1. Εισαγωγή
Το ακούσιο φτέρνισμα κατά τη μετακίνηση από ένα σκοτεινό περιβάλλον στο έντονο φως του ήλιου αποτελεί ένα εντυπωσιακό γενετικό και νευρολογικό φαινόμενο. Η κατάσταση αυτή αναφέρεται στην ιατρική κοινότητα ως αντανακλαστικό φτερνίσματος στο φως ή συχνότερα ως σύνδρομο ACHOO. Ο μηχανισμός πίσω από αυτό το φαινόμενο βασίζεται σε μια ανατομική διασταύρωση των ηλεκτρικών σημάτων μεταξύ του οπτικού νεύρου το οποίο ανιχνεύει το φως και του τρίδυμου νεύρου το οποίο ελέγχει τη λειτουργία της μύτης και του προσώπου.
Όταν το άτομο εκτεθεί ξαφνικά στον ήλιο το οπτικό νεύρο στέλνει ένα βίαιο σήμα στον εγκέφαλο για να συσπάσει την κόρη του ματιού και να το προστατεύσει. Λόγω της στενής γειτνίασης αυτών των νευρικών οδών ένα μέρος του σήματος διαρρέει προς το τρίδυμο νεύρο. Ο εγκέφαλος μπερδεύεται και ερμηνεύει εσφαλμένα αυτό το φωτεινό ερέθισμα ως φυσικό ερεθισμό στον ρινικό βλεννογόνο δίνοντας άμεσα την εντολή για ένα βίαιο φτέρνισμα.
Αυτή η νευρολογική παρερμηνεία δεν υποδηλώνει καμία παθολογία ή αλλεργία αλλά αποδεικνύει την περίπλοκη αρχιτεκτονική του ανθρώπινου νευρικού συστήματος. Η κατανόηση του γενετικού υποβάθρου προσφέρει απαντήσεις σε ένα παράδοξο σύμπτωμα εξηγώντας γιατί ορισμένοι άνθρωποι το βιώνουν καθημερινά ενώ άλλοι ποτέ.
2. Τι είναι το Σύνδρομο ACHOO
Το σύνδρομο ACHOO αποτελεί ακρωνύμιο για την Αυτοσωμική Επικρατούσα Εξαναγκαστική Ηλιο-Οφθαλμική Κρίση Φτερνίσματος. Πρόκειται για μια ιατρικά αναγνωρισμένη οντότητα η οποία επηρεάζει περίπου το είκοσι με τριάντα τοις εκατό του παγκόσμιου πληθυσμού. Το χαρακτηριστικό της γνώρισμα είναι η πρόκληση πολλαπλών φτερνισμάτων άμεσα συνδεδεμένων με την απότομη έκθεση σε λαμπερό φως.
Το φτέρνισμα αυτό δεν περιορίζεται αποκλειστικά στο φως του ήλιου. Η έξοδος από ένα σκοτεινό τούνελ η εστίαση σε μια ισχυρή λάμπα φλας ή ακόμα και η εξέταση των ματιών με το οφθαλμοσκόπιο του ιατρού μπορεί να πυροδοτήσει ακριβώς το ίδιο αντανακλαστικό. Η ταχύτητα και η ένταση της αλλαγής του φωτός είναι το κλειδί της αντίδρασης.
Οι ασθενείς συνήθως φτερνίζονται από μία έως τρεις φορές διαδοχικά και έπειτα το σύστημα εγκλιματίζεται. Όσο παραμένουν στο φως το αντανακλαστικό δεν επαναλαμβάνεται αποδεικνύοντας ότι είναι η απότομη αλλαγή που μπερδεύει το νευρικό σύστημα.
3. Η νευροανατομία του οπτικού και του τρίδυμου νεύρου
Η εξήγηση του φαινομένου κρύβεται στην εγκεφαλική χωροταξία. Το οπτικό νεύρο το οποίο μεταφέρει τις οπτικές πληροφορίες από τον αμφιβληστροειδή στον εγκέφαλο βρίσκεται σε άμεση ανατομική γειτνίαση με το τρίδυμο νεύρο. Το τρίδυμο είναι το μεγαλύτερο αισθητικό νεύρο του κεφαλιού και ο οφθαλμικός και άνω γναθικός κλάδος του νευρώνουν την περιοχή γύρω από τα μάτια και το εσωτερικό της μύτης.
