Γιατί νιώθω οξύ πόνο στο αυτί μου όταν κάνει κρύο έξω;

1. Γιατί νιώθω οξύ πόνο στο αυτί μου όταν κάνει κρύο έξω;

Ο οξύς, διαξιφιστικός πόνος στο αυτί κατά την έκθεση στις χαμηλές θερμοκρασίες του περιβάλλοντος οφείλεται στην ιδιαίτερη ανατομική κατασκευή του έξω ακουστικού πόρου και στη ραγδαία αγγειοσύσπαση. Σε αντίθεση με το δέρμα στο υπόλοιπο σώμα, το δέρμα που επενδύει το εσωτερικό του ακουστικού πόρου είναι εξαιρετικά λεπτό και προσκολλάται απευθείας πάνω στο οστό, στερούμενο παντελώς υποδόριου λιπώδους ιστού που θα λειτουργούσε ως θερμομονωτικό υλικό. Όταν ο παγωμένος αέρας εισέρχεται στον πόρο, τα επιφανειακά αιμοφόρα αγγεία συστέλλονται ακαριαία για να διατηρήσουν την κεντρική θερμοκρασία του σώματος.

Αυτή η έντονη αγγειοσύσπαση προκαλεί παροδική ισχαιμία, στερώντας δηλαδή το οξυγόνο από τις άφθονες νευρικές απολήξεις του γλωσσοφαρυγγικού και του τρίδυμου νεύρου που εντοπίζονται στην περιοχή. Παράλληλα, η χαμηλή θερμοκρασία καθιστά την τυμπανική μεμβράνη άκαμπτη και εξαιρετικά ευαίσθητη. Η συνδυασμένη δράση της νευρικής ισχαιμίας και της μηχανικής σκλήρυνσης του τυμπάνου πυροδοτεί ένα ισχυρό σήμα κινδύνου στον εγκέφαλο, το οποίο μεταφράζεται ως βαθύς και αιχμηρός πόνος.

Ευτυχώς, αυτός ο αμυντικός νευρικός μηχανισμός δεν συνεπάγεται μικροβιακή λοίμωξη (ωτίτιδα) και συνήθως υποχωρεί τάχιστα με την επιστροφή σε θερμό περιβάλλον. Η προστασία των αυτιών με κατάλληλο ρουχισμό αποτρέπει την απότομη πτώση της θερμοκρασίας του δέρματος και την επακόλουθη επώδυνη νευρική διέγερση.

2. Ανατομική ευπάθεια του ακουστικού πόρου

Το αυτί είναι σχεδιασμένο να λειτουργεί ως μια χοάνη συγκέντρωσης των ηχητικών κυμάτων. Το εξωτερικό του τμήμα, το πτερύγιο, αποτελείται από χόνδρο και δέρμα και είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένο. Ο έξω ακουστικός πόρος οδηγεί τον ήχο προς τα μέσα.

Το βαθύτερο τμήμα αυτού του σωλήνα είναι οστέινο. Το δέρμα που το καλύπτει έχει πάχος μόλις ένα δέκατο του χιλιοστού. Δεν υπάρχουν μύες ή στρώματα λίπους για να παρέχουν θερμική προστασία.

Αυτή η στενή επαφή με το οστό σημαίνει ότι οποιαδήποτε μεταβολή της θερμοκρασίας του αέρα μεταφέρεται άμεσα στα νεύρα. Το οστό μεταβάλλει τη θερμοκρασία του γρήγορα ψύχοντας τις νευρικές απολήξεις πολύ πιο επιθετικά από ό,τι συμβαίνει στο δέρμα των χεριών ή του προσώπου.

3. Η θερμική δυναμική και η ακραία αγγειοσύσπαση

Μπροστά στην απειλή της υποθερμίας, ο οργανισμός διαθέτει έναν ισχυρό μηχανισμό διατήρησης της θερμότητας. Μόλις το κρύο γίνει αισθητό το συμπαθητικό νευρικό σύστημα διατάσσει τα επιφανειακά αγγεία να κλείσουν.

Στην περιοχή του αυτιού η συστολή αυτή είναι βίαιη και άμεση. Τα τριχοειδή αγγεία μειώνουν τη διάμετρό τους δραματικά εμποδίζοντας τη ροή του θερμού αίματος. Η τοπική θερμοκρασία του ακουστικού πόρου πέφτει κατακόρυφα.

