1. Εισαγωγή στη νυχτερινή δακρύρροια
Η αυτόματη δακρύρροια κατά την πλάγια κατάκλιση οφείλεται στην επίδραση της βαρύτητας η οποία συγκεντρώνει τα δάκρυα στην εξωτερική γωνία του ματιού παρακάμπτοντας τους φυσιολογικούς πόρους αποχέτευσης. Παράλληλα η πίεση που ασκείται από το μαξιλάρι στο βλέφαρο μεταβάλλει τη μηχανική του βλεφαρισμού προκαλώντας ερεθισμό που πυροδοτεί την επιπλέον παραγωγή δακρύων. Αυτός ο συνδυασμός ανατομικής παρεμπόδισης και μηχανικού στρες αναγκάζει τα δάκρυα να κυλήσουν στο πρόσωπο.
Το φαινόμενο αυτό προβληματίζει ιδιαίτερα όσους προτιμούν την πλάγια στάση ύπνου καθώς η συνεχής υγρασία διαταράσσει την ηρεμία και προκαλεί ενόχληση κατά την προσπάθεια χαλάρωσης. Η δακρύρροια σε αυτή την περίπτωση δεν συνδέεται με κανένα συναισθηματικό ερέθισμα αλλά αποτελεί μια αυστηρά υδραυλική συνέπεια της αρχιτεκτονικής του προσώπου και των βαρυτικών δυνάμεων.
Η εξέταση της διαδρομής που ακολουθούν τα δάκρυα από την παραγωγή τους μέχρι την αποχέτευση εξηγεί γιατί το μάτι υπερχειλίζει όταν αλλάζει ο άξονας του σώματος. Η γνώση αυτών των παραμέτρων προσφέρει πρακτικές λύσεις για τη βελτίωση της ποιότητας του ύπνου χωρίς ιατρικές παρεμβάσεις.
2. Το αποχετευτικό σύστημα των δακρύων
Για τη σωστή διαχείριση της υγρασίας το μάτι διαθέτει ένα περίπλοκο σύστημα παραγωγής και αποχέτευσης. Τα δάκρυα παράγονται κυρίως από τον δακρυϊκό αδένα ο οποίος βρίσκεται στο άνω και εξωτερικό μέρος του βλεφάρου. Αφού απλωθούν στην επιφάνεια του ματιού πρέπει να απομακρυνθούν για να μην υπερχειλίσουν.
Η αποχέτευση γίνεται αποκλειστικά μέσω δύο μικροσκοπικών οπών γνωστών ως δακρυϊκά σημεία τα οποία εντοπίζονται στην εσωτερική γωνία του ματιού δίπλα στη μύτη. Υπό φυσιολογικές συνθήκες όρθιας στάσης ο βλεφαρισμός σπρώχνει τα δάκρυα σαν υαλοκαθαριστήρας προς αυτή την εσωτερική γωνία επιτρέποντάς τους να παροχετευτούν μέσα στη ρινική κοιλότητα.
Η αρχιτεκτονική αυτή έχει σχεδιαστεί για να λειτουργεί ιδανικά όταν το κεφάλι βρίσκεται σε κάθετη θέση. Οποιαδήποτε κλίση του κεφαλιού διαταράσσει τη ροή του υγρού καθώς το νερό ακολουθεί πάντα τον δρόμο της μικρότερης αντίστασης λόγω της βαρύτητας.
3. Η βαρύτητα και η συγκέντρωση υγρών στο πλάι
Όταν ξαπλώνετε στο πλάι η εσωτερική γωνία του ματιού όπου βρίσκονται οι πόροι αποχέτευσης βρίσκεται ψηλότερα από την εξωτερική γωνία. Το δακρυϊκό υγρό υπακούοντας στους νόμους της φυσικής δεν μπορεί να ανηφορίσει προς τη μύτη για να βρει τη διέξοδο. Αντίθετα λιμνάζει στην εξωτερική γωνία του βλεφάρου.
Καθώς ο δακρυϊκός αδένας συνεχίζει να παράγει βασικά δάκρυα η μικρή κοιλότητα στην εξωτερική γωνία του ματιού γεμίζει γρήγορα. Εφόσον δεν υπάρχει σύστημα αποχέτευσης σε εκείνο το σημείο η υπερχείλιση είναι αναπόφευκτη. Το δάκρυ κυλάει ελεύθερα πάνω στο δέρμα και ποτίζει το μαξιλάρι.