Τα κέντρα ελέγχου αυτών των δύο νεύρων στο εγκεφαλικό στέλεχος είναι στριμωγμένα το ένα δίπλα στο άλλο. Όταν μια τεράστια ποσότητα φωτός πέσει στο μάτι το οπτικό νεύρο διεγείρεται στο μέγιστο παράγοντας ένα εξαιρετικά ισχυρό ηλεκτρικό ρεύμα.
Αυτό το ισχυρό ρεύμα αντί να παραμείνει αυστηρά στη δική του οδό κάνει μια μικρή ηλεκτρική διαρροή προς τον γειτονικό πυρήνα του τριδύμου. Η διαρροή αυτή είναι αρκετή για να πυροδοτήσει το γειτονικό κύκλωμα ενεργοποιώντας λανθασμένα τον συναγερμό της ρινικής κοιλότητας.
4. Το παρασυμπαθητικό αντανακλαστικό της κόρης
Για να προστατευτεί ο αμφιβληστροειδής από την καταστροφική ηλιακή ακτινοβολία το μάτι διαθέτει ένα αμυντικό μηχανισμό. Το αντανακλαστικό της κόρης προκαλεί βίαιη συστολή του ανοίγματος της ίριδας εμποδίζοντας την είσοδο του φωτός. Η εντολή για αυτή τη συστολή δίνεται μέσω του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος.
Το παρασυμπαθητικό σύστημα ωστόσο είναι υπεύθυνο και για τις εκκρίσεις των αδένων της ρινικής κοιλότητας. Όταν το εγκεφαλικό στέλεχος στείλει μια υπερμεγέθη εντολή για να κλείσει η κόρη του ματιού η εντολή αυτή διαχέεται γενικευμένα σε όλα τα παρασυμπαθητικά γάγγλια της περιοχής του προσώπου.
Η μύτη λαμβάνει την εντολή και παράγει ακαριαία μια μικρή ποσότητα βλέννας προκαλώντας έναν μικροσκοπικό ερεθισμό. Αυτός ο ερεθισμός αρκεί για να κινήσει τη διαδικασία του φτερνίσματος σε μια προσπάθεια του οργανισμού να καθαρίσει τον αεραγωγό από τον υποτιθέμενο εισβολέα.
5. Γενετική κληρονομικότητα του φαινομένου
Το σύνδρομο ACHOO χαρακτηρίζεται ως αυτοσωμικό επικρατές. Αυτός ο γενετικός όρος σημαίνει ότι χρειάζεται μόνο ένα αντίγραφο του γονιδίου από τον έναν γονέα για να εκδηλωθεί το χαρακτηριστικό στο παιδί. Αν ένας από τους γονείς σας έχει το αντανακλαστικό φτερνίσματος στο φως έχετε πενήντα τοις εκατό πιθανότητες να το κληρονομήσετε.
Οι ερευνητές της γενετικής έχουν εντοπίσει ότι αυτή η ιδιομορφία συνδέεται συχνά με συγκεκριμένους πολυμορφισμούς στο ανθρώπινο DNA. Η ύπαρξη του γονιδίου επηρεάζει την ανάπτυξη των μονώσεων μυελίνης των νεύρων στο εγκεφαλικό στέλεχος επιτρέποντας την ευκολότερη διασταύρωση των ηλεκτρικών σημάτων.
Η κληρονομική αυτή φύση εξηγεί γιατί σε πολλές οικογένειες η ταυτόχρονη έξοδος από το σπίτι σε μια ηλιόλουστη μέρα συνοδεύεται από μια χορωδία φτερνισμάτων.