Η στέρηση της ροής του αίματος οδηγεί τα κύτταρα του δέρματος και τα νεύρα σε κατάσταση ισχαιμίας. Οι θερμικοί αλγοϋποδοχείς, εξειδικευμένα νεύρα που ανιχνεύουν τις ακραίες θερμοκρασίες, στέλνουν καταιγισμό σημάτων πόνου προειδοποιώντας για πιθανό κρυοπάγημα των ιστών.

4. Η ακαμψία της τυμπανικής μεμβράνης

Στο τέρμα του ακουστικού πόρου βρίσκεται η τυμπανική μεμβράνη. Πρόκειται για έναν εξαιρετικά λεπτό και ελαστικό ιστό που δονείται με τα ηχητικά κύματα μεταδίδοντας τον ήχο στα οστάρια της ακοής.

Όταν η θερμοκρασία πέφτει σε επίπεδα κοντά στο μηδέν οι ίνες του κολλαγόνου που απαρτίζουν το τύμπανο συστέλλονται και χάνουν την ελαστικότητά τους. Η μεμβράνη γίνεται σκληρή άκαμπτη και τεταμένη.

Αυτή η μηχανική ακαμψία θέτει σε διάταση τις νευρικές ίνες που βρίσκονται πάνω στο τύμπανο. Κάθε μικρή δόνηση από την ομιλία ή τον άνεμο χτυπά πάνω σε αυτή τη σκληρή επιφάνεια προκαλώντας μια οξεία αίσθηση διάτρησης που αντανακλά βαθιά μέσα στο κεφάλι.

5. Νευρικές οδοί και αντανακλαστικός πόνος

Η αντίληψη του πόνου στο αυτί είναι εξαιρετικά πολύπλοκη λόγω της νεύρωσης της περιοχής από πολλά κρανιακά νεύρα. Το τρίδυμο, το γλωσσοφαρυγγικό και το πνευμονογαστρικό νεύρο διασταυρώνονται στην περιοχή του ακουστικού πόρου.

Η ψύξη αυτών των νεύρων προκαλεί διάχυση του σήματος. Ο πόνος συχνά δεν παραμένει εντοπισμένος μόνο στο αυτί αλλά αντανακλά στη σιαγόνα στα δόντια ή στον λαιμό.

Το τρίδυμο νεύρο ειδικότερα είναι γνωστό για την υπερευαισθησία του στο κρύο. Σε άτομα με ιστορικό νευραλγίας του τριδύμου η απλή έκθεση σε ένα παγωμένο ρεύμα αέρα αρκεί για να πυροδοτήσει έναν ηλεκτρικό πόνο που παραλύει κυριολεκτικά το μισό πρόσωπο.

6. Δυσλειτουργία της ευσταχιανής σάλπιγγας

Το κρύο περιβάλλον συνοδεύεται συχνά από την παρουσία ιών του ανώτερου αναπνευστικού ή αλλεργιογόνων. Η μύτη αντιδρά στο κρύο παράγοντας περισσότερη βλέννα για να υγράνει τον εισπνεόμενο αέρα. Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα σχετικά με προβλήματα αερισμού του αυτιού στο άρθρο μας για τα βουλωμένα αυτιά το πρωί.

Αυτή η φλεγμονώδης απάντηση του ρινοφάρυγγα προκαλεί οίδημα στο στόμιο της ευσταχιανής σάλπιγγας, του σωλήνα που συνδέει τη μύτη με το μέσο ους. Η σάλπιγγα αδυνατεί να ανοίξει για να εξισορροπήσει την πίεση.

Ο εγκλωβισμός αρνητικής πίεσης στο μέσο ους έλκει το ήδη παγωμένο και άκαμπτο τύμπανο προς τα μέσα. Ο συνδυασμός της θερμικής καταπόνησης και της βαρομετρικής πίεσης κάνει τον πόνο εξαιρετικά βαρύ και σταθερό καθ’ όλη τη διάρκεια της παραμονής στο κρύο.

7. Το φαινόμενο της εξόστωσης (Surfer’s ear)

Για τα άτομα που εκτίθενται συστηματικά και χρόνια σε συνθήκες έντονου ψύχους, όπως οι σκιέρ ή οι χειμερινοί κολυμβητές ο οργανισμός αναπτύσσει έναν παθολογικό αμυντικό μηχανισμό.

Η συνεχής πτώση της θερμοκρασίας στον ακουστικό πόρο διεγείρει τα κύτταρα του οστού να παράγουν νέα οστική μάζα. Αναπτύσσονται καλοήθη ογκώματα (εξοστώσεις) με σκοπό να κλείσουν τον πόρο και να προστατεύσουν το τύμπανο από το κρύο.

