1. Εισαγωγή στην αμηνόρροια
Η απουσία της εμμήνου ρύσεως για δύο συνεχόμενους μήνες σε μια γυναίκα που δεν είναι έγκυος αποτελεί κλινικό σημείο ορμονικής διαταραχής και δεν θεωρείται φυσιολογική κατάσταση. Η πάθηση αυτή αναφέρεται στην ιατρική ορολογία ως δευτεροπαθής αμηνόρροια. Υποδηλώνει ότι ο ευαίσθητος άξονας επικοινωνίας μεταξύ του εγκεφάλου και των ωοθηκών έχει τεθεί προσωρινά ή μόνιμα σε παύση.
Αν και ένας μεμονωμένος καθυστερημένος κύκλος λίγων ημερών συγχωρείται από τον οργανισμό η παρέλευση εξήντα ημερών επιβάλλει τη διενέργεια ιατρικού ελέγχου. Η μήτρα αδυνατεί να αποβάλει το εσωτερικό της περίβλημα διότι δεν έχει λάβει τα κατάλληλα ορμονικά σήματα. Αυτό συνήθως σημαίνει ότι η ωορρηξία δεν πραγματοποιήθηκε καθόλου τον συγκεκριμένο μήνα.
Τα αίτια της δευτεροπαθούς αμηνόρροιας εκτείνονται από την απλή ψυχολογική καταπόνηση έως σοβαρά ενδοκρινολογικά νοσήματα. Η διερεύνηση απαιτεί μεθοδική προσέγγιση για τον εντοπισμό του ακριβούς ορμονικού μπλοκαρίσματος.
2. Η φυσιολογία του εμμηνορροϊκού κύκλου
Για να εμφανιστεί η περίοδος ο οργανισμός βασίζεται σε έναν εξαιρετικά συντονισμένο κύκλο ορμονών. Το πρώτο μισό του κύκλου κυριαρχείται από τα οιστρογόνα τα οποία διεγείρουν την ανάπτυξη του ενδομητρίου κάνοντάς το παχύ και πλούσιο σε αγγεία. Μετά την ωορρηξία η ωοθήκη αρχίζει να παράγει προγεστερόνη η οποία σταθεροποιεί αυτόν τον ιστό.
Εάν δεν συμβεί γονιμοποίηση τα επίπεδα και των δύο αυτών ορμονών πέφτουν ραγδαία. Αυτή η απότομη πτώση στερεί από το ενδομήτριο την υποστήριξή του αναγκάζοντάς το να καταρρεύσει και να αποβληθεί με τη μορφή αιμορραγίας. Επομένως η περίοδος είναι το τελικό αποτέλεσμα μιας επιτυχημένης ωορρηξίας.
Όταν η ωορρηξία αναστέλλεται η παραγωγή προγεστερόνης δεν ξεκινά ποτέ. Το ενδομήτριο παραμένει εκτεθειμένο μόνο στα οιστρογόνα και δεν λαμβάνει το σήμα για να καταρρεύσει οδηγώντας στην απουσία αιμορραγίας.
3. Ο άξονας υποθαλάμου και υπόφυσης
Ο υποθάλαμος είναι η περιοχή του εγκεφάλου που λειτουργεί ως ο γενικός διευθυντής του αναπαραγωγικού συστήματος. Εκκρίνει ορμόνες που δίνουν εντολή στην υπόφυση έναν μικρό αδένα στη βάση του κρανίου να παράγει με τη σειρά της τις ορμόνες που διεγείρουν τις ωοθήκες. Αυτή η αλυσίδα εντολών είναι ζωτικής σημασίας.
Ο υποθάλαμος είναι εξαιρετικά ευαίσθητος στις περιβαλλοντικές συνθήκες. Αντιλαμβάνεται το σώμα ως μια μηχανή επιβίωσης. Εάν καταγράψει συνθήκες ακραίου στρες σοβαρής ασθένειας ή υποσιτισμού αποφασίζει ότι το περιβάλλον δεν είναι ασφαλές για την υποστήριξη μιας εγκυμοσύνης. Σε απάντηση κλείνει τον διακόπτη της αναπαραγωγής.
