1. Εισαγωγή στην εντερική βραδυπορία
Η απουσία κένωσης για διάστημα τριών ή τεσσάρων ημερών εμπίπτει στον ιατρικό ορισμό της δυσκοιλιότητας και υποδεικνύει επιβράδυνση της εντερικής λειτουργίας. Αν και περιστασιακά ένα τέτοιο μοτίβο δεν εγκυμονεί άμεσους κινδύνους η χρόνια παραμονή κοπράνων στο παχύ έντερο προκαλεί δυσφορία και δυνητικές επιπλοκές. Η κατάσταση αυτή αντιμετωπίζεται κατά κανόνα επιτυχώς με στοχευμένες διατροφικές παρεμβάσεις και επαρκή ενυδάτωση.
Η δυσκοιλιότητα δεν αποτελεί νόσο αλλά ένα σύμπτωμα το οποίο αντανακλά τη δυσκολία του οργανισμού να προωθήσει τα απόβλητα. Ιατρικά η φυσιολογική συχνότητα κενώσεων ορίζεται από τρεις φορές την ημέρα έως και τρεις φορές την εβδομάδα. Συνεπώς όταν το άτομο ξεπερνά τις τρεις ημέρες απουσίας κένωσης ο μηχανισμός θεωρείται δυσλειτουργικός.
Η κατανόηση της φυσιολογίας του παχέος εντέρου εξηγεί τους λόγους για τους οποίους η στασιμότητα των κοπράνων οδηγεί σε σκλήρυνση και περαιτέρω επιδείνωση του προβλήματος.
2. Ο ρόλος της απορρόφησης ύδατος
Η πρωταρχική βιολογική λειτουργία του παχέος εντέρου είναι η ανάκτηση πολύτιμου νερού και ηλεκτρολυτών από το υδαρές εντερικό περιεχόμενο που καταφθάνει από το λεπτό έντερο. Καθώς το υλικό μετακινείται αργά μέσα από τις έλικες του παχέος εντέρου τα τοιχώματα απορροφούν σταδιακά την υγρασία συμπυκνώνοντας τα απόβλητα σε στερεή μορφή.
Όταν η κινητικότητα του εντέρου είναι μειωμένη τα κόπρανα παραμένουν εγκλωβισμένα στον αυλό για πολλές ημέρες. Ο χρόνος επαφής με τον εντερικό βλεννογόνο παρατείνεται υπερβολικά με αποτέλεσμα το έντερο να συνεχίζει αδιάκοπα να απορροφά νερό από αυτά. Αυτή η συνεχής αφυδάτωση μετατρέπει τα κόπρανα σε σκληρούς ξηρούς βώλους.
Η σκλήρυνση του κοπρανώδους υλικού απαιτεί τεράστια προσπάθεια από τους μυς του ορθού για να αποβληθεί προκαλώντας πόνο και πιθανό τραυματισμό του πρωκτικού δακτυλίου.
3. Διατροφικές ελλείψεις και φυτικές ίνες
Η απουσία φυτικών ινών από το καθημερινό διαιτολόγιο αποτελεί την υπ’ αριθμόν ένα αιτία εμφάνισης δυσκοιλιότητας στον σύγχρονο δυτικό κόσμο. Οι διαλυτές ίνες σχηματίζουν ένα προστατευτικό τζελ μέσα στο έντερο που συγκρατεί την υγρασία. Οι αδιάλυτες ίνες από την άλλη πλευρά προσθέτουν απαραίτητο όγκο στα κόπρανα ερεθίζοντας μηχανικά τα τοιχώματα του εντέρου.
Αυτός ο μηχανικός ερεθισμός είναι το βασικό σήμα που διεγείρει τον περισταλτισμό. Μια διατροφή βασισμένη στο κρέας τα γαλακτοκομικά και τα επεξεργασμένα άλευρα στερείται παντελώς αυτού του όγκου. Χωρίς την παρουσία ινών το έντερο γίνεται αδρανές καθώς δεν υπάρχει το απαραίτητο υλικό για να προωθήσει αποτελεσματικά.
Η απότομη ενσωμάτωση ινών μπορεί να προκαλέσει μετεωρισμό γι’ αυτό απαιτείται σταδιακή αύξηση της κατανάλωσής τους συνοδευόμενη πάντα από άφθονο νερό.
