. Η υπερπαραγωγή αυτή διαταράσσει πλήρως τη φυσιολογική λειτουργία της περιοχής.

Επιπλέον οι προσταγλανδίνες δεν περιορίζονται μόνο στη μήτρα. Καθώς εισέρχονται στη γενική κυκλοφορία του αίματος δρουν σε ολόκληρο το σώμα. Φτάνοντας στο γαστρεντερικό σύστημα προκαλούν έντονες συσπάσεις στο στομάχι και το έντερο πυροδοτώντας την ακατάσχετη ναυτία τον εμετό και τη διάρροια που συνοδεύουν τον πόνο.

4. Δευτεροπαθής δυσμηνόρροια και ενδομητρίωση

Όταν ο πόνος της περιόδου είναι αφόρητος και επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου ο ιατρός πρέπει να αποκλείσει τη δευτεροπαθή δυσμηνόρροια η οποία υποδηλώνει οργανική νόσο. Η ενδομητρίωση αποτελεί την πιο χαρακτηριστική και σοβαρή αιτία. Σε αυτή την πάθηση ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο αναπτύσσεται έξω από τη μήτρα συνήθως στις πόνος στις ωοθήκες και στο πυελικό έδαφος.

Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτός ο έκτοπος ιστός ανταποκρίνεται στις ορμόνες του κύκλου αιμορραγεί και προκαλεί τεράστια τοπική φλεγμονή. Επειδή το αίμα δεν έχει διέξοδο διαφυγής δημιουργεί φλεγμονώδεις κύστεις και σκληρές συμφύσεις που παραμορφώνουν την ανατομία της πυέλου.

Ο πόνος της ενδομητρίωσης είναι βαθύς διαξιφιστικός και συχνά δεν περιορίζεται μόνο στις ημέρες της περιόδου. Συνοδεύεται από πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή και σοβαρά προβλήματα γονιμότητας. Η παρουσία τέτοιου ακραίου πόνου απαιτεί άμεση και εξειδικευμένη γυναικολογική αντιμετώπιση.

5. Αδενομύωση και ινομυώματα μήτρας

Η αδενομύωση είναι μια πάθηση στενά συγγενική με την ενδομητρίωση. Σε αυτή την περίπτωση ο ιστός του ενδομητρίου διεισδύει και αναπτύσσεται μέσα στον ίδιο τον μυϊκό τοίχωμα της μήτρας. Κατά τη διάρκεια της περιόδου ο εγκλωβισμένος ιστός διογκώνεται προκαλώντας ακραία διόγκωση της μήτρας.

Η μήτρα γίνεται σκληρή και εξαιρετικά ευαίσθητη. Η προσπάθειά της να συσπαστεί είναι μηχανικά αναποτελεσματική και εξαιρετικά επώδυνη οδηγώντας σε βαριά παρατεταμένη αιμορραγία και σπασμούς που προκαλούν λιποθυμική τάση.

Τα ινομυώματα είναι καλοήθεις όγκοι του μυϊκού τοιχώματος της μήτρας. Όταν εντοπίζονται κοντά στην εσωτερική κοιλότητα της μήτρας εμποδίζουν την ομαλή σύσπαση του οργάνου και προκαλούν τεράστια υπερπαραγωγή προσταγλανδινών λειτουργώντας ως φυσικά εμπόδια που ερεθίζουν διαρκώς τον ιστό.

6. Γαστρεντερικά συμπτώματα κατά την έμμηνο ρύση

Η ισχυρή σύνδεση μεταξύ του αναπαραγωγικού και του γαστρεντερικού συστήματος εξηγεί τον εμετό. Το πυελικό νευρικό πλέγμα είναι κοινό. Ο ακραίος πόνος στη μήτρα ενεργοποιεί το πνευμονογαστρικό νεύρο. Αυτή η υπερδιέγερση προκαλεί αντανακλαστική ναυτία πτώση της αρτηριακής πίεσης και εμετό ως αμυντική αντίδραση του σώματος στο έντονο στρες.

