1. Εισαγωγή
Ο έλεγχος για κακή κυκλοφορία του αίματος στο σπίτι διενεργείται μέσω απλών φυσικών δοκιμασιών όπως το τεστ τριχοειδούς επαναπλήρωσης ο έλεγχος των σφυγμών στα πόδια και η παρατήρηση αλλαγών στο χρώμα κατά την ανύψωση των άκρων. Η διαδικασία περιλαμβάνει την άσκηση πίεσης στα νύχια ή το δέρμα και την παρατήρηση του χρόνου που απαιτείται για να επανέλθει το φυσιολογικό ροζ χρώμα. Μια καθυστέρηση μεγαλύτερη των τριών δευτερολέπτων υποδηλώνει ανεπαρκή αιμάτωση των ιστών απαιτώντας περαιτέρω ιατρική διερεύνηση.
Η κακή κυκλοφορία δεν αποτελεί μια αυτόνομη ασθένεια αλλά το σύμπτωμα σοβαρών υποκείμενων νοσημάτων όπως η περιφερική αρτηριοπάθεια ο διαβήτης ή η φλεβική ανεπάρκεια. Η μειωμένη ροή αίματος στερεί από τους ιστούς το ζωτικό οξυγόνο και τα θρεπτικά συστατικά.
Οι εμπειρικές δοκιμασίες στο σπίτι βοηθούν στην έγκαιρη αναγνώριση των προειδοποιητικών σημείων δίνοντας στον ασθενή το έναυσμα να επισκεφθεί εγκαίρως τον αγγειοχειρουργό πριν προκληθούν μόνιμες βλάβες.
2. Μηχανισμός της αιματικής κυκλοφορίας
Το κυκλοφορικό σύστημα αποτελείται από δύο μεγάλα δίκτυα αγγείων. Οι αρτηρίες μεταφέρουν το πλούσιο σε οξυγόνο αίμα από την καρδιά προς την περιφέρεια εξασφαλίζοντας τη θρέψη των ιστών. Οι φλέβες αναλαμβάνουν το έργο της επιστροφής του αποξυγονωμένου αίματος πίσω στην καρδιά και τους πνεύμονες.
Όταν η αρτηριακή ροή εμποδίζεται τα κύτταρα των άκρων δεν λαμβάνουν το απαραίτητο οξυγόνο προκαλώντας ισχαιμία και πόνο. Η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται δραματικά κατά τη διάρκεια της κίνησης.
Αντιστρόφως όταν οι φλέβες δυσλειτουργούν το αίμα λιμνάζει στα πόδια αυξάνοντας την πίεση στο εσωτερικό των αγγείων και προκαλώντας έντονο οίδημα και αίσθημα βάρους.
3. Αίτια της κακής κυκλοφορίας
Η αθηροσκλήρωση αποτελεί τον υπ’ αριθμόν ένα εχθρό των αρτηριών. Πρόκειται για τη σταδιακή εναπόθεση πλακών χοληστερόλης στο εσωτερικό των αγγείων η οποία στενεύει τον αυλό και εμποδίζει τη φυσιολογική ροή του αίματος προκαλώντας περιφερική αρτηριοπάθεια.
Ο σακχαρώδης διαβήτης καταστρέφει τόσο τα μεγάλα αιμοφόρα αγγεία όσο και τα μικροσκοπικά τριχοειδή. Ταυτόχρονα καταστρέφει τα νεύρα με αποτέλεσμα ο ασθενής να μην αισθάνεται τον πόνο της ισχαιμίας μέχρι να δημιουργηθεί πληγή.
Το κάπνισμα δρα καταστροφικά στο κυκλοφορικό. Η νικοτίνη προκαλεί άμεσο σπασμό των αγγείων συρρικνώνοντας τον αυλό τους ενώ οι χημικές ουσίες του καπνού καταστρέφουν την εσωτερική τους επένδυση.