4. Αφυδάτωση και συστημική υγεία
Η επαρκής ενυδάτωση είναι απολύτως κρίσιμη για τη σωστή λειτουργία του εντέρου. Όταν ο οργανισμός βρίσκεται σε κατάσταση ήπιας αλλά χρόνιας αφυδάτωσης ο εγκέφαλος δίνει εντολή στο παχύ έντερο να αντλήσει όσο το δυνατόν περισσότερο νερό από τα κόπρανα για να διατηρήσει τον όγκο του αίματος.
Η κατανάλωση διουρητικών ροφημάτων όπως το αλκοόλ και τα αναψυκτικά με καφεΐνη επιδεινώνει την απώλεια υγρών παραπλανώντας τον ασθενή που πιστεύει ότι ενυδατώνεται. Το ίδιο ισχύει και σε περιόδους έντονης ζέστης ή άσκησης όπου η εφίδρωση στερεί από το έντερο τα απαραίτητα υγρά.
Η κατανάλωση τουλάχιστον οκτώ ποτηριών νερού ημερησίως αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της πρόληψης εξασφαλίζοντας τη μαλακή σύσταση των κοπράνων.
5. Ο ρόλος του πυελικού εδάφους
Η διαδικασία της αφόδευσης απαιτεί τον τέλειο συντονισμό των μυών του πυελικού εδάφους και του πρωκτικού σφιγκτήρα. Σε πολλούς ασθενείς ειδικά στις γυναίκες παρατηρείται μια πάθηση που ονομάζεται δυσσυνέργεια του πυελικού εδάφους. Όταν το άτομο προσπαθεί να ενεργηθεί οι μύες αντί να χαλαρώσουν συσπώνται αντανακλαστικά εμποδίζοντας την έξοδο.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα κόπρανα να εγκλωβίζονται στο ορθό δημιουργώντας ένα συνεχές αίσθημα βάρους και ατελούς κένωσης. Η παρατεταμένη προσπάθεια σε αυτές τις περιπτώσεις είναι άσκοπη και επιβλαβής. Η δυσσυνέργεια δεν διορθώνεται με τη χρήση υπακτικών φαρμάκων διότι πρόκειται για μηχανικό πρόβλημα των μυών.
Η φυσικοθεραπεία του πυελικού εδάφους και η μέθοδος βιοανάδρασης αποτελούν τις μοναδικές αποτελεσματικές θεραπείες για την επανεκπαίδευση του νευρομυϊκού συντονισμού.
6. Φαρμακευτικοί παράγοντες
Ένα τεράστιο ποσοστό περιστατικών δυσκοιλιότητας είναι ιατρογενές δηλαδή προκαλείται από τη λήψη φαρμακευτικής αγωγής. Τα αντιχολινεργικά φάρμακα τα οποία συνταγογραφούνται για την ακράτεια ούρων ή τις αλλεργίες παραλύουν τη λειτουργία των λείων μυικών ινών του εντέρου σταματώντας εντελώς τον περισταλτισμό.
Τα ισχυρά αναλγητικά που ανήκουν στην κατηγορία των οπιοειδών όπως η κωδεΐνη είναι διαβόητα για την πρόκληση σοβαρότατης δυσκοιλιότητας επειδή δεσμεύουν υποδοχείς απευθείας στο εντερικό νευρικό σύστημα. Επίσης τα συμπληρώματα σιδήρου και τα αντιόξινα που περιέχουν αλουμίνιο σκληραίνουν τα κόπρανα μετατρέποντάς τα σε πέτρες.
Ο ιατρός πρέπει να επανεξετάζει τη φαρμακευτική αγωγή του ασθενούς προκειμένου να αντικαταστήσει τα ύποπτα σκευάσματα με άλλα λιγότερο δυσκοιλιωτικά.
7. Νευρολογικές και ενδοκρινικές διαταραχές
Το έντερο ελέγχεται από ένα εξαιρετικά πυκνό δίκτυο νεύρων. Νευρολογικές παθήσεις όπως η νόσος Πάρκινσον η σκλήρυνση κατά πλάκας και οι κακώσεις του νωτιαίου μυελού διακόπτουν την επικοινωνία μεταξύ του εγκεφάλου και του εντέρου. Το αποτέλεσμα είναι η παντελής αδυναμία του εντέρου να προωθήσει τα κόπρανα λόγω απώλειας του νευρικού ελέγχου.
Αντίστοιχα στο ενδοκρινικό σύστημα ο υποθυρεοειδισμός αποτελεί μια κλασική αιτία χρόνιας δυσκοιλιότητας. Η έλλειψη θυρεοειδικών ορμονών ρίχνει τον μεταβολικό ρυθμό καταστέλλοντας όλες τις φυσιολογικές κινήσεις των οργάνων. Ο σακχαρώδης διαβήτης επίσης προκαλεί αυτόνομη νευροπάθεια αλλοιώνοντας την κινητικότητα του πεπτικού σωλήνα.
