Η τρετινοΐνη είναι ένα παράγωγο της βιταμίνης Α που χρησιμοποιείται τοπικά για την αντιμετώπιση της σοβαρής ακμής και συστηματικά από του στόματος ως χημειοθεραπευτικός παράγοντας στην οξεία προμυελοκυτταρική λευχαιμία. Η πιο αξιοσημείωτη παρενέργεια της συστηματικής χορήγησης είναι το δυνητικά θανατηφόρο σύνδρομο ρετινοϊκού οξέος το οποίο προκαλεί σοβαρή αναπνευστική ανεπάρκεια.
1. Εισαγωγή & Μηχανισμός Δράσης: Πώς λειτουργεί η Τρετινοΐνη στο σώμα
Η τρετινοΐνη γνωστή και ως all-trans ρετινοϊκό οξύ αλληλεπιδρά με εξειδικευμένους πυρηνικούς υποδοχείς τροποποιώντας άμεσα τη μεταγραφή των γονιδίων. Στην τοπική της εφαρμογή επιταχύνει τον κύκλο εργασιών των κυττάρων της επιδερμίδας. Μειώνει τη συνοχή των κερατινοκυττάρων στους σμηγματογόνους θύλακες εμποδίζοντας τον σχηματισμό φαγεσώρων και προάγοντας την αποβολή των νεκρών κυττάρων που φράζουν τους πόρους.
Όταν χορηγείται από του στόματος για την οξεία προμυελοκυτταρική λευχαιμία ο μηχανισμός είναι τελείως διαφορετικός και εντυπωσιακός. Αντί να σκοτώνει τα καρκινικά κύτταρα αναγκάζει τα ανώριμα λευχαιμικά προμυελοκύτταρα να διαφοροποιηθούν δηλαδή να ωριμάσουν σε φυσιολογικά λευκά αιμοσφαίρια τα οποία στη συνέχεια πεθαίνουν με φυσιολογικό τρόπο.
Αυτή η διαδικασία σταματά τον ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων. Είτε πρόκειται για την ανανέωση του δέρματος είτε για την ωρίμανση των κυττάρων του αίματος το φάρμακο ρυθμίζει θεμελιώδεις βιολογικές διαδικασίες της κυτταρικής ανάπτυξης.
2. Προειδοποιήσεις & Πριν τη λήψη: Προϋποθέσεις και Αντενδείξεις για την Τρετινοΐνη
Η χρήση του φαρμάκου αντενδείκνυται πλήρως σε ασθενείς με γνωστή αλλεργία στα ρετινοειδή.
Προειδοποίηση Εγκυμοσύνης: Η συστηματική και η τοπική χορήγηση απαγορεύονται απολύτως κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Το φάρμακο είναι εξαιρετικά τερατογόνο και προκαλεί σοβαρές δυσπλασίες στο έμβρυο. Γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία υποχρεούνται να χρησιμοποιούν αξιόπιστη αντισύλληψη.
Σύνδρομο Ρετινοϊκού Οξέος (Από του στόματος): Περίπου το ένα τέταρτο των ασθενών με λευχαιμία που λαμβάνουν τα κάψουλες θα αναπτύξει αυτό το σύνδρομο. Χαρακτηρίζεται από πυρετό δύσπνοια συλλογή υγρού γύρω από τους πνεύμονες και την καρδιά και απαιτεί άμεση ενδοφλέβια χορήγηση κορτικοστεροειδών για την αποφυγή θανάτου.
Για την τοπική χρήση οι ασθενείς πρέπει να προειδοποιούνται για την ακραία ευαισθησία του δέρματος στην υπεριώδη ακτινοβολία και να αποφεύγουν εντελώς την έκθεση στον ήλιο χωρίς προστασία.
3. Ενδείξεις & Οδηγός Δοσολογίας για την Τρετινοΐνη
Τοπικά η κρέμα ή το τζελ ενδείκνυται για την ήπια έως μέτρια ακμή και την αντιμετώπιση της φωτογήρανσης. Συστηματικά τα καψάκια ενδείκνυνται για την επαγωγή ύφεσης στην οξεία προμυελοκυτταρική λευχαιμία συχνά σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία.
