Μπορεί η νόσος Covid να προκαλέσει μούδιασμα στα χέρια και τα πόδια;

1. Εισαγωγή

Ναι, ο κορωνοϊός μπορεί να προκαλέσει επίμονο μούδιασμα στα άκρα, το οποίο κατατάσσεται στις συχνότερες νευρολογικές επιπλοκές της νόσου Covid-19. Το ανοσοποιητικό σύστημα, στην προσπάθειά του να εξουδετερώσει τη λοίμωξη, ενδέχεται να προκαλέσει εκτεταμένη φλεγμονή στο περίβλημα των περιφερικών νεύρων, δημιουργώντας σοβαρές αισθητηριακές διαταραχές.

Οι ασθενείς περιγράφουν την αίσθηση αυτή ως μυρμήγκιασμα, «βελόνες», μούδιασμα ή και απώλεια της αίσθησης της αφής, συμπτώματα που επικεντρώνονται στα χέρια και τα πόδια. Η δυσλειτουργία αυτή μπορεί να εμφανιστεί κατά την οξεία φάση της νόσου ή, πολύ συχνότερα, εβδομάδες αργότερα στο πλαίσιο του συνδρόμου Long Covid.

Είναι ζωτικής σημασίας να αντιμετωπιστεί εγκαίρως προκειμένου να αποτραπεί η μόνιμη νευρική βλάβη. Η κατανόηση της αιτιολογίας, είτε πρόκειται για αυτοάνοση αντίδραση είτε για αγγειακή ισχαιμία, αποτελεί τη βάση για τη χορήγηση ειδικής ιατρικής φροντίδας και νευρολογικής προστασίας.

2. Ορισμός της περιφερικής νευροπάθειας

Η ιατρική κοινότητα αναφέρεται στο σύμπτωμα του μουδιάσματος ως περιφερική νευροπάθεια ή παραισθησία. Πρόκειται για την παθολογική αλλοίωση της λειτουργίας των νεύρων που βρίσκονται εκτός του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού, τα οποία λειτουργούν ως τα «καλώδια» επικοινωνίας του σώματος.

Όταν η λειτουργία αυτών των νεύρων διακόπτεται, ο εγκέφαλος δεν λαμβάνει σωστά τα σήματα της αφής, του πόνου ή της θερμοκρασίας. Αντ’ αυτού, δημιουργεί «ψευδή» σήματα, τα οποία ο ασθενής αντιλαμβάνεται ως αίσθημα ρεύματος ή μυρμηγκιάσματος.

Η Covid-19 διαφέρει από άλλες λοιμώξεις διότι εμφανίζει έντονο νευροτροπισμό, δηλαδή ισχυρή τάση να διεισδύει και να προκαλεί βλάβη στον νευρικό ιστό του ανθρώπου.

3. Παθοφυσιολογία: Ανοσολογική επίθεση στη μυελίνη

Τα νεύρα προστατεύονται από ένα λιπώδες περίβλημα, τη μυελίνη, η οποία εξασφαλίζει την ταχεία μετάδοση των ηλεκτρικών σημάτων. Κατά τη διάρκεια της νόσου, η ακραία ανοσολογική απόκριση δημιουργεί αντισώματα που επιτίθενται στον ιό.

Λόγω του φαινομένου της μοριακής μίμησης, ορισμένα τμήματα του ιού μοιάζουν δομικά με τις πρωτεΐνες της μυελίνης. Το ανοσοποιητικό σύστημα “μπερδεύεται” και επιτίθεται στην ίδια τη μυελίνη των νεύρων των άκρων, προκαλώντας απομυελίνωση.

Η καταστροφή της μόνωσης του νεύρου προκαλεί διαρροή του ηλεκτρικού σήματος. Το άμεσο αποτέλεσμα είναι το συνεχές μούδιασμα και, σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις, η σταδιακή μυϊκή αδυναμία στα δάχτυλα.

4. Μικροαγγειακή θρόμβωση και νευρική ισχαιμία

Η λειτουργία των νεύρων απαιτεί τεράστια ποσότητα οξυγόνου, το οποίο παρέχεται από ένα εξαιρετικά λεπτό δίκτυο μικροσκοπικών αγγείων (vasa nervorum). Η νόσος Covid-19 είναι γνωστό ότι προκαλεί ενδοθηλιακή βλάβη και μικροθρομβώσεις σε όλο το σώμα.

Όταν αυτά τα μικροσκοπικά αγγεία αποφράσσονται, το νεύρο στερείται οξυγόνου (ισχαιμία). Ένα ισχαιμικό νεύρο εκπέμπει άμεσα σήματα πόνου και παραισθησίας, προειδοποιώντας για την κυτταρική ασφυξία που υφίσταται.

Ο μηχανισμός αυτός εξηγεί γιατί το μούδιασμα ξεκινά συνήθως από τα ακρότατα σημεία του σώματος, όπως οι άκρες των δαχτύλων των ποδιών, καθώς εκεί τα αγγεία είναι πιο λεπτά και ευπαθή σε αποφράξεις.