Η αντιμετώπιση του βασικού νοσήματος σε αυτές τις περιπτώσεις επιλύει αυτομάτως και το πρόβλημα της δυσκοιλιότητας.
8. Ψυχολογική καταπίεση και συνήθειες τουαλέτας
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής και οι εργασιακές συνθήκες αναγκάζουν πολλούς ανθρώπους να αγνοούν το κάλεσμα της φύσης. Όταν το ορθό γεμίσει με κόπρανα στέλνει σήμα για κένωση. Η εσκεμμένη καταστολή αυτού του αντανακλαστικού λόγω έλλειψης χρόνου ή δισταγμού χρήσης δημόσιων τουαλετών είναι καταστροφική.
Εάν το αντανακλαστικό αγνοηθεί επανειλημμένα το ορθό διατείνεται και προσαρμόζεται στον αυξημένο όγκο. Οι υποδοχείς απευαισθητοποιούνται και παύουν να στέλνουν το σήμα για κένωση. Έτσι ο ασθενής χάνει την ικανότητα να αντιλαμβάνεται την ανάγκη για τουαλέτα εγκαθιδρύοντας μια χρόνια κατάσταση ατονίας του εντέρου.
Η καθιέρωση μιας σταθερής ώρας για επίσκεψη στην τουαλέτα ιδανικά μετά το πρωινό γεύμα επαναπρογραμματίζει το γαστροκολικό αντανακλαστικό.
9. Κίνδυνοι και επιπλοκές της δυσκοιλιότητας
Η παρατεταμένη απουσία κένωσης για περισσότερες από τέσσερις ημέρες εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την ανατομία του πρωκτού. Η προσπάθεια αποβολής των σκληρών βώλων προκαλεί τον σχηματισμό ραγάδων δηλαδή επώδυνων σκισιμάτων στον πρωκτικό δακτύλιο. Παράλληλα η αυξημένη πίεση διογκώνει τις φλέβες δημιουργώντας αιμορροΐδες που αιμορραγούν.
Σε ηλικιωμένους ασθενείς η χρόνια στάση κοπράνων οδηγεί στον σχηματισμό κοπρανόλιθου. Πρόκειται για μια τεράστια μάζα σκληρυμένων κοπράνων που φράζει πλήρως το ορθό και αδυνατεί να αποβληθεί φυσιολογικά. Ο κοπρανώδης ειλεός απαιτεί νοσοκομειακή παρέμβαση και χειρωνακτική αφαίρεση υπό αναισθησία.
Η παρουσία διαρροϊκών κενώσεων γύρω από έναν κοπρανόλιθο αναφέρεται ως παράδοξη διάρροια και παραπλανά συχνά τη διάγνωση.
10. Διαγνωστική διερεύνηση
Η διερεύνηση της επίμονης δυσκοιλιότητας ξεκινά με τον αποκλεισμό επικίνδυνων δομικών παθήσεων. Η κολονοσκόπηση είναι υποχρεωτική σε ενήλικες προκειμένου να αποκλειστεί η ύπαρξη πολυπόδων ή όγκων που εμποδίζουν μηχανικά τη δίοδο των κοπράνων. Εφόσον αποκλειστεί η οργανική βλάβη ελέγχεται η λειτουργικότητα.
| Εξειδικευμένη Εξέταση | Σκοπός Αξιολόγησης |
|---|---|
| Μελέτη χρόνου διέλευσης (ακτινοσκιεροί δείκτες) | Μέτρηση της ταχύτητας προώθησης των κοπράνων |
| Ανορθική μανομετρία | Έλεγχος των πιέσεων του πρωκτικού σφιγκτήρα |
| Αφοδευσιογραφία | Απεικόνιση της ανατομίας κατά τη διάρκεια της προσπάθειας |
Ο λειτουργικός έλεγχος διαχωρίζει τη δυσκοιλιότητα βραδείας διέλευσης από τη δυσσυνέργεια του πυελικού εδάφους καθοδηγώντας την ορθή θεραπεία.
11. Σωστή χρήση των υπακτικών
Η αγορά κατακλύζεται από εκατοντάδες καθαρτικά σκευάσματα τα οποία χωρίζονται σε διακριτές κατηγορίες. Τα ωσμωτικά υπακτικά όπως η πολυαιθυλενογλυκόλη τραβούν νερό μέσα στο έντερο μαλακώνοντας τα κόπρανα με απολύτως φυσικό τρόπο. Είναι ασφαλή για μακροχρόνια χρήση και δεν προκαλούν εθισμό του εντέρου.
