1. Εισαγωγή στον οξύ οδοντικό πόνο
Όταν το νεύρο του δοντιού εκτεθεί και προκαλεί οξύ σφυγμώδη πόνο η μοναδική οριστική λύση είναι η άμεση επίσκεψη στον οδοντίατρο για ενδοδοντική θεραπεία γνωστή ως απονεύρωση ή εξαγωγή του δοντιού. Ως προσωρινό μέτρο ανακούφισης στο σπίτι συνιστάται η λήψη μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων σε συνδυασμό με παρακεταμόλη, η αποφυγή ακραίων θερμοκρασιών και η διατήρηση της περιοχής καθαρής με χλιαρό αλατόνερο.
Ο πονόδοντος που προέρχεται από εκτεθειμένο νεύρο θεωρείται ένας από τους πιο ανυπόφορους πόνους που μπορεί να βιώσει ο άνθρωπος. Ο πόνος αυτός περιγράφεται συχνά ως μαχαιριά ή διαπεραστικό ρεύμα που χτυπά με κάθε χτύπο της καρδιάς ακτινοβολώντας σε ολόκληρη τη γνάθο το αυτί και το κεφάλι. Η έντασή του καθιστά αδύνατη τη συγκέντρωση την εργασία και τον ύπνο.
Η κατάσταση αυτή δεν αυτοϊάται. Η φθορά του δοντιού έχει προχωρήσει σε τέτοιο βάθος που τα βακτήρια έχουν εισβάλει στον ιερό και προστατευμένο χώρο του δοντιού όπου φιλοξενείται ο πολφός. Ο οργανισμός αδυνατεί να καταπολεμήσει τη μόλυνση μέσα σε αυτόν τον κλειστό οστικό θάλαμο καθιστώντας την ιατρική παρέμβαση μονόδρομο.
Η κατανόηση της ανατομίας του δοντιού και της φυσιολογίας της φλεγμονής εξηγεί τον λόγο για τον οποίο τα σπιτικά γιατροσόφια συχνά αποτυγχάνουν ή επιδεινώνουν την κατάσταση. Η γνώση προστατεύει τον ασθενή από επικίνδυνες πρακτικές και τον κατευθύνει προς την ασφαλή αναλγησία.
2. Ανατομία του δοντιού και του πολφού
Το δόντι αποτελείται από διακριτά στρώματα προστασίας. Το εξωτερικό στρώμα η αδαμαντίνη ή σμάλτο είναι η σκληρότερη ουσία του ανθρώπινου σώματος και δεν περιέχει νεύρα. Κάτω από την αδαμαντίνη βρίσκεται η οδοντίνη ένας πορώδης ιστός που διαθέτει χιλιάδες μικροσκοπικά σωληνάρια τα οποία επικοινωνούν με το κέντρο του δοντιού.
Στο κέντρο του δοντιού προστατευμένος από τα σκληρά εξωτερικά στρώματα βρίσκεται ο πολφικός θάλαμος. Ο πολφός είναι ένας εξαιρετικά ευαίσθητος ζωντανός ιστός που περιέχει τα αιμοφόρα αγγεία τα νεύρα και τον συνδετικό ιστό. Τα νεύρα αυτά είναι υπεύθυνα για την αίσθηση του θερμού του ψυχρού και του πόνου.
Όσο ο πολφός παραμένει σφραγισμένος το δόντι παραμένει υγιές και ανώδυνο. Όταν όμως η αδαμαντίνη και η οδοντίνη καταστραφούν ο πολφός εκτίθεται απευθείας στο εξωτερικό περιβάλλον του στόματος. Η έκθεση αυτή αφήνει το νεύρο απροστάτευτο απέναντι στα δισεκατομμύρια βακτήρια της στοματικής κοιλότητας τις αλλαγές θερμοκρασίας και τις χημικές ουσίες των τροφών.
Η μικροσκοπική οπή που οδηγεί στο νεύρο μετατρέπεται σε πύλη εισόδου για μια καταστροφική φλεγμονώδη διαδικασία η οποία εξαπλώνεται ταχύτατα σε όλο το μήκος της ρίζας του δοντιού.
