Γιατί παθαίνω σοβαρή δυσκοιλιότητα αφού πάρω σιρόπι για τον βήχα με κωδεΐνη;

1. Η άμεση απάντηση στο σύμπτωμά σας

Η σοβαρή δυσκοιλιότητα που ακολουθεί τη λήψη σιροπιού με κωδεΐνη αποτελεί άμεση συνέπεια της φαρμακολογικής δράσης της ουσίας στο εντερικό νευρικό σύστημα. Η κωδεΐνη μετατρέπεται στο ήπαρ σε μορφίνη, η οποία προσδένεται στους μ-οπιοειδείς υποδοχείς των τοιχωμάτων του εντέρου. Αυτή η σύνδεση αναστέλλει δραματικά τις περισταλτικές κινήσεις και αυξάνει τον τόνο των σφιγκτήρων, ενώ παράλληλα παρατείνει τον χρόνο παραμονής των κοπράνων στον εντερικό σωλήνα. Ο οργανισμός απορροφά υπερβολική ποσότητα νερού, μετατρέποντας τη μάζα σε ξηρή και σκληρή, καθιστώντας την κένωση εξαιρετικά επώδυνη.

2. Ο μεταβολισμός της κωδεΐνης

Η κωδεΐνη αποτελεί ένα φυσικό οπιοειδές αλκαλοειδές που απομονώνεται από το φυτό της παπαρούνας. Χρησιμοποιείται ευρέως στην ιατρική για την καταστολή του ξηρού και βασανιστικού βήχα καθώς δρα απευθείας στο κέντρο του βήχα στον προμήκη μυελό.

Από μόνη της η κωδεΐνη διαθέτει εξαιρετικά ασθενή φαρμακολογική δράση. Για να επιτελέσει το θεραπευτικό της έργο πρέπει πρώτα να υποστεί επεξεργασία από το ανθρώπινο σώμα.

Μόλις απορροφηθεί μεταφέρεται στο ήπαρ. Εκεί ένα συγκεκριμένο ένζυμο αναλαμβάνει να αφαιρέσει ένα μεθυλικό τμήμα από το μόριο μετατρέποντας περίπου το δέκα τοις εκατό της χορηγούμενης κωδεΐνης στην ισχυρότερη μορφή της τη μορφίνη.

3. Το εντερικό νευρικό σύστημα

Το ανθρώπινο έντερο συχνά αποκαλείται ο δεύτερος εγκέφαλος. Διαθέτει ένα εξαιρετικά πολύπλοκο δίκτυο νευρώνων το οποίο ονομάζεται εντερικό νευρικό σύστημα και ελέγχει εντελώς αυτόνομα την πέψη.

Αυτό το σύστημα είναι γεμάτο από εξειδικευμένους υποδοχείς κυρίως τους μ-οπιοειδείς υποδοχείς. Ο βιολογικός σκοπός αυτών των υποδοχέων είναι να ανταποκρίνονται στις φυσικές ενδορφίνες του οργανισμού.

Η μορφίνη που παράχθηκε από το σιρόπι του βήχα κυκλοφορεί στο αίμα και εντοπίζει αμέσως αυτούς τους υποδοχείς στο έντερο. Προσδένεται πάνω τους με ισχυρή συγγένεια πυροδοτώντας μια σειρά από κατασταλτικές αντιδράσεις.

4. Η αναστολή του περισταλτισμού

Η πρώτη και πιο σημαντική επίπτωση της σύνδεσης στους υποδοχείς είναι η καταστολή της μυϊκής δραστηριότητας. Η προώθηση της τροφής γίνεται μέσω συντονισμένων κυματικών κινήσεων που ονομάζονται περισταλτισμός.

Η παρουσία του οπιοειδούς σταματά την απελευθέρωση της ακετυλοχολίνης του νευροδιαβιβαστή που δίνει το σήμα στους λείους μύες να συσπαστούν. Το έντερο παραλύει λειτουργικά.

