1. Εισαγωγή
Η νόσος Covid-19 μπορεί να προκαλέσει μια ιδιαίτερα οδυνηρή διαταραχή όπου γνώριμες τροφές και μυρωδιές γίνονται αντιληπτές ως εξαιρετικά δυσάρεστες, δίνοντας συχνά την αίσθηση ότι το φαγητό έχει γεύση ή οσμή σαν σκουπίδια. Αυτή η πάθηση ονομάζεται παροσμία και εμφανίζεται συνήθως κατά τη φάση ανάρρωσης του οσφρητικού νευρικού δικτύου.
Το σύμπτωμα αυτό προκαλεί ακραία απόγνωση στους ασθενείς, καθώς τρόφιμα που αποτελούσαν τη βάση της καθημερινής τους διατροφής μετατρέπονται ξαφνικά σε πηγή ναυτίας. Η οσμή του καμένου λάστιχου, της σάπιας σάρκας ή των απορριμμάτων κυριαρχεί σε κάθε προσπάθεια γεύματος.
Η παροσμία, αν και τρομακτική στην εκδήλωσή της, ερμηνεύεται ιατρικά ως ένδειξη ότι ο εγκέφαλος και τα νεύρα της όσφρησης προσπαθούν να αναγεννηθούν και να επικοινωνήσουν ξανά, έστω και με λανθασμένο τρόπο στα αρχικά στάδια της επούλωσης.
2. Τι ακριβώς είναι η παροσμία
Η παροσμία είναι η διαστρέβλωση της αντίληψης μιας οσμής ή μιας γεύσης που βασίζεται σε οσφρητικά ερεθίσματα. Σε αντίθεση με την ανοσμία, όπου απουσιάζει παντελώς η ικανότητα να μυρίσει κανείς κάτι, στην παροσμία το ερέθισμα υπάρχει αλλά ο εγκέφαλος το ερμηνεύει εντελώς λανθασμένα.
Το σύμπτωμα αφορά σχεδόν πάντα δυσάρεστες ερμηνείες. Οι ασθενείς σπάνια αναφέρουν ότι κάτι άσχημο άρχισε να μυρίζει ωραία. Το σύνηθες είναι το ακριβώς αντίθετο: φρεσκοκομμένος καφές, ζεστό ψωμί ή ψητό κρέας μετατρέπονται χημικά στην αντίληψη του ασθενούς σε χημικά λύματα.
Η διαταραχή αυτή δεν είναι ψυχολογική ψευδαίσθηση. Είναι μια απολύτως οργανική, νευρολογική δυσλειτουργία που πηγάζει από τη ζημιά που προκάλεσε ο ιός SARS-CoV-2 στο οσφρητικό επιθήλιο.
3. Γιατί οι τροφές αποκτούν γεύση σαπίλας
Η γεύση και η μυρωδιά ενός τροφίμου αποτελούνται από εκατοντάδες διαφορετικά χημικά μόρια. Όταν καταναλώνουμε μια τροφή, τα μόρια αυτά ταξιδεύουν μέσω του πίσω μέρους του λαιμού στην οσφρητική σχισμή, σε μια διαδικασία που ονομάζεται οπισθορινική όσφρηση.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, όλοι οι απαραίτητοι νευρώνες ενεργοποιούνται ταυτόχρονα και στέλνουν το πλήρες «προφίλ» της οσμής στον εγκέφαλο. Μετά από τη λοίμωξη, πολλοί νευρώνες έχουν καταστραφεί και λειτουργούν μόνο ορισμένοι από αυτούς.
Ως αποτέλεσμα, ο εγκέφαλος λαμβάνει μόνο ένα κλάσμα της πληροφορίας. Λαμβάνοντας αυτό το ελλιπές παζλ μορίων, δεν μπορεί να αναγνωρίσει την τροφή και καταφεύγει στην ερμηνεία ενός επικίνδυνου ή σάπιου στοιχείου, λειτουργώντας ως αρχέγονος μηχανισμός προειδοποίησης.
4. Η φάση αναγέννησης των οσφρητικών νεύρων
Η παροσμία τείνει να εμφανίζεται με καθυστέρηση. Συνήθως οι ασθενείς χάνουν εντελώς την όσφρησή τους κατά την οξεία φάση της νόσου. Αρκετούς μήνες αργότερα, αρχίζουν να βιώνουν την παροσμία.
Αυτή η χρονική καθυστέρηση ταυτίζεται με τον κύκλο αναγέννησης των κυττάρων. Τα βλαστοκύτταρα στη μύτη αρχίζουν να διαφοροποιούνται σε νέους νευρώνες προκειμένου να αποκαταστήσουν τη βλάβη.
Καθώς αυτοί οι νέοι νευρώνες μεγαλώνουν, προσπαθούν να επεκτείνουν τις απολήξεις τους προς τον οσφρητικό βολβό του εγκεφάλου. Η διαδικασία αυτή είναι αργή, ατελής και γεμάτη σφάλματα.
5. Το φαινόμενο της λανθασμένης καλωδίωσης
Η κύρια ιατρική θεωρία πίσω από την παροσμία είναι η «λανθασμένη καλωδίωση» των αναγεννώμενων νεύρων. Οι νεοσχηματισμένοι νευρώνες πρέπει να βρουν την ακριβή τοποθεσία στόχο τους στον εγκέφαλο για να μεταδώσουν το σωστό μήνυμα.
Κατά τη διάρκεια αυτής της πορείας, ορισμένες νευρικές ίνες καταλήγουν σε λάθος περιοχή του οσφρητικού βολβού. Έτσι, το σήμα για το «τριαντάφυλλο» συνδέεται με τον υποδοχέα που ευθύνεται για τη μυρωδιά του «καμένου πλαστικού».
Αυτό το νευρολογικό βραχυκύκλωμα προκαλεί τη χαώδη και εξουθενωτική διαστρέβλωση της γεύσης και της όσφρησης, μετατρέποντας κάθε γεύμα σε ένα απρόβλεπτο μαρτύριο.
6. Συνήθεις τροφές που πυροδοτούν το σύμπτωμα
Η κλινική εμπειρία έχει δείξει ότι συγκεκριμένα τρόφιμα και μυρωδιές λειτουργούν πολύ πιο συχνά ως πυροδότες της παροσμίας σε σχέση με άλλα. Αυτά τα τρόφιμα μοιράζονται συγκεκριμένες χημικές ενώσεις.
Ο καφές, το κρέας, τα κρεμμύδια, το σκόρδο, τα αυγά και το ψημένο ψωμί βρίσκονται στην κορυφή της λίστας. Αυτά τα τρόφιμα περιέχουν ενώσεις θείου και μεθειόνης, τις οποίες το κατεστραμμένο σύστημα δυσκολεύεται αφάνταστα να επεξεργαστεί.
Αντιθέτως, τα κρύα τρόφιμα, τα ωμά λαχανικά και τα γαλακτοκομικά συνήθως γίνονται καλύτερα ανεκτά, καθώς εκλύουν λιγότερα πτητικά αρωματικά μόρια κατά τη διάρκεια της μάσησης.
7. Σύνδεση παροσμίας και προηγηθείσας ανοσμίας
Σχεδόν όλοι οι ασθενείς που εμφανίζουν παροσμία έχουν προηγουμένως περάσει μια φάση σοβαρής και παρατεταμένης ανοσμίας. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει ότι η παροσμία αποτελεί στάδιο της ανάρρωσης.
Ο εγκέφαλος προτιμά να ερμηνεύσει έστω και λανθασμένα ένα ερέθισμα παρά να παραμείνει στο απόλυτο κενό της ανοσμίας. Η επανεμφάνιση της αίσθησης δείχνει νευροπλαστικότητα, την ικανότητα δηλαδή του εγκεφάλου να ανασχηματίζεται.
Γι’ αυτό, πολλοί ιατροί ενθαρρύνουν τους ασθενείς να δουν την παροσμία ως ένα σημάδι ότι η μόνιμη τύφλωση της όσφρησης έχει αποφευχθεί και ότι η πορεία προς τη θεραπεία έχει ξεκινήσει.
8. Σύγκριση ανοσμίας, δυσγευσίας και παροσμίας
Λόγω της στενής σχέσης αυτών των συμπτωμάτων, συχνά υπάρχει σύγχυση στους όρους. Η σωστή αναγνώριση καθορίζει τα επόμενα βήματα.
| Σύμπτωμα | Κύριο Χαρακτηριστικό | Επίδραση στο Φαγητό |
|---|---|---|
| Ανοσμία | Μηδενική ανίχνευση οσμών. | Το φαγητό φαίνεται άγευστο, σαν χαρτόνι, χωρίς καθόλου άρωμα. |
| Δυσγευσία | Διαστρέβλωση της αίσθησης της γλώσσας. | Συνεχής μεταλλική, πικρή ή ξινή γεύση. |
| Παροσμία | Λανθασμένη επεξεργασία της οσμής. | Γνωστές τροφές αποκτούν γεύση και οσμή σαπίλας, χημικών ή σκουπιδιών. |
Η κατανόηση των διαφορών βοηθά τον ασθενή να εξηγήσει με ακρίβεια το πρόβλημά του στον ιατρό.
9. Ψυχολογικές επιπτώσεις και διατροφικοί κίνδυνοι
Η καθημερινή έκθεση στη γεύση και τη μυρωδιά των σκουπιδιών αποτελεί ακραία ψυχολογική δοκιμασία. Η διαδικασία του φαγητού, που φυσιολογικά φέρνει ευχαρίστηση και κοινωνικοποίηση, γίνεται πηγή τραύματος.
Οι ασθενείς απομονώνονται. Δεν μπορούν να φάνε στο ίδιο τραπέζι με την οικογένειά τους, καθώς ακόμη και η μυρωδιά του φαγητού των άλλων προκαλεί ναυτία. Η απογοήτευση και η μελαγχολία είναι συχνά επακόλουθα.
Ο κίνδυνος υποσιτισμού, ανάπτυξης διατροφικών διαταραχών και έλλειψης βιταμινών είναι τεράστιος. Η επίβλεψη από κλινικό διαιτολόγο καθίσταται σε πολλές περιπτώσεις επιτακτική.
10. Διαχείριση βάρους κατά τη διάρκεια της παροσμίας
Η αποφυγή του φαγητού οδηγεί σε ταχεία απώλεια βάρους και μυϊκής μάζας, γεγονός που υπονομεύει το ανοσοποιητικό σύστημα. Η διατήρηση της σωματικής ακεραιότητας απαιτεί στρατηγική.
Συνιστάται η λήψη διατροφικών ροφημάτων, τα οποία παρέχουν θερμίδες και πρωτεΐνες σε υγρή, συχνά κρύα μορφή, η οποία ελαχιστοποιεί την απελευθέρωση πτητικών αρωμάτων στη μύτη.
Η κατανάλωση ουδέτερων τροφών όπως το λευκό ρύζι, οι πατάτες ή τα απλά ζυμαρικά εξασφαλίζει την ελάχιστη απαιτούμενη ενέργεια, μέχρι να μπορέσει ο οργανισμός να διαχειριστεί πιο σύνθετες τροφές.
11. Κλινική αξιολόγηση και παρακολούθηση
Η επίσκεψη σε ωτορρινολαρυγγολόγο κρίνεται απαραίτητη για τον αποκλεισμό άλλων σοβαρών παθήσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος. Ο ιατρός θα διενεργήσει ενδοσκοπικό έλεγχο της μύτης.
Θα καταγράψει με λεπτομέρεια ποιες ακριβώς τροφές προκαλούν την αντίδραση. Αυτή η καταγραφή δημιουργεί έναν χάρτη της δυσλειτουργίας, προσδιορίζοντας τον βαθμό της βλάβης στους οσφρητικούς υποδοχείς.
Δεδομένου ότι το σύμπτωμα εξελίσσεται αργά, η ιατρική παρακολούθηση γίνεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα για να ελεγχθεί εάν η λανθασμένη καλωδίωση αρχίζει να διορθώνεται.
12. Τεχνικές επανεκπαίδευσης του οσφρητικού συστήματος
Η οσφρητική επανεκπαίδευση είναι η πιο ισχυρή μη φαρμακευτική παρέμβαση για την αντιμετώπιση της παροσμίας. Ακριβώς όπως ένας μυς χρειάζεται φυσικοθεραπεία, ο εγκέφαλος χρειάζεται καθοδήγηση για να επανασυνδέσει τα σωστά καλώδια.
Η έκθεση σε γνωστά αιθέρια έλαια, όπως το λεμόνι, ο ευκάλυπτος και το τριαντάφυλλο, δύο φορές την ημέρα, επιβάλλει στον εγκέφαλο να συσχετίσει το ερέθισμα με την πραγματική οσμή.
Ακόμη και αν τα έλαια αρχικά μυρίζουν άσχημα, ο ασθενής πρέπει να επιμείνει, εστιάζοντας διανοητικά στην ανάμνηση του πραγματικού αρώματος. Με τον καιρό, ο εγκέφαλος εγκαταλείπει τη λανθασμένη ερμηνεία των σκουπιδιών.
13. Στρατηγικές διατροφής για ανακούφιση του συμπτώματος
Πρακτικά βήματα στην καθημερινή προετοιμασία των γευμάτων διευκολύνουν εξαιρετικά την κατάσταση. Η σημαντικότερη αλλαγή είναι η κατανάλωση κρύων γευμάτων ή τροφών σε θερμοκρασία δωματίου. Το ζέσταμα απελευθερώνει τις οσμές που πυροδοτούν την παροσμία.
Η αποφυγή του τηγανίσματος και του ψησίματος στον φούρνο αποτελεί βασικό κανόνα. Ο βρασμός ή ο ατμός είναι προτιμότερες μέθοδοι, καθώς συγκρατούν τα πτητικά μόρια μέσα στην τροφή.
Πολλοί ασθενείς βρίσκουν εξαιρετικά χρήσιμη τη χρήση ενός ρινικού κλιπ κατά τη διάρκεια του γεύματος. Αποκλείοντας μηχανικά τη ροή του αέρα στη μύτη, σταματά η οπισθορινική όσφρηση, επιτρέποντας στον ασθενή να γευτεί μόνο μέσω της γλώσσας.
14. Συχνές Ερωτήσεις
1. Θα μείνει η παροσμία για πάντα;
Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων η παροσμία είναι παροδική. Ο εγκέφαλος διαθέτει τεράστια πλαστικότητα και σταδιακά διορθώνει τα νευρικά λάθη. Η διαδικασία αυτή, ωστόσο, μπορεί να απαιτήσει αρκετούς μήνες.
2. Υπάρχει κάποιο φάρμακο που να κόβει την άσχημη γεύση;
Δεν υπάρχει εγκεκριμένο φάρμακο που να διορθώνει τη λανθασμένη νευρική σύνδεση άμεσα. Οι θεραπείες επικεντρώνονται στην υποστήριξη της νευρικής αναγέννησης και στην οσφρητική επανεκπαίδευση.
3. Μπορούν τα μπαχαρικά να βοηθήσουν;
Συνήθως η προσθήκη ισχυρών μπαχαρικών επιδεινώνει την κατάσταση, καθώς εισάγει στο σύστημα εξαιρετικά περίπλοκα χημικά μόρια που μπερδεύουν ακόμη περισσότερο τον αναρρώνοντα εγκέφαλο. Οι ήπιες γεύσεις θεωρούνται προτιμότερες.
15. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
