1. Εισαγωγή: Το θερμορυθμιστικό “παράδοξο” του πυρετού
Η αίσθηση ότι “παγώνετε μέχρι το κόκαλο”, με έντονο ρίγος (τρέμουλο) και καταγάλανη όψη (αγγειοσυστολή) ενώ το θερμόμετρο καταγράφει υψηλό πυρετό (π.χ. 39°C), αποτελεί ένα από τα πιο κλασικά –αλλά παρεξηγημένα– φαινόμενα της ιατρικής παθοφυσιολογίας. Αυτή η κατάσταση είναι το άμεσο αποτέλεσμα μιας βιοχημικής “παραβίασης” του κέντρου ελέγχου θερμοκρασίας του εγκεφάλου, του υποθαλάμου. Όταν το ανοσοποιητικό σύστημα ανιχνεύσει μια λοίμωξη (ιό ή βακτήριο), απελευθερώνει ουσίες γνωστές ως κυτοκίνες και προσταγλανδίνες, οι οποίες επαναπροσδιορίζουν το θερμοστατικό «set-point» (σημείο ρύθμισης) του εγκεφάλου σε υψηλότερα επίπεδα.
Για παράδειγμα, ενώ η φυσιολογική σας θερμοκρασία είναι γύρω στους 36.6°C, ο ιός “πείθει” τον εγκέφαλο ότι η νέα φυσιολογική θερμοκρασία πρέπει να είναι οι 39°C. Από εκείνη τη στιγμή, το σώμα σας, όντας στους 37°C, θεωρείται από τον εγκέφαλό σας ως “επικίνδυνα υποθερμικό”.
Ο εγκέφαλος σημαίνει συναγερμό για να ζεστάνει το σώμα γρήγορα και να φτάσει αυτόν τον νέο, υψηλό στόχο (set-point). Γι’ αυτό κλείνει τα αγγεία του δέρματος (νιώθετε παγωμένοι και χλωμοί) και ενεργοποιεί τους μυς (το τρέμουλο/ρίγος παράγει τεράστιες ποσότητες θερμότητας).
Επομένως, το ρίγος δεν είναι σημάδι ότι το δωμάτιο είναι κρύο ή ότι “κρυώσατε”. Είναι ο βίαιος, ενεργοβόρος μηχανισμός του σώματος για να *δημιουργήσει* τον πυρετό. Μόλις το σώμα αγγίξει τους 39°C (τον νέο στόχο), το ρίγος σταματά και εσείς αρχίζετε να αισθάνεστε τη ζέστη (“καίγεστε”).
2. Ο ρόλος του Υποθαλάμου (Ο “Θερμοστάτης” του σώματος)
Ο υποθάλαμος είναι μια μικροσκοπική δομή στη βάση του εγκεφάλου που λειτουργεί ως το κέντρο ελέγχου εκατοντάδων αυτόνομων λειτουργιών, με κυριότερη τη θερμορύθμιση. Διατηρεί τη θερμοκρασία του σώματος σε ένα πολύ στενό εύρος (36.5-37.2°C), το οποίο είναι ιδανικό για τις ενζυματικές λειτουργίες.
Ο υποθάλαμος λαμβάνει συνεχώς δεδομένα από θερμοϋποδοχείς (στο δέρμα, τον νωτιαίο μυελό και τα σπλάχνα). Όταν όλα λειτουργούν ομαλά, αν ζεσταθείτε (π.χ. στον ήλιο), ανοίγει τα αγγεία και ιδρώνετε. Αν κρυώσετε (π.χ. στο χιόνι), κλείνει τα αγγεία και σας βάζει να τρέμετε.
Κατά τη διάρκεια μιας λοίμωξης, αυτός ο θερμοστάτης δέχεται “χάκινγκ”. Η αλλαγή του σημείου ρύθμισης (set-point elevation) σημαίνει ότι ο εγκέφαλος αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού.
Εάν ο υποθάλαμος αποφασίσει ότι πρέπει να φτάσετε τους 39 βαθμούς για να σκοτώσει τον ιό, τότε το σώμα σας (που εκείνη τη στιγμή είναι 37°C) βιώνει ένα έλλειμμα 2 βαθμών (thermal deficit). Αυτό το έλλειμμα ερμηνεύεται συνειδητά (από τον φλοιό) ως “παγώνω”.
3. Πυρετογόνα, Κυτοκίνες και Προσταγλανδίνη Ε2 (PGE2)
Η διαδικασία της ανόδου της θερμοκρασίας είναι μια αυστηρά ρυθμισμένη βιοχημική αλυσίδα. Όταν ένας παθογόνος μικροοργανισμός (βακτήριο/ιός) εισβάλει στο σώμα, διαθέτει στην επιφάνειά του ουσίες που ονομάζονται εξωγενή πυρετογόνα (π.χ. λιποπολυσακχαρίτες).