3. Παθοφυσιολογία της μη αναστρέψιμης πολφίτιδας
Η εισβολή των βακτηρίων στον πολφό πυροδοτεί μια ισχυρή ανοσολογική αντίδραση. Τα λευκά αιμοσφαίρια σπεύδουν στην περιοχή για να πολεμήσουν τη λοίμωξη δημιουργώντας οξεία φλεγμονή γνωστή ως πολφίτιδα. Κάθε φλεγμονή στο σώμα συνοδεύεται φυσιολογικά από οίδημα και πρήξιμο των ιστών.
Το πρόβλημα με το δόντι έγκειται στην άκαμπτη φύση του. Σε αντίθεση με το δέρμα που μπορεί να τεντώσει όταν πρηστεί ο πολφικός θάλαμος περιβάλλεται από σκληρή οδοντίνη η οποία δεν υποχωρεί. Καθώς ο φλεγμονώδης ιστός διογκώνεται δημιουργείται τεράστια εσωτερική πίεση.
Αυτή η ασφυκτική πίεση συνθλίβει τα νεύρα πάνω στα σκληρά τοιχώματα του δοντιού παράγοντας τον αφόρητο σφυγμώδη πόνο. Η πίεση διακόπτει επίσης την κυκλοφορία του αίματος στα μικρά αγγεία του πολφού οδηγώντας σταδιακά στη νέκρωση του νεύρου. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται μη αναστρέψιμη πολφίτιδα.
Η νέκρωση του νεύρου μπορεί να επιφέρει μια προσωρινή παύση του πόνου εξαπατώντας τον ασθενή ότι το πρόβλημα λύθηκε. Ωστόσο η λοίμωξη συνεχίζει την πορεία της προς το οστό της γνάθου δημιουργώντας πολύ πιο σοβαρές επιπλοκές.
4. Αίτια έκθεσης του νεύρου
Η τερηδόνα αποτελεί τον υπ’ αριθμόν ένα εχθρό του δοντιού. Ξεκινά ως μια αθόρυβη απομετάλλωση της αδαμαντίνης από τα οξέα που παράγουν τα βακτήρια της πλάκας. Καθώς η κοιλότητα της τερηδόνας βαθαίνει κατατρώει την οδοντίνη φτάνοντας τελικά στην οροφή του πολφικού θαλάμου τον οποίο και τρυπά εκθέτοντας το νεύρο.
Το μηχανικό τραύμα συνιστά μια άλλη συχνή αιτία. Ένα χτύπημα στο πρόσωπο μια πτώση ή το δάγκωμα ενός πολύ σκληρού αντικειμένου μπορεί να προκαλέσει κάταγμα της μύλης του δοντιού. Εάν το κάταγμα είναι κάθετο ή αρκετά βαθύ το νεύρο αποκαλύπτεται ακαριαία προκαλώντας άμεσο και οξύτατο πόνο.
Ο βρουξισμός δηλαδή το έντονο τρίξιμο των δοντιών κατά τη διάρκεια της νύχτας προκαλεί σταδιακή φθορά της μασητικής επιφάνειας. Με την πάροδο των ετών η αδαμαντίνη λειαίνεται εντελώς φέρνοντας το νεύρο επικίνδυνα κοντά στην επιφάνεια. Το δόντι γίνεται εξαιρετικά ευαίσθητο στις θερμικές αλλαγές.
Η απώλεια ενός παλιού σφραγίσματος δημιουργεί επίσης μια τεράστια οπή. Το σφράγισμα προστάτευε τον βαθύ ιστό και η πτώση του αφήνει τον πολφό εκτεθειμένο στις επιθέσεις των τροφών και των βακτηρίων.
5. Κλινική εικόνα και χαρακτηριστικά του πόνου
Η αναγνώριση των χαρακτηριστικών του πόνου βοηθά τον οδοντίατρο στη σωστή διάγνωση. Στην αρχή της έκθεσης ο πόνος εμφανίζεται μόνο κατά την επαφή με κρύα ή ζεστά ροφήματα. Το χαρακτηριστικό της μη αναστρέψιμης βλάβης είναι ότι ο πόνος παραμένει για πολλά λεπτά αφού απομακρυνθεί το ερέθισμα.