Αντιθέτως τα διεγερτικά υπακτικά όπως η σέννα και η δισακοδύλη προκαλούν βίαιη σύσπαση των μυών του εντέρου. Η χρόνια χρήση τους καταστρέφει το εντερικό νευρικό δίκτυο μετατρέποντας το έντερο σε έναν αδρανή σωλήνα που αδυνατεί να λειτουργήσει χωρίς χημική διέγερση. Η εξάρτηση από αυτά τα φάρμακα αποτελεί μείζον πρόβλημα.
Η επιλογή του κατάλληλου υπακτικού πρέπει να γίνεται αποκλειστικά από τον ιατρό με στόχο τη βελτίωση της φυσιολογικής κινητικότητας.
12. Ενδείξεις για ιατρική παρέμβαση
Η αναζήτηση άμεσης ιατρικής βοήθειας είναι αναγκαία όταν η δυσκοιλιότητα συνοδεύεται από σημεία συναγερμού. Η αδυναμία αποβολής αερίων σε συνδυασμό με προοδευτικό πρήξιμο της κοιλιάς υποδηλώνει απόφραξη του εντέρου η οποία αποτελεί χειρουργικό επείγον. Ο εμετός με κοπρανώδη οσμή επιβεβαιώνει την επικίνδυνη αυτή κατάσταση.
Επίσης εάν η δυσκοιλιότητα εμφανιστεί αιφνίδια και συνοδεύεται από παρουσία αίματος στα κόπρανα ή ανεξήγητη απώλεια σωματικού βάρους η ογκολογική διερεύνηση είναι επιβεβλημένη. Η στένωση του αυλού από έναν αναπτυσσόμενο όγκο εκδηλώνεται αρχικά με δυσκολία στην κένωση.
Η πρώιμη αξιολόγηση αυτών των συμπτωμάτων εγγυάται την έγκαιρη ανίχνευση και τη βέλτιστη θεραπευτική αντιμετώπιση του υποκείμενου προβλήματος.
13. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Πόσες μέρες είναι φυσιολογικό να μείνω χωρίς να ενεργηθώ;
Μέχρι και τρεις ημέρες θεωρείται στα όρια του φυσιολογικού εφόσον δεν βιώνετε πόνο φούσκωμα ή έντονη δυσφορία.
2. Γιατί γίνονται τόσο σκληρά τα κόπρανα όταν αργώ να πάω τουαλέτα;
Όσο περισσότερο μένουν τα κόπρανα στο παχύ έντερο τόσο περισσότερο νερό απορροφάται από αυτά μετατρέποντάς τα σταδιακά σε σκληρές ξηρές πέτρες.
3. Μπορώ να παίρνω καθαρτικά χάπια κάθε μέρα για να βοηθηθώ;
Απαγορεύεται η καθημερινή χρήση διεγερτικών καθαρτικών διότι προκαλούν μόνιμη βλάβη στα νεύρα του εντέρου οδηγώντας σε εθισμό και ατονία.
4. Ποια είναι η πιο σημαντική διατροφική αλλαγή που πρέπει να κάνω;
Η δραστική αύξηση της κατανάλωσης φυτικών ινών μέσω φρούτων και λαχανικών μαζί με την κατανάλωση άφθονου νερού αποτελεί την πιο καθοριστική λύση.
5. Είναι επικίνδυνο αν συγκρατιέμαι όταν βρίσκομαι στη δουλειά;
Ναι η συχνή καταπίεση του αντανακλαστικού της αφόδευσης κάνει το έντερο να χάνει την ευαισθησία του και επιδεινώνει μόνιμα τη δυσκοιλιότητα.
6. Έχουν σχέση τα φάρμακα για την πίεση ή τον πόνο;
Βεβαίως πολλά ισχυρά παυσίπονα συμπληρώματα σιδήρου και αντιυπερτασικά φάρμακα παραλύουν την κινητικότητα του εντέρου προκαλώντας έντονη δυσκοιλιότητα.
7. Πότε πρέπει να ανησυχήσω και να επισκεφθώ επειγόντως τον γιατρό;
Αν η κοιλιά σας πρηστεί επικίνδυνα αν δεν βγάζετε καθόλου αέρια αν κάνετε εμετό ή αν δείτε αίμα πρέπει να εξεταστείτε άμεσα για εντερική απόφραξη.
14. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