Αυτή η μηχανική της βαρύτητας αποτελεί την κυριότερη εξήγηση για το φαινόμενο. Το σύστημα λειτουργεί κανονικά απλώς η θέση του σώματος ακυρώνει τη λειτουργικότητα των αποχετευτικών σωλήνων οδηγώντας στην ενόχληση.
4. Μηχανική πίεση από το μαξιλάρι
Η πλάγια στάση ύπνου ασκεί άμεση μηχανική πίεση στο πρόσωπο και την περιοχή του οφθαλμικού κόγχου. Το μαξιλάρι πιέζει τους ιστούς του μάγουλου και του κάτω βλεφάρου σπρώχνοντάς τους ελαφρώς προς τα πάνω και παραμορφώνοντας το σχήμα της οφθαλμικής σχισμής.
Αυτή η παραμόρφωση απομακρύνει το χείλος του βλεφάρου από την επιφάνεια του βολβού. Τα δάκρυα τα οποία φυσιολογικά συγκρατούνται από την τέλεια εφαρμογή του βλεφάρου βρίσκουν διέξοδο μέσα από αυτό το κενό. Παράλληλα η πίεση διεγείρει τις νευρικές απολήξεις του δέρματος και του επιπεφυκότα.
Το τρίδυμο νεύρο λαμβάνοντας το σήμα της μηχανικής πίεσης ενεργοποιεί ένα προστατευτικό αντανακλαστικό νομίζοντας ότι υπάρχει κάποιος κίνδυνος τραυματισμού. Ο εγκέφαλος δίνει εντολή για αύξηση της παραγωγής δακρύων επιδεινώνοντας την κατάσταση της υπερχείλισης.
5. Δυσλειτουργία του βλεφαρισμού στον ύπνο
Κατά τη φάση που προσπαθούμε να κοιμηθούμε τα μάτια αρχίζουν να κλείνουν και ο βλεφαρισμός μειώνεται. Ωστόσο στην πλάγια στάση λόγω της παραμόρφωσης από το μαξιλάρι το μάτι που βρίσκεται από κάτω μπορεί να μην κλείνει ερμητικά αφήνοντας ένα ελάχιστο κενό γνωστό ως νυχτερινός λαγόφθαλμος.
Μέσα από αυτό το κενό ο αέρας του δωματίου στεγνώνει το εκτεθειμένο τμήμα του κερατοειδούς. Ο ξηρός κερατοειδής στέλνει ισχυρά σήματα πόνου. Για να αποτρέψει την καταστροφή των κυττάρων ο δακρυϊκός αδένας εκκρίνει μαζικά υδατικά δάκρυα προσπαθώντας να ενυδατώσει την περιοχή.
Αυτό το αντανακλαστικό κλάμα είναι τόσο έντονο που το μάτι πλημμυρίζει. Επειδή η αποχέτευση αδυνατεί να λειτουργήσει λόγω της πλάγιας θέσης ο ασθενής νιώθει το δάκρυ να τρέχει ασταμάτητα αναγκαζόμενος να σκουπίζει το πρόσωπό του διαρκώς.
6. Η συμβολή της ξηροφθαλμίας
Πολλοί άνθρωποι πάσχουν από χαμηλόβαθμη ξηροφθαλμία κατά τη διάρκεια της ημέρας χωρίς να το συνειδητοποιούν. Η πολύωρη χρήση οθονών και το ξηρό περιβάλλον διαλύουν το λιπιδικό στρώμα των δακρύων αφήνοντας την επιφάνεια του ματιού σε χρόνια φλεγμονή.
Όταν το άτομο ξαπλώσει και κλείσει τα μάτια του ο βλεννογόνος του βλεφάρου τρίβεται πάνω στον ερεθισμένο κερατοειδή. Αυτή η μηχανική τριβή προκαλεί τεράστια δυσφορία. Η άμεση απάντηση του οργανισμού είναι η παραγωγή αντανακλαστικών δακρύων για να λιπανθεί η τραχιά επιφάνεια.
Στην πλάγια στάση αυτή η παραγωγή γίνεται αμέσως αντιληπτή ως υπερχείλιση. Αν η ξηροφθαλμία αντιμετωπιστεί σωστά κατά τη διάρκεια της ημέρας με κατάλληλα λιπαντικά το νυχτερινό αντανακλαστικό κλάμα συνήθως εξαφανίζεται πλήρως.