Αντί για ρυθμικά κύματα προώθησης οι μύες του εντέρου αρχίζουν να εκτελούν άσκοπες και στατικές συσπάσεις. Το περιεχόμενο αναδεύεται στο ίδιο σημείο αλλά αρνείται πεισματικά να μετακινηθεί προς την έξοδο.

5. Η αφυδάτωση των κοπράνων

Καθώς η κινητικότητα σταματά ο χρόνος διέλευσης της τροφής μέσα από το παχύ έντερο πολλαπλασιάζεται. Υπό φυσιολογικές συνθήκες τα κόπρανα ολοκληρώνουν το ταξίδι τους σε είκοσι τέσσερις έως σαράντα οκτώ ώρες.

Με τη χρήση κωδεΐνης ο χρόνος αυτός μπορεί να ξεπεράσει τις τέσσερις ημέρες. Το παχύ έντερο έχει ως κύρια λειτουργία την απορρόφηση του νερού από την άπεπτη ύλη επιστρέφοντάς το στην κυκλοφορία του αίματος.

Όσο περισσότερο μένουν τα κόπρανα παγιδευμένα τόσο περισσότερο νερό αντλείται από αυτά. Σύντομα μετατρέπονται σε μικρούς ξηρούς και πετρώδεις σχηματισμούς που είναι αδύνατον να αποβληθούν ομαλά προκαλώντας πόνο στο έντερο.

6. Η σύσπαση των σφιγκτήρων

Η φαρμακολογική εικόνα ολοκληρώνεται με τη δράση στους σφιγκτήρες. Ενώ η κωδεΐνη παραλύει τους μύες που προωθούν την τροφή παραδόξως συσπά και κλειδώνει τους μύες που ελέγχουν τις βαλβίδες του εντέρου.

Η ειλεοτυφλική βαλβίδα και ο πρωκτικός σφιγκτήρας αυξάνουν δραματικά τον βασικό τους τόνο. Οι πόρτες εξόδου του πεπτικού σωλήνα σφραγίζουν ερμητικά κάνοντας την κατάσταση ακόμα πιο δυσμενή.

Ακόμα και όταν ο ασθενής νιώσει την επιθυμία για κένωση η δυσλειτουργία του σφιγκτήρα δεν επιτρέπει τη φυσιολογική χαλάρωση. Η προσπάθεια αποβολής απαιτεί ακραία πίεση δημιουργώντας σοβαρό κίνδυνο εμφάνισης αιμορροΐδων.

7. Συγκριτική ανάλυση καθαρτικών λύσεων

Η αντιμετώπιση αυτής της συγκεκριμένης δυσκοιλιότητας απαιτεί σωστή φαρμακευτική προσέγγιση καθώς τα απλά διαιτητικά μέτρα συχνά αποτυγχάνουν.

Στον πίνακα καταγράφεται η αποτελεσματικότητα των διαφόρων καθαρτικών:

8. Ο κίνδυνος της προσθήκης φυτικών ινών

Η συχνότερη ιατρική συμβουλή για την απλή δυσκοιλιότητα είναι η αύξηση των φυτικών ινών στη διατροφή. Ωστόσο στην οπιοειδή δυσλειτουργία του εντέρου αυτή η τακτική αποτελεί εγκληματικό λάθος.

Οι φυτικές ίνες λειτουργούν διογκώνοντας τον όγκο των κοπράνων. Προϋποθέτουν όμως ότι ο περισταλτισμός του εντέρου είναι ανέπαφος και θα μπορέσει να μετακινήσει αυτόν τον νέο μεγαλύτερο όγκο.

Εφόσον η κωδεΐνη έχει παραλύσει το έντερο η προσθήκη ινών λειτουργεί σαν να ρίχνετε τσιμέντο σε έναν βουλωμένο σωλήνα. Ο όγκος αυξάνεται τα αέρια εγκλωβίζονται και ο πόνος γίνεται ανυπόφορος χωρίς να επιτυγχάνεται καμία κένωση.