Τα λευκά αιμοσφαίρια (μακροφάγα) του ανοσοποιητικού μας εντοπίζουν αυτούς τους εισβολείς. Ως αντίδραση, απελευθερώνουν στο αίμα ενδογενή πυρετογόνα, τα οποία είναι φλεγμονώδεις κυτοκίνες (Ιντερλευκίνη-1β, Ιντερλευκίνη-6, και ο Παράγοντας Νέκρωσης Όγκων – TNF-α).
Αυτές οι κυτοκίνες ταξιδεύουν μέσω του αίματος στον εγκέφαλο. Εκεί (στην περιοχή OVLT του υποθαλάμου), ενεργοποιούν ένα ένζυμο (Κυκλοοξυγενάση-2, COX-2), το οποίο παράγει μια ορμόνη-κλειδί: την Προσταγλανδίνη Ε2 (PGE2).
Η PGE2 είναι το μόριο που “γυρίζει τον διακόπτη” του θερμοστάτη προς τα πάνω. (Αυτός είναι και ο λόγος που φάρμακα όπως η ιβουπροφαίνη και η παρακεταμόλη ρίχνουν τον πυρετό: μπλοκάρουν το ένζυμο COX-2, σταματώντας την παραγωγή της PGE2).
4. Αγγειοσυστολή (Γιατί τα χέρια και τα πόδια παγώνουν)
Μόλις ο υποθάλαμος ανεβάσει τον στόχο (π.χ. στους 39°C), πρέπει να βρει τρόπο να αυξήσει τη θερμοκρασία του σώματος. Το πρώτο βήμα (και το πιο “φθηνό” ενεργειακά) είναι να αποτρέψει την απώλεια θερμότητας.
Ο εγκέφαλος στέλνει σήμα (μέσω του συμπαθητικού νευρικού συστήματος) στους λείους μυς των αιμοφόρων αγγείων του δέρματος να συσπαστούν βίαια (περιφερική αγγειοσυστολή).
Το ζεστό αίμα εγκαταλείπει το δέρμα, τα χέρια, τα πόδια και το πρόσωπο, και υποχωρεί βαθιά μέσα στον πυρήνα του σώματος (σπλάχνα).
Γι’ αυτό το δέρμα σας γίνεται ωχρό (ή και ελαφρώς γκριζωπό/μπλε, φαινόμενο γνωστό ως ακροκυάνωση) και είναι κυριολεκτικά “παγωμένο” στην αφή. Αν κάποιος σας αγγίξει στο χέρι, θα νομίζει ότι δεν έχετε πυρετό, ενώ η κεντρική σας θερμοκρασία (στον κορμό) “βράζει”.
5. Το Ρίγος: Η μηχανή παραγωγής θερμότητας
Εάν η αγγειοσυστολή δεν αρκεί για να φτάσετε τους 39°C αρκετά γρήγορα (κάτι που ισχύει στις οξείες λοιμώξεις, όπως η γρίπη ή η μικροβιαιμία), ο υποθάλαμος καταφεύγει στο δεύτερο, πιο δραστικό μέτρο: τη θερμογένεση μέσω ρίγους (shivering thermogenesis).
Ο εγκέφαλος στέλνει ρυθμικά ηλεκτρικά σήματα στους σκελετικούς σας μύες (ανάμεσα στις 10-20 συσπάσεις ανά δευτερόλεπτο). Αυτές οι ασυντόνιστες, ακούσιες μικρο-συσπάσεις είναι το ρίγος ή το “τρέμουλο”.
Οι μύες δεν παράγουν καμία χρήσιμη κίνηση, αλλά κατά τη διάρκεια της σύσπασης καίνε τεράστιες ποσότητες γλυκόζης. Αυτή η τριβή και ο μεταβολισμός απελευθερώνουν τεράστια ποσά θερμότητας (έως και 5 φορές πάνω από τον φυσιολογικό ρυθμό του σώματος).
Αυτή η διαδικασία είναι εξαιρετικά βίαιη και εξουθενωτική (καίει όλη την ενέργεια του οργανισμού). Γι’ αυτό οι άνθρωποι με ρίγος νιώθουν πονοκέφαλο τάσης (από το σφίξιμο του αυχένα), πόνο στα κόκαλα και ακραία μυϊκή κατάρρευση.
6. Το στάδιο του “Ψήνομαι” (Η οροφή του πυρετού)
Το ρίγος και το αίσθημα του κρύου δεν κρατούν για πάντα. Διαρκούν ακριβώς όσο χρειάζεται το σώμα για να ανέβει η κεντρική θερμοκρασία και να “πιάσει” τον στόχο που έχει θέσει η Προσταγλανδίνη (PGE2).
Όταν το θερμόμετρο αγγίξει τους 39°C, το σώμα έχει φτάσει στη νέα του ισορροπία. Ο υποθάλαμος σταματά να στέλνει