Γιατί η πλάτη μου κάνει κρακ αυτόματα όταν παίρνω βαθιά ανάσα και φτερνίζομαι;

1. Εισαγωγή Η εμβιομηχανική των σπονδυλικών ήχων

Ο ήχος κρακ στην πλάτη κατά τη βαθιά εισπνοή και το φτέρνισμα προκαλείται από την ταχεία διάταση των θωρακικών σπονδυλικών αρθρώσεων ένα φαινόμενο γνωστό στην επιστήμη της εμβιομηχανικής ως σπηλαίωση. Η αύξηση του όγκου του θώρακα δημιουργεί αρνητική πίεση στο αρθρικό υγρό που λιπαίνει τις μικρές αυτές αρθρώσεις οδηγώντας στον σχηματισμό και την άμεση ρήξη φυσαλίδων αερίου κυρίως αζώτου. Η διαδικασία αυτή είναι πανομοιότυπη με τον ήχο που ακούγεται όταν λυγίζουμε επίτηδες τα δάχτυλα των χεριών μας.

Η θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης διαθέτει εξαιρετικά περίπλοκη ανατομία καθώς κάθε σπόνδυλος αρθρώνεται τόσο με τους διπλανούς του όσο και με τις πλευρές. Αυτό το σύνθετο πλέγμα αρθρώσεων καθιστά την περιοχή εξαιρετικά ευάλωτη στις απότομες αλλαγές όγκου και πίεσης. Όταν το διάφραγμα κατεβαίνει βίαια για μια βαθιά εισπνοή τα πλευρά εκπτύσσονται αναγκάζοντας τις αρθρώσεις να διαχωριστούν στιγμιαία.

Το άκουσμα αυτού του ήχου προκαλεί συχνά έκπληξη αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις συνοδεύεται από μια αίσθηση ανακούφισης και απελευθέρωσης της τοπικής μυϊκής έντασης. Η κατανόηση του μηχανισμού της σπηλαίωσης αφαιρεί την ανησυχία για ενδεχόμενο τραυματισμό των οστών.

2. Ανατομία των θωρακικών σπονδύλων και των πλευρών

Η θωρακική σπονδυλική στήλη αποτελείται από δώδεκα σπονδύλους οι οποίοι σχηματίζουν ένα προστατευτικό κλουβί γύρω από την καρδιά και τους πνεύμονες μαζί με τα πλευρά. Η κατασκευή αυτή είναι εγγενώς πιο άκαμπτη από τον αυχένα ή τη μέση σχεδιασμένη για να προσφέρει σταθερότητα.

Στο πίσω μέρος κάθε σπονδύλου υπάρχουν δύο μικρές διαρθρώσεις που ονομάζονται ζυγοαποφυσιακές αρθρώσεις. Επιπλέον οι θωρακικοί σπόνδυλοι διαθέτουν τις πλευροσπονδυλικές αρθρώσεις τα σημεία δηλαδή όπου τα πλευρά ενώνονται με τη σπονδυλική στήλη. Κάθε μία από αυτές τις μικροσκοπικές αρθρώσεις περιβάλλεται από μια κάψα γεμάτη με αρθρικό υγρό.

Λόγω του μεγάλου αριθμού αυτών των αρθρώσεων η θωρακική περιοχή είναι γεμάτη με αρθρικές κάψες που βρίσκονται σε συνεχή ελαφριά συμπίεση. Η πολυπλοκότητα αυτή εξηγεί γιατί το άνω μέρος της πλάτης αποτελεί την κατεξοχήν περιοχή παραγωγής τέτοιων ήχων.

3. Η εμβιομηχανική της βαθιάς εισπνοής

Η φυσιολογική αναπνοή απαιτεί την επέκταση του θωρακικού κλωβού. Για να γεμίσουν οι πνεύμονες με αέρα οι μεσοπλεύριοι μύες συσπώνται ανασηκώνοντας τα πλευρά προς τα πάνω και προς τα έξω όπως η λαβή ενός κουβά. Αυτή η κίνηση εφαρμόζει άμεση μηχανική έλξη στις πλευροσπονδυλικές αρθρώσεις.

Όταν παίρνουμε μια εξαιρετικά βαθιά εισπνοή προετοιμαζόμενοι για ένα φτέρνισμα οι πνεύμονες διογκώνονται στο μέγιστο της χωρητικότητάς τους. Οι αρθρώσεις της πλάτης αναγκάζονται να ακολουθήσουν αυτή την ακραία έκπτυξη διαχωρίζοντας ελαφρώς τις αρθρικές επιφάνειες μεταξύ τους.