Δυστυχώς αυτά τα ογκώματα στενεύουν δραματικά τον αυλό. Όταν το άτομο βγει στο κρύο ο αέρας που περνά μέσα από αυτά τα στενώματα επιταχύνεται και ερεθίζει ακόμα περισσότερο το δέρμα κάνοντας το αυτί μόνιμα ευαίσθητο στις αλλαγές της θερμοκρασίας.

8. Σύσπαση της κροταφογναθικής άρθρωσης

Ένας άλλος μηχανισμός που εξηγεί τον πόνο σχετίζεται με τη μυϊκή αντίδραση του σώματος στο ψύχος. Ο άνθρωπος αντιδρά στο κρύο με ρίγος και συχνά σφίγγοντας τα δόντια του ασυνείδητα.

Αυτό το ισχυρό σφίξιμο καταπονεί την κροταφογναθική άρθρωση η οποία βρίσκεται ελάχιστα χιλιοστά μπροστά από τον έξω ακουστικό πόρο. Οι φλεγμαίνοντες μασητήριοι μύες και οι σύνδεσμοι της άρθρωσης μεταδίδουν τον πόνο άμεσα στο αυτί.

Ο ασθενής αντιλαμβάνεται τον πόνο ως ωτολογικό ωστόσο η ρίζα του προβλήματος είναι οδοντιατρική/ορθοπεδική και οφείλεται στην προσπάθεια του σώματος να αντέξει το κρύο περιβάλλον.

9. Διαφορική διάγνωση ωταλγίας στο κρύο

Η σωστή παρατήρηση των χαρακτηριστικών του πόνου βοηθά στη διαφοροποίηση από μικροβιακές λοιμώξεις.

Η άμεση ανακούφιση με την παροχή θερμότητας αποτελεί την πιο ισχυρή απόδειξη ότι ο πόνος προέρχεται αμιγώς από το αγγειακό αντανακλαστικό.

10. Υποκλινικές λοιμώξεις και κρύο

Το κρύο λειτουργεί συχνά ως μεγεθυντικός φακός αναδεικνύοντας φλεγμονές που βρίσκονταν σε αρχικό στάδιο. Μια μικροσκοπική αμυχή από τον καθαρισμό του αυτιού ή μια ήπια ιογενής φλεγμονή περνά απαρατήρητη σε θερμό περιβάλλον.

Ωστόσο όταν οι ιστοί αυτοί υποστούν το σοκ της αγγειοσύσπασης το κατώφλι του πόνου πέφτει. Οι φλεγμονώδεις κυτταροκίνες που υπήρχαν ήδη στην περιοχή γίνονται πλέον αντιληπτές από τον εγκέφαλο.

Αυτός είναι ο λόγος που αρκετοί άνθρωποι εμφανίζουν πλήρη ωτίτιδα μια ή δύο μέρες μετά την έκθεση στο κρύο. Το κρύο δεν δημιούργησε το μικρόβιο αλλά αποδυνάμωσε την τοπική άμυνα επιτρέποντας στη λοίμωξη να εκδηλωθεί πλήρως.

11. Σύνδρομο Raynaud στο αυτί

Το σύνδρομο Raynaud είναι μια διαταραχή όπου τα μικρά αιμοφόρα αγγεία συσπώνται υπερβολικά στο κρύο. Αν και είναι γνωστό ότι προσβάλλει τα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών, μπορεί να επηρεάσει και τα πτερύγια των αυτιών.

Κατά την έκθεση στο κρύο το πτερύγιο του αυτιού γίνεται εντελώς λευκό λόγω της απόλυτης διακοπής της κυκλοφορίας του αίματος. Ακολουθεί ένα μπλε χρώμα εξαιτίας της έλλειψης οξυγόνου στους ιστούς.

Κατά την επιστροφή σε ζεστό χώρο το αίμα επιστρέφει βίαια προκαλώντας έντονη ερυθρότητα και έναν καυστικό παλμικό πόνο. Το φαινόμενο αυτό χρήζει ρευματολογικής αξιολόγησης εάν εμφανίζεται συστηματικά.

