Γιατί τα αυτιά μου κάνουν ένα συνεχές κλικ κάθε φορά που καταπίνω;

1. Εισαγωγή Ο φυσιολογικός ήχος της κατάποσης

Ο επαναλαμβανόμενος ήχος κλικ στο εσωτερικό των αυτιών κατά τη διάρκεια της κατάποσης είναι το ηχητικό αποτέλεσμα της στιγμιαίας διάνοιξης της ευσταχιανής σάλπιγγας. Κάθε φορά που καταπίνουμε οι μύες της μαλακής υπερώας συσπώνται τραβώντας τα τοιχώματα της σάλπιγγας τα οποία υπό φυσιολογικές συνθήκες παραμένουν συμπιεσμένα. Ο ήχος προκαλείται από τον αποχωρισμό των κολλωδών βλεννογονικών επιφανειών της σάλπιγγας και τη ραγδαία είσοδο μιας μικρής φυσαλίδας αέρα στο μέσο ους. Η διαδικασία αυτή είναι κρίσιμη για την εξισορρόπηση της ατμοσφαιρικής πίεσης στο εσωτερικό του κεφαλιού.

Το φαινόμενο αυτό αποτελεί μια εξαιρετική απόδειξη της φυσιολογικής λειτουργίας του ακουστικού συστήματος. Η εσωτερική κοιλότητα του αυτιού απαιτεί συνεχή εξαερισμό για να αποτρέπει τη συσσώρευση υγρού και την παραμόρφωση του τυμπάνου. Ο ήχος που ακούγεται μεταδίδεται απευθείας μέσω των οστών του κρανίου στον κοχλία καθιστώντας τον αντιληπτό μόνο από το ίδιο το άτομο και όχι από τον περίγυρό του.

Η κατανόηση του ανατομικού μηχανισμού που δημιουργεί το κλικ απομακρύνει την ανησυχία για πιθανή πάθηση. Ο θόρυβος δεν προέρχεται από κάποια άρθρωση ή βλάβη αλλά αποτελεί την ηχητική υπογραφή ενός μικροσκοπικού βαλβιδικού συστήματος που προστατεύει την ακοή.

2. Ανατομική δομή της ευσταχιανής σάλπιγγας

Η ευσταχιανή σάλπιγγα είναι ένας ινομυώδης σωλήνας μήκους περίπου τριάντα πέντε χιλιοστών που συνδέει τον ρινοφάρυγγα με την τυμπανική κοιλότητα του μέσου ωτός. Το πρόσθιο τμήμα της αποτελείται από χόνδρο ενώ το οπίσθιο κοντά στο αυτί είναι οστέινο. Η αρχιτεκτονική της είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε ο χόνδρινος αυλός να παραμένει κλειστός σε κατάσταση ηρεμίας.

Η κλειστή της θέση προστατεύει το μέσο ους από τους δυνατούς ήχους της αναπνοής και της ομιλίας αποτρέποντας την απευθείας ηχητική μεταφορά από τον λαιμό στα αυτιά. Επίσης λειτουργεί ως φραγμός που εμποδίζει τις εκκρίσεις και τα βακτήρια της ρινικής κοιλότητας να ταξιδέψουν προς το αυτί.

Για να επιτελέσει τον ρόλο του εξαερισμού η σάλπιγγα πρέπει να ανοίγει διαλείπουσα. Η διάνοιξη αυτή απαιτεί την ενεργητική συμμετοχή του μυϊκού συστήματος της στοματοφαρυγγικής περιοχής το οποίο ενεργοποιείται αντανακλαστικά με κινήσεις όπως η κατάποση.

3. Μύες της υπερώας και του φάρυγγα

Η λειτουργία του συστήματος εξαρτάται απόλυτα από δύο συγκεκριμένους μύες. Ο τείνων το υπερώιο ιστίο μυς και ο ανελκτήρας του υπερώιου ιστίου. Ο πρώτος είναι ο κύριος υπεύθυνος. Οι μυϊκές του ίνες προσφύονται απευθείας στον χόνδρο της ευσταχιανής σάλπιγγας.

Όταν ο άνθρωπος καταπίνει το φαγητό ή το σάλιο του το κεντρικό νευρικό σύστημα δίνει εντολή στους μύες της υπερώας να συσπαστούν για να εμποδίσουν την τροφή να ανέβει στη ρινική κοιλότητα. Κατά τη διάρκεια αυτής της σύσπασης ο τείνων το υπερώιο ιστίο ασκεί τάση στον χόνδρο τραβώντας τον προς τα κάτω και εμπρός.

