Πώς να κοιμηθείτε με βουητό στα αυτιά;

1. Εισαγωγή

Η αντιμετώπιση του νυχτερινού βουητού επιτυγχάνεται πρωτίστως με την εφαρμογή τεχνικών ηχητικής κάλυψης (sound masking) χρησιμοποιώντας γεννήτριες λευκού θορύβου σε ένταση ελαφρώς χαμηλότερη από αυτή της εμβοής. Παράλληλα η αποφυγή καφεΐνης και η εφαρμογή τεχνικών γνωσιακής αποστασιοποίησης μειώνουν τη διέγερση του ακουστικού φλοιού επιτρέποντας την έλευση του ύπνου. Οι εμβοές συνιστούν την αντίληψη ήχου απουσία εξωτερικής ακουστικής πηγής.

Το σύμπτωμα αυτό τείνει να αποκτά βασανιστικές διαστάσεις κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η απουσία περιβαλλοντικών θορύβων στο υπνοδωμάτιο αφαιρεί το φυσικό ηχητικό φίλτρο με αποτέλεσμα ο εγκέφαλος να εστιάζει αποκλειστικά στον παραγόμενο εσωτερικό ήχο. Η εστίαση αυτή ενεργοποιεί το αυτόνομο νευρικό σύστημα προκαλώντας έντονη αϋπνία.

Η κλινική διαχείριση της κατάστασης δεν βασίζεται στη σιγή αλλά στην ελεγχόμενη ακουστική διέγερση. Μέσω της αναδιαμόρφωσης του ηχητικού περιβάλλοντος και της μείωσης της νευρολογικής υπερδιέγερσης ο ασθενής εκπαιδεύει τον εγκέφαλό του να υποβαθμίσει το σύμπτωμα στο υποσυνείδητο.

2. Νευροφυσιολογία των εμβοών

Η παραγωγή των εμβοών αποτελεί ένα πολύπλοκο νευρολογικό φαινόμενο. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων η διαδικασία ξεκινά με την απώλεια των αισθητήριων τριχωτών κυττάρων στον κοχλία του έσω ωτός λόγω ηλικίας θορύβου ή ωτοτοξικών φαρμάκων. Η καταστροφή αυτών των κυττάρων μειώνει την είσοδο ακουστικών σημάτων προς τον εγκέφαλο.

Σε απάντηση αυτής της αισθητηριακής στέρησης τα κύτταρα του κεντρικού ακουστικού φλοιού αυξάνουν την αυθόρμητη ηλεκτρική τους δραστηριότητα. Αυτή η νευρωνική υπερδιεγερσιμότητα αποτελεί μια μορφή παθολογικής νευροπλαστικότητας η οποία μεταφράζεται από τον εγκέφαλο ως συνεχής ήχος.

Κατά συνέπεια οι εμβοές δεν αποτελούν νόσο του ίδιου του αυτιού αλλά ένα φαινόμενο του κεντρικού νευρικού συστήματος. Αυτό εξηγεί γιατί οι μηχανικές παρεμβάσεις στο αυτί συχνά αποτυγχάνουν να εξαλείψουν το σύμπτωμα.

3. Η νυχτερινή επιδείνωση και ο ακουστικός φλοιός

Κατά τη διάρκεια της ημέρας ο ήχος της κίνησης των αυτοκινήτων της ομιλίας και του περιβάλλοντος προσφέρει μια φυσική συγκάλυψη. Ο ακουστικός φλοιός επεξεργάζεται ταυτόχρονα χιλιάδες πληροφορίες υποβιβάζοντας τις εμβοές στο παρασκήνιο.

Όταν ο ασθενής ξαπλώνει σε ένα απόλυτα ήσυχο δωμάτιο το κατώφλι της ακοής πέφτει. Οι εμβοές γίνονται το μοναδικό ακουστικό ερέθισμα. Ο εγκέφαλος στην προσπάθειά του να ανιχνεύσει ήχους ενισχύει την εσωτερική ακουστική οδό καθιστώντας το βουητό εκκωφαντικό.

Η αντίληψη αυτής της έντασης ενεργοποιεί την αμυγδαλή και το μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου πυροδοτώντας αντιδράσεις άγχους και εκκρίνοντας αδρεναλίνη η οποία καταστρέφει κάθε προσπάθεια για χαλάρωση και ύπνο.