9. Γενετική ποικιλομορφία και διαφορές εντάσεων

Δεν βιώνουν όλοι οι ασθενείς την ίδια επιθετική παρενέργεια. Η εξήγηση βρίσκεται στο γονιδιακό προφίλ του κάθε ανθρώπου. Το ένζυμο CYP2D6 που μετατρέπει την κωδεΐνη σε μορφίνη παρουσιάζει γενετικές παραλλαγές.

Ορισμένα άτομα χαρακτηρίζονται ως υπερταχείς μεταβολιστές. Το συκώτι τους μετατρέπει την κωδεΐνη σε μορφίνη με ασύλληπτη ταχύτητα και σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες.

Αυτοί οι ασθενείς λαμβάνοντας μια απολύτως κανονική δόση σιροπιού βιώνουν μια ξαφνική πλημμύρα μορφίνης στο αίμα. Η δυσκοιλιότητα εγκαθίσταται ακαριαία συνοδευόμενη συχνά από επικίνδυνη υπνηλία και δυσκολία στην αναπνοή.

10. Η απουσία φαρμακολογικής ανοχής

Όταν ο οργανισμός εκτίθεται συνεχώς σε οπιοειδή αναπτύσσει ανοχή. Ο ασθενής χρειάζεται όλο και μεγαλύτερες δόσεις για να νιώσει την ίδια καταστολή του πόνου ή του βήχα.

Το εντερικό νευρικό σύστημα όμως παρουσιάζει μια εκπληκτική ανθεκτικότητα. Σε αντίθεση με τον εγκέφαλο δεν αναπτύσσει σχεδόν ποτέ ανοχή στη δράση της κωδεΐνης.

Αυτό σημαίνει ότι όσο καιρό λαμβάνετε το σιρόπι για τον βήχα το έντερό σας θα παραμένει το ίδιο παραλυμένο. Η δυσλειτουργία δεν θα βελτιωθεί με τον χρόνο γεγονός που επιβάλλει την προληπτική χρήση ωσμωτικών καθαρτικών.

11. Πρόσθετα αντιισταμινικά στα σιρόπια

Η κωδεΐνη σπάνια συνταγογραφείται μόνη της. Τα περισσότερα αντιβηχικά σιρόπια συνδυάζουν το οπιοειδές με κάποιο ισχυρό αντιισταμινικό πρώτης γενιάς για να βοηθήσουν τον ασθενή να κοιμηθεί.

Αυτά τα αντιισταμινικά έχουν έντονη αντιχολινεργική δράση. Μειώνουν την έκκριση υγρών σε όλο το σώμα συμπεριλαμβανομένου και του εντέρου. Στεγνώνουν την εντερική βλέννα.

Η συνδυασμένη δράση της παραλυσίας από την κωδεΐνη και της ξηρασίας από το αντιισταμινικό δημιουργεί τον απόλυτο γαστρεντερικό εφιάλτη. Η εντερική διάβαση σταματά ολοκληρωτικά.

12. Στρατηγικές διαχείρισης και ανακούφισης

Εφόσον το σιρόπι είναι απαραίτητο για τον έλεγχο του βήχα η διαχείριση του εντέρου πρέπει να γίνει ταυτόχρονα. Η αύξηση της πρόσληψης υγρών είναι το πρώτο αδιαπραγμάτευτο βήμα.

Η λήψη ενός ωσμωτικού καθαρτικού (όπως η μακρογόλη) πρέπει να ξεκινά από την πρώτη κιόλας ημέρα λήψης του σιροπιού. Αυτά τα φάρμακα εγκλωβίζουν νερό μέσα στο έντερο κρατώντας τα κόπρανα μαλακά παρά την παράλυση των μυών.