Επιπρόσθετα οι υψηλές προσταγλανδίνες στο αίμα παραλύουν τη φυσιολογική κινητικότητα του στομάχου καθυστερώντας την κένωσή του. Η τροφή παραμένει στάσιμη προκαλώντας αίσθημα πληρότητας και ναυτία. Η σύσπαση των λείων μυών του εντέρου οδηγεί συχνά σε οξείες διαρροϊκές κενώσεις.

Αυτός ο συνδυασμός πόνου εμετού και διάρροιας εξαντλεί γρήγορα τον οργανισμό οδηγώντας σε οξεία αφυδάτωση και ηλεκτρολυτική διαταραχή καταστάσεις που πολλαπλασιάζουν την αντίληψη του πόνου από τον εγκέφαλο δημιουργώντας έναν καταστροφικό φαύλο κύκλο.

7. Ορμονικές διακυμάνσεις και ευαισθησία

Το ορμονικό προφίλ παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανοχή του πόνου. Λίγες ημέρες πριν από την έμμηνο ρύση τα επίπεδα της προγεστερόνης μιας ορμόνης που προσφέρει μυοχαλαρωτική δράση κατακρημνίζονται απότομα. Αυτή η απόσυρση αφήνει τη μήτρα απροστάτευτη απέναντι στην ερεθιστική δράση των προσταγλανδινών.

Τα χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων και προγεστερόνης μειώνουν επίσης την παραγωγή σεροτονίνης και ενδορφινών στον εγκέφαλο. Αυτοί οι νευροδιαβιβαστές είναι τα φυσικά παυσίπονα του οργανισμού. Η έλλειψή τους καθιστά το κεντρικό νευρικό σύστημα υπερευαίσθητο μεγεθύνοντας την αίσθηση του πόνου.

Άτομα με γενετική προδιάθεση στην υπερπαραγωγή φλεγμονωδών κυτοκινών εμφανίζουν ακόμη πιο επιθετική κλινική εικόνα. Το σώμα αντιδρά στην περίοδο σαν να πρόκειται για οξεία συστηματική λοίμωξη εξηγώντας τη συνοδό εμφάνιση χαμηλού πυρετού ρίγους και μυαλγίας.

8. Γυναικολογική κλινική αξιολόγηση

Η ιατρική προσέγγιση απαιτεί ενδελεχή λήψη ιστορικού. Ο γυναικολόγος εξετάζει την ηλικία έναρξης των συμπτωμάτων τη διάρκεια του κύκλου και την ακριβή ένταση της αιμορραγίας. Εάν ο πόνος ξεκίνησε από την πρώτη κιόλας περίοδο στην εφηβεία τείνει να είναι πρωτοπαθής ενώ εάν εμφανίστηκε σε μεγαλύτερη ηλικία η υποψία στρέφεται σε δευτεροπαθή αίτια.

Η αμφίχειρη γυναικολογική εξέταση είναι θεμελιώδης. Ο ιατρός ψηλαφεί τη μήτρα για να εντοπίσει ανωμαλίες στο μέγεθος ή το σχήμα της γεγονός που υποδηλώνει ινομυώματα. Η ψηλάφηση των ωοθηκών αναζητά τυχόν ευαισθησία ή κυστικούς σχηματισμούς που συνδέονται με την ενδομητρίωση.

Είναι απολύτως κρίσιμο να αποκλειστούν παθήσεις όπως η πυελική φλεγμονώδης νόσος μια χρόνια βακτηριακή λοίμωξη των γεννητικών οργάνων η οποία προκαλεί φλεγμονή και συμφύσεις δημιουργώντας παρόμοια συμπτώματα σοβαρού πόνου κατά την περίοδο.

9. Απεικονιστικός έλεγχος με υπέρηχο

Ο διακολπικός υπέρηχος αποτελεί το πολυτιμότερο διαγνωστικό εργαλείο. Παρέχει εικόνες υψηλής ανάλυσης της μήτρας και των ωοθηκών σε πραγματικό χρόνο. Αποκαλύπτει με ακρίβεια την ύπαρξη ινομυωμάτων πολυπόδων και την πάχυνση του τοιχώματος που χαρακτηρίζει την αδενομύωση.