Η απότομη αυτή διάταση προκαλεί μείωση της πίεσης στο εσωτερικό της αρθρικής κάψας. Η κίνηση δεν είναι αποτέλεσμα ολίσθησης αλλά καθαρής απομάκρυνσης των οστών δημιουργώντας τις συνθήκες για τη φυσική απελευθέρωση αερίων.

4. Η εκρηκτική δύναμη του φτερνίσματος

Το φτέρνισμα είναι ένα βίαιο αναπνευστικό γεγονός. Η προετοιμασία περιλαμβάνει μια μέγιστη εισπνοή και στη συνέχεια μια ακαριαία και εξαιρετικά ισχυρή σύσπαση των κοιλιακών και θωρακικών μυών. Η μετάβαση από τη μέγιστη έκπτυξη στη μέγιστη συμπίεση συμβαίνει σε κλάσματα του δευτερολέπτου.

Αυτή η δυναμική εναλλαγή αλλάζει βίαια τη γωνία των σπονδύλων. Η σπονδυλική στήλη μεταβαίνει από μια ελαφριά υπερέκταση σε μια απότομη κάμψη. Οι αρθρικές επιφάνειες που μόλις είχαν διαχωριστεί συμπιέζονται ξανά ενώ οι παρακείμενες αρθρώσεις υφίστανται νέες τάσεις διαχωρισμού.

Η σφοδρότητα αυτής της μηχανικής δόνησης λειτουργεί ως καταλύτης. Επιβάλλει στις αρθρώσεις που βρίσκονταν στα όρια της τάσης να διαχωριστούν παράγοντας τον διαπεραστικό ήχο κρακ ο οποίος αντηχεί μέσα από τον αέρα των πνευμόνων.

5. Το φαινόμενο της σπηλαίωσης

Ο όρος σπηλαίωση περιγράφει τον μηχανισμό σχηματισμού κοιλοτήτων μέσα σε ένα υγρό όταν η πίεση πέφτει ραγδαία. Το αρθρικό υγρό περιέχει διαλυμένα αέρια όπως άζωτο οξυγόνο και διοξείδιο του άνθρακα τα οποία διατηρούνται σε υγρή μορφή λόγω της πίεσης της άρθρωσης.

Όταν η εισπνοή ή το φτέρνισμα τραβάει την άρθρωση και την ανοίγει ο όγκος της αρθρικής κάψας αυξάνεται. Επειδή το υγρό δεν μπορεί να αυξήσει τον όγκο του η πίεση πέφτει απότομα. Η πτώση της πίεσης επιτρέπει στα διαλυμένα αέρια να βγουν από το διάλυμα και να σχηματίσουν μια μικρή φυσαλίδα.

Ο σχηματισμός και η σχεδόν ακαριαία κατάρρευση αυτής της φυσαλίδας παράγει ένα ακουστικό κύμα. Ο χαρακτηριστικός ήχος δεν υποδηλώνει τριβή οστών αλλά τη βιοφυσική αυτή αντίδραση της εξάτμισης και συμπύκνωσης των αερίων.

6. Η απελευθέρωση αερίων από το αρθρικό υγρό

Η φυσαλίδα που δημιουργείται κατά τη σπηλαίωση αποτελείται κυρίως από άζωτο το οποίο είναι το πιο άφθονο αέριο στο σώμα. Μετά τον ήχο το αέριο παραμένει ελεύθερο μέσα στην άρθρωση για περίπου είκοσι λεπτά πριν διαλυθεί ξανά στο αρθρικό υγρό.

Αυτός είναι ο λόγος που δεν μπορούμε να κάνουμε συνεχώς κρακ στην ίδια ακριβώς άρθρωση της πλάτης. Η άρθρωση χρειάζεται χρόνο για να επαναρροφήσει το αέριο και να επαναφέρει τις πιέσεις στα φυσιολογικά τους επίπεδα προκειμένου να επαναληφθεί το φαινόμενο της σπηλαίωσης.

Η απελευθέρωση του αερίου αυξάνει ελαφρώς τον όγκο της άρθρωσης παρέχοντας μια προσωρινή αύξηση στο εύρος κίνησης και μια αίσθηση χαλάρωσης γεγονός που εξηγεί γιατί η κίνηση αυτή είναι συχνά τόσο ευχάριστη.