Για την τοπική εφαρμογή ο ασθενής εφαρμόζει μια ποσότητα σε μέγεθος μπιζελιού σε ολόκληρο το πρόσωπο μία φορά την ημέρα αποκλειστικά το βράδυ. Το δέρμα πρέπει να είναι στεγνό και καθαρό.
Στη λευχαιμία η δοσολογία από του στόματος υπολογίζεται βάσει της επιφάνειας σώματος του ασθενούς συνήθως σαράντα πέντε χιλιοστόγραμμα ανά τετραγωνικό μέτρο ημερησίως χωρισμένα σε δύο δόσεις. Οι κάψουλες πρέπει να λαμβάνονται με το φαγητό για να διευκολύνεται η απορρόφηση. Η θεραπεία συνεχίζεται μέχρι να επιτευχθεί πλήρης ύφεση.
4. Αναλυτική Παρουσίαση Παρενεργειών της Τρετινοΐνης
Οι παρενέργειες εξαρτώνται άμεσα από την οδό χορήγησης. Η τοπική μορφή επηρεάζει κυρίως το δέρμα ενώ η από του στόματος μορφή προκαλεί συστηματική τοξικότητα της βιταμίνης Α.
| Κατηγορία Παρενέργειας | Συμπτώματα |
|---|---|
| Τοπικές Αντιδράσεις (Κρέμα) | Ξηρότητα, ερυθρότητα, απολέπιση, αίσθημα καύσου |
| Συστηματικές (Από του στόματος) | Ξηρότητα βλεννογόνων, κεφαλαλγία, εξανθήματα |
| Αναπνευστικό & Καρδιά (Συστηματικά) | Σύνδρομο ρετινοϊκού οξέος (δύσπνοια, πυρετός, οίδημα) |
| Νευρικό Σύστημα (Συστηματικά) | Ενδοκράνια υπέρταση (έντονος πονοκέφαλος, θολή όραση) |
Συχνές Παρενέργειες
Στην τοπική χρήση το δέρμα σχεδόν πάντα αντιδρά με ερυθρότητα έντονη απολέπιση και αίσθημα τσουξίματος κατά τις πρώτες εβδομάδες. Στη συστηματική χορήγηση οι ασθενείς βιώνουν ακραία ξηρότητα στα χείλη στα μάτια και στο στόμα καθώς και αυξημένα επίπεδα τριγλυκεριδίων στο αίμα και πονοκεφάλους.
Σοβαρές παρενέργειες που πρέπει να αναφέρετε
Εάν λαμβάνετε τα καψάκια και εμφανίσετε ανεξήγητο πυρετό δυσκολία στην αναπνοή ή ξαφνική αύξηση βάρους λόγω κατακράτησης υγρών πρέπει να αναζητήσετε άμεση ιατρική περίθαλψη για τον αποκλεισμό του συνδρόμου διαφοροποίησης. Οξύς πονοκέφαλος σε συνδυασμό με τάση για έμετο και θολή όραση είναι σημάδια αύξησης της πίεσης στον εγκέφαλο ψευδοόγκος εγκεφάλου.
Σπάνιες Παρενέργειες
Σπάνια έχουν καταγραφεί διαταραχές της ακοής καταθλιπτικά επεισόδια και σοβαρές ηπατικές βλάβες κατά τη συστηματική αγωγή. Η τοπική εφαρμογή πολύ σπάνια προκαλεί αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής.
Παρενέργειες που συνήθως δεν απαιτούν ιατρική φροντίδα
Η παροδική επιδείνωση της ακμής τις πρώτες εβδομάδες της τοπικής εφαρμογής είναι φυσιολογική και αποτελεί σημάδι ότι το φάρμακο δρα εκδιώκοντας το σμήγμα. Αυτό το φαινόμενο υποχωρεί με την πάροδο του χρόνου.
5. Υπερβολική Δόση: Συμπτώματα υπερδοσολογίας από Τρετινοΐνη και τι να κάνετε
Η υπερδοσολογία από την τοπική κρέμα δεν προκαλεί συστηματική τοξικότητα αλλά οδηγεί σε ακραίο ερεθισμό του δέρματος χημικό έγκαυμα έντονο ξεφλούδισμα και πόνο. Η εφαρμογή μεγαλύτερης ποσότητας δεν επιταχύνει τα αποτελέσματα.
Η υπερδοσολογία από τις κάψουλες μοιάζει με οξεία δηλητηρίαση από βιταμίνη Α. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν ανυπόφορο πονοκέφαλο έντονο κοκκίνισμα του προσώπου σκάσιμο των χειλιών ναυτία και πόνο στα οστά.
Σε περίπτωση τοπικής υπερδοσολογίας ο ασθενής πρέπει να διακόψει την κρέμα να πλύνει το πρόσωπο με νερό και να χρησιμοποιήσει άφθονη ενυδατική. Στη συστηματική υπερδοσολογία απαιτείται άμεση μεταφορά στο νοσοκομείο. Δεν υπάρχει αντίδοτο και εφαρμόζεται υποστηρικτική αγωγή μέχρι να αποβληθεί το φάρμακο.
6. Παράλειψη Δόσης & Τι να αποφύγετε κατά τη λήψη Τρετινοΐνης
Αν παραλείψετε την τοπική εφαρμογή το βράδυ μην τη βάλετε το επόμενο πρωί. Περιμένετε μέχρι το επόμενο βράδυ. Αν παραλείψετε την από του στόματος δόση πάρτε την μόλις το θυμηθείτε εκτός αν πλησιάζει η ώρα για την επόμενη.
Κατά την τοπική θεραπεία απαγορεύεται η χρήση απολεπιστικών προϊόντων scrub στυπτικών λοσιόν με οινόπνευμα και προϊόντων που ξηραίνουν το δέρμα. Η έκθεση στον ήλιο και στο σολάριουμ απαγορεύεται αυστηρά. Πρέπει να χρησιμοποιείται αντηλιακό υψηλής προστασίας καθημερινά.
Κατά τη συστηματική αγωγή οι ασθενείς πρέπει να αποφεύγουν τη λήψη συμπληρωμάτων διατροφής που περιέχουν βιταμίνη Α διότι αυτό θα αυξήσει δραματικά τον κίνδυνο τοξικότητας.
7. Αλληλεπιδράσεις Φαρμάκων: Με ποια φάρμακα αλληλεπιδρά η Τρετινοΐνη
Η συγχορήγηση των καψουλών με αντιβιοτικά της κατηγορίας των τετρακυκλινών αντενδείκνυται πλήρως διότι ο συνδυασμός αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο ενδοκράνιας υπέρτασης.
Τα αντιινοδολυτικά φάρμακα όπως το τρανεξαμικό οξύ δεν πρέπει να χορηγούνται ταυτόχρονα λόγω αυξημένου κινδύνου εμφάνισης θανατηφόρων θρόμβων. Η ουσία μεταβολίζεται στο ήπαρ και φάρμακα που επηρεάζουν το σύστημα του κυτοχρώματος ενδέχεται να αυξήσουν ή να μειώσουν τα επίπεδά της στο αίμα.
Στην τοπική εφαρμογή η ταυτόχρονη χρήση με υπεροξείδιο του βενζοϋλίου μπορεί να αδρανοποιήσει την τρετινοΐνη γι’ αυτό τα δύο σκευάσματα πρέπει να εφαρμόζονται σε διαφορετικές ώρες της ημέρας.
8. Προφυλάξεις, Ασφάλεια & Διάρκεια Δράσης της Τρετινοΐνης
Η ασφάλεια της ουσίας εστιάζεται στην τερατογόνο δράση της. Το φάρμακο προκαλεί βαριές ανωμαλίες στο κεντρικό νευρικό σύστημα και την καρδιά του εμβρύου. Ο θηλασμός απαγορεύεται.
Στην τοπική χρήση για την ακμή τα αποτελέσματα γίνονται ορατά μετά από έξι έως δώδεκα εβδομάδες συνεχούς εφαρμογής. Η υπομονή είναι ζωτικής σημασίας καθώς πολλοί ασθενείς απογοητεύονται από τον αρχικό ερεθισμό.
Στη συστηματική χορήγηση η ιατρική ομάδα παρακολουθεί καθημερινά τις αιματολογικές εξετάσεις τη λειτουργία του ήπατος και τα τριγλυκερίδια για την πρόληψη απειλητικών επιπλοκών. Η ισοτρετινοΐνη ένα παρόμοιο φάρμακο που χορηγείται από του στόματος για την ακμή ακολουθεί εξίσου αυστηρά πρωτόκολλα ασφαλείας.