6. Διαφοροποίηση από την αλλεργική ρινίτιδα
Είναι κρίσιμο να διαχωριστεί αυτό το νευρολογικό αντανακλαστικό από τη συνήθη αλλεργική ρινίτιδα η οποία εμφανίζεται επίσης κυρίως την άνοιξη και το καλοκαίρι.
| Χαρακτηριστικό | Σύνδρομο ACHOO (Φως) | Αλλεργική Ρινίτιδα (Γύρη) |
|---|---|---|
| Εκλυτικός Παράγοντας | Ξαφνική έκθεση σε έντονο φως. | Εισπνοή αλλεργιογόνων γύρη σκόνη. |
| Χρονική Διάρκεια | Μερικά δευτερόλεπτα διακόπτεται γρήγορα. | Συνεχίζεται για ώρες ή ημέρες. |
| Συνοδά Συμπτώματα | Κανένα απουσία φαγούρας ή καταρροής. | Έντονος κνησμός μύτης και ματιών βουλωμένη μύτη. |
| Ανταπόκριση σε Φάρμακα | Δεν αντιδρά στα αντιισταμινικά. | Υποχωρεί πλήρως με αντιαλλεργική αγωγή. |
Η παρατήρηση του τρόπου με τον οποίο το φτέρνισμα πυροδοτείται αποτρέπει την άσκοπη χρήση αντιαλλεργικών φαρμάκων τα οποία είναι εντελώς αναποτελεσματικά απέναντι στο φως.
7. Εξελικτική προσέγγιση και επιβίωση
Αν και το φτέρνισμα στο φως φαίνεται σήμερα ως μια απλή ιδιορρυθμία οι εξελικτικοί βιολόγοι έχουν προτείνει διάφορες θεωρίες για την ύπαρξή του. Μια θεωρία υποστηρίζει ότι στους προϊστορικούς χρόνους το αντανακλαστικό αυτό αποτελούσε πλεονέκτημα επιβίωσης για τους οργανισμούς που ζούσαν σε σπήλαια.
Όταν οι πρόγονοί μας εξέρχονταν από τις σκοτεινές σπηλιές και αντίκριζαν τον ήλιο το φτέρνισμα εξασφάλιζε τον βίαιο καθαρισμό των αναπνευστικών οδών από μύκητες σκόνη και ακάρεα που είχαν συσσωρευτεί κατά τη διάρκεια της νύχτας στο υγρό περιβάλλον της σπηλιάς.
Αυτός ο άμεσος καθαρισμός προετοίμαζε τους πνεύμονες για την έντονη σωματική δραστηριότητα και το κυνήγι της ημέρας διατηρώντας το χαρακτηριστικό αυτό ζωντανό στο ανθρώπινο γονιδίωμα μέσα στους αιώνες.
8. Η μέθοδος της τεχνητής ενεργοποίησης (Κοιτώντας το φως)
Ακόμα και οι άνθρωποι που δεν πάσχουν από το πλήρες σύνδρομο ACHOO χρησιμοποιούν συχνά ενστικτωδώς το φως για να ολοκληρώσουν ένα φτέρνισμα. Όταν νιώθουν το χαρακτηριστικό γαργάλημα στη μύτη αλλά το φτέρνισμα έχει κολλήσει κοιτάζουν προς μια λάμπα ή τον ήλιο.
Αυτή η πρακτική προσθέτει ακριβώς το απαραίτητο νευρολογικό φορτίο. Το ηλεκτρικό σήμα από το μάτι ταξιδεύει στο εγκεφαλικό στέλεχος αθροίζεται με το ημιτελές σήμα του ρινικού ερεθισμού και ξεπερνά το κατώφλι ενεργοποίησης επιτρέποντας την απελευθέρωση του φτερνίσματος.
Αυτό το τέχνασμα αποδεικνύει ότι οι νευρικές οδοί της όρασης και του φτερνίσματος είναι αλληλένδετες σε όλους τους ανθρώπους απλώς στους φορείς του ACHOO η σύνδεση αυτή είναι υπερευαίσθητη και υπεραντιδραστική.
9. Κίνδυνοι σε συγκεκριμένες επαγγελματικές δραστηριότητες
Ενώ για τον μέσο άνθρωπο το φτέρνισμα στο φως είναι απλώς αστείο σε ορισμένα επαγγέλματα εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους. Κατά τη διάρκεια ενός φτερνίσματος ο άνθρωπος κλείνει υποχρεωτικά τα μάτια του αντανακλαστικά για ένα ολόκληρο δευτερόλεπτο και χάνει προσωρινά τον μυϊκό έλεγχο.