7. Φλεγμονή των μεϊβομιανών αδένων
Τα χείλη των βλεφάρων φιλοξενούν τους μεϊβομιανούς αδένες οι οποίοι εκκρίνουν έλαια. Σε καταστάσεις όπως η βλεφαρίτιδα οι αδένες αυτοί φράζουν και το λάδι συσσωρεύεται. Όταν πιέζετε το πρόσωπό σας στο μαξιλάρι η μηχανική πίεση συμπιέζει αυτούς τους αδένες.
Η συμπίεση μπορεί να απελευθερώσει παγιδευμένες τοξίνες και στάσιμα έλαια απευθείας μέσα στο μάτι. Η χημική αυτή αλλοίωση ερεθίζει τον επιπεφυκότα προκαλώντας κάψιμο. Το μάτι αμύνεται παράγοντας τεράστιες ποσότητες νερού για να ξεπλύνει την τοξική αυτή έκκριση.
Η καθαριότητα των βλεφάρων με ζεστές κομπρέσες πριν τον ύπνο απομακρύνει τα φλεγμονώδη υπολείμματα διατηρώντας τους αδένες ανοιχτούς και αποτρέποντας τη νυχτερινή αντίδραση στο μαξιλάρι.
8. Διαφοροποίηση από αλλεργικούς παράγοντες
Το κρεβάτι και συγκεκριμένα το μαξιλάρι και το στρώμα αποτελούν το κατεξοχήν περιβάλλον ανάπτυξης ακάρεων της σκόνης. Κατά την πλάγια κατάκλιση το μάτι και η μύτη έρχονται σε άμεση απόσταση αναπνοής από αυτά τα ισχυρά αλλεργιογόνα εισπνέοντάς τα διαρκώς.
Η αλλεργική αντίδραση προκαλεί απελευθέρωση ισταμίνης η οποία διαστέλλει τα αγγεία προκαλεί κνησμό και πυροδοτεί μαζική δακρύρροια. Σε αυτή την περίπτωση η δακρύρροια συνοδεύεται πάντα από ερυθρότητα πρήξιμο των βλεφάρων και συχνά ρινική συμφόρηση. Στον πίνακα αναλύονται οι διαφορές.
| Χαρακτηριστικό | Μηχανική Δακρύρροια (Βαρύτητα) | Αλλεργική Δακρύρροια |
|---|---|---|
| Εντόπιση | Κυρίως στο μάτι που ακουμπά κάτω | Συνήθως και στα δύο μάτια |
| Συνοδά Συμπτώματα | Κανένα απλή υπερχείλιση | Κνησμός φαγούρα οίδημα |
| Εκκρίσεις | Διαυγές υδατικό δάκρυ | Κολλώδεις βλεννώδεις ίνες |
| Αντιμετώπιση | Αλλαγή στάσης εργονομία | Αντιαλλεργικά κάλυμμα στρώματος |
9. Ανατομικές ιδιαιτερότητες του προσώπου
Η δομή των οστών του προσώπου επηρεάζει άμεσα το σύμπτωμα. Άτομα με ρηχούς οφθαλμικούς κόγχους ή προέχοντα μάτια βιώνουν πολύ συχνότερα το φαινόμενο. Σε αυτά τα άτομα η βαρύτητα τραβάει το βλέφαρο προς τα κάτω με μεγαλύτερη ευκολία ανοίγοντας την απόσταση μεταξύ ματιού και δέρματος.
Επίσης η χαλάρωση του δέρματος λόγω ηλικίας μειώνει τον μυϊκό τόνο του κάτω βλεφάρου. Ο σφιγκτήρας μυς αδυνατεί να κρατήσει τα δάκρυα μέσα στο μάτι επιτρέποντάς τους να δραπετεύσουν μόλις η πλάγια στάση αυξήσει την πίεση στην εξωτερική γωνία.
Αυτές οι ανατομικές παράμετροι εξηγούν γιατί το φαινόμενο εμφανίζεται πιο έντονα σε ορισμένους ανθρώπους ενώ άλλοι μπορούν να κοιμούνται στο πλάι χωρίς το παραμικρό πρόβλημα υγρασίας.