Αυτή η μηχανική έλξη αναγκάζει τα συμπιεσμένα τοιχώματα της σάλπιγγας να διαχωριστούν δημιουργώντας ένα στιγμιαίο άνοιγμα. Η συνεργασία αυτών των μυών εγγυάται ότι με κάθε φυσιολογική κατάποση το αυτί θα λαμβάνει τη δόση αέρα που χρειάζεται.

4. Ο μηχανισμός διάνοιξης της σάλπιγγας

Η διαδικασία της διάνοιξης είναι ταχύτατη. Η σύσπαση διαρκεί λιγότερο από μισό δευτερόλεπτο. Μόλις τα τοιχώματα απομακρυνθούν ένας μικροσκοπικός όγκος αέρα συνήθως λιγότερο από δύο μικρολίτρα μετακινείται από τον ρινοφάρυγγα προς την τυμπανική κοιλότητα ή αντίστροφα ανάλογα με την υφιστάμενη κλίση πίεσης.

Μόλις η κατάποση ολοκληρωθεί οι μύες χαλαρώνουν. Οι ελαστικές ιδιότητες του χόνδρου και του περιβάλλοντος συνδετικού ιστού επαναφέρουν τα τοιχώματα στην αρχική τους θέση συμπιέζοντας ξανά τον αυλό. Αυτή η βαλβιδική λειτουργία παλινδρομεί συνεχώς καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.

Η μηχανική της διάνοιξης είναι απολύτως συγχρονισμένη με τον κύκλο της αναπνοής και της κατάποσης εξασφαλίζοντας ότι η ανταλλαγή του αέρα θα πραγματοποιηθεί με ασφάλεια προστατεύοντας τη μικροχλωρίδα του μέσου ωτός.

5. Η φυσική εξήγηση του ήχου κλικ

Ο χαρακτηριστικός ήχος προκύπτει από τη ρήξη της επιφανειακής τάσης. Τα τοιχώματα της ευσταχιανής σάλπιγγας καλύπτονται από βλεννογόνο ο οποίος εκκρίνει μια παχύρρευστη βλέννα. Όταν η σάλπιγγα είναι κλειστή τα δύο υγρά τοιχώματα κολλούν μεταξύ τους με σημαντική δύναμη συνοχής.

Η σύσπαση των μυών αναγκάζει τα τοιχώματα να ξεκολλήσουν απότομα. Η ξαφνική ρήξη αυτού του υμενίου βλέννας παράγει μια ηχητική ενέργεια η οποία αντηχεί ως κλικ. Το φαινόμενο είναι πανομοιότυπο με τον ήχο που ακούγεται όταν ξεκολλάμε γρήγορα δύο βρεγμένα δάχτυλα μεταξύ τους.

Επειδή η πηγή του ήχου βρίσκεται ελάχιστα χιλιοστά μακριά από τον κοχλία το ακουστικό όργανο λαμβάνει αυτό το ηχητικό κύμα με μεγάλη ένταση αν και το περιβάλλον παραμένει εντελώς αθόρυβο. Ο ήχος αυτός αποτελεί δείκτη μιας υγιούς και λειτουργικής σάλπιγγας.

6. Ο ρόλος της βλέννας και της επιφανειακής τάσης

Η σύσταση της βλέννας είναι καθοριστική. Υπό φυσιολογικές συνθήκες περιέχει επιφανειοδραστικές ουσίες παρόμοιες με αυτές των πνευμόνων οι οποίες μειώνουν την επιφανειακή τάση ώστε η σάλπιγγα να ανοίγει χωρίς τεράστια μυϊκή προσπάθεια. Εάν η βλέννα αλλοιωθεί ο ήχος και η λειτουργία αλλάζουν.

Σε περιπτώσεις ρινικής συμφόρησης η βλέννα γίνεται παχύτερη και πιο κολλώδης. Η δύναμη συνοχής αυξάνεται δραματικά. Οι μύες δυσκολεύονται να τραβήξουν τα τοιχώματα και όταν τελικά τα καταφέρνουν ο ήχος κλικ μετατρέπεται σε έναν υγρό κολλώδη θόρυβο.

Αυτός ο διαφορετικός ήχος υποδεικνύει την έναρξη μιας ήπιας καταρροής προειδοποιώντας τον οργανισμό ότι η περιοχή έχει επηρεαστεί από περιβαλλοντικούς ερεθιστικούς παράγοντες. Η λειτουργία του βλεννογόνου σχετίζεται συχνά με πόνο στη γνάθο λόγω αντανακλαστικής τάσης.