5. Το σύνδρομο Guillain-Barré

Μια σπάνια αλλά εξαιρετικά σοβαρή επιπλοκή που εκδηλώνεται αρχικά με μούδιασμα είναι το σύνδρομο Guillain-Barré (GBS). Έχει παρατηρηθεί μικρή, αλλά στατιστικά σημαντική, αύξηση κρουσμάτων GBS μετά τη λοίμωξη Covid-19.

Το GBS είναι μια οξεία, αυτοάνοση πολυαρθροπάθεια. Ξεκινά τυπικά με έντονο μούδιασμα και μυρμήγκιασμα στις πατούσες και τις παλάμες, το οποίο όμως εξελίσσεται γρήγορα σε προοδευτική αδυναμία και παράλυση.

Η παράλυση ανεβαίνει ταχύτατα από τα πόδια προς τον κορμό. Η πρώιμη αναγνώριση αυτού του μοτίβου είναι ζήτημα ζωής και θανάτου, καθώς αν η παράλυση φτάσει στους αναπνευστικούς μύες, ο ασθενής χρειάζεται διασωλήνωση.

6. Διαταραχές ηλεκτρολυτών και βιταμινών

Κατά τη διάρκεια της οξείας νόσησης, ο ασθενής χάνει τεράστιες ποσότητες υγρών. Η έλλειψη καλίου, νατρίου και μαγνησίου διαταράσσει τη μεταφορά των νευρικών ώσεων.

Παράλληλα, η ανορεξία της λοίμωξης στερεί το σώμα από κρίσιμες βιταμίνες, όπως η βιταμίνη Β12. Η βιταμίνη Β12 είναι αναντικατάστατη για τη συντήρηση της μυελίνης. Αν η λοίμωξη βρει τον ασθενή με ήδη οριακά επίπεδα Β12, τα αποθέματα εξαντλούνται άμεσα.

Η έλλειψη αυτής της βιταμίνης προκαλεί την κλασική νευροπάθεια των άκρων, η οποία αντιστρέφεται μόνο με άμεση φαρμακευτική αναπλήρωση και ενέσεις.

7. Διαγνωστική προσέγγιση της αιτίας

Το μούδιασμα είναι ένα εξαιρετικά κοινό σύμπτωμα, γι’ αυτό και η διάκριση της αιτίας του είναι περίπλοκη. Ο ιατρός πρέπει να διαχωρίσει τις περιφερικές βλάβες από τις κεντρικές (εγκεφαλικές).

Η παραπάνω κατηγοριοποίηση σώζει ζωές και γλυτώνει πολύτιμο διαγνωστικό χρόνο.

8. Ο αντίκτυπος του υπεραερισμού και του άγχους

Το άγχος της νόσου και η δυσκολία στην αναπνοή συχνά προκαλούν υπεραερισμό (γρήγορη και ρηχή αναπνοή). Ο υπεραερισμός αποβάλλει υπερβολική ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα από το αίμα.

Αυτή η χημική ανισορροπία προκαλεί μια κατάσταση που ονομάζεται αναπνευστική αλκάλωση. Τα επίπεδα του ιονισμένου ασβεστίου στο αίμα πέφτουν, πυροδοτώντας ακαριαίο και έντονο μούδιασμα στα χείλη, τα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών.

Το μούδιασμα από τον υπεραερισμό υποχωρεί πλήρως μέσα σε λίγα λεπτά, αμέσως μόλις ο ασθενής επιβραδύνει την αναπνοή του ή αναπνεύσει μέσα σε μια χάρτινη σακούλα.

9. Κλινική εξέταση και διαγνωστικά τεστ

Ο νευρολόγος εκτελεί λεπτομερή κλινική εξέταση. Ελέγχει την ικανότητα του ασθενούς να αντιλαμβάνεται το άγγιγμα ενός βαμβακιού, τη δόνηση ενός τονοδότη και την αίσθηση του τσιμπήματος με βελόνα.

Η πιο κρίσιμη διαγνωστική εξέταση είναι το ηλεκτρομυογράφημα (ΗΜΓ). Πρόκειται για μια μελέτη αγωγιμότητας των νεύρων που μετράει με απόλυτη ακρίβεια την ταχύτητα και τη δύναμη του ηλεκτρικού ρεύματος που διασχίζει τα νεύρα των άκρων.

Το ΗΜΓ εντοπίζει με βεβαιότητα την ακριβή τοποθεσία της βλάβης (αν βρίσκεται στο περίβλημα μυελίνης ή στον ίδιο τον νευρικό άξονα) και καθοδηγεί τη θεραπεία.

10. Φαρμακευτική προστασία των νεύρων

Τα κοινά παυσίπονα είναι απολύτως άχρηστα στην αντιμετώπιση του νευροπαθητικού μουδιάσματος. Για την ανακούφιση του συμπτώματος και τον περιορισμό της βλάβης, χορηγούνται εξειδικευμένα φάρμακα.