Αυτή η κατάσταση ονομάζεται υποθαλαμική αμηνόρροια και αποτελεί τον φυσικό αμυντικό μηχανισμό του σώματος για την εξοικονόμηση ενέργειας.
4. Ψυχολογικό στρες και ορμόνες
Το χρόνιο και σοβαρό ψυχολογικό στρες αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες καθυστέρησης της περιόδου στις σύγχρονες γυναίκες. Το άγχος από την εργασία προβλήματα σχέσεων ή ξαφνικά τραυματικά γεγονότα ενεργοποιούν την παραγωγή κορτιζόλης από τα επινεφρίδια. Η κορτιζόλη είναι η κύρια ορμόνη του στρες.
Τα υψηλά επίπεδα κορτιζόλης στο αίμα καταστέλλουν απευθείας τη λειτουργία του υποθαλάμου. Η παραγωγή των αναπαραγωγικών ορμονών μειώνεται σημαντικά με αποτέλεσμα οι ωοθήκες να πέφτουν σε αδράνεια. Ο κύκλος διακόπτεται πλήρως μέχρι να επανέλθει η ηρεμία στο νευρικό σύστημα.
Η διαχείριση του άγχους μέσω της ξεκούρασης της ψυχοθεραπείας ή των τεχνικών χαλάρωσης επαρκεί συχνά για την αυθόρμητη επανέναρξη της εμμήνου ρύσεως.
5. Διακυμάνσεις του σωματικού βάρους
Το λιπώδες ιστός διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην παραγωγή και τον μεταβολισμό των οιστρογόνων. Η δραματική απώλεια βάρους οι εξαντλητικές δίαιτες ή οι διατροφικές διαταραχές όπως η νευρική ανορεξία στερούν από το σώμα τα απαραίτητα δομικά συστατικά για τη σύνθεση των ορμονών. Όταν το ποσοστό σωματικού λίπους πέσει κάτω από ένα κρίσιμο όριο η περίοδος σταματά.
Αντιθέτως η σημαντική και απότομη αύξηση του σωματικού βάρους δημιουργεί επίσης πρόβλημα. Η παχυσαρκία προκαλεί αυξημένη παραγωγή οιστρογόνων από τον λιπώδη ιστό η οποία απορρυθμίζει τον άξονα του εγκεφάλου. Το σώμα βομβαρδίζεται από οιστρογόνα γεγονός που εμποδίζει τη φυσιολογική εναλλαγή των ορμονών.
Η διατήρηση ενός υγιούς και σταθερού δείκτη μάζας σώματος είναι θεμελιώδης προϋπόθεση για τη διατήρηση του ομαλού καταμήνιου κύκλου.
6. Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών
Μια από τις κορυφαίες ενδοκρινολογικές αιτίες της δευτεροπαθούς αμηνόρροιας είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Στην πάθηση αυτή οι ωοθήκες παράγουν παθολογικά υψηλά επίπεδα ανδρογόνων δηλαδή ανδρικών ορμονών. Αυτή η ορμονική ανισορροπία παρεμποδίζει την ωρίμανση και την απελευθέρωση του ωαρίου.
Τα ωοθυλάκια παραμένουν μικρά και εγκλωβίζονται μέσα στην ωοθήκη σχηματίζοντας μικρές κύστεις. Επειδή η ωορρηξία συμβαίνει πολύ σπάνια ή καθόλου οι γυναίκες με αυτό το σύνδρομο βιώνουν συνεχείς καθυστερήσεις που συχνά ξεπερνούν τους δύο ή τρεις μήνες. Η κατάσταση σχετίζεται άμεσα με την αντίσταση στην ινσουλίνη.
Πολλές ασθενείς παρατηρούν ταυτόχρονα τριχόπτωση υπερβολική τριχοφυΐα στο πρόσωπο ή ακμή συμπτώματα που προδίδουν την περίσσεια των ανδρογόνων.