Στην ενδομητρίωση ο υπέρηχος μπορεί να ανιχνεύσει τα ενδομητριώματα γνωστές και ως σοκολατοειδείς κύστεις στις ωοθήκες. Ωστόσο οι μικρές εστίες ενδομητρίωσης στο πυελικό έδαφος συχνά δεν φαίνονται στον απλό υπέρηχο απαιτώντας πιο εξειδικευμένες τεχνικές απεικόνισης.

Η μαγνητική τομογραφία πυέλου προσφέρει απαράμιλλη λεπτομέρεια στους μαλακούς ιστούς. Διενεργείται όταν τα ευρήματα του υπερήχου είναι ασαφή ή όταν απαιτείται ακριβής χαρτογράφηση της βλάβης πριν από τον προγραμματισμό μιας πολύπλοκης χειρουργικής επέμβασης.

10. Πίνακας: Διαχωρισμός Πρωτοπαθούς και Δευτεροπαθούς Δυσμηνόρροιας

Η σωστή διάκριση κατευθύνει την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.

Η ταυτοποίηση του τύπου της δυσμηνόρροιας αποτρέπει τη χρόνια ταλαιπωρία της ασθενούς.

11. Φαρμακευτική ανακούφιση

Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα αποτελούν τον χρυσό κανόνα της θεραπείας. Μόρια όπως το ιβουπροφαίνη και το ναπροξένη δεν καλύπτουν απλώς τον πόνο αλλά αναστέλλουν απευθείας το ένζυμο που παράγει τις προσταγλανδίνες. Το μυστικό της επιτυχίας βρίσκεται στον σωστό χρονισμό της λήψης τους.

Πρέπει να λαμβάνονται με το πρώτο σημάδι του πόνου ή ακόμη καλύτερα εικοσιτέσσερις ώρες πριν από την αναμενόμενη έναρξη της περιόδου. Αυτή η προληπτική λήψη εμποδίζει την παραγωγή των τοξικών ουσιών προτού αυτές κατακλύσουν τον οργανισμό αποτρέποντας απόλυτα τη ναυτία και τον εμετό.

Η παρακεταμόλη στερείται ισχυρής αντιφλεγμονώδους δράσης και σπάνια επαρκεί για τον έλεγχο της σοβαρής δυσμηνόρροιας. Τα σπασμολυτικά φάρμακα λειτουργούν επικουρικά χαλαρώνοντας τους λείους μύες της μήτρας και του εντέρου προσφέροντας επιπλέον ανακούφιση από τους έντονους κολικούς.

12. Ορμονική θεραπευτική προσέγγιση

Όταν τα απλά αντιφλεγμονώδη αποτυγχάνουν τα αντισυλληπτικά δισκία αποτελούν την πλέον αποτελεσματική ιατρική λύση. Οι συνθετικές ορμόνες των αντισυλληπτικών καταστέλλουν την ωορρηξία και αποτρέπουν την πάχυνση του ενδομητρίου. Ένα λεπτό ενδομήτριο παράγει ελάχιστες προσταγλανδίνες.

Αυτή η μείωση οδηγεί σε ελαφρύτερη ανώδυνη αιμορραγία και εξαλείφει πλήρως τα φαινόμενα ναυτίας και εμετού. Σε σοβαρές περιπτώσεις ο ιατρός μπορεί να συστήσει τη συνεχή λήψη των χαπιών χωρίς τη συνήθη διακοπή των επτά ημερών διακόπτοντας πλήρως την έμμηνο ρύση για αρκετούς μήνες.

Τα ενδομήτρια συστήματα προγεστερόνης είναι άλλη μια εξαιρετική επιλογή. Εκλύουν τοπικά ορμόνη απευθείας στο ενδομήτριο προκαλώντας δραστική μείωση του πάχους του και ανακουφίζοντας μακροπρόθεσμα από τον αφόρητο πόνο χωρίς να απαιτείται καθημερινή λήψη χαπιών.