10. Ο ρόλος της θερμοκρασίας του δωματίου
Η θερμοκρασία και τα ρεύματα αέρα στο υπνοδωμάτιο παίζουν καθοριστικό ρόλο. Ένας ανεμιστήρας ή ο αέρας του κλιματιστικού που χτυπάει το πρόσωπο αυξάνει τον ρυθμό εξάτμισης των δακρύων. Το μάτι που βρίσκεται ψηλότερα ξηραίνεται και δακρύζει αντανακλαστικά ενώ το μάτι που ακουμπά στο μαξιλάρι υπερχειλίζει λόγω πίεσης.
Η διατήρηση μιας σταθερής θερμοκρασίας γύρω στους είκοσι βαθμούς με σχετική υγρασία άνω του πενήντα τοις εκατό δημιουργεί το ιδανικό περιβάλλον για την οφθαλμική επιφάνεια. Το νευρικό σύστημα ηρεμεί καθώς δεν χρειάζεται να πολεμήσει την εξάτμιση.
Η αποφυγή ροής αέρα απευθείας στο πρόσωπο κατά τη διάρκεια του ύπνου μειώνει δραματικά τις πιθανότητες αντανακλαστικού κλάματος επιτρέποντας στα μάτια να παραμείνουν στεγνά.
11. Σωστή στάση ύπνου και εργονομία
Η απλούστερη λύση στο πρόβλημα είναι η αλλαγή της στάσης του σώματος. Ο ύπνος σε ύπτια θέση (ανάσκελα) επιτρέπει στη βαρύτητα να κρατήσει τα δάκρυα ομοιόμορφα κατανεμημένα στην επιφάνεια του ματιού και να τα κατευθύνει φυσιολογικά προς τους πόρους αποχέτευσης στη μύτη.
Για όσους αδυνατούν να κοιμηθούν ανάσκελα η επιλογή του σωστού μαξιλαριού είναι κρίσιμη. Ένα σκληρό ψηλό μαξιλάρι ασκεί μεγαλύτερη πίεση στο πρόσωπο. Η χρήση ενός μαλακού ανατομικού μαξιλαριού με εσοχές μειώνει τη μηχανική συμπίεση στον οφθαλμικό κόγχο.
Τοποθετώντας το κεφάλι στην άκρη του μαξιλαριού ώστε το μάτι να αιωρείται ελαφρώς χωρίς να πιέζεται στο ύφασμα η μηχανική παραμόρφωση του βλεφάρου ακυρώνεται αποτρέποντας την υπερχείλιση.
12. Προληπτική χρήση οφθαλμικών λιπαντικών
Η ενίσχυση της δακρυϊκής στιβάδας πριν τον ύπνο αποτελεί ιατρική σύσταση για την πρόληψη του νυχτερινού κλάματος. Η εφαρμογή μιας οφθαλμικής γέλης (gel) ή αλοιφής λιπαίνει παχυμερώς τον κερατοειδή. Αυτά τα προϊόντα δρουν ως φυσικό μαξιλάρι μεταξύ του βλεφάρου και του βολβού.
Ακυρώνοντας την τριβή ο εγκέφαλος δεν λαμβάνει σήματα ξηρότητας και άρα δεν δίνει εντολή για παραγωγή υδατικών δακρύων. Η γέλη παραμένει στο μάτι για πολλές ώρες εξασφαλίζοντας την ενυδάτωση ακόμα και αν το μάτι μισανοίξει λόγω της πίεσης στο μαξιλάρι.
Είναι κρίσιμο να επιλέγονται σκευάσματα χωρίς χημικά συντηρητικά καθώς η πολύωρη παραμονή των συντηρητικών στο μάτι κατά τη διάρκεια της νύχτας προκαλεί τοξικότητα ακυρώνοντας το θεραπευτικό αποτέλεσμα.
13. Ιατρική αξιολόγηση της δακρύρροιας
Ενώ η δακρύρροια στο πλάι είναι συνήθως μηχανικό ζήτημα η επιμονή της απαιτεί οφθαλμολογικό έλεγχο για τον αποκλεισμό απόφραξης των δακρυϊκών πόρων. Εάν οι πόροι είναι στενωμένοι λόγω ηλικίας ή φλεγμονής το σύστημα αδυνατεί να διαχειριστεί έστω και ελάχιστη αύξηση της παραγωγής.
Ο ιατρός εκτελεί τη δοκιμασία έκπλυσης των δακρυοφόρων οδών διαπιστώνοντας τη βατότητά τους. Εάν διαγνωστεί στένωση η διάνοιξη λύνει το πρόβλημα επιτρέποντας στο άτομο να κοιμάται σε οποιαδήποτε στάση.