7. Ο ρόλος της μυϊκής έντασης και της δυσκαμψίας

Η εμφάνιση του ήχου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την υποκείμενη κατάσταση των μυών της πλάτης. Άτομα που κάνουν καθιστική εργασία αναπτύσσουν συχνά χρόνια μυϊκή ένταση στον θώρακα και τους ώμους. Οι σφιγμένοι μύες κρατούν τις σπονδυλικές αρθρώσεις σε συνεχή συμπίεση.

Η συμπίεση αυτή δημιουργεί τις ιδανικές συνθήκες για σπηλαίωση. Όταν το άτομο πάρει επιτέλους μια βαθιά εισπνοή η μηχανική δύναμη των πνευμόνων υπερνικά τη μυϊκή αντίσταση. Οι αρθρώσεις που ήταν κολλημένες αναγκάζονται να ανοίξουν ταυτόχρονα προκαλώντας μια σειρά από διαδοχικά κρακ.

Η απουσία τακτικής διάτασης και άσκησης ευνοεί αυτή τη συσσώρευση πίεσης καθιστώντας την πλάτη πιο επιρρεπή σε αυθόρμητους ήχους κατά τις καθημερινές αναπνευστικές λειτουργίες.

8. Πίνακας φάσεων σπονδυλικής απελευθέρωσης

Η διαδικασία της σπηλαίωσης χωρίζεται σε διακριτά στάδια τα οποία παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα.

Η παρατήρηση της διαδικασίας επιβεβαιώνει ότι ο ήχος προέρχεται από μια ασφαλή αλλαγή φάσης των υγρών και όχι από καταστροφή ιστών.

9. Είναι επικίνδυνη η αυτόματη ανάταξη των αρθρώσεων

Η αυτόματη παραγωγή του ήχου κρακ κατά το φτέρνισμα ή την αναπνοή δεν εγκυμονεί απολύτως κανέναν κίνδυνο εφόσον δεν συνοδεύεται από πόνο. Πρόκειται για έναν φυσικό μηχανισμό ανακούφισης της πίεσης των αρθρώσεων που συμβαίνει χωρίς τη συνειδητή μας πρόθεση.

Σε αντίθεση με τη βίαιη και σκόπιμη παραβίαση των αρθρώσεων η αυτόματη ανάταξη συμβαίνει ακριβώς εντός των φυσιολογικών ορίων ελαστικότητας του σώματος. Ο θώρακας εκπτύσσεται όσο του επιτρέπει η ανατομία του και η σπηλαίωση λειτουργεί απλώς ως παράγωγο αυτής της κίνησης.

Η μακροχρόνια εμφάνιση αυτών των ήχων δεν προκαλεί αρθρίτιδα ούτε φθείρει τους χόνδρους διαψεύδοντας έναν από τους πιο διαδεδομένους ιατρικούς μύθους της σύγχρονης εποχής.

10. Διαχωρισμός από παθολογικούς ήχους τριβής

Ενώ ο ήχος της σπηλαίωσης είναι καθαρός και στιγμιαίος υπάρχουν άλλοι ήχοι που υποδηλώνουν παθολογία. Εάν ο ασθενής ακούει έναν συνεχή ήχο που μοιάζει με τρίψιμο γυαλόχαρτου ή τρίξιμο κάθε φορά που αναπνέει πρόκειται για κριγμό.

Ο κριγμός προκαλείται από την τριβή εκφυλισμένων αρθρικών επιφανειών από τις οποίες απουσιάζει ο προστατευτικός χόνδρος λόγω οστεοαρθρίτιδας. Επίσης φλεγμονές στους τένοντες και τους συνδέσμους μπορεί να προκαλέσουν έναν ήχο που θυμίζει σπάσιμο κλαδιού κατά την κίνηση.

Ο καθοριστικός παράγοντας διάκρισης είναι ο πόνος. Η φυσιολογική σπηλαίωση προσφέρει ανακούφιση ενώ ο παθολογικός κριγμός συνοδεύεται συνήθως από εντοπισμένο άλγος και δυσκαμψία επιβάλλοντας ορθοπεδική αξιολόγηση.

11. Η σημασία της στήριξης των κοιλιακών μυών

Το φτέρνισμα μεταφέρει τεράστια μηχανικά φορτία όχι μόνο στον θώρακα αλλά και στην οσφυϊκή μοίρα. Η σταθερότητα της σπονδυλικής στήλης εξαρτάται άμεσα από τον τόνο των κοιλιακών μυών και του πυελικού εδάφους.