7. Συνεχής λειτουργία και εξισορρόπηση πιέσεων

Ο μέσος άνθρωπος καταπίνει το σάλιο του περίπου εξακόσιες φορές την ημέρα κυρίως κατά τη διάρκεια της εγρήγορσης. Αυτό σημαίνει ότι ο κύκλος εξαερισμού και το συνοδό κλικ επαναλαμβάνονται αδιάκοπα ρυθμίζοντας την πίεση στο κεφάλι.

Τα κύτταρα του βλεννογόνου του μέσου ωτός απορροφούν συνεχώς οξυγόνο και άζωτο στο αίμα μειώνοντας τον όγκο του αερίου στην κοιλότητα. Εάν η σάλπιγγα δεν άνοιγε με την κατάποση η αρνητική πίεση θα ρουφούσε την τυμπανική μεμβράνη προς τα μέσα προκαλώντας πόνο.

Επομένως το επαναλαμβανόμενο κλικ αποτελεί την εγγύηση ότι η ατμοσφαιρική πίεση αντικαθιστά τα αέρια που απορροφήθηκαν διατηρώντας το τύμπανο στην ιδανική ανατομική θέση για την τέλεια λήψη των ήχων του περιβάλλοντος.

8. Πίνακας μηχανισμών της κατάποσης και ωτικής λειτουργίας

Η ανάλυση της αλληλουχίας των γεγονότων που οδηγούν στον ήχο εμφανίζεται στον ακόλουθο πίνακα.

Η παρακολούθηση του πίνακα αυτού διευκρινίζει ότι ο ήχος δεν αποτελεί παθολογία αλλά το απαραίτητο ενδιάμεσο στάδιο μιας σύνθετης αερόβιας ανταλλαγής.

9. Η κατάσταση της ανοιχτής ευσταχιανής σάλπιγγας

Σε ορισμένες σπάνιες περιπτώσεις η ευσταχιανή σάλπιγγα χάνει την ικανότητά της να κλείνει σωστά παραμένοντας συνεχώς ανοιχτή. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται χάσκουσα ευσταχιανή σάλπιγγα και αλλάζει ριζικά το ακουστικό τοπίο του ασθενούς.

Αντί για ένα παροδικό κλικ ο ασθενής ακούει τη δική του αναπνοή εξαιρετικά δυνατά. Ακούει τη φωνή του με έντονη ηχώ μέσα στο κεφάλι του ένα φαινόμενο γνωστό ως αυτοφωνία. Αυτό συμβαίνει επειδή η φωνή ταξιδεύει ανεμπόδιστα από τον λαιμό προς το αυτί μέσω του μόνιμα ανοιχτού σωλήνα.

Η απώλεια λίπους γύρω από τη σάλπιγγα λόγω απότομης απώλειας βάρους είναι η κύρια αιτία αυτής της ενοχλητικής κατάστασης. Ο ασθενής προσπαθεί συχνά να ρουφήξει τη μύτη του για να κλείσει τη σάλπιγγα με την αρνητική πίεση.

10. Σχέση με την κροταφογναθική διάρθρωση

Πολλοί ασθενείς συγχέουν τον ήχο κλικ της ευσταχιανής σάλπιγγας με τους ήχους που προέρχονται από την κροταφογναθική διάρθρωση. Η άρθρωση της γνάθου βρίσκεται ακριβώς μπροστά από τον ακουστικό πόρο καθιστώντας δύσκολο τον εντοπισμό της πηγής του ήχου.

Ωστόσο ο διαχωρισμός είναι ξεκάθαρος. Το κλικ της άρθρωσης εμφανίζεται κατά τη μάσηση ή το ευρύ άνοιγμα του στόματος και σχετίζεται με τη μετατόπιση του χόνδρινου δίσκου της γνάθου. Το κλικ της σάλπιγγας εμφανίζεται αποκλειστικά και μόνο κατά την προσπάθεια κατάποσης.

Η υπερλειτουργία των μυών της γνάθου λόγω βρουξισμού σφίξιμο των δοντιών μπορεί να επηρεάσει δευτερευόντως τους μύες της υπερώας κάνοντας το άνοιγμα της σάλπιγγας πιο θορυβώδες αλλά οι δύο μηχανισμοί παραμένουν ανατομικά διακριτοί.

