Συμβουλευτική & Υποστήριξη από το Κινητό σας
Κατεβάστε τη δωρεάν εφαρμογή Biomedicus, συμπληρώστε εύκολα το εξατομικευμένο ερωτηματολόγιο και λάβετε την ολιστική σας πρόταση (OTC) στο κινητό σας.
1. Εισαγωγή: Η αίσθηση ξένου σώματος στους οφθαλμούς
Η ενοχλητική αίσθηση ότι υπάρχει άμμος μέσα στα μάτια κατά το πρωινό ξύπνημα αποτελεί το κλασικό σύμπτωμα της νυχτερινής ξηροφθαλμίας και της δυσλειτουργίας των μεϊβομιανών αδένων. Κατά τη διάρκεια του ύπνου, η παραγωγή δακρύων μειώνεται φυσιολογικά, γεγονός που σε συνδυασμό με την ταχεία εξάτμιση της λιπιδικής στιβάδας οδηγεί σε αφυδάτωση του κερατοειδούς χιτώνα. Η τριβή των ξηρών βλεφάρων πάνω στον ευαίσθητο κερατοειδή προκαλεί μικροσκοπικές εκδορές οι οποίες μεταφράζονται από το νευρικό σύστημα ως παρουσία ξένου σώματος.
Το σύνδρομο ξηροφθαλμίας αποτελεί μια πολυπαραγοντική νόσο των δακρύων και της οφθαλμικής επιφάνειας. Στοχεύει στην απορρύθμιση της δακρυϊκής μεμβράνης η οποία εξασφαλίζει τη λίπανση, τη θρέψη και την προστασία του ματιού.
Οι ασθενείς αναφέρουν ερυθρότητα, τσούξιμο και ευαισθησία στο φως αμέσως μετά την έγερση. Η αίσθηση της άμμου υποχωρεί συνήθως μερικά λεπτά μετά το πλύσιμο του προσώπου, καθώς το νερό και η αντανακλαστική παραγωγή νέων δακρύων μέσω του ανοιγοκλεισίματος των βλεφάρων υγραίνουν εκ νέου την περιοχή.
Η επιμονή του φαινομένου απαιτεί την αναγνώριση του ακριβούς παθοφυσιολογικού μηχανισμού. Η διαφοροποίηση μεταξύ έλλειψης δακρύων και αυξημένης εξάτμισης αυτών κατευθύνει την αντίστοιχη θεραπεία.
2. Η φυσιολογία της δακρυϊκής στιβάδας
Για την κατανόηση της πρωινής δυσφορίας, απαιτείται η ανάλυση της ανατομίας των δακρύων. Η δακρυϊκή στιβάδα δεν αποτελεί απλώς αλατόνερο. Πρόκειται για έναν εξαιρετικά εξειδικευμένο υμένα που αποτελείται από τρεις διακριτές στοιβάδες: τη βλεννώδη, την υδατική και τη λιπιδική.
Η βλεννώδης στιβάδα παράγεται από κύτταρα του επιπεφυκότα και βρίσκεται σε άμεση επαφή με τον κερατοειδή. Η κύρια λειτουργία της είναι να μετατρέπει την υδρόφοβη επιφάνεια του ματιού σε υδρόφιλη, επιτρέποντας στα δάκρυα να απλωθούν ομοιόμορφα χωρίς να δημιουργούνται ξηρά σημεία.
Η υδατική στιβάδα εκκρίνεται από τον κύριο δακρυϊκό αδένα. Παρέχει οξυγόνο στο απαγγειακό επιθήλιο του κερατοειδούς, απομακρύνει τα κυτταρικά υπολείμματα και περιέχει αντιμικροβιακές ουσίες για την πρόληψη λοιμώξεων.
Η εξωτερική λιπιδική στιβάδα λειτουργεί ως ασπίδα. Παράγεται από τους μεϊβομιανούς αδένες και εμποδίζει την ταχεία εξάτμιση του υδατικού στοιχείου. Η διάσπαση αυτής της στιβάδας αποτελεί το κυριότερο αίτιο της πρωινής ξηροφθαλμίας.