Για τους πιλότους των μαχητικών αεροσκαφών η έξοδος από ένα σύννεφο σε εκτυφλωτικό ηλιακό φως μπορεί να προκαλέσει μια σειρά φτερνισμάτων με ταχύτητα εκατοντάδων χιλιομέτρων την ώρα προκαλώντας στιγμιαία απώλεια προσανατολισμού. Αντίστοιχος κίνδυνος υφίσταται και για τους οδηγούς αυτοκινήτων κατά την έξοδο από μεγάλα σκοτεινά τούνελ σε συνθήκες έντονης ηλιοφάνειας.
Ο στρατιωτικός και αεροπορικός ιατρικός έλεγχος εξετάζει σοβαρά το σύνδρομο αυτό προκειμένου να εκπαιδεύσει το προσωπικό στη χρήση προστατευτικών γυαλιών.
10. Συσχέτιση με άλλες νευρολογικές ιδιαιτερότητες
Είναι ενδιαφέρον ότι το σύνδρομο ACHOO συχνά συνυπάρχει με άλλα παράξενα αντανακλαστικά. Οι άνθρωποι που φτερνίζονται στον ήλιο έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να παρουσιάζουν φτέρνισμα μετά από ένα μεγάλο γεύμα μια κατάσταση γνωστή ως ρινίτιδα της πλησμονής. Το γεμάτο στομάχι τεντώνει το πνευμονογαστρικό νεύρο προκαλώντας ακριβώς την ίδια νευρολογική παρερμηνεία.
Επίσης το αντανακλαστικό τραβήγματος των φρυδιών ή το ξαφνικό δάκρυσμα κατά τη βρώση πικάντικων τροφών εμφανίζεται πιο συχνά σε αυτούς τους ασθενείς. Όλα αυτά υποδεικνύουν ένα συνολικά πιο συνδεδεμένο και διεγέρσιμο κρανιακό νευρικό σύστημα.
Αυτές οι αθώες νευρολογικές υπερβολές δεν υποδηλώνουν εγκεφαλική παθολογία αλλά απλώς μια γενετική ποικιλομορφία στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος διαχειρίζεται τις πολλαπλές εισερχόμενες πληροφορίες.
11. Η σημασία του ερεθίσματος του τριδύμου
Η αντίδραση στο φως προσομοιάζει την αντίδραση σε χημικά ερεθίσματα. Το τρίδυμο νεύρο είναι εξαιρετικά ευαίσθητο στην καψαϊκίνη τη μινθόλη και την αμμωνία. Όταν εισπνέουμε αυτά τα αέρια το νεύρο αντιδρά βίαια. Στο σύνδρομο ACHOO το φως συμπεριφέρεται ουσιαστικά σαν ένα αόρατο χημικό αέριο που ερεθίζει τον βλεννογόνο.
Η νευρική αγωγιμότητα σε αυτή την περίπτωση είναι τόσο γρήγορη που ο ασθενής δεν προλαβαίνει να συνειδητοποιήσει την αλλαγή του φωτός πριν συμβεί το φτέρνισμα. Αυτό καθιστά αδύνατη την καταστολή του αντανακλαστικού με τη θέληση.
Η μοναδική άμυνα απέναντι στο φαινόμενο είναι ο φυσικός αποκλεισμός του ερεθίσματος καθώς δεν μπορεί να σταματήσει αφού το σήμα φτάσει στον προμήκη μυελό του εγκεφάλου όπου βρίσκεται το κέντρο του φτερνίσματος.
12. Προληπτικά μέτρα και χρήση οπτικών βοηθημάτων
Η διαχείριση αυτού του συνδρόμου είναι εντελώς πρακτική. Η χρήση ποιοτικών γυαλιών ηλίου με έντονα φίλτρα UV και πόλωση αποτελεί την απόλυτη ασπίδα. Φορώντας τα γυαλιά ηλίου πριν την έξοδο από το σκοτεινό σπίτι στο εξωτερικό περιβάλλον ο αμφιβληστροειδής προστατεύεται από το απότομο σοκ της φωτεινότητας.
Ομοίως η ρίψη του βλέμματος προς το έδαφος κατά τα πρώτα δευτερόλεπτα της έκθεσης στον ήλιο επιτρέπει στην κόρη του ματιού να συσταλεί ομαλά και σταδιακά. Αποφεύγοντας το απότομο ηλεκτρικό σήμα στο οπτικό νεύρο η διαρροή προς το τρίδυμο νεύρο αποφεύγεται πλήρως.
Για τους οδηγούς η κατέβασμα των σκίαστρων του αυτοκινήτου πριν από την έξοδο από ένα τούνελ διασφαλίζει ότι η οδήγηση δεν θα διακοπεί από μια βίαιη κρίση φτερνίσματος εξασφαλίζοντας την οδική ασφάλεια.
13. Πότε κρίνεται απαραίτητη η αξιολόγηση από ιατρό
Το αντανακλαστικό φτερνίσματος στο φως είναι εξ ορισμού μια αθώα κατάσταση που δεν απαιτεί ιατρική περίθαλψη. Ωστόσο αν τα επεισόδια φτερνίσματος γίνουν εξαιρετικά βίαια προκαλώντας πόνο στον αυχένα ρινορραγία ή ακράτεια ούρων η ιατρική συμβουλή είναι χρήσιμη για την αποτροπή των μηχανικών συνεπειών.
Επιπλέον αν το φτέρνισμα συνοδεύεται συστηματικά από πόνους στα μάτια πονοκεφάλους ή διαταραχές στην όραση πρέπει να αποκλειστούν οφθαλμολογικά προβλήματα ή παθήσεις του οπτικού νεύρου που καθιστούν το μάτι παθολογικά ευαίσθητο στο φως (φωτοφοβία).
Ο ιατρός θα επιβεβαιώσει με ένα απλό ιστορικό τη γενετική φύση του συνδρόμου αποκλείοντας τη συνύπαρξη αλλεργιών ή λοιμώξεων και προσφέροντας τη σιγουριά ότι πρόκειται για ένα απολύτως φυσιολογικό ανθρώπινο χαρακτηριστικό.
14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Είναι αλλεργία το φτέρνισμα όταν κοιτάζω τον ήλιο;
Όχι δεν πρόκειται για αλλεργία αλλά για ένα γενετικό νευρολογικό αντανακλαστικό που μπερδεύει το οπτικό νεύρο με το νεύρο που ελέγχει τη μύτη.
2. Γιατί το παθαίνω εγώ ενώ ο φίλος μου όχι;
Το σύνδρομο ACHOO είναι κληρονομικό και εξαρτάται από το DNA σας. Αν δεν φέρετε το συγκεκριμένο γονίδιο δεν θα εμφανίσετε ποτέ αυτή την αντίδραση.
3. Μπορούν τα γυαλιά ηλίου να με προστατέψουν;
Απολύτως η χρήση σκούρων γυαλιών ηλίου πριν την έκθεση στο φως επιβραδύνει την αντίδραση του ματιού και αποτρέπει εντελώς το ακούσιο φτέρνισμα.
4. Είναι επικίνδυνο αυτό το αντανακλαστικό;
Από ιατρικής άποψης είναι απολύτως ακίνδυνο για την υγεία αλλά μπορεί να γίνει επικίνδυνο μόνο αν συμβεί τη στιγμή της οδήγησης ή χειρισμού μηχανημάτων.
5. Αν πάρω αντιαλλεργικά χάπια θα σταματήσω να φτερνίζομαι στο φως;
Η φαρμακευτική αγωγή με αντιισταμινικά είναι εντελώς άχρηστη καθώς η ισταμίνη δεν παίζει κανέναν ρόλο στο νευρολογικό βραχυκύκλωμα του φωτός.
6. Το παθαίνουν και τα μωρά αυτό;
Ναι το αντανακλαστικό αυτό είναι παρόν από τη γέννηση και πολλά βρέφη φτερνίζονται επαναλαμβανόμενα όταν μεταφέρονται σε έντονα φωτισμένα δωμάτια.
7. Σχετίζεται αυτό το σύμπτωμα με κάποια ασθένεια των ματιών;
Καθόλου η ανατομία του ματιού είναι απολύτως υγιής απλώς τα ηλεκτρικά σήματα των νεύρων στο εσωτερικό του εγκεφάλου διασταυρώνονται ελαφρώς.
15. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