9. Πώς να σταματήσετε τη λήψη & Αποθήκευση/Απόρριψη της Τρετινοΐνης
Η τοπική θεραπεία μπορεί να διακοπεί όταν η ακμή ελεγχθεί ή να συνεχιστεί ως θεραπεία συντήρησης ρουτίνας με λιγότερο συχνές εφαρμογές. Η συστηματική θεραπεία για τη λευχαιμία ολοκληρώνεται σύμφωνα με το ογκολογικό πρωτόκολλο όταν ο μυελός των οστών καθαρίσει από τα καρκινικά κύτταρα.
Τα φάρμακα πρέπει να αποθηκεύονται σε θερμοκρασία δωματίου. Το σωληνάριο της κρέμας πρέπει να κλείνεται καλά και να προστατεύεται από το φως διότι η ουσία αλλοιώνεται από την ακτινοβολία.
Η απόρριψη φαρμάκων δεν πρέπει να γίνεται στα οικιακά σκουπίδια αλλά στους πράσινους κάδους των φαρμακείων προς προστασία του περιβάλλοντος.
10. Πότε να επισκεφθείτε γιατρό λαμβάνοντας Τρετινοΐνη
Οι ασθενείς που λαμβάνουν την από του στόματος μορφή πρέπει να μεταβούν στα επείγοντα περιστατικά αμέσως εάν εμφανίσουν πυρετό, βήχα και δύσπνοια διότι το σύνδρομο ρετινοϊκού οξέος εξελίσσεται γρήγορα.
Ζητήστε άμεση ιατρική βοήθεια εάν νιώσετε ανυπόφορο πονοκέφαλο που συνοδεύεται από εμετούς ή αν η όρασή σας θολώσει ξαφνικά.
Για όσους χρησιμοποιούν την τοπική κρέμα εάν το δέρμα εμφανίσει έντονες φουσκάλες αιμορραγία ή ακραίο οίδημα που δεν υποχωρεί με ενυδάτωση διακόψτε τη χρήση και επικοινωνήστε με τον δερματολόγο σας.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Τι είναι η τρετινοΐνη;
Είναι μια μορφή της βιταμίνης Α. Σε μορφή κρέμας χρησιμοποιείται για την ακμή και την ανανέωση του δέρματος ενώ σε μορφή χαπιού για μια συγκεκριμένη μορφή λευχαιμίας.
2. Γιατί χειροτερεύει η ακμή μου τον πρώτο μήνα;
Το φάρμακο αυξάνει τον ρυθμό ανανέωσης των κυττάρων φέρνοντας τα σπυράκια στην επιφάνεια πιο γρήγορα. Αυτή η φάση είναι προσωρινή.
3. Μπορώ να τη βάζω το πρωί;
Όχι η τοπική εφαρμογή πρέπει να γίνεται μόνο το βράδυ διότι ο ήλιος καταστρέφει το φάρμακο και μπορεί να προκαλέσει εγκαύματα στο ευαίσθητο δέρμα.
4. Επιτρέπεται να μείνω έγκυος;
Απαγορεύεται αυστηρά. Είτε παίρνετε το χάπι είτε βάζετε την κρέμα το φάρμακο μπορεί να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στο έμβρυο.
5. Είναι το ίδιο με τη ρετινόλη;
Η τρετινοΐνη είναι πολύ πιο ισχυρή και δραστική από τη ρετινόλη που βρίσκεται στα καλλυντικά του εμπορίου γι’ αυτό χορηγείται μόνο με συνταγή ιατρού.
6. Πόσο καιρό πρέπει να παίρνω τα χάπια για τη λευχαιμία;
Η θεραπεία διαρκεί συνήθως μερικούς μήνες μέχρι οι εξετάσεις να δείξουν ότι τα καρκινικά κύτταρα έχουν ωριμάσει και εξαφανιστεί από τον μυελό.
7. Τι πρέπει να κάνω αν στεγνώσουν υπερβολικά τα χείλη μου;
Είναι αναμενόμενη παρενέργεια. Πρέπει να χρησιμοποιείτε συνεχώς ενυδατικά lip balm και να πίνετε άφθονο νερό.
Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.