4. Κλινικά συμπτώματα της ισχαιμίας
Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα της κακής αρτηριακής κυκλοφορίας είναι η διαλείπουσα χωλότητα. Ο ασθενής βιώνει έντονο πόνο κράμπα ή σφίξιμο στις γάμπες κατά τη διάρκεια του περπατήματος. Ο πόνος σταματά μυστηριωδώς μόλις το άτομο μείνει ακίνητο για λίγα λεπτά.
Καθώς η στένωση επιδεινώνεται ο πόνος εμφανίζεται ακόμη και στην ηρεμία ιδιαίτερα τις νυχτερινές ώρες. Ο ασθενής αναγκάζεται να κρεμάσει το πόδι του έξω από το κρεβάτι αναζητώντας ανακούφιση μέσω της βαρύτητας η οποία σπρώχνει το αίμα προς τα κάτω.
Τα άκρα γίνονται μόνιμα ψυχρά στην αφή ενώ το δέρμα λεπταίνει γίνεται γυαλιστερό και χάνει την τριχοφυΐα του.
5. Το τεστ τριχοειδούς επαναπλήρωσης
Πρόκειται για την πιο απλή και ενδεικτική δοκιμασία που μπορεί να εκτελεστεί στο σπίτι. Αξιολογεί την ικανότητα των μικρότερων αγγείων να γεμίζουν ξανά με αίμα μετά από άσκηση πίεσης.
Ο ασθενής πιέζει σταθερά το νύχι του μεγάλου δακτύλου του ποδιού ή του χεριού μέχρι ο ιστός από κάτω να ασπρίσει τελείως. Αυτό σημαίνει ότι το αίμα έχει απομακρυνθεί από τα τριχοειδή αγγεία. Στη συνέχεια απελευθερώνει την πίεση απότομα.
Σε ένα υγιές άτομο το φυσιολογικό ροζ χρώμα επανέρχεται αστραπιαία σε λιγότερο από δύο δευτερόλεπτα. Η καθυστέρηση υποδηλώνει ότι το αίμα δυσκολεύεται να φτάσει στην περιφέρεια.
6. Έλεγχος των περιφερικών σφυγμών
Η ψηλάφηση των σφυγμών στα πόδια προσφέρει άμεση πληροφορία για τη βατότητα των μεγάλων αρτηριών. Για να εντοπίσετε τους σφυγμικούς παλμούς ακολουθήστε τα εξής βήματα:
- Εντοπίστε τη ραχιαία αρτηρία του ποδιού: Τοποθετήστε δύο δάχτυλα στο πάνω μέρος του πέλματος ανάμεσα στο μεγάλο και το δεύτερο δάχτυλο.
- Εντοπίστε την οπίσθια κνημιαία αρτηρία: Ψηλαφήστε ακριβώς πίσω από τον έσω σφυρό το οστό που προεξέχει στην εσωτερική πλευρά του αστραγάλου.
- Ασκήστε ελαφριά πίεση χωρίς να πιέζετε πολύ δυνατά για να μην αποφράξετε την αρτηρία με το ίδιο σας το χέρι.
- Συγκρίνετε την ισχύ του παλμού ανάμεσα στο δεξί και το αριστερό πόδι.
Η απουσία σφυγμού ή η σημαντική αδυναμία του αποτελεί ισχυρή ένδειξη σοβαρής αρτηριακής στένωσης.
7. Τεστ ανύψωσης (Buerger’s Test)
Αυτή η δοκιμασία ελέγχει την επάρκεια της αρτηριακής ροής ενάντια στη βαρύτητα. Ο ασθενής ξαπλώνει ανάσκελα σε ένα κρεβάτι και ανυψώνει και τα δύο του πόδια σε γωνία περίπου σαράντα πέντε μοιρών. Διατηρεί αυτή τη στάση για ένα με δύο λεπτά.
Σε υγιή άκρα το χρώμα παραμένει αμετάβλητο. Αντιθέτως σε περίπτωση κακής κυκλοφορίας το πέλμα ωχριά και γίνεται εξαιρετικά χλωμό ή σχεδόν λευκό καθώς η πίεση του αίματος δεν επαρκεί για να υπερνικήσει τη βαρύτητα.
Στη συνέχεια ο ασθενής κάθεται στην άκρη του κρεβατιού κρεμώντας τα πόδια του προς τα κάτω. Αν το πόδι κοκκινίσει έντονα (dependent rubor) επιβεβαιώνεται η διάγνωση της ισχαιμίας.
8. Έλεγχος θερμοκρασίας του δέρματος
Η θερμοκρασία του δέρματος ελέγχεται καλύτερα χρησιμοποιώντας τη ράχη του χεριού η οποία είναι πιο ευαίσθητη στις θερμικές μεταβολές. Ο ασθενής συγκρίνει τη θερμοκρασία κατά μήκος του ποδιού ξεκινώντας από τον μηρό και καταλήγοντας στα δάχτυλα.
Μια ξαφνική μετάβαση από θερμό σε ψυχρό δέρμα κάτω από το γόνατο ή η σαφής διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ του δεξιού και του αριστερού ποδιού υποδηλώνει ότι η ροή του αίματος διακόπτεται σε εκείνο το σημείο.
Τα μόνιμα παγωμένα άκρα ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες δεν πρέπει να αποδίδονται απλώς σε “κακή κράση” αλλά να διερευνώνται κλινικά.
9. Έλεγχος για παρουσία οιδήματος
Η δυσλειτουργία των φλεβών προκαλεί διαφορετικά σημεία από την αρτηριακή νόσο. Το αίμα που λιμνάζει πιέζει τα υγρά να βγουν από τα αγγεία προς τους ιστούς προκαλώντας πρήξιμο συνήθως γύρω από τους αστραγάλους.
Ο ασθενής πιέζει σταθερά με τον αντίχειρά του το δέρμα πάνω από το οστό της κνήμης για δέκα δευτερόλεπτα. Εάν κατά την απομάκρυνση του δακτύλου παραμείνει ένα βαθούλωμα στο δέρμα που αργεί να εξαφανιστεί η δοκιμασία είναι θετική για φλεβικό οίδημα.
Οι διεσταλμένες και εμφανείς κιρσοί συνοδεύουν συχνά αυτή την εικόνα προκαλώντας κνησμό και αίσθημα καύσου.
10. Διαφοροποίηση Αρτηριακής και Φλεβικής νόσου
Ο παρακάτω πίνακας διευκρινίζει τις διαφορές ανάμεσα στα δύο συστήματα ώστε να γίνεται σωστή αξιολόγηση των συμπτωμάτων.
| Χαρακτηριστικό | Αρτηριακή Πάθηση (Ισχαιμία) | Φλεβική Πάθηση (Ανεπάρκεια) |
|---|---|---|
| Πόνος | Κατά το περπάτημα (χωλότητα) | Αίσθημα βάρους στο τέλος της ημέρας |
| Θερμοκρασία | Κρύα άκρα | Κανονικά ή θερμά άκρα |
| Όψη δέρματος | Ωχρότητα γυαλιστερό δέρμα | Πρήξιμο καφετιές κηλίδες |
| Σφυγμοί | Αδύναμοι ή ανύπαρκτοι | Φυσιολογικοί ψηλαφητοί |
Ο διαχωρισμός αυτός είναι κρίσιμος για τη στοχευμένη προσέγγιση του αγγειοχειρουργού.
11. Πότε να επισκεφθείτε αγγειοχειρουργό
Τα τεστ στο σπίτι δεν αντικαθιστούν την εξέταση από τον ειδικό. Οποιαδήποτε ανωμαλία στην ψηλάφηση των σφυγμών ή παρατήρηση ωχρότητας επιβάλλει ιατρική επίσκεψη.