4. Η αρχή της ηχητικής κάλυψης (Sound Masking)

Ο ακρογωνιαίος λίθος για τον νυχτερινό ύπνο είναι η τεχνητή εισαγωγή ήχων στο περιβάλλον. Η ηχητική κάλυψη προσθέτει ένα ευχάριστο ή ουδέτερο ακουστικό ερέθισμα το οποίο μειώνει την αντίθεση (contrast) μεταξύ της απόλυτης ησυχίας του δωματίου και της έντασης της εμβοής.

Ο στόχος δεν είναι η πλήρης επικάλυψη (πνίξιμο) της εμβοής από τον εξωτερικό ήχο. Η πλήρης επικάλυψη απαιτεί μεγάλες εντάσεις οι οποίες με τη σειρά τους εμποδίζουν τον ύπνο. Η ιατρική οδηγία είναι η ρύθμιση του εξωτερικού ήχου σε επίπεδο οριακά χαμηλότερο από το βουητό.

Αυτό το “σημείο μίξης” επιτρέπει στον εγκέφαλο να αντιλαμβάνεται ελάχιστα την εμβοή εκπαιδεύοντάς τον σταδιακά να την αγνοεί (habituation).

5. Επιλογή της κατάλληλης συχνότητας

Δεν είναι όλοι οι ήχοι εξίσου αποτελεσματικοί. Ο λευκός θόρυβος (white noise) ο οποίος περιέχει όλες τις ακουστικές συχνότητες σε ίση κατανομή χρησιμοποιείται ευρέως διότι επικαλύπτει αποτελεσματικά τις εμβοές υψηλής συχνότητας που μοιάζουν με σφύριγμα.

Πολλοί ασθενείς ωστόσο βρίσκουν τον ροζ θόρυβο (pink noise) πιο καταπραϋντικό. Ο ροζ θόρυβος έχει βαθύτερο και πιο ζεστό άκουσμα παρόμοιο με τον ήχο της συνεχούς βροχής ή των κυμάτων του ωκεανού. Οι χαμηλότερες συχνότητές του προάγουν τα εγκεφαλικά κύματα που σχετίζονται με τον βαθύ ύπνο.

Οι σύγχρονες γεννήτριες ήχου και οι εφαρμογές στα κινητά τηλέφωνα προσφέρουν ευρεία γκάμα επιλογών επιτρέποντας στον ασθενή να προσαρμόσει το φάσμα ακριβώς στην τονικότητα που του προσφέρει τη μέγιστη ανακούφιση.

6. Ακουστικά βοηθήματα και μαξιλάρια ήχου

Η μετάδοση του ήχου κατά τη διάρκεια του ύπνου απαιτεί ειδικό εξοπλισμό. Τα κλασικά ακουστικά κεφαλής είναι άβολα και προκαλούν πόνο όταν ο ασθενής γυρίσει στο πλάι. Τα μαξιλάρια ήχου (sound pillows) διαθέτουν ενσωματωμένα επίπεδα ηχεία.

Αυτά τα μαξιλάρια επιτρέπουν την αναπαραγωγή του θεραπευτικού θορύβου απευθείας στο αυτί του ασθενούς χωρίς να ενοχλούν τον σύντροφο που κοιμάται δίπλα. Παράλληλα δεν αποφράσσουν τον ακουστικό πόρο διατηρώντας τον αερισμό του αυτιού.

Εναλλακτικά τα εξειδικευμένα μαλακά ακουστικά ύπνου που μοιάζουν με αθλητικές κορδέλες κεφαλής (sleep headbands) προσφέρουν εξαιρετική άνεση διατηρώντας τα μικροσκοπικά ηχεία σταθερά πάνω στα αυτιά ανεξάρτητα από τη στάση του σώματος.

7. Θεραπεία Επανεκπαίδευσης Εμβοών (TRT)

Η θεραπεία επανεκπαίδευσης εμβοών (Tinnitus Retraining Therapy) αποτελεί ένα αυστηρό κλινικό πρωτόκολλο που εφαρμόζεται από εξειδικευμένους ωτορινολαρυγγολόγους και ακοολόγους. Βασίζεται στη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου.

Μέσω της χρήσης μικροσκοπικών ακουστικών συσκευών οι οποίες φοριούνται και κατά τη διάρκεια του ύπνου εισάγεται ένας σταθερός ανεπαίσθητος θόρυβος. Σε συνδυασμό με εντατική γνωσιακή συμβουλευτική ο εγκέφαλος επαναπρογραμματίζεται να κατατάξει την εμβοή στα άσχετα περιβαλλοντικά ερεθίσματα όπως ακριβώς αγνοεί τον ήχο του ψυγείου.