Φάρμακα που ανήκουν στην κατηγορία των αντιεπιληπτικών, όπως η γκαμπαπεντίνη και η πρεγκαμπαλίνη, “ηρεμούν” τις νευρικές απολήξεις, σταματώντας την εκπομπή λανθασμένων σημάτων παραισθησίας.

Ορισμένα αντικαταθλιπτικά φάρμακα (σε πολύ μικρότερες δόσεις) χρησιμοποιούνται επίσης επιτυχώς για να μπλοκάρουν την αντίληψη του νευροπαθητικού πόνου στον εγκέφαλο.

11. Θεραπείες ανοσοτροποποίησης

Σε περίπτωση που το μούδιασμα εξελίσσεται ραγδαία ή διαγνωστεί σύνδρομο Guillain-Barré, απαιτείται επιθετική νοσοκομειακή παρέμβαση για να σταματήσει η καταστροφή των νεύρων.

Η χορήγηση ενδοφλέβιας ανοσοσφαιρίνης (IVIG) εξουδετερώνει τα παθολογικά αντισώματα που επιτίθενται στη μυελίνη. Εναλλακτικά, πραγματοποιείται πλασμαφαίρεση, μια διαδικασία όπου το αίμα του ασθενούς φιλτράρεται από μηχάνημα για να απομακρυνθούν οι καταστροφικές κυτταροκίνες.

Αυτές οι θεραπείες, εφόσον ξεκινήσουν εγκαίρως, εγγυώνται συνήθως την πλήρη ή μερική ανάκτηση της νευρικής λειτουργίας σε διάστημα αρκετών μηνών.

12. Σημασία της φυσικοθεραπείας

Όσο το νεύρο αναρρώνει, οι μύες των άκρων ενδέχεται να εξασθενήσουν λόγω έλλειψης σωστών εντολών. Η φυσικοθεραπεία διασφαλίζει ότι οι μύες διατηρούν τον όγκο και την ελαστικότητά τους.

Ειδικές ασκήσεις ιδιοδεκτικότητας εκπαιδεύουν τον εγκέφαλο να αντιλαμβάνεται ξανά τη θέση των ποδιών στον χώρο, αντισταθμίζοντας την απώλεια αίσθησης και προλαμβάνοντας επικίνδυνες πτώσεις κατά τη βάδιση.

Η χρήση συσκευών ήπιας ηλεκτρικής διέγερσης (TENS) επιφέρει σημαντική ανακούφιση στις περιοχές με έντονο μυρμήγκιασμα, παρεμβαίνοντας στην τοπική μετάδοση του πόνου.

13. Πότε να αναζητήσετε άμεση ιατρική περίθαλψη

Το μούδιασμα απαιτεί σεβασμό και γρήγορη αντίδραση. Υπάρχουν προειδοποιητικά σημάδια που μαρτυρούν μια κρίσιμη εγκεφαλική ή νωτιαία επιπλοκή.

Μεταβείτε άμεσα στο πλησιέστερο νοσοκομείο εάν παρουσιάσετε:

– Μούδιασμα ή παράλυση που αφορά μόνο τη μία πλευρά του σώματος ή του προσώπου.

– Δυσκολία στην ομιλία, μπέρδεμα των λέξεων ή δυσκολία στην κατανόηση του λόγου.

– Αιφνίδια απώλεια όρασης, διπλωπία, ή ζάλη με απώλεια ισορροπίας.

– Μούδιασμα που συνοδεύεται από απώλεια ελέγχου της ούρησης ή της αφόδευσης.

Τα παραπάνω αποτελούν τις κλασικές ενδείξεις εγκεφαλικού επεισοδίου, το οποίο είναι συχνότερο λόγω της υπερπηκτικότητας που προκαλεί ο κορωνοϊός.

14. Συχνές Ερωτήσεις

1. Μπορούν οι βιταμίνες να θεραπεύσουν το μούδιασμα;

Το σύμπλεγμα βιταμινών Β είναι απαραίτητο για τη νευρική αναγέννηση. Παρότι η λήψη τους δεν αποτελεί από μόνη της θεραπεία αν υπάρχει φλεγμονή, συνταγογραφείται ευρέως ως βασικό υποστηρικτικό μέτρο για την ταχύτερη επούλωση της μυελίνης.

2. Πόσος χρόνος χρειάζεται για να περάσει το μυρμήγκιασμα;

Η επούλωση των περιφερικών νεύρων είναι η πιο αργή διαδικασία στο ανθρώπινο σώμα. Τα νεύρα αναγεννώνται με ρυθμό 1 χιλιοστό την ημέρα. Επομένως, το μούδιασμα μπορεί να επιμείνει από μερικές εβδομάδες έως και πολλούς μήνες, υποχωρώντας με αργό, σταθερό ρυθμό.

3. Υπάρχει μόνιμη ζημιά;

Στην πλειοψηφία των ασθενών με Long Covid, η βλάβη είναι αναστρέψιμη και το μούδιασμα φθίνει. Μόνιμη ζημιά προκύπτει σπάνια, κυρίως όταν η υποκείμενη αγγειακή ισχαιμία παραμείνει αδιάγνωστη και αθεράπευτη.

15. Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.