12. Προληπτικά μέτρα και εξοπλισμός

Η μοναδική αποτελεσματική στρατηγική είναι η φυσική απομόνωση του αυτιού από το περιβάλλον. Η χρήση σκούφου ο οποίος καλύπτει πλήρως τα πτερύγια εγκλωβίζει ένα στρώμα ζεστού αέρα ανάμεσα στο ύφασμα και τον ακουστικό πόρο.

Τα προστατευτικά αυτιών (earmuffs) είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά διότι δεν πιέζουν το αυτί αλλά δημιουργούν έναν προστατευμένο θάλαμο που αποτρέπει εντελώς την είσοδο του παγωμένου αέρα χωρίς να εμποδίζει την ακοή.

Συνιστάται η αποφυγή της εξόδου με βρεγμένα μαλλιά. Το νερό εξατμίζεται ταχύτατα ρίχνοντας τη θερμοκρασία του κεφαλιού και των αυτιών σε επικίνδυνα επίπεδα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα.

13. Πότε να επισκεφθείτε ωτορινολαρυγγολόγο

Εάν ο πόνος επιμένει για περισσότερο από μία ώρα μετά την είσοδο σε θερμαινόμενο χώρο ο μηχανισμός του αγγειόσπασμου δεν ευθύνεται πλέον για το σύμπτωμα.

Η εμφάνιση κίτρινων ή αιματηρών εκκρίσεων, η απότομη μείωση της ακοής, ο ίλιγγος ή ο υψηλός πυρετός αποτελούν σαφείς ενδείξεις βακτηριακής μέσης ή εξωτερικής ωτίτιδας που απαιτεί άμεση ιατρική περίθαλψη.

Ο ιατρός θα διενεργήσει ωτοσκόπηση για να αξιολογήσει την κατάσταση της τυμπανικής μεμβράνης και του πόρου παρέχοντας την κατάλληλη αντιβιοτική ή αντιφλεγμονώδη αγωγή σε μορφή σταγόνων.

14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Το κρύο προκαλεί ωτίτιδα;

Όχι το κρύο δεν περιέχει μικρόβια ούτε ιούς άρα δεν μπορεί να προκαλέσει λοίμωξη. Ωστόσο η αγγειοσύσπαση ρίχνει την τοπική άμυνα διευκολύνοντας μικρόβια που ήδη υπάρχουν να αναπτυχθούν.

2. Βοηθάει να βάλω ζεστό λάδι στο αυτί μου μόλις γυρίσω σπίτι;

Απαγορεύεται η χρήση λαδιού καθώς μπορεί να προκαλέσει έγκαυμα σε ένα ήδη ερεθισμένο δέρμα ή να εγκλωβίσει μικρόβια. Μια στεγνή ζεστή πετσέτα εξωτερικά είναι πολύ πιο ασφαλής.

3. Πρέπει να καθαρίζω τα αυτιά μου πριν βγω στο κρύο;

Το αντίθετο η κυψελίδα αποτελεί φυσικό προστατευτικό και θερμομονωτικό φιλμ. Ο επιθετικός καθαρισμός αφαιρεί την άμυνα του αυτιού κάνοντάς το υπερευαίσθητο στις θερμοκρασιακές αλλαγές.

4. Είναι φυσιολογικό να πονάει ο λαιμός μου όταν πονάει το αυτί από το κρύο;

Ναι το πνευμονογαστρικό και το γλωσσοφαρυγγικό νεύρο μοιράζονται κοινές οδούς. Η διέγερση του αυτιού συχνά προκαλεί αντανακλαστικό πόνο ή γαργαλητό στον λαιμό.

5. Τα βαμβάκια στα αυτιά βοηθούν;

Η τοποθέτηση βαμβακιού κόβει τη ροή του παγωμένου αέρα ωστόσο δεν παρέχει θερμομόνωση και αν μείνει πολλές ώρες μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό του δέρματος από την τριβή.

6. Έχουν τα παιδιά μεγαλύτερη ευαισθησία στο κρύο;

Ναι οι ακουστικοί πόροι των παιδιών είναι στενότεροι και πιο κοντοί επιτρέποντας στο κρύο να φτάσει γρηγορότερα στο τύμπανο ενώ οι ευσταχιανές σάλπιγγές τους δυσλειτουργούν συχνότερα.

7. Πόσος χρόνος χρειάζεται για να επανέλθει το αυτί μετά το κρύο;

Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων ο αγγειόσπασμος λύνεται και η ροή του αίματος επανέρχεται μέσα σε δεκαπέντε με τριάντα λεπτά από την είσοδο σε φυσιολογική θερμοκρασία.

Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.