Αυτή η διαδικασία είναι μακροχρόνια και απαιτεί συνήθως δώδεκα έως δεκαοκτώ μήνες ωστόσο τα αποτελέσματά της είναι μόνιμα μειώνοντας οριστικά τη νυχτερινή δυσφορία.

8. Η σχέση εμβοών και απώλειας ακοής

Το ογδόντα τοις εκατό των ασθενών με εμβοές παρουσιάζουν κάποιου βαθμού βαρηκοΐα συχνά στις υψηλές συχνότητες. Η ενίσχυση της ακοής κατά τη διάρκεια της ημέρας μέσω ψηφιακών ακουστικών βαρηκοΐας προσφέρει σημαντική ανακούφιση και για το βράδυ.

Ακούγοντας καλύτερα τους περιβαλλοντικούς ήχους την ημέρα το ακουστικό σύστημα λαμβάνει τα ερεθίσματα που χρειάζεται και ο εγκέφαλος δεν “ανεβάζει την ένταση” αναζητώντας ήχους. Η ημερήσια αυτή ξεκούραση του ακουστικού φλοιού μειώνει αισθητά την ένταση του βουητού την ώρα της κατάκλισης.

Η ακουολογική εκτίμηση είναι συνεπώς το πρώτο βήμα για τη στοχευμένη διαχείριση του προβλήματος.

9. Διαχείριση των φαρμακολογικών εκλυτικών παραγόντων

Πολλά κοινά φάρμακα είναι γνωστά ως ωτοτοξικά ικανά να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν τις εμβοές. Η λήψη υψηλών δόσεων ασπιρίνης μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών ορισμένων διουρητικών και αντικαταθλιπτικών αυξάνει τη νυχτερινή ένταση του ήχου.

Ο ιατρικός έλεγχος της φαρμακευτικής αγωγής είναι απαραίτητος. Η αντικατάσταση της ασπιρίνης με εναλλακτικά αναλγητικά ή η ρύθμιση της δόσης των αντιυπερτασικών συχνά οδηγεί σε άμεση μείωση του βουητού.

Επίσης η λήψη συμπληρωμάτων μελατονίνης προτείνεται από ορισμένους νευρολόγους. Η μελατονίνη δεν θεραπεύει τις εμβοές αλλά αποκαθιστά τον κύκλο του ύπνου μειώνοντας την κόπωση η οποία αποτελεί ισχυρό επιβαρυντικό παράγοντα.

10. Διατροφή και διέγερση του νευρικού συστήματος

Η κατανάλωση διεγερτικών ουσιών τις βραδινές ώρες μεγιστοποιεί την ταχύτητα των νευρικών εκφορτίσεων. Η καφεΐνη αυξάνει την αρτηριακή πίεση και τον καρδιακό ρυθμό καθιστώντας ιδιαίτερα τις σφύζουσες εμβοές πολύ πιο έντονες.

Η αυστηρή αποχή από τον καφέ, το τσάι και τη σοκολάτα μετά τις μεσημβρινές ώρες προστατεύει τον ακουστικό φλοιό από την περιττή διέγερση. Παράλληλα το αλκοόλ αν και αρχικά καταστέλλει το νευρικό σύστημα προκαλεί αγγειοδιαστολή στο έσω ους.

Η αγγειοδιαστολή αυτή μεταβάλλει τη δυναμική των υγρών του λαβυρίνθου προκαλώντας συχνά εκκωφαντική αύξηση της εμβοής στη μέση της νύχτας κατά τη φάση του μεταβολισμού της αλκοόλης.

11. Ο ρόλος της αυχενικής μοίρας και του στρες

Ένας συχνά παραγνωρισμένος παράγοντας είναι η αυχενική μοίρα. Η σωματοαισθητική (somatosensory) εμβοή μεταβάλλεται σε ένταση ανάλογα με τη στάση του αυχένα ή τη σύσπαση των μυών της γνάθου.

Το βρουξισμός (τρίξιμο των δοντιών) κατά τη διάρκεια του ύπνου προκαλεί έντονο σπασμό στην κροταφογναθική άρθρωση. Η φλεγμονή αυτής της άρθρωσης πιέζει δομές που συνδέονται με το μέσο ους ενισχύοντας το βουητό.

Η χρήση ενός ειδικού νάρθηκα νυκτός από τον οδοντίατρο και η υιοθέτηση ενός ανατομικού αυχενικού μαξιλαριού λύνουν τις μυϊκές εντάσεις απομακρύνοντας την έμμεση μηχανική επιβάρυνση.