Η επισκόπηση του κερατοειδούς με ειδικές χρωστικές αποκαλύπτει επίσης πιθανές μικροαμυχές που προκαλούν αντανακλαστικό κλάμα προσφέροντας μια ξεκάθαρη εικόνα της οφθαλμικής υγείας και κατευθύνοντας τη στοχευμένη θεραπεία.
14. Ποιότητα ύπνου και ψυχολογική επιβάρυνση
Η συνεχής διακοπή του ύπνου λόγω της ανάγκης για σκούπισμα των ματιών υποβαθμίζει την ποιότητα της ξεκούρασης. Ο επιφανειακός ύπνος οδηγεί σε χρόνια κόπωση αδυναμία συγκέντρωσης και αυξημένο στρες κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Η ψυχολογική αυτή επιβάρυνση δεν πρέπει να υποτιμάται. Η αναγνώριση ότι το σύμπτωμα είναι αθώο και αντιμετωπίσιμο αφαιρεί το άγχος μιας πιθανής νευρολογικής πάθησης επιτρέποντας στον ασθενή να χαλαρώσει.
Η εφαρμογή των απλών κανόνων εργονομίας και ενυδάτωσης αποκαθιστά την ηρεμία της νύχτας. Ο οργανισμός χρειάζεται την απρόσκοπτη ξεκούραση για να αναπληρώσει τις δυνάμεις του και η προστασία των ματιών αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της διαδικασίας.
15. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Γιατί τρέχει μόνο το μάτι που ακουμπάει στο μαξιλάρι;
Το μάτι που ακουμπάει στο μαξιλάρι βρίσκεται χαμηλότερα με αποτέλεσμα η βαρύτητα να τραβάει όλα τα δάκρυα προς τα εκεί ενώ παράλληλα το μαξιλάρι πιέζει το βλέφαρο προκαλώντας ερεθισμό.
2. Υπάρχει περίπτωση να έχω μολύνει το μάτι μου;
Αν το δάκρυ είναι καθαρό σαν νερό και δεν πονάτε πρόκειται για μηχανικό φαινόμενο. Αν υπάρχουν κίτρινες τσίμπλες ερυθρότητα και πόνος τότε υποκρύπτεται μόλυνση και απαιτείται ιατρός.
3. Μήπως κλαίω στον ύπνο μου από κάποιο όνειρο χωρίς να το καταλάβω;
Ο συναισθηματικός κλαυθμός προκαλεί δάκρυα και στα δύο μάτια ανεξάρτητα από τη στάση του σώματος. Αν το φαινόμενο συμβαίνει μόνο στο πλάι είναι καθαρά θέμα ανατομίας και βαρύτητας.
4. Βοηθάει να κοιμάμαι με δύο μαξιλάρια για να είμαι πιο ψηλά;
Η ανύψωση του κεφαλιού μειώνει τη γενική φλεβική πίεση στο πρόσωπο αλλά δεν αλλάζει τον άξονα της βαρύτητας μέσα στο ίδιο το μάτι όσο παραμένετε γυρισμένοι στο πλάι.
5. Αν βάλω σταγόνες τεχνητών δακρύων δεν θα τρέξουν περισσότερο;
Παράδοξα όχι. Η χρήση μιας παχύρρευστης γέλης (gel) πριν τον ύπνο λιπαίνει το μάτι ώστε να μην ερεθίζεται από την ξηρότητα ακυρώνοντας το αντανακλαστικό που παράγει τα συνεχή υδατικά δάκρυα.
6. Έχει σχέση αυτό το σύμπτωμα με τον θυρεοειδή μου;
Οι παθήσεις του θυρεοειδούς προκαλούν μερικές φορές ελαφρά προβολή των ματιών (εξόφθαλμο) η οποία εμποδίζει το τέλειο κλείσιμο των βλεφάρων επιδεινώνοντας την ξηρότητα και τη δακρύρροια στον ύπνο.
7. Πότε είναι απαραίτητο να επισκεφθώ τον οφθαλμίατρο;
Εάν η δακρύρροια συμβαίνει και την ημέρα όταν είστε όρθιοι ή αν το μάτι σας είναι σταθερά κόκκινο και ερεθισμένο πρέπει να ελεγχθούν οι δακρυϊκοί σας πόροι για πιθανή απόφραξη.
16. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