Η ελαφριά άσκηση και η αποφυγή παρατεταμένης ακινησίας βοηθούν σημαντικά. Η μηχανική κίνηση του σώματος λειτουργεί ως εξωτερικό μασάζ στα έντερα υποβοηθώντας την προώθηση της μάζας ενάντια στη φαρμακευτική αδράνεια.

13. Πότε να επισκεφθείτε γιατρό

Η δυσκοιλιότητα από κωδεΐνη είναι μια εξαιρετικά πεισματάρικη κατάσταση. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα έντερα ανακτούν τον φυσιολογικό τους ρυθμό δύο με τρεις ημέρες μετά την πλήρη διακοπή του σιροπιού.

Εντούτοις η συνεχής λήψη χωρίς προφυλάξεις μπορεί να οδηγήσει σε κοπρανώδη ενσφήνωση μια κατάσταση όπου τα κόπρανα δημιουργούν ένα συμπαγές ανυπέρβλητο φράγμα.

Αναζητήστε άμεση ιατρική περίθαλψη εάν παρατηρήσετε τα εξής:

• Αδυναμία αποβολής αερίων ή κοπράνων για περισσότερες από τέσσερις ημέρες.
• Εμφάνιση έντονου πόνου στην κοιλιά που μοιάζει με κοφτερό μαχαίρι.
• Ναυτία η οποία καταλήγει σε έμετο κοπρανώδους υλικού.
• Η κοιλιά σας είναι διογκωμένη και σκληρή σαν σανίδα.
• Εμφανίζεται αιμορραγία από τον πρωκτό κατά την προσπάθεια κένωσης.

14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Σημαίνει η δυσκοιλιότητα ότι πήρα υπερβολική δόση σιροπιού;

Όχι η οπιοειδής δυσλειτουργία του εντέρου συμβαίνει ακόμα και με τις ελάχιστες θεραπευτικές δόσεις. Το έντερο είναι εξαιρετικά ευαίσθητο και παραλύει πολύ πριν ο εγκέφαλος νιώσει την πλήρη καταστολή της ουσίας.

2. Αν φάω πολλά δαμάσκηνα ή σύκα θα λυθεί το πρόβλημα;

Τα φρούτα παρέχουν φυτικές ίνες που διογκώνουν το περιεχόμενο. Επειδή το έντερο είναι ναρκωμένο ο επιπλέον όγκος θα αυξήσει τον πόνο χωρίς να προκαλέσει κένωση. Χρειάζεστε αποκλειστικά φάρμακα που φέρνουν νερό στο έντερο.

3. Μπορώ να κάνω ένα κλύσμα για να ανακουφιστώ άμεσα;

Το κλύσμα θα καθαρίσει μόνο το τελευταίο τμήμα του ορθού. Παρότι προσφέρει μια άμεση μηχανική ανακούφιση από το τοπικό βάρος δεν αντιμετωπίζει το στάσιμο περιεχόμενο που βρίσκεται υψηλότερα στο παχύ έντερο.

4. Αν αλλάξω το σιρόπι κωδεΐνης με ένα απλό φυτικό θα σταματήσει ο βήχας;

Τα φυτικά σιρόπια είναι εξαιρετικά για ήπιους ερεθισμούς αλλά υπολείπονται δραματικά σε ισχύ σε σχέση με τα οπιοειδή. Η μετάβαση ωστόσο είναι απαραίτητη αν το έντερο φτάσει σε οριακό σημείο απόφραξης.

5. Γιατί νιώθω και μια ελαφριά ναυτία μαζί με τη δυσκοιλιότητα;

Η μορφίνη στο αίμα διεγείρει άμεσα το κέντρο εμέτου στον εγκέφαλο. Παράλληλα το βουλωμένο έντερο στέλνει σήματα πληρότητας στο στομάχι καθυστερώντας την πέψη. Αυτός ο διπλός μηχανισμός εγγυάται τη ναυτία.

15. Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.