11. Μυόκλονος του μέσου ωτός

Ένα ξεχωριστό φαινόμενο που παράγει ήχους στο αυτί είναι ο μυόκλονος. Στο μέσο ους υπάρχουν δύο πολύ μικροί μύες ο μυς του αναβολέα και ο τείνων το τύμπανο μυς. Σε κάποιους ανθρώπους αυτοί οι μύες μπορεί να εμφανίσουν ακούσιους σπασμούς όπως ακριβώς πεταρίζει το βλέφαρο.

Όταν αυτοί οι μύες συσπώνται ρυθμικά προκαλούν έναν ήχο που μοιάζει με φτερούγισμα ή γρήγορα συνεχόμενα κλικ. Αυτό το φαινόμενο δεν σχετίζεται απολύτως με την κατάποση. Εμφανίζεται τυχαία και είναι ανεξάρτητο από τις κινήσεις του στόματος ή του λαιμού.

Η κατάσταση αυτή εντάσσεται συχνά στο φάσμα των εμβοών αυτιών και ενώ είναι εξαιρετικά ενοχλητική δεν προκαλεί απώλεια ακοής. Το άγχος και η υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης αποτελούν τους κύριους επιβαρυντικούς παράγοντες.

12. Πότε ο ήχος απαιτεί ιατρική αξιολόγηση

Εφόσον το κλικ είναι ανώδυνο και συγχρονισμένο με την κατάποση δεν απαιτείται καμία ιατρική παρέμβαση. Εάν όμως ο ήχος αλλάξει χροιά και συνοδεύεται από αίσθημα βάρους ή πόνο υποδηλώνει την ύπαρξη συλλογής υγρού πίσω από το τύμπανο.

Η εκκριτική ωτίτιδα δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η σάλπιγγα παλεύει να ανοίξει μέσα σε κολλώδες υγρό. Η επίσκεψη στον ωτορινολαρυγγολόγο κρίνεται απαραίτητη εάν ο ήχος συνοδεύεται από μείωση της ακουστικής ικανότητας ή αίσθημα ζάλης.

Στην περίπτωση που το κλικ μετατραπεί σε συνεχή ήχο ή παλμό που συγχρονίζεται με τους χτύπους της καρδιάς η εξέταση είναι επείγουσα για τον αποκλεισμό αγγειακών παθήσεων της περιοχής του κρανίου.

13. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Είναι φυσιολογικό που ακούω κλικ κάθε φορά που καταπίνω;

Απολύτως φυσιολογικό. Είναι ο ήχος που κάνει η ευσταχιανή σάλπιγγα καθώς ανοίγει για να βάλει αέρα στο αυτί σας και να εξισορροπήσει την πίεση.

2. Γιατί άλλοι άνθρωποι δεν ακούνε αυτόν τον ήχο;

Όλοι οι άνθρωποι έχουν αυτόν τον μηχανισμό αλλά η ανατομία και η ακουστική ευαισθησία διαφέρουν. Πολλοί το συνηθίζουν και ο εγκέφαλός τους το αγνοεί.

3. Υπάρχει περίπτωση να χαλάσει η άρθρωση της γνάθου μου;

Αν ο ήχος συμβαίνει μόνο κατά την κατάποση και όχι όταν μασάτε σκληρές τροφές προέρχεται από το αυτί και όχι από την άρθρωση της γνάθου.

4. Αν προσπαθήσω να μην καταπίνω θα σταματήσει;

Η κατάποση είναι αντανακλαστική και απαραίτητη. Αν δεν καταπίνατε η πίεση στο αυτί θα έπεφτε προκαλώντας πόνο και βλάβη στο τύμπανο.

5. Γιατί όταν είμαι κρυωμένος ο ήχος αλλάζει;

Το κρυολόγημα κάνει τις εκκρίσεις πιο κολλώδεις με αποτέλεσμα η σάλπιγγα να δυσκολεύεται να ανοίξει αλλάζοντας τον ήχο σε πιο υγρό ή βαρύ.

6. Μπορεί αυτός ο ήχος να οδηγήσει σε κώφωση;

Σε καμία περίπτωση. Ο ήχος αυτός αποδεικνύει ότι το σύστημα εξαερισμού του αυτιού σας λειτουργεί σωστά προστατεύοντας την ακοή σας.

7. Πότε πρέπει να πάω σε γιατρό για αυτούς τους ήχους;

Αν ο ήχος συνοδεύεται από πόνο μείωση της ακοής ή μοιάζει με ρυθμικό χτύπο της καρδιάς καλό είναι να εξεταστείτε από ειδικό.

14. Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.