1. Εισαγωγή στους διαπεραστικούς πόνους
Οι ξαφνικοί και διαπεραστικοί πόνοι στο κεφάλι είναι ένα σύνηθες νευρολογικό σύμπτωμα το οποίο στην πλειονότητα των περιπτώσεων χαρακτηρίζεται ως πρωτοπαθής σουβλερή κεφαλαλγία και δεν εγκυμονεί κινδύνους για την υγεία. Αυτοί οι σύντομοι σπασμοί πόνου διαρκούν ελάχιστα δευτερόλεπτα και προκαλούνται από την παροδική υπερδιέγερση των επιφανειακών νεύρων του κρανίου. Εάν όμως ο πόνος συνοδεύεται από νευρολογικά ελλείμματα αλλαγές στην όραση ή εμφανίζεται σε μεγαλύτερη ηλικία απαιτείται άμεση διαφορική διάγνωση.
Ο πόνος αυτός περιγράφεται συχνά από τους ασθενείς σαν καρφί ή ηλεκτρικό ρεύμα που διαπερνά στιγμιαία το κρανίο. Η εντόπισή του μπορεί να είναι στον κρόταφο στο πίσω μέρος του κεφαλιού ή γύρω από το μάτι. Εμφανίζεται εντελώς απρόβλεπτα χωρίς κάποια προειδοποίηση και εξαφανίζεται το ίδιο γρήγορα αφήνοντας τον ασθενή σε κατάσταση ανησυχίας.
Παρά τον τρομακτικό χαρακτήρα του ο πόνος σπάνια υποδηλώνει σοβαρές παθήσεις όπως ο όγκος ή το ανεύρυσμα του εγκεφάλου. Η κατανόηση του νευρικού δικτύου της κεφαλής ρίχνει φως στους μηχανισμούς αυτών των επώδυνων αλλά καλοήθων εξάρσεων.
2. Ο μηχανισμός της πρωτοπαθούς σουβλερής κεφαλαλγίας
Η πρωτοπαθής σουβλερή κεφαλαλγία είναι μια καλά μελετημένη νευρολογική οντότητα. Σύμφωνα με τα διεθνή διαγνωστικά κριτήρια ο πόνος πρέπει να διαρκεί λιγότερο από τρία δευτερόλεπτα και να εντοπίζεται στην επιφάνεια του κρανίου. Η ακριβής παθοφυσιολογία παραμένει εν μέρει άγνωστη ωστόσο η κρατούσα ιατρική θεωρία κάνει λόγο για μικρές δυσλειτουργίες στις νευρικές απολήξεις.
Ο εγκέφαλος περιβάλλεται από ένα πολύπλοκο δίκτυο μικροσκοπικών αισθητικών νεύρων. Όταν ένα από αυτά τα νεύρα αποφορτίζεται αυτόματα στέλνει ένα ηλεκτρικό σήμα πόνου υψηλής έντασης. Είναι ουσιαστικά ένα στιγμιαίο νευρικό βραχυκύκλωμα το οποίο δεν συνοδεύεται από καμία δομική βλάβη στους ιστούς.
Οι προσβολές μπορεί να είναι μεμονωμένες ή να εμφανίζονται με τη μορφή ριπών κατά τη διάρκεια της ημέρας. Δεν συνοδεύονται από ναυτία ευαισθησία στο φως ή άλλα συμπτώματα που χαρακτηρίζουν τις πιο σύνθετες κεφαλαλγίες.
3. Η ανατομία του τριδύμου νεύρου
Το τρίδυμο νεύρο είναι το μεγαλύτερο και σημαντικότερο αισθητικό νεύρο της κεφαλής. Διαθέτει τρεις κύριους κλάδους που νευρώνουν το μέτωπο τα μάτια τα μάγουλα και την κάτω γνάθο. Η δυσλειτουργία αυτού του νεύρου προκαλεί τη γνωστή νευραλγία τριδύμου μια από τις πιο επώδυνες καταστάσεις στην ιατρική.