3. Σύνδρομο ξηροφθαλμίας κατά τον νυχτερινό ύπνο
Ο ύπνος επιφέρει δραματικές αλλαγές στη φυσιολογία του οφθαλμού. Η βασική παραγωγή δακρύων μειώνεται σημαντικά κατά τη διάρκεια της νύχτας, καθώς ο οργανισμός εισέρχεται σε κατάσταση ηρεμίας. Η μειωμένη αυτή παραγωγή συνεπάγεται λιγότερο όγκο υδατικού στοιχείου στον οφθαλμό.
Η απουσία ανοιγοκλεισίματος των βλεφάρων σημαίνει ότι τα λιγοστά παραγόμενα δάκρυα δεν απλώνονται σωστά πάνω στον κερατοειδή. Η στασιμότητα του υγρού προκαλεί συσσώρευση μεταβολικών υπολειμμάτων και φλεγμονωδών κυττάρων τα οποία ερεθίζουν το επιθήλιο.
Η μεταβολή της θερμοκρασίας και η υποξία που παρατηρούνται κάτω από τα κλειστά βλέφαρα δημιουργούν ένα ελαφρώς φλεγμονώδες περιβάλλον. Το πρωί, όταν το μάτι ανοίγει απότομα, τα ξηρά βλέφαρα τρίβονται βίαια στην στεγνή επιφάνεια του βλεννογόνου, ενεργοποιώντας τους υποδοχείς πόνου που δίνουν την αίσθηση της άμμου.
Αυτή η μορφή ξηροφθαλμίας είναι συνήθως πιο έντονη τα πρώτα λεπτά της ημέρας και βελτιώνεται προοδευτικά. Εντούτοις, οι μικροτραυματισμοί που δημιουργούνται μπορούν να προκαλέσουν χρόνια φλεγμονή.
4. Δυσλειτουργία μεϊβομιανών αδένων
Η δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων αποτελεί την κυριότερη αιτία ξηροφθαλμίας τύπου εξάτμισης. Αυτοί οι αδένες εντοπίζονται στα χείλη των άνω και κάτω βλεφάρων και εκκρίνουν το λιπιδικό έκκριμα που σταθεροποιεί τα δάκρυα. Η απόφραξή τους διαταράσσει την ποιότητα του λιπαντικού υμένα.
Όταν οι αδένες υπολειτουργούν, το λιπιδικό έκκριμα γίνεται παχύρρευστο, θυμίζοντας οδοντόκρεμα, αντί για διαυγές έλαιο. Η αυξημένη ιξωδικότητα εμποδίζει την απελευθέρωση των λιπιδίων κατά τη διάρκεια του νυχτερινού ύπνου. Σαν αποτέλεσμα, το υδατικό τμήμα των δακρύων εξατμίζεται ραγδαία.
Η χρόνια απόφραξη οδηγεί σε ατροφία των αδένων. Αυτή η κατάσταση πυροδοτεί έναν φαύλο κύκλο φλεγμονής στα βλεφαρικά χείλη, επιδεινώνοντας την ερυθρότητα και την αίσθηση καύσου. Η ποιότητα των δακρύων υποβαθμίζεται ραγδαία.
Η συγκεκριμένη πάθηση σχετίζεται συχνά με ορμονικές μεταβολές, τη γήρανση και δερματολογικές παθήσεις όπως η ροδόχρους ακμή. Απαιτεί εξειδικευμένη αντιμετώπιση για την αποκατάσταση της ροής των λιπιδίων.
5. Μηχανισμός παραγωγής εκκρίσεων και οφθαλμικής τσίμπλας
Η χαρακτηριστική οφθαλμική τσίμπλα (έκκριμα) στις γωνίες των ματιών το πρωί δεν είναι τίποτα άλλο από αφυδατωμένη βλέννα, νεκρά κύτταρα, σκόνη και υπολείμματα δακρύων. Η διαδικασία συγκέντρωσης αυτού του υλικού είναι απολύτως φυσιολογική.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας, ο οφθαλμός απομακρύνει διαρκώς τους ρύπους μέσω των δακρύων και της παροχέτευσης στους δακρυϊκούς πόρους. Τη νύχτα, η παροχέτευση επιβραδύνεται, επιτρέποντας στις βλεννώδεις ουσίες να κρυσταλλοποιηθούν στην έσω κανθό του οφθαλμού.
Σε περίπτωση ξηροφθαλμίας, το έκκριμα είναι συνήθως υπόλευκο και κολλώδες λόγω της περίσσειας βλέννας και της απουσίας επαρκούς υδατικού υγρού. Αντιθέτως, τα κιτρινωπά ή πρασινωπά εκκρίματα υποδηλώνουν παρουσία βακτηριακής λοίμωξης και χρήζουν διαφορετικής αξιολόγησης.
Το στέγνωμα της βλέννας πάνω στις βλεφαρίδες λειτουργεί ως μηχανικός ερεθιστικός παράγοντας. Μέχρι ο ασθενής να πλύνει το πρόσωπό του, το στερεοποιημένο υλικό προκαλεί τοπική ενόχληση κατά την κίνηση των ματιών.
6. Λαγόφθαλμος: Μερικό κλείσιμο των βλεφάρων
Ο νυχτερινός λαγόφθαλμος είναι η κατάσταση κατά την οποία τα βλέφαρα δεν κλείνουν εντελώς κατά τη διάρκεια του ύπνου. Ακόμη και ένα ελάχιστο χάσμα ενός χιλιοστού αφήνει ένα τμήμα του κερατοειδούς μονίμως εκτεθειμένο στον ατμοσφαιρικό αέρα.
Το εκτεθειμένο τμήμα του ματιού ξηραίνεται ραγδαία μέσα σε λίγες ώρες. Το πρωί, η συγκεκριμένη περιοχή εμφανίζει έντονη στικτή κερατίτιδα (μικροεκδορές), γεγονός που προκαλεί την οξεία αίσθηση πως κάτι έχει κολλήσει στο μάτι. Η βλάβη εντοπίζεται συνήθως στο κατώτερο τριτημόριο του κερατοειδούς.
Η ανατομία του προσώπου, η χαλαρότητα των βλεφάρων λόγω ηλικίας ή η προηγηθείσα πλαστική χειρουργική στα βλέφαρα (βλεφαροπλαστική) αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης λαγόφθαλμου. Επίσης, λειτουργικές διαταραχές του προσωπικού νεύρου ευθύνονται για ατελή σύγκλειση.
Η χρήση προστατευτικής οφθαλμικής αλοιφής τη νύχτα και η τοποθέτηση ειδικών κολλητικών ταινιών στα βλέφαρα αποτρέπουν την έκθεση του κερατοειδούς, λύνοντας ριζικά το πρόβλημα του ασθενούς.
7. Περιβαλλοντικοί παράγοντες της κρεβατοκάμαρας
Το μικροκλίμα του υπνοδωματίου διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην υγεία της οφθαλμικής επιφάνειας. Η λειτουργία κλιματιστικών ή θερμαντικών σωμάτων μειώνει κατακόρυφα τη σχετική υγρασία του αέρα. Ο ξηρός αέρας επιταχύνει την εξάτμιση των ήδη λιγοστών νυχτερινών δακρύων.
Οι ανεμιστήρες οροφής δημιουργούν σταθερά ρεύματα αέρα που περνούν πάνω από το πρόσωπο, γεγονός εξαιρετικά επιβλαβές σε άτομα με ατελή σύγκλειση βλεφάρων. Η μηχανική ξηρότητα από τον κινούμενο αέρα εντείνει το πρόβλημα.
Η σκόνη, τα ακάρεα και οι πτητικές ενώσεις από τα απορρυπαντικά των κλινοσκεπασμάτων εισέρχονται στον οφθαλμό, ερεθίζοντας περαιτέρω έναν ήδη ευάλωτο βλεννογόνο. Οι περιβαλλοντικοί αυτοί παράγοντες λειτουργούν αθροιστικά.
Η χρήση υγραντήρα στην κρεβατοκάμαρα βελτιώνει θεαματικά τα επίπεδα υγρασίας, διατηρώντας τα μάτια ενυδατωμένα καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας. Ο επαρκής αερισμός και η ρύθμιση της θερμοκρασίας μειώνουν την περιβαλλοντική καταπόνηση.
8. Αλλεργική επιπεφυκίτιδα και ακάρεα οικιακής σκόνης
Οι οφθαλμικές αλλεργίες κορυφώνονται συχνά τις πρωινές ώρες λόγω της παρατεταμένης νυχτερινής έκθεσης στα αλλεργιογόνα του κρεβατιού. Τα ακάρεα της οικιακής σκόνης ευδοκιμούν στα μαξιλάρια και τα στρώματα, προκαλώντας συνεχή αντιγονική διέγερση.
Η αλλεργική αντίδραση απελευθερώνει ισταμίνη στους ιστούς του ματιού. Η ισταμίνη προκαλεί αγγειοδιαστολή (ερυθρότητα) και έντονο κνησμό. Οι ασθενείς συχνά ξυπνούν με την επιθυμία να τρίψουν βίαια τα μάτια τους για να ανακουφιστούν.
Το τρίψιμο αυτό λειτουργεί καταστροφικά, καθώς μεταφέρει μικρόβια, αυξάνει την τριβή και απελευθερώνει επιπλέον ισταμίνη, επιδεινώνοντας τον φαύλο κύκλο. Το αίσθημα της άμμου συγχέεται συχνά με τον κνησμό της αλλεργικής επιπεφυκίτιδας.
Η εφαρμογή υποαλλεργικών καλυμμάτων στο κρεβάτι, η συχνή πλύση των σεντονιών σε υψηλές θερμοκρασίες και η χρήση αντιισταμινικών κολλυρίων αντιμετωπίζουν την πηγή του προβλήματος, περιορίζοντας τη φλεγμονώδη απάντηση.
Συμβουλευτική & Υποστήριξη από το Κινητό σας
Κατεβάστε τη δωρεάν εφαρμογή Biomedicus, συμπληρώστε εύκολα το εξατομικευμένο ερωτηματολόγιο και λάβετε την ολιστική σας πρόταση (OTC) στο κινητό σας.
9. Βλεφαρίτιδα και πρωινή δυσφορία
Η βλεφαρίτιδα αποτελεί φλεγμονή των βλεφαρικών χειλέων και συνδέεται στενά με τη δυσλειτουργία των αδένων και τη βακτηριακή υπερανάπτυξη. Τα βακτήρια της φυσιολογικής χλωρίδας παράγουν εξωτοξίνες οι οποίες ερεθίζουν τον οφθαλμό.
| Μορφή Βλεφαρίτιδας | Κλινικά Χαρακτηριστικά | Σύνδεση με Πρωινά Συμπτώματα |
|---|---|---|
| Πρόσθια (Σταφυλοκοκκική) | Σκληρά λέπια και εφελκίδες στις βλεφαρίδες | Έντονη κόλληση βλεφάρων κατά την έγερση |
| Πρόσθια (Σμηγματορροϊκή) | Λιπαρά λέπια, ερυθρότητα δέρματος | Ήπιο αίσθημα καύσου και ξένου σώματος |
| Οπίσθια (MGD) | Απόφραξη μεϊβομιανών αδένων, παχύρρευστο έκκριμα | Σοβαρή ξηροφθαλμία λόγω ταχείας εξάτμισης δακρύων |
Η παραγωγή σκληρών λεπιών στη βάση των βλεφαρίδων μπορεί μηχανικά να προκαλέσει τριβή στην επιφάνεια του ματιού. Η βλεφαρίτιδα απαιτεί καθημερινή υγιεινή για την απομάκρυνση των βιολογικών υπολειμμάτων που συσσωρεύονται.
Οι ασθενείς αισθάνονται συχνά μια βαριά, κουρασμένη αίσθηση στα βλέφαρα. Η διαφορική διάγνωση μεταξύ βλεφαρίτιδας και αλλεργίας απαιτεί εξέταση στη σχισμοειδή λυχνία.
10. Ο ρόλος της οθόνης πριν τον ύπνο
Η χρήση ψηφιακών οθονών πριν τον ύπνο επηρεάζει αρνητικά τον μηχανισμό των δακρύων. Κατά τη συγκέντρωση σε ένα κινητό τηλέφωνο ή υπολογιστή, ο ρυθμός ανοιγοκλεισίματος των βλεφάρων μειώνεται έως και κατά εξήντα τοις εκατό.
Αυτή η μείωση οδηγεί σε ατελή ενυδάτωση του ματιού λίγο πριν ο ασθενής αποκοιμηθεί. Ο κερατοειδής εισέρχεται στη φάση του ύπνου ήδη στεγνός και ερεθισμένος, μεγιστοποιώντας την πιθανότητα νυχτερινής βλάβης. Η κόπωση των οφθαλμικών μυών επιδεινώνει την εικόνα.
Το μπλε φως των οθονών προκαλεί επίσης διαταραχή στην έκκριση μελατονίνης, αλλοιώνοντας την ποιότητα του ύπνου. Ο διακεκομμένος ύπνος περιορίζει τον χρόνο που χρειάζεται ο οφθαλμός για να αναπλάσει το επιθήλιο του.
Ο περιορισμός του χρόνου οθόνης τουλάχιστον μία ώρα πριν την κατάκλιση και η ενσυνείδητη προσπάθεια συχνού ανοιγοκλεισίματος των ματιών συνιστούν θεμελιώδη προληπτικά μέτρα.
11. Προληπτικά μέτρα οφθαλμικής υγιεινής
Η βάση για τη διαχείριση της πρωινής δυσφορίας έγκειται στην αυστηρή καθημερινή ρουτίνα υγιεινής των βλεφάρων. Η ρουτίνα αυτή απομακρύνει τα βακτήρια, διαλύει τα έλαια και διασφαλίζει τη σωστή λειτουργία των αδένων.
Ο καθαρισμός των βλεφαρίδων με ειδικά υποαλλεργικά μαντηλάκια ή αφρούς καθαρισμού εμποδίζει τη συσσώρευση λεπιών. Το προσεκτικό τρίψιμο στη βάση των βλεφαρίδων, αποφεύγοντας τον βολβό του ματιού, αποδίδει τα βέλτιστα αποτελέσματα όταν εφαρμόζεται κάθε βράδυ.
Η αφαίρεση του μακιγιάζ είναι αδιαπραγμάτευτη. Υπολείμματα από προϊόντα κοσμητολογίας φράζουν μηχανικά τους πόρους των αδένων. Η παρατεταμένη παραμονή χημικών ενώσεων στην οφθαλμική επιφάνεια προκαλεί τοξική κερατίτιδα.
Η ενσωμάτωση ωμέγα-3 λιπαρών οξέων στη διατροφή βελτιώνει την ποιότητα του λιπιδικού εκκρίματος των ματιών. Τα λιπαρά αυτά μειώνουν τη συστημική φλεγμονή και προάγουν τη ρευστότητα των εκκρίσεων.
12. Χρήση τεχνητών δακρύων και λιπαντικών αλοιφών
Η πρώτη γραμμή άμυνας κατά της ξηροφθαλμίας περιλαμβάνει τα υποκατάστατα δακρύων. Τα τεχνητά δάκρυα χωρίς συντηρητικά μπορούν να χρησιμοποιούνται απεριόριστα κατά τη διάρκεια της ημέρας για να υποστηρίξουν τον υδατικό όγκο.
Για τη νύχτα, ωστόσο, οι υγρές σταγόνες δεν επαρκούν, καθώς απομακρύνονται γρήγορα από το μάτι. Η λύση έγκειται σε παχύρρευστα τζελ ή οφθαλμικές αλοιφές (με βάση τη βαζελίνη και το ορυκτέλαιο). Οι ουσίες αυτές παραμένουν στον οφθαλμό, δημιουργώντας ένα αδιαπέραστο λιπαντικό φιλμ.
Η εφαρμογή της αλοιφής πρέπει να γίνεται ακριβώς πριν τον ύπνο, διότι η παχύρρευστη σύστασή της θολώνει προσωρινά την όραση. Η παρουσία αυτού του στρώματος εξασφαλίζει ότι το πρωί τα βλέφαρα θα γλιστρήσουν ομαλά πάνω στον κερατοειδή.
Η επιλογή του σωστού σκευάσματος εξαρτάται από τον τύπο ξηροφθαλμίας. Σκευάσματα που περιέχουν υαλουρονικό νάτριο προσφέρουν εξαιρετική συγκράτηση υγρασίας στην επιφάνεια του βλεννογόνου.
13. Ζεστές κομπρέσες και μασάζ βλεφάρων
Η θεραπεία εκλογής για τη δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων βασίζεται στην εφαρμογή θερμότητας. Οι ζεστές κομπρέσες εφαρμόζονται στα κλειστά βλέφαρα για περίπου δέκα λεπτά. Η θερμότητα πρέπει να είναι σταθερή, ιδανικά στους σαράντα βαθμούς Κελσίου.
Η σταθερή θερμοκρασία υγροποιεί το παγιδευμένο και παχύρρευστο λιπιδικό έκκριμα μέσα στους αδένες. Μετά την αφαίρεση της κομπρέσας, ακολουθεί απαλό μηχανικό μασάζ στα βλέφαρα, με κινήσεις κυλιόμενες προς τις βλεφαρίδες (από πάνω προς τα κάτω για το άνω βλέφαρο και αντίστροφα).
Αυτό το μασάζ εκθλίβει το υγροποιημένο έλαιο έξω από τους αδένες, απελευθερώνοντας την απόφραξη. Η καθημερινή εφαρμογή αυτής της τεχνικής επαναφέρει σταδιακά την ομαλή λειτουργία της λιπιδικής στιβάδας.
Ειδικές θερμαινόμενες μάσκες οφθαλμών στο εμπόριο διατηρούν τη θερμοκρασία πιο σταθερά από τις απλές πετσέτες με ζεστό νερό. Η συνέπεια στην εφαρμογή αποτελεί το κλειδί της επιτυχίας.
14. Πότε κρίνεται απαραίτητη η εξέταση από οφθαλμίατρο
Η αίσθηση ξένου σώματος δεν πρέπει να αγνοείται εάν παραμένει παρά τα συντηρητικά μέτρα. Εάν ο ασθενής παρατηρήσει μείωση της οπτικής οξύτητας, έντονο πόνο που δεν υποχωρεί, ή έντονη φωτοφοβία, η ιατρική εκτίμηση είναι επείγουσα.
Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να υποδεικνύουν λοιμώδη κερατίτιδα ή έλκος κερατοειδούς, καταστάσεις που απειλούν σοβαρά την όραση. Το έλκος εμφανίζεται συχνά σε άτομα που φορούν φακούς επαφής ή παρουσιάζουν σοβαρή ξηρότητα.
Ο οφθαλμίατρος χρησιμοποιεί τη σχισμοειδή λυχνία και ειδικές χρωστικές (φλουορεσκεΐνη) για να απεικονίσει μικροσκοπικές βλάβες στην επιφάνεια του ματιού. Επίσης, διενεργεί τεστ παραγωγής δακρύων (Schirmer test) για να ποσοτικοποιήσει το πρόβλημα.
Η εξατομικευμένη θεραπεία περιλαμβάνει τη συνταγογράφηση κορτικοστεροειδών σταγόνων για τη φλεγμονή ή αντιβιοτικών σε περίπτωση λοίμωξης. Η ακριβής διάγνωση διασφαλίζει την ακεραιότητα του βολβού.
15. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Γιατί νιώθω άμμο στα μάτια μου μόνο το πρωί και όχι την υπόλοιπη μέρα;
Η μειωμένη παραγωγή δακρύων κατά τον ύπνο και η έλλειψη ανοιγοκλεισίματος των βλεφάρων στεγνώνουν τον κερατοειδή, με αποτέλεσμα η τριβή στο πρωινό ξύπνημα να είναι μέγιστη.
2. Είναι ασφαλές να χρησιμοποιώ τεχνητά δάκρυα κάθε μέρα;
Ναι, αρκεί να επιλέξετε σκευάσματα χωρίς συντηρητικά (σταγόνες μιας χρήσης). Τα δάκρυα με συντηρητικά περιορίζονται σε μέγιστη χρήση τεσσάρων φορών την ημέρα για αποφυγή τοξικότητας.
3. Βοηθάει το πλύσιμο με χαμομήλι στα μάτια;
Αν και αποτελεί παραδοσιακή πρακτική, δεν συνιστάται ιατρικά διότι το αφέψημα δεν είναι αποστειρωμένο, ενώ σωματίδια του βοτάνου μπορούν να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις ή μολύνσεις.
4. Σχετίζεται η ξηροφθαλμία με τους φακούς επαφής;
Απόλυτα. Οι φακοί επαφής λειτουργούν σαν σφουγγάρια που απορροφούν τα δάκρυα, αυξάνοντας δραματικά την εξάτμιση. Η χρήση τους πρέπει να αποφεύγεται κατά τον ύπνο.
16. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
Συμβουλευτική & Υποστήριξη από το Κινητό σας
Κατεβάστε τη δωρεάν εφαρμογή Biomedicus, συμπληρώστε εύκολα το εξατομικευμένο ερωτηματολόγιο και λάβετε την ολιστική σας πρόταση (OTC) στο κινητό σας.