7. Διαταραχές του θυρεοειδούς αδένα
Ο θυρεοειδής αδένας ρυθμίζει τον γενικό μεταβολισμό του σώματος επηρεάζοντας άμεσα και το αναπαραγωγικό σύστημα. Ο υποθυρεοειδισμός όπου ο αδένας υπολειτουργεί επιβραδύνει δραματικά όλες τις βιολογικές διεργασίες. Αυτή η επιβράδυνση αποδιοργανώνει τον κύκλο οδηγώντας σε απουσία περιόδου.
Ομοίως ο υπερθυρεοειδισμός προκαλεί υπερδιέγερση του μεταβολισμού και μεταβάλλει τον ρυθμό με τον οποίο το ήπαρ αποδομεί τα οιστρογόνα. Αποτέλεσμα είναι και πάλι η σοβαρή απορρύθμιση της εμμήνου ρύσεως. Οι παθήσεις του θυρεοειδούς συνοδεύονται συνήθως από αίσθημα κόπωσης αλλαγές στο βάρος και δυσανεξία στη ζέστη ή το κρύο.
Η απλή μέτρηση των θυρεοειδικών ορμονών στο αίμα επιβεβαιώνει τη διάγνωση και η χορήγηση της κατάλληλης αγωγής αποκαθιστά άμεσα τον κύκλο.
8. Υπερπρολακτιναιμία και αδενώματα
Η προλακτίνη είναι η ορμόνη που ευθύνεται για την παραγωγή μητρικού γάλακτος κατά τη διάρκεια του θηλασμού. Υπό φυσιολογικές συνθήκες τα επίπεδα της προλακτίνης είναι πολύ χαμηλά στις γυναίκες που δεν κυοφορούν. Ωστόσο ορισμένες φορές η υπόφυση παράγει υπερβολική ποσότητα προλακτίνης μια κατάσταση γνωστή ως υπερπρολακτιναιμία.
Τα υψηλά επίπεδα προλακτίνης καταστέλλουν ισχυρά τη λειτουργία των ωοθηκών εμποδίζοντας την ωορρηξία. Η συχνότερη αιτία αυτής της υπερπαραγωγής είναι ένα μικρό καλοήθες ογκίδιο στην υπόφυση που ονομάζεται προλακτίνωμα. Εκτός από την απουσία περιόδου η γυναίκα ενδέχεται να παρατηρήσει εκροή γάλακτος από τις θηλές.
Ο συχνός πονοκέφαλος και οι διαταραχές της όρασης αποτελούν επιπρόσθετα κλινικά σημεία εάν το αδένωμα της υπόφυσης είναι αρκετά μεγάλο.
9. Πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια
Για γυναίκες κάτω των σαράντα ετών η διακοπή της περιόδου μπορεί να υποδηλώνει πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια. Η κατάσταση αυτή προσομοιάζει με την εμμηνόπαυση διότι οι ωοθήκες εξαντλούν τα αποθέματα των ωαρίων τους πολύ νωρίτερα από το αναμενόμενο. Ως αποτέλεσμα η παραγωγή οιστρογόνων σταματά.
Τα συμπτώματα είναι πανομοιότυπα με αυτά της κλασικής εμμηνόπαυσης και περιλαμβάνουν εξάψεις νυχτερινές εφιδρώσεις κολπική ξηρότητα και αλλαγές στη διάθεση. Αν και η γονιμότητα μειώνεται δραματικά σε ορισμένες περιπτώσεις η λειτουργία των ωοθηκών μπορεί να παρουσιάσει παροδικές αναλαμπές.
Η διάγνωση τίθεται με τη μέτρηση συγκεκριμένων ορμονών στο αίμα οι οποίες παρουσιάζουν την εικόνα εμμηνοπαυσιακού προφίλ.
10. Φαρμακευτικοί παράγοντες
Πολλά φαρμακευτικά σκευάσματα έχουν την ιδιότητα να παρεμβαίνουν στον ορμονικό κύκλο. Η διακοπή των αντισυλληπτικών χαπιών προκαλεί συχνά τη λεγόμενη αμηνόρροια μετά από χάπι. Ο οργανισμός χρειάζεται χρόνο που μπορεί να φτάσει τους τρεις ή τέσσερις μήνες για να επαναλειτουργήσει μόνος του την παραγωγή ορμονών.
Επιπλέον φάρμακα όπως τα αντικαταθλιπτικά τα αντιψυχωσικά και ορισμένα φάρμακα για την αρτηριακή πίεση προκαλούν αύξηση της προλακτίνης. Η χημειοθεραπεία και η ακτινοβολία επιφέρουν επίσης σοβαρή τοξικότητα στις ωοθήκες καταστέλλοντας πλήρως τη λειτουργία τους.
Ο γυναικολόγος οφείλει να ελέγχει σχολαστικά τη φαρμακευτική αγωγή της ασθενούς πριν προχωρήσει σε περαιτέρω επεμβατικές εξετάσεις.
11. Διαγνωστική προσέγγιση
Η ιατρική διερεύνηση της αμηνόρροιας βασίζεται στον προσεκτικό αποκλεισμό των αιτιών. Η διαδικασία ξεκινά πάντα με τη διενέργεια ενός αξιόπιστου τεστ εγκυμοσύνης ακόμα και αν η γυναίκα θεωρεί ότι δεν υπάρχει πιθανότητα κύησης. Εφόσον το τεστ είναι αρνητικό ακολουθεί ο ενδοκρινολογικός έλεγχος.
| Εργαστηριακή Εξέταση | Κλινική Σημασία |
|---|---|
| Μέτρηση Προλακτίνης (PRL) | Έλεγχος για υπερπρολακτιναιμία ή προλακτίνωμα υπόφυσης |
| Έλεγχος Θυρεοειδούς (TSH, fT4) | Αποκλεισμός υποθυρεοειδισμού ή υπερθυρεοειδισμού |
| Γοναδοτροπίνες (FSH, LH) | Αξιολόγηση ωοθηκικής ανεπάρκειας ή συνδρόμου πολυκυστικών |
| Ανδρογόνα (Τεστοστερόνη, DHEA-S) | Διερεύνηση υπερανδρογοναιμίας |
Ο υπερηχογραφικός έλεγχος των ωοθηκών και του πάχους του ενδομητρίου συμπληρώνει την εικόνα κατευθύνοντας την τελική διάγνωση.
12. Δοκιμασία πρόκλησης με προγεστερόνη
Μια κλασική διαγνωστική και θεραπευτική μέθοδος είναι η χορήγηση προγεστερόνης για επτά έως δέκα ημέρες. Στόχος είναι να ελεγχθεί εάν οι ωοθήκες παράγουν επαρκή οιστρογόνα. Εάν ο οργανισμός διαθέτει αρκετά οιστρογόνα το ενδομήτριο θα έχει αναπτυχθεί κανονικά.
Όταν η γυναίκα διακόψει τη λήψη της προγεστερόνης η απότομη στέρηση της ορμόνης προκαλεί αποκόλληση του ενδομητρίου οδηγώντας σε εμμηνορρυσιακή αιμορραγία μέσα σε λίγες ημέρες. Αυτή η θετική απάντηση επιβεβαιώνει ότι το πρόβλημα εντοπίζεται στην απουσία ωορρηξίας και αποκλείει ανατομικές βλάβες της μήτρας.
Εάν δεν εμφανιστεί αιμορραγία ο ιατρός συμπεραίνει ότι υπάρχει σοβαρή έλλειψη οιστρογόνων ή ενδεχόμενη καταστροφή του ενδομητρίου.
13. Θεραπευτικές παρεμβάσεις
Η θεραπευτική στρατηγική εξαρτάται αποκλειστικά από το υποκείμενο αίτιο και την επιθυμία της γυναίκας για τεκνοποίηση. Εάν διαγνωστεί σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών συστήνεται συχνά η χορήγηση αντισυλληπτικών δισκίων. Αυτά ρυθμίζουν τεχνητά τον κύκλο μειώνουν τα ανδρογόνα και προστατεύουν το ενδομήτριο από την υπερβολική πάχυνση.
Για γυναίκες που επιθυμούν να μείνουν έγκυες χρησιμοποιούνται ειδικά φάρμακα που προκαλούν ωορρηξία διεγείροντας τις ωοθήκες. Στις περιπτώσεις λειτουργικής αμηνόρροιας λόγω στρες ή χαμηλού βάρους η ομαλοποίηση της διατροφής και η μείωση της έντονης άσκησης αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της ίασης.
Οι θυρεοειδικές διαταραχές και η υπερπρολακτιναιμία ελέγχονται με εξειδικευμένη φαρμακευτική αγωγή που αποκαθιστά πλήρως τον ορμονικό άξονα.
14. Επιπλοκές της χρόνιας ανωορρηξίας
Η απουσία περιόδου δεν είναι απλώς ένα ενοχλητικό σύμπτωμα αλλά κρύβει μακροπρόθεσμους κινδύνους. Όταν μια γυναίκα δεν έχει ωορρηξία ο οργανισμός της δεν παράγει προγεστερόνη. Η συνεχής και ανεξέλεγκτη δράση των οιστρογόνων στο ενδομήτριο προκαλεί υπερπλασία και αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου της μήτρας στο μέλλον.
Επιπρόσθετα εάν η αμηνόρροια οφείλεται σε έλλειψη οιστρογόνων όπως στην πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια τα οστά χάνουν την πυκνότητά τους ραγδαία. Αυτό οδηγεί σε πρώιμη οστεοπόρωση και αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων σε νεαρή ηλικία.
Η έγκαιρη ιατρική παρέμβαση προλαμβάνει αυτές τις επικίνδυνες επιπλοκές διασφαλίζοντας τη συνολική υγεία του γυναικείου οργανισμού.
15. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Είναι φυσιολογικό να χάσω την περίοδό μου για δύο μήνες αν δεν είμαι έγκυος;
Όχι η απουσία περιόδου για εξήντα ημέρες υποδηλώνει ορμονική διαταραχή και απουσία ωορρηξίας γι’ αυτό απαιτεί ιατρική αξιολόγηση.
2. Μπορεί το υπερβολικό άγχος στη δουλειά να σταματήσει την περίοδό μου;
Βεβαίως το χρόνιο στρες αυξάνει την κορτιζόλη η οποία μπλοκάρει τις αναπαραγωγικές ορμόνες του εγκεφάλου και σταματά πλήρως τον κύκλο.
3. Πώς επηρεάζει το σωματικό βάρος την εμφάνιση της περιόδου;
Οι απότομες αυξομειώσεις βάρους οι εξαντλητικές δίαιτες και το πολύ χαμηλό ποσοστό λίπους στερούν από το σώμα την ικανότητα να παράγει οιστρογόνα διακόπτοντας τον κύκλο.
4. Υπάρχει περίπτωση να έχω σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών;
Η απουσία περιόδου αποτελεί το βασικότερο σύμπτωμα των πολυκυστικών ωοθηκών και συχνά συνοδεύεται από ακμή ή αυξημένη τριχοφυΐα στο σώμα.
5. Επηρεάζει ο θυρεοειδής την έμμηνο ρύση;
Ναι τόσο η υπολειτουργία όσο και η υπερλειτουργία του θυρεοειδούς αδένα απορρυθμίζουν εντελώς τον μεταβολισμό των ορμονών σταματώντας την περίοδο.
6. Είναι επικίνδυνο να μην έχω περίοδο για πολύ καιρό;
Η μακροχρόνια απουσία περιόδου αυξάνει τον κίνδυνο οστεοπόρωσης λόγω έλλειψης οιστρογόνων και τον κίνδυνο υπερπλασίας του ενδομητρίου.
7. Ποιες εξετάσεις πρέπει να κάνω στον γυναικολόγο;
Ο ιατρός θα σας ζητήσει αναλυτικές ορμονικές εξετάσεις αίματος και θα κάνει διακολπικό υπερηχογράφημα για να ελέγξει τις ωοθήκες και το πάχος της μήτρας.
16. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