Καθώς η φλεγμονή προχωρά ο πόνος γίνεται αυτόματος. Ξυπνά τον ασθενή μέσα στη νύχτα χωρίς να έχει προηγηθεί καμία απολύτως επαφή με τροφή ή νερό. Η κατάκλιση αυξάνει τη ροή του αίματος στο κεφάλι ανεβάζοντας την πίεση μέσα στο φλεγμονώδες δόντι και επιδεινώνοντας τον παλμό.
Ο ασθενής δυσκολεύεται συχνά να εντοπίσει ποιο ακριβώς δόντι πονάει. Τα νεύρα της άνω και κάτω γνάθου μοιράζονται κοινά μονοπάτια στο τρίδυμο νεύρο του εγκεφάλου. Ο πόνος από ένα κάτω δόντι μπορεί να αντανακλά σαν πονόλαιμος ή πόνος στο αυτί δημιουργώντας διαγνωστική σύγχυση.
Η μάσηση πάνω στο πάσχον δόντι προκαλεί την αίσθηση ότι το δόντι είναι πιο ψηλό από τα υπόλοιπα. Αυτό υποδηλώνει ότι η φλεγμονή έχει επεκταθεί στους συνδέσμους που συγκρατούν τη ρίζα μέσα στο οστό της γνάθου.
6. Η εξέλιξη σε απόστημα και οδοντική λοίμωξη
Η αμέλεια αντιμετώπισης του εκτεθειμένου νεύρου εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους. Τα βακτήρια διασχίζουν τον νεκρό πολφό και εξέρχονται από την άκρη της ρίζας μέσα στο οστό της γνάθου. Εκεί το ανοσοποιητικό σύστημα προσπαθεί να τα περιορίσει δημιουργώντας ένα απόστημα έναν σάκο γεμάτο με πύον.
Το οδοντικό απόστημα προκαλεί τεράστιο οίδημα. Το πρόσωπο του ασθενούς πρήζεται εμφανώς το μάγουλο κοκκινίζει και το δέρμα γίνεται ζεστό στην αφή. Ο πόνος σε αυτή τη φάση είναι συνεχής ανυπόφορος και δεν ανταποκρίνεται σχεδόν σε κανένα παυσίπονο φάρμακο.
Η συσσώρευση του πύου αναζητά διέξοδο. Συχνά δημιουργεί ένα μικρό σπυράκι στα ούλα (συρίγγιο) από το οποίο εκρέει πύον στο στόμα αφήνοντας μια φρικτή γεύση. Η εκτόνωση του πύου προσφέρει προσωρινή μείωση της πίεσης αλλά η λοίμωξη παραμένει ενεργή μέσα στο οστό.
Εάν τα βακτήρια εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος μπορεί να προκαλέσουν συστημικές λοιμώξεις που απειλούν τη ζωή όπως ο Λουδοβίκειος κυνάγχη (Ludwig’s angina) η οποία αποφράσσει τους αεραγωγούς λόγω ακραίου οιδήματος στον λαιμό.
7. Πίνακας αξιολόγησης επειγουσών καταστάσεων
Η αναγνώριση των κόκκινων σημείων καθορίζει την ταχύτητα αναζήτησης ιατρικής βοήθειας.
| Σύμπτωμα / Εύρημα | Κλινική Ένδειξη και Κίνδυνος |
|---|---|
| Οίδημα (πρήξιμο) που φτάνει στο μάτι ή στον λαιμό | Επέκταση λοίμωξης – Κίνδυνος κλεισίματος αεραγωγών – Άμεση νοσηλεία |
| Υψηλός πυρετός και ρίγος | Συστημική βακτηριαιμία – Απαιτεί άμεση χορήγηση αντιβίωσης |
| Αδυναμία διάνοιξης του στόματος (τρισμός) | Φλεγμονή στους μασητήριους μύες από επέκταση του αποστήματος |
| Αυτόματος νυχτερινός πόνος χωρίς πρήξιμο | Μη αναστρέψιμη πολφίτιδα – Απαιτεί άμεση ενδοδοντική θεραπεία |
Ο πόνος χωρίς πρήξιμο είναι οδοντιατρικό επείγον που λύνεται στο οδοντιατρείο. Το εκτεταμένο πρήξιμο με πυρετό αποτελεί ιατρικό επείγον που ενδέχεται να χρειαστεί νοσοκομειακή φροντίδα και ενδοφλέβια αντιβιοτικά.
Η ταχεία αξιολόγηση αυτών των σημείων προστατεύει τον ασθενή από ολέθριες γενικευμένες λοιμώξεις.
8. Προσωρινή ανακούφιση στο σπίτι
Μέχρι την επίσκεψη στον οδοντίατρο ο ασθενής οφείλει να διαχειριστεί τον πόνο με ασφάλεια. Η φαρμακευτική αγωγή αποτελεί την πιο αξιόπιστη μέθοδο. Ο συνδυασμός ιβουπροφαίνης (αντιφλεγμονώδες) και παρακεταμόλης χορηγούμενος σε εναλλάξ δόσεις προσφέρει ισχυρή αναλγητική δράση εμποδίζοντας την παραγωγή των ουσιών που προκαλούν τη φλεγμονή.
Η τοπική υγιεινή της περιοχής είναι ζωτικής σημασίας. Το ήπιο ξέπλυμα του στόματος με χλιαρό νερό στο οποίο έχει διαλυθεί μισό κουταλάκι του γλυκού αλάτι απομακρύνει τα υπολείμματα τροφών από την οπή του δοντιού. Το αλατόνερο δρα ως ήπιο αντισηπτικό μειώνοντας το φορτίο των βακτηρίων.
Η αποφυγή ερεθισμάτων μειώνει τη συχνότητα των κρίσεων. Ο ασθενής πρέπει να μασάει αποκλειστικά από την αντίθετη πλευρά του στόματος αποφεύγοντας αυστηρά τις πολύ κρύες ζεστές και γλυκές τροφές. Οι ακραίες θερμοκρασίες προκαλούν βίαιη συστολή και διαστολή των υγρών μέσα στα οδοντινοσωληνάρια πυροδοτώντας τον πόνο.
Η διατήρηση του κεφαλιού σε ελαφρώς υπερυψωμένη θέση κατά τη διάρκεια του ύπνου με τη χρήση επιπλέον μαξιλαριών εμποδίζει τη συγκέντρωση υπερβολικής ποσότητας αίματος στο κεφάλι ανακουφίζοντας μερικώς τον παλμικό χαρακτήρα του πόνου.
9. Οι κίνδυνοι των γιατροσοφιών
Η απόγνωση του πόνου οδηγεί συχνά τους ασθενείς σε επικίνδυνες πρακτικές αυτοθεραπείας. Η τοποθέτηση ενός χαπιού ασπιρίνης απευθείας πάνω στο δόντι ή στα ούλα αποτελεί ένα από τα πιο καταστροφικά λάθη. Η ασπιρίνη είναι οξύ (ακετυλοσαλικυλικό οξύ) και προκαλεί άμεσα σοβαρό χημικό έγκαυμα στους βλεννογόνους δημιουργώντας μια επώδυνη λευκή πληγή.
Το γαρίφαλο ή το αιθέριο έλαιο γαρίφαλου (ευγενόλη) διαθέτει φυσικές αναλγητικές ιδιότητες. Ωστόσο η αλόγιστη ενστάλαξη αδιάλυτου ελαίου μέσα στην οπή του δοντιού καίει τους υγιείς ιστούς των ούλων και ενδέχεται να καταστρέψει οριστικά τα κύτταρα του πολφού εμποδίζοντας τη σωστή δράση των οδοντιατρικών φαρμάκων αργότερα.
Η χρήση αλκοόλ για στοματικές πλύσεις στην προσπάθεια αποστείρωσης του δοντιού ξηραίνει τον βλεννογόνο και αυξάνει τον ερεθισμό χωρίς να προσφέρει καμία ουσιαστική διείσδυση στους βαθιούς ιστούς της ρίζας.
Η εφαρμογή ζεστών επιθεμάτων (θερμοφόρας) εξωτερικά στο μάγουλο απαγορεύεται αυστηρά. Η θερμότητα προκαλεί αγγειοδιαστολή και αυξάνει ραγδαία το πρήξιμο στέλνοντας τη λοίμωξη στους γύρω μαλακούς ιστούς του προσώπου. Αντίθετα επιτρέπεται μόνο η εφαρμογή πάγου για τον περιορισμό του οιδήματος.
10. Η ενδοδοντική θεραπεία (Απονεύρωση)
Η μόνη θεραπεία διατήρησης του δοντιού στον φραγμό είναι η ενδοδοντική θεραπεία. Η διαδικασία ξεκινά με την πλήρη τοπική αναισθησία της περιοχής εξασφαλίζοντας την απόλυτη άνεση του ασθενούς. Η αντίληψη ότι η απονεύρωση πονάει αποτελεί μύθο τα σύγχρονα αναισθητικά αδρανοποιούν πλήρως τη μετάδοση του πόνου.
Ο οδοντίατρος ανοίγει τον πολφικό θάλαμο και χρησιμοποιεί μικροσκοπικά εργαλεία (ρίνες) για να αφαιρέσει όλον τον φλεγμονώδη ή νεκρό ιστό από το εσωτερικό των ριζών. Οι ριζικοί σωλήνες καθαρίζονται σχολαστικά με ισχυρά αντιμικροβιακά διαλύματα εξαλείφοντας το βακτηριακό φορτίο.
Αφού στεγνώσουν και αποστειρωθούν οι ρίζες το εσωτερικό κενό γεμίζεται με ένα βιοσυμβατό υλικό (γουταπέρκα) που σφραγίζει ερμητικά το δόντι από την κορυφή ως την άκρη της ρίζας. Αυτό εμποδίζει τη μελλοντική επανείσοδο μικροβίων.
Η ανακούφιση μετά την απομάκρυνση του νεύρου είναι σχεδόν άμεση. Η φλεγμονή αρχίζει να υποχωρεί και ο ασθενής ανακτά τον ύπνο και την ποιότητα ζωής του. Το δόντι σώζεται και συνεχίζει να επιτελεί τη μασητική του λειτουργία.
11. Εξαγωγή του δοντιού ως εναλλακτική
Σε περιπτώσεις όπου το δόντι έχει καταστραφεί ολοσχερώς και δεν υπάρχει επαρκής υγιής οδοντική ουσία για να στηρίξει το τελικό σφράγισμα ή μια θήκη η ενδοδοντική θεραπεία καθίσταται αδύνατη. Επίσης εάν το δόντι φέρει κάθετο κάταγμα που εκτείνεται κάτω από το ούλο η μόνη λύση είναι η εξαγωγή.
Η εξαγωγή αφαιρεί άμεσα την πηγή της μόλυνσης. Μετά την αφαίρεση του δοντιού ο οδοντίατρος καθαρίζει το μετεξακτικό φατνίο από το πύον και τον μολυσμένο ιστό διευκολύνοντας τον οργανισμό να επουλώσει την περιοχή γρήγορα.
Η απώλεια ενός δοντιού δημιουργεί λειτουργικά και αισθητικά κενά. Η μετατόπιση των διπλανών δοντιών προς το κενό απορρυθμίζει το σύστημα της μάσησης. Για τον λόγο αυτόν η εξαγωγή συνοδεύεται πάντα από σχέδιο μελλοντικής αποκατάστασης με την τοποθέτηση ενός οδοντικού εμφυτεύματος ή μιας γέφυρας.
Η επιλογή μεταξύ απονεύρωσης και εξαγωγής λαμβάνεται πάντα με γνώμονα τη μακροβιότητα του οδοντικού φραγμού. Η σωτηρία του φυσικού δοντιού αποτελεί την απόλυτη προτεραιότητα της σύγχρονης οδοντιατρικής επιστήμης.
12. Φαρμακευτική αγωγή και αντιβιοτικά
Η χρήση αντιβιοτικών στον οδοντικό πόνο αποτελεί αντικείμενο τεράστιας παρανόησης. Η απλή πολφίτιδα (φλεγμονή του νεύρου) δεν θεραπεύεται με αντιβιοτικά. Τα αντιβιοτικά ταξιδεύουν μέσω του αίματος ωστόσο η πίεση στο εσωτερικό του δοντιού έχει ήδη διακόψει την κυκλοφορία προς τον πολφό συνεπώς το φάρμακο δεν φτάνει ποτέ στην εστία του προβλήματος.
Ο πόνος υποχωρεί μόνο με την αφαίρεση του νεύρου από τον ιατρό. Η συνταγογράφηση αντιβιοτικών (όπως η αμοξικιλλίνη) έχει νόημα αποκλειστικά όταν η λοίμωξη έχει βγει έξω από το δόντι προκαλώντας ορατό πρήξιμο στο πρόσωπο ή υψηλό πυρετό.
Η άσκοπη χρήση αντιβιοτικών ενισχύει την αντοχή των μικροβίων καθιστώντας τα φάρμακα άχρηστα σε μελλοντικές σοβαρές λοιμώξεις. Η αναλγητική και αντιφλεγμονώδης αγωγή παραμένει η μοναδική φαρμακευτική στήριξη μέχρι την ώρα της επέμβασης.
Η τήρηση των δοσολογικών σχημάτων των παυσίπονων εγγυάται τη σταθερή ανακούφιση αποφεύγοντας τις τοξικές παρενέργειες στο στομάχι και το ήπαρ από τις υπερδοσολογίες πανικού.
13. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Πόσο καιρό μπορώ να αντέξω τον πόνο με παυσίπονα;
Τα παυσίπονα καλύπτουν τον πόνο για λίγες ημέρες. Καθώς το νεύρο νεκρώνεται και η λοίμωξη επεκτείνεται στο οστό τα παυσίπονα παύουν εντελώς να λειτουργούν. Η ιατρική επίσκεψη πρέπει να γίνεται εντός 24-48 ωρών από την έναρξη του πόνου.
2. Αν ο πόνος σταματήσει ξαφνικά σημαίνει ότι το δόντι θεραπεύτηκε;
Όχι η παύση του πόνου σημαίνει ότι το νεύρο νεκρώθηκε πλήρως και δεν στέλνει πια σήματα πόνου. Ωστόσο η γάγγραινα (σαπίλα) παραμένει μέσα στο δόντι και θα προκαλέσει απόστημα αν δεν καθαριστεί.
3. Μπορώ να κάνω απονεύρωση ενώ το δόντι πονάει πάρα πολύ;
Ναι απολύτως. Τα σύγχρονα οδοντιατρικά αναισθητικά μπλοκάρουν τον πόνο ακόμα και σε δόντια με οξεία φλεγμονή. Η έναρξη της απονεύρωσης είναι η πράξη που θα σας απαλλάξει από τον πόνο.
4. Έσπασε το δόντι μου τρώγοντας αλλά δεν πονάει. Πρέπει να πάω στον γιατρό;
Ναι η απουσία πόνου σημαίνει ότι το κάταγμα ίσως δεν έφτασε στο νεύρο. Η άμεση τοποθέτηση ενός σφραγίσματος προστατεύει τον πολφό και προλαμβάνει τη μελλοντική έκθεση και τον πόνο.
5. Είναι φυσιολογικό να νιώθω το δόντι να χτυπάει με τους παλμούς της καρδιάς μου;
Είναι το πλέον χαρακτηριστικό σημάδι της μη αναστρέψιμης πολφίτιδας. Τα αγγεία μέσα στο δόντι είναι τόσο πρησμένα που κάθε χτύπος της καρδιάς μεταφέρεται μηχανικά πάνω στα συμπιεσμένα νεύρα.
6. Το άγχος επηρεάζει τον πονόδοντο;
Το στρες οδηγεί συχνά σε τρίξιμο των δοντιών το οποίο ερεθίζει περαιτέρω τους ήδη φλεγμαίνοντες ιστούς. Παράλληλα το άγχος ρίχνει το κατώφλι του πόνου κάνοντας την ενόχληση να φαντάζει αφόρητη. Γνωρίζοντας τεχνικές για τη διαχείριση της έντασης βοηθάτε το σώμα σας να αντέξει μέχρι το ραντεβού.
7. Πρέπει να πάρω αντιβίωση για να ξεπρηστεί το δόντι πριν πάω στον οδοντίατρο;
Αυτός είναι μύθος. Ο οδοντίατρος μπορεί να επέμβει και να ανοίξει το δόντι ακόμα και όταν υπάρχει πρήξιμο προκειμένου να αδειάσει το πύον. Το φάρμακο ακολουθεί ως συμπληρωματική θεραπεία.
14. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