Οι διαβητικοί ασθενείς πρέπει να ελέγχουν καθημερινά τα πέλματά τους χρησιμοποιώντας έναν καθρέφτη. Η ανακάλυψη μιας μικρής πληγής η οποία δεν επουλώνεται μέσα σε λίγες ημέρες αποτελεί επείγουσα κατάσταση.
Η καθυστέρηση στη θεραπεία των ισχαιμικών ελκών οδηγεί ραγδαία σε γάγγραινα και κίνδυνο ακρωτηριασμού του άκρου.
12. Εξειδικευμένες κλινικές εξετάσεις
Στο ιατρείο ο αγγειοχειρουργός θα χρησιμοποιήσει εξειδικευμένο εξοπλισμό. Το υπερηχογράφημα Doppler αποτελεί την πιο κοινή αναίμακτη εξέταση που απεικονίζει τη ροή του αίματος και εντοπίζει τις στενώσεις.
Ο σφυροβραχιόνιος δείκτης (ABI) είναι το χρυσό πρότυπο για τη διάγνωση της περιφερικής αρτηριοπάθειας. Ο ιατρός μετρά την αρτηριακή πίεση στον αστράγαλο και τη συγκρίνει με την πίεση στο μπράτσο.
Ένας δείκτης μικρότερος του 0.9 επιβεβαιώνει την παρουσία σημαντικής στένωσης στις αρτηρίες των κάτω άκρων.
13. Πρόληψη και βελτίωση της κυκλοφορίας
Το περπάτημα είναι η απόλυτη θεραπεία. Οι ασθενείς ενθαρρύνονται να περπατούν μέχρι να νιώσουν τον πόνο να ξεκουράζονται και να συνεχίζουν. Αυτή η διαδικασία αναγκάζει τον οργανισμό να δημιουργήσει νέα μικρά αγγεία παρακάμπτοντας τη στένωση.
Η διακοπή του καπνίσματος είναι αδιαπραγμάτευτη. Το κάπνισμα ακυρώνει οποιαδήποτε φαρμακευτική αγωγή και επιταχύνει δραματικά την καταστροφή των αγγείων.
Η ρύθμιση της χοληστερόλης της αρτηριακής πίεσης και του σακχάρου στα φυσιολογικά όρια σταματά την εξέλιξη της αθηροσκληρωτικής πλάκας.
14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Είναι φυσιολογικό να κρυώνουν τα πόδια μου τον χειμώνα;
Η ήπια μείωση της θερμοκρασίας είναι φυσιολογική αντίδραση στο κρύο. Ωστόσο αν τα πόδια σας είναι παγωμένα συνεχώς πονάνε και αλλάζουν χρώμα αυτό δεν είναι φυσιολογικό και χρειάζεται έλεγχο.
2. Πρέπει να φοράω συμπιεστικές κάλτσες αν έχω κακή κυκλοφορία;
Οι κάλτσες συμπίεσης βοηθούν αποκλειστικά στο φλεβικό πρόβλημα. Εάν πάσχετε από αρτηριακή νόσο οι στενές κάλτσες απαγορεύονται αυστηρά καθώς εμποδίζουν περαιτέρω τη ροή του αίματος προς τα κάτω.
3. Μπορεί ένα τεστ στο σπίτι να δείξει αν κινδυνεύω από θρόμβωση;
Όχι η θρόμβωση δεν διαγιγνώσκεται με τα απλά τεστ του σπιτιού. Εάν το πόδι σας πρηστεί ξαφνικά γίνει κόκκινο και θερμό με έντονο πόνο πηγαίνετε αμέσως σε νοσοκομείο.
4. Αν κόψω το κάπνισμα θα φτιάξει η κυκλοφορία μου;
Η διακοπή του καπνίσματος μειώνει άμεσα τον σπασμό των αγγείων βελτιώνοντας τη ροή. Οι υπάρχουσες πλάκες δεν εξαφανίζονται αλλά σταματά η ραγδαία εξέλιξή τους και αποτρέπεται ο ακρωτηριασμός.
15. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