Εάν ο πυρήνας του σώματος είναι αδύναμος η δύναμη του φτερνίσματος απορροφάται εξ ολοκλήρου από τους συνδέσμους και τις αρθρώσεις της πλάτης μεγιστοποιώντας την πιθανότητα απότομης σπηλαίωσης ή ακόμη και μικροτραυματισμού.

Η ενδυνάμωση αυτών των μυών λειτουργεί ως φυσικός κορσές απορροφώντας τους κραδασμούς και περιορίζοντας την υπερβολική και απότομη κάμψη της σπονδυλικής στήλης κατά την εκρηκτική φάση της εκπνοής.

12. Τρόποι προστασίας της σπονδυλικής στήλης

Η εμφάνιση του ήχου αν και αθώα αποτελεί δείκτη έλλειψης ευλυγισίας. Η βελτίωση της στάσης του σώματος και η τακτική εκτέλεση διατάσεων του θώρακα διατηρούν τις αρθρώσεις κινητικές εμποδίζοντας τη συσσώρευση αερίων και τάσης.

Κατά την προετοιμασία για ένα δυνατό φτέρνισμα η υιοθέτηση μιας ελαφρώς όρθιας στάσης με το βλέμμα ευθεία και την ελαφριά σύσπαση των κοιλιακών μειώνει τη μηχανική καταπόνηση των σπονδύλων και κατανέμει ομαλά την πίεση σε ολόκληρο τον κορμό.

Η διατήρηση της σωστής ενυδάτωσης διασφαλίζει την παραγωγή επαρκούς και ποιοτικού αρθρικού υγρού επιτρέποντας στις ζυγοαποφυσιακές αρθρώσεις να γλιστρούν αθόρυβα κατά τη διάρκεια της αναπνοής.

13. Συχνές Ερωτήσεις FAQ

1. Ερώτηση: Είναι κακό που η πλάτη μου κάνει κρακ κάθε φορά που παίρνω βαθιά ανάσα;

Απάντηση: Όχι δεν είναι κακό. Πρόκειται για μια φυσιολογική απελευθέρωση αερίων από τις αρθρώσεις της πλάτης σας καθώς τα πλευρά σας ανοίγουν για να γεμίσουν οι πνεύμονες με αέρα.

2. Ερώτηση: Γιατί το κρακ ακούγεται τόσο δυνατά όταν φτερνίζομαι;

Απάντηση: Το φτέρνισμα προκαλεί μια εξαιρετικά βίαιη και γρήγορη κίνηση του θώρακα αναγκάζοντας τις αρθρώσεις να ανοίξουν ακαριαία και δημιουργώντας έναν πιο εκρηκτικό ήχο.

3. Ερώτηση: Σημαίνει αυτός ο ήχος ότι τρίβονται τα κόκκαλά μου μεταξύ τους;

Απάντηση: Απολύτως όχι. Ο ήχος δεν προέρχεται από τα οστά αλλά από τον σχηματισμό και το σκάσιμο μικροσκοπικών φυσαλίδων αερίου μέσα στο υγρό που λιπαίνει τις αρθρώσεις.

4. Ερώτηση: Μπορεί αυτό το κρακ να μου προκαλέσει αρθρίτιδα στο μέλλον;

Απάντηση: Η επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι η σπηλαίωση των αρθρώσεων δεν προκαλεί φθορά στους χόνδρους ούτε οδηγεί στην ανάπτυξη οστεοαρθρίτιδας.

5. Ερώτηση: Γιατί νιώθω ανακούφιση αμέσως μετά τον ήχο;

Απάντηση: Η απελευθέρωση του αερίου μειώνει την πίεση στο εσωτερικό της άρθρωσης και χαλαρώνει τους γύρω μύες επιτρέποντας μεγαλύτερο εύρος κίνησης.

6. Ερώτηση: Μπορώ να κάνω επίτηδες την πλάτη μου να κάνει κρακ;

Απάντηση: Ενώ συμβαίνει φυσιολογικά η σκόπιμη και βίαιη συστροφή της πλάτης για να παραχθεί ο ήχος μπορεί να τραυματίσει τους συνδέσμους και πρέπει να αποφεύγεται.

7. Ερώτηση: Πότε πρέπει να ανησυχήσω για αυτόν τον ήχο;

Απάντηση: Εάν ο ήχος συνοδεύεται από οξύ πόνο κάψιμο ή μούδιασμα που κατεβαίνει στα χέρια ή τα πόδια πρέπει να συμβουλευτείτε άμεσα έναν ορθοπεδικό ιατρό.

14. Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.