12. Ψυχολογική διάσταση: Ο κύκλος του φόβου

Ο ήχος των εμβοών δεν είναι επώδυνος αλλά η αντίδραση του εγκεφάλου σε αυτόν προκαλεί τεράστια δυσφορία. Όταν ο ασθενής ξαπλώνει και εστιάζει στην εμβοή η αμυγδαλή ερμηνεύει τον ήχο ως “απειλή”.

Αυτή η ερμηνεία προκαλεί άγχος το οποίο ενισχύει την επιθυμία του εγκεφάλου να παρακολουθεί τον ήχο. Αυτός ο φαύλος κύκλος κρατά το αυτόνομο νευρικό σύστημα σε εγρήγορση αποτρέποντας την είσοδο στις φάσεις του βαθιού ύπνου.

Οι τεχνικές διαφραγματικής αναπνοής και η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) εκπαιδεύουν τον ασθενή να αποσυνδέσει τον ήχο από το αίσθημα του φόβου καθιστώντας το σύμπτωμα ουδέτερο.

13. Πότε οι εμβοές απαιτούν επείγουσα ιατρική αξιολόγηση

Ενώ η πλειοψηφία των εμβοών αποτελεί χρόνια καλοήθη κατάσταση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά υποδεικνύουν την παρουσία παθολογιών που χρήζουν άμεσης νευρολογικής ή αγγειολογικής διερεύνησης.

Εάν η εμβοή είναι απόλυτα συγχρονισμένη με τον καρδιακό παλμό (σφύζουσα εμβοή) αυτό υποδηλώνει αγγειακή ανωμαλία όπως ανεύρυσμα ή στένωση της καρωτίδας.

Ομοίως η μονόπλευρη εμβοή (μόνο στο ένα αυτί) που συνοδεύεται από αιφνίδια απώλεια ακοής ή ιλίγγους μπορεί να υποκρύπτει την παρουσία ενός καλοήθους όγκου του ακουστικού νεύρου (ακουστικό νευρίνωμα) απαιτώντας έλεγχο με μαγνητική τομογραφία.

14. Πίνακας μεθόδων ανακούφισης

Συνοπτικός οδηγός για τη βελτίωση του ύπνου.

15. Μακροπρόθεσμη προοπτική

Η συμβίωση με τις εμβοές αποτελεί μια διαδικασία νευρολογικής προσαρμογής. Η πλήρης σιγή δεν είναι πλέον ο στόχος. Ο στόχος είναι η επίτευξη της κατάστασης εξοικείωσης όπου ο εγκέφαλος ακούει την εμβοή αλλά δεν αντιδρά σε αυτήν.

Η τακτική ακοολογική παρακολούθηση και η προστασία των αυτιών από τους δυνατούς περιβαλλοντικούς θορύβους αποτρέπουν την περαιτέρω καταστροφή των τριχωτών κυττάρων.

Με την πάροδο του χρόνου και την εφαρμογή των στρατηγικών ηχητικής κάλυψης το νευρικό σύστημα αναδιοργανώνεται. Η νυχτερινή ανάπαυση αποκαθίσταται επιτρέποντας στους ασθενείς να ανακτήσουν την πλήρη ποιότητα της ζωής τους.

16. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Είναι φυσιολογικό ο ήχος να γίνεται πιο δυνατός όταν ξαπλώνω;

Ναι, δεν αυξάνεται πραγματικά η ένταση του ήχου αλλά η αντίληψή σας. Η απόλυτη ησυχία του υπνοδωματίου αναδεικνύει τον εσωτερικό θόρυβο και η οριζόντια θέση αυξάνει ελαφρώς την αρτηριακή πίεση στο κεφάλι κάνοντας τις εμβοές πιο αισθητές.

2. Μπορώ να χρησιμοποιώ ωτοασπίδες για να κοιμηθώ καλύτερα;

Η χρήση ωτοασπίδων αντενδείκνυται πλήρως για τους ασθενείς με εμβοές. Οι ωτοασπίδες αποκλείουν κάθε εξωτερικό ήχο μετατρέποντας το κεφάλι σε “ηχείο” που μεγιστοποιεί την ένταση του εσωτερικού βουητού. Η λύση είναι η προσθήκη ήχου, όχι η αφαίρεσή του.

3. Υπάρχουν φάρμακα που θεραπεύουν τις εμβοές;

Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει φάρμακο που να εξαλείφει άμεσα τις εμβοές. Η φαρμακευτική αγωγή συνταγογραφείται για την αντιμετώπιση του άγχους, της αϋπνίας ή της κατάθλιψης που προκαλούνται από το σύμπτωμα διευκολύνοντας τον ασθενή να χαλαρώσει.

Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.