Στη νευραλγία τριδύμου ο ασθενής βιώνει διαπεραστικούς πόνους στο πρόσωπο οι οποίοι μοιάζουν με ηλεκτροσόκ. Η πάθηση προκαλείται συνήθως από την πίεση ενός αιμοφόρου αγγείου πάνω στο νεύρο στη βάση του εγκεφάλου. Η πίεση αυτή φθείρει την προστατευτική θήκη του νεύρου καθιστώντας το υπερευαίσθητο.
Σε αντίθεση με τη σουβλερή κεφαλαλγία η νευραλγία τριδύμου πυροδοτείται από απλές καθημερινές δραστηριότητες όπως το μάσημα το βούρτσισμα των δοντιών ή ακόμα και από ένα ελαφρύ άγγιγμα του ανέμου στο πρόσωπο.
4. Ινιακή νευραλγία και αυχενική καταπόνηση
Στο πίσω μέρος του κεφαλιού τα ινιακά νεύρα αναδύονται από τη σπονδυλική στήλη του αυχένα και απλώνονται προς την κορυφή του κρανίου. Η ινιακή νευραλγία προκαλεί οξείς πόνους που ξεκινούν από τη βάση του κρανίου και ακτινοβολούν προς τα εμπρός φτάνοντας συχνά μέχρι τα μάτια. Ο πόνος περιγράφεται ως σουβλερός και παλλόμενος.
Η συμπίεση αυτών των νεύρων προέρχεται κυρίως από σφιγμένους μυς του αυχένα εξαιτίας κακής στάσης του σώματος ή παρατεταμένης χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών. Επίσης φθορά στους αυχενικούς σπονδύλους λόγω ηλικίας δημιουργεί στενώματα που ερεθίζουν τις νευρικές ρίζες. Η πίεση στα νεύρα τα κάνει να φλεγμαίνουν και να μεταδίδουν ισχυρά σήματα πόνου.
Η ψηλάφηση της βάσης του κρανίου από τον ιατρό προκαλεί συχνά ευαισθησία και αναπαράγει τον χαρακτηριστικό πόνο επιβεβαιώνοντας την τοπική μυοσκελετική προέλευση του προβλήματος.
5. Συσχέτιση με τις ημικρανικές κρίσεις
Οι ασθενείς που πάσχουν από ημικρανίες είναι πολύ πιο επιρρεπείς στην εμφάνιση διαπεραστικών πόνων στο κεφάλι. Η ημικρανία είναι μια πολύπλοκη νευρολογική νόσος η οποία αυξάνει τη συνολική ευαισθησία του εγκεφάλου και των περιφερικών νεύρων. Αυτή η αυξημένη ευαισθησία προδιαθέτει τα νεύρα σε αυτόματες εκφορτίσεις.
Πολύ συχνά οι οξείς πόνοι λειτουργούν ως προάγγελοι μιας επερχόμενης κρίσης ημικρανίας εμφανιζόμενοι λίγες ημέρες ή ώρες πριν ξεκινήσει ο τυπικός παλλόμενος πόνος. Σε άλλες περιπτώσεις αποτελούν συνοδό σύμπτωμα κατά τη διάρκεια της κρίσης. Η εντόπισή τους μάλιστα συμπίπτει συνήθως με την πλευρά του κεφαλιού που προσβάλλεται από την ημικρανία.
Η σωστή προληπτική θεραπεία της ημικρανίας με ειδικά φάρμακα μειώνει παράλληλα και τη συχνότητα αυτών των ξαφνικών επώδυνων ριπών.
6. Αθροιστική κεφαλαλγία και διαταραχές του αυτονόμου
Μια σπανιότερη αλλά εξαιρετικά δραματική μορφή πόνου είναι η αθροιστική κεφαλαλγία. Ο πόνος εντοπίζεται αυστηρά πίσω ή γύρω από το ένα μάτι και είναι τόσο διαπεραστικός που συχνά περιγράφεται ως ένα καυτό μαχαίρι. Η έναρξη είναι ταχύτατη φτάνοντας στη μέγιστη ένταση μέσα σε λίγα λεπτά.
Σε αντίθεση με τον στιγμιαίο πόνο της σουβλερής κεφαλαλγίας η αθροιστική διαρκεί από δεκαπέντε λεπτά έως τρεις ώρες. Συνοδεύεται από συμπτώματα του αυτόνομου νευρικού συστήματος στην ίδια πλευρά του προσώπου όπως δάκρυσμα καταρροή και πτώση του βλεφάρου. Οι κρίσεις εμφανίζονται κατά συρροή για αρκετές εβδομάδες και έπειτα εξαφανίζονται για μήνες.
Η πάθηση αυτή απαιτεί εξειδικευμένη αντιμετώπιση με εισπνοές καθαρού οξυγόνου ή χορήγηση ειδικών ενέσιμων φαρμάκων για τη διακοπή της κρίσης.
7. Φλεγμονώδεις παθήσεις των κρανιακών αρτηριών
Σε άτομα ηλικίας άνω των πενήντα ετών ο ξαφνικός οξύς πόνος στους κροτάφους αποτελεί μείζον σημείο συναγερμού για την κροταφική αρτηρίτιδα. Αυτή η πάθηση προκαλεί φλεγμονή στα τοιχώματα των αρτηριών που τροφοδοτούν το τριχωτό της κεφαλής και τον εγκέφαλο. Η φλεγμονή κάνει τις αρτηρίες να πρήζονται και να πονούν έντονα στην αφή.
Ο ασθενής αναφέρει συχνά πόνο κατά τη μάσηση λόγω της κακής αιμάτωσης των μυών της γνάθου και γενικό αίσθημα κόπωσης ή χαμηλό πυρετό. Η πιο επικίνδυνη επιπλοκή της κροταφικής αρτηρίτιδας είναι η φλεγμονή των αρτηριών που τροφοδοτούν τα μάτια η οποία μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη τύφλωση αν δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως.
Η άμεση χορήγηση υψηλών δόσεων κορτικοστεροειδών είναι κρίσιμη για τη διάσωση της όρασης και την ύφεση του πόνου.
8. Παράγοντες πυροδότησης και περιβαλλοντικά ερεθίσματα
Αν και πολλοί διαπεραστικοί πόνοι είναι ιδιοπαθείς δηλαδή δεν έχουν προφανή αιτία ορισμένοι περιβαλλοντικοί παράγοντες λειτουργούν ως καταλύτες. Η απότομη έκθεση σε κρύο αέρα ή η κατανάλωση παγωμένων ροφημάτων ερεθίζει τα τοπικά νεύρα του προσώπου. Ο γνωστός πόνος του παγωτού είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αγγειονευρικής αντίδρασης.
Επίσης το έντονο στρες και η ψυχολογική πίεση προκαλούν ασυνείδητη σύσπαση των μυών του κρανίου. Ο σπασμός αυτών των λεπτών μυών που βρίσκονται κάτω από το δέρμα συμπιέζει τις μικροσκοπικές νευρικές ίνες που τους διασχίζουν δημιουργώντας τοπικές φλεγμονές.
Η αποφυγή αυτών των πυροδοτικών παραγόντων και η προστασία της κεφαλής σε ακραίες καιρικές συνθήκες μειώνουν αισθητά την εμφάνιση των επεισοδίων.
9. Μυοσκελετική ένταση και σπασμοί προσώπου
Ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούμε το σώμα μας αντανακλάται άμεσα στην υγεία των νεύρων του κεφαλιού. Ο βρυγμός το ασυνείδητο σφίξιμο ή τρίξιμο των δοντιών κατά τη διάρκεια του ύπνου επιβαρύνει υπέρμετρα την κροταφογναθική άρθρωση. Οι μύες του προσώπου και των κροτάφων παραμένουν σε κατάσταση συνεχούς σύσπασης όλη τη νύχτα.
Αυτή η μηχανική υπερφόρτωση δημιουργεί σημεία πυροδότησης πόνου στους μύες τα οποία στέλνουν οξείς πόνους προς τα πάνω στο κρανίο ή προς το αυτί. Οι ασθενείς ξυπνούν συχνά με ένα αίσθημα βάρους στο πρόσωπο το οποίο διακόπτεται από διαπεραστικούς σπασμούς κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Η χρήση ειδικού νάρθηκα δοντιών κατά τον ύπνο αποφορτίζει την άρθρωση και εξαφανίζει τα μυοσκελετικά αυτά αντανακλαστικά πόνου.
10. Διαγνωστική διαφοροποίηση
Η ιατρική εξέταση εστιάζει στα χαρακτηριστικά του πόνου για να αποκλείσει παθολογίες που απειλούν τον εγκέφαλο.
| Χαρακτηριστικά Πόνου | Κλινική Υποψία |
|---|---|
| Στιγμιαίος πόνος δευτερολέπτων, σε διάφορα σημεία | Πρωτοπαθής σουβλερή κεφαλαλγία |
| Ηλεκτροσόκ στο πρόσωπο κατά το μάσημα | Νευραλγία τριδύμου |
| Πόνος στους κροτάφους σε άτομα άνω των 50 ετών | Κροταφική αρτηρίτιδα |
| Διαπεραστικός πόνος στο μάτι με δάκρυσμα | Αθροιστική κεφαλαλγία |
Η λήψη ενός προσεκτικού νευρολογικού ιστορικού κατευθύνει τον ιατρό στην ορθή διάγνωση χωρίς τη διενέργεια περιττών εξετάσεων.
11. Νευροαπεικονιστικός έλεγχος και μαγνητική τομογραφία
Για τους ασθενείς που παρουσιάζουν τυπική σουβλερή κεφαλαλγία χωρίς άλλα νευρολογικά ευρήματα ο απεικονιστικός έλεγχος δεν είναι απαραίτητος. Όταν όμως ο πόνος συνοδεύεται από μούδιασμα αδυναμία στα άκρα ή αλλοίωση της όρασης η μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου είναι επιβεβλημένη.
Η μαγνητική τομογραφία επιτρέπει στον νευρολόγο να εξετάσει με εξαιρετική λεπτομέρεια τα αιμοφόρα αγγεία και την περιοχή του εγκεφαλικού στελέχους. Μπορεί να αποκαλύψει εάν κάποιο ανεύρυσμα ή όγκος πιέζει τα κρανιακά νεύρα. Επίσης αναδεικνύει τυχόν απομυελινωτικές βλάβες συμβατές με τη σκλήρυνση κατά πλάκας η οποία προκαλεί συχνά νευραλγία τριδύμου.
Η απουσία παθολογικών ευρημάτων στη μαγνητική τομογραφία προσφέρει τεράστια ψυχολογική ανακούφιση στον ασθενή διαβεβαιώνοντας τη λειτουργική φύση του πόνου.
12. Προληπτική και κατασταλτική φαρμακευτική αγωγή
Τα κοινά παυσίπονα είναι συνήθως αναποτελεσματικά για τη σουβλερή κεφαλαλγία διότι ο πόνος διαρκεί τόσο λίγο που το χάπι δεν προλαβαίνει να δράσει. Εάν οι κρίσεις είναι πολύ συχνές και επηρεάζουν την καθημερινότητα χρησιμοποιείται το φάρμακο ινδομεθακίνη το οποίο ανήκει στα αντιφλεγμονώδη αλλά έχει ειδική δράση σε αυτούς τους συγκεκριμένους πόνους.
Για τις νευραλγίες όπως αυτή του τριδύμου τα απλά παυσίπονα δεν λειτουργούν. Απαιτείται η χορήγηση αντιεπιληπτικών φαρμάκων. Τα φάρμακα αυτά δεν δίνονται επειδή ο ασθενής έχει επιληψία αλλά επειδή σταθεροποιούν την ηλεκτρική μεμβράνη του νεύρου αποτρέποντας τα βραχυκυκλώματα που προκαλούν τον διαπεραστικό πόνο.
Η δοσολογία ρυθμίζεται σταδιακά από τον νευρολόγο ώστε να επιτευχθεί ο μέγιστος έλεγχος του πόνου με τις λιγότερες παρενέργειες.
13. Πότε να αναζητήσετε άμεση ιατρική φροντίδα
Υπάρχουν συγκεκριμένα συμπτώματα συναγερμού που μετατρέπουν τον πονοκέφαλο σε επείγον ιατρικό περιστατικό. Εάν ο πόνος είναι ο χειρότερος που έχετε νιώσει ποτέ στη ζωή σας και φτάνει στη μέγιστη ένταση μέσα σε δευτερόλεπτα ονομάζεται κεφαλαλγία κεραυνοβόλου τύπου. Αυτή η εικόνα απαιτεί άμεσο αποκλεισμό υπαραχνοειδούς αιμορραγίας από ρήξη ανευρύσματος.
Επίσης εάν ο διαπεραστικός πόνος συνοδεύεται από πυρετό δυσκαμψία του αυχένα και σύγχυση η υποψία μηνιγγίτιδας ή εγκεφαλίτιδας είναι εξαιρετικά υψηλή. Η αλλαγή στη συνήθη μορφή των πονοκεφάλων ιδιαίτερα σε ασθενείς με ιστορικό καρκίνου ή ανοσοκαταστολής επιβάλλει εις βάθος κλινική αξιολόγηση.
Η έγκαιρη προσέλευση στο τμήμα επειγόντων περιστατικών σε αυτές τις σπάνιες αλλά κρίσιμες περιπτώσεις διασώζει τη ζωή και την εγκεφαλική λειτουργία του ασθενούς.
14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Είναι φυσιολογικό να νιώθω ένα ξαφνικό σουβλερό πόνο στο κεφάλι που περνάει αμέσως;
Αυτός ο στιγμιαίος πόνος είναι πολύ συνηθισμένος ονομάζεται πρωτοπαθής σουβλερή κεφαλαλγία και θεωρείται εντελώς αθώος.
2. Τι φταίει όταν ο πόνος μοιάζει με ρεύμα στο πρόσωπο όταν τρώω;
Αυτό υποδηλώνει νευραλγία τριδύμου μια πάθηση όπου το νεύρο του προσώπου έχει γίνει υπερευαίσθητο και πυροδοτείται με την παραμικρή κίνηση της γνάθου.
3. Πρέπει να κάνω μαγνητική τομογραφία για αυτούς τους πόνους;
Η μαγνητική τομογραφία κρίνεται απαραίτητη μόνο εάν ο πόνος συνοδεύεται από μούδιασμα προβλήματα στην όραση ή αλλαγή στην ομιλία σας.
4. Υπάρχει περίπτωση αυτοί οι πόνοι να σχετίζονται με πονοκέφαλο τάσης;
Ναι το στρες και η μυϊκή τάση στον αυχένα μπορούν να παγιδεύσουν μικρά νεύρα δημιουργώντας τοπικές φλεγμονές που εκδηλώνονται ως διαπεραστικοί πόνοι.
5. Τα απλά παυσίπονα δεν με βοηθάνε τι πρέπει να κάνω;
Επειδή οι νευραλγίες δεν ανταποκρίνονται στα κοινά παυσίπονα ο νευρολόγος θα σας συνταγογραφήσει ειδικά φάρμακα που σταθεροποιούν τη λειτουργία των νεύρων.
6. Είναι επικίνδυνο αν πονάει ο κρόταφός μου όταν τον ακουμπάω;
Σε άτομα άνω των πενήντα ετών ο πόνος στον κρόταφο απαιτεί άμεση εξέταση για κροταφική αρτηρίτιδα η οποία μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στην όραση.
7. Πότε θεωρείται ο πονοκέφαλος επείγον ιατρικό περιστατικό;
Όταν ο πόνος είναι ο πιο δυνατός που έχετε νιώσει ποτέ ξεκινάει σαν έκρηξη και συνοδεύεται από εμετό ή ακαμψία στον αυχένα.
15. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