13. Πότε απαιτείται νοσοκομειακή παρέμβαση

Η μεταφορά σε νοσοκομειακό περιβάλλον κρίνεται απαραίτητη εάν ο εμετός είναι ακατάσχετος και η γυναίκα αδυνατεί να κρατήσει υγρά για περισσότερο από δώδεκα ώρες. Η σοβαρή αφυδάτωση προκαλεί επικίνδυνη υπόταση και ηλεκτρολυτική διαταραχή η οποία απαιτεί άμεση ενδοφλέβια ενυδάτωση και χορήγηση ισχυρών αντιεμετικών φαρμάκων.

Εάν ο πόνος εμφανίζεται ξαφνικά με ακραία ένταση και δεν μοιάζει με τους συνήθεις πόνους περιόδου απαιτείται άμεσος αποκλεισμός οξειών χειρουργικών καταστάσεων. Η ρήξη μιας κύστης ωοθήκης η συστροφή της ωοθήκης ή μια εξωμήτριος κύηση μιμούνται τον πόνο της περιόδου αλλά αποτελούν απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις.

Η εμφάνιση υψηλού πυρετού δύσοσμων κολπικών εκκρίσεων και οξύ πόνου κατά την ψηλάφηση της κοιλιάς παραπέμπει σε οξεία πυελική φλεγμονή η οποία επιβάλλει τη χορήγηση ενδοφλέβιων αντιβιοτικών για τη διάσωση της γονιμότητας.

14. Συχνές Ερωτήσεις FAQ

1. Γιατί κάνω εμετό αφού το πρόβλημα είναι στη μήτρα;

Η μήτρα παράγει τεράστιες ποσότητες προσταγλανδινών οι οποίες κυκλοφορούν στο αίμα φτάνουν στο στομάχι και προκαλούν βίαιους σπασμούς και ναυτία.

2. Ποιο είναι το καλύτερο παυσίπονο για αυτόν τον πόνο;

Τα φάρμακα που αναστέλλουν τις προσταγλανδίνες όπως το ιβουπροφαίνη και η ναπροξένη είναι τα πλέον αποτελεσματικά εφόσον ληφθούν πριν κορυφωθεί ο πόνος.

3. Μπορώ να βάλω υπόθετο αντί να καταπιώ χάπι;

Ναι τα υπόθετα αποτελούν την ιδανική λύση όταν υπάρχει εμετός διότι απορροφώνται αμέσως από το έντερο και ανακουφίζουν τον πόνο ταχύτατα.

4. Είναι φυσιολογικό να λιποθυμάω από τον πόνο;

Όχι η λιποθυμία ή η έντονη τάση για λιποθυμία υποδηλώνει ακραία πτώση της αρτηριακής πίεσης λόγω πόνου και απαιτεί λεπτομερή ιατρική διερεύνηση.

5. Τα αντισυλληπτικά θα θεραπεύσουν το πρόβλημα;

Τα αντισυλληπτικά δεν προσφέρουν μόνιμη ίαση αλλά ελέγχουν απολύτως τα συμπτώματα όσο διάστημα λαμβάνονται καταστέλλοντας την παραγωγή των ουσιών του πόνου.

6. Πότε πρέπει να υποψιαστώ ενδομητρίωση;

Όταν ο πόνος δεν υποχωρεί με τα απλά παυσίπονα επιδεινώνεται με τα χρόνια και συνοδεύεται από πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή ή χρόνια πυελική δυσφορία.

7. Βοηθάει η ζέστη ή το κρύο στην κοιλιά;

Η εφαρμογή τοπικής θερμότητας θερμοφόρα διαστέλλει τα αγγεία βελτιώνει την αιμάτωση της μήτρας και μειώνει τον μυϊκό σπασμό προσφέροντας τεράστια ανακούφιση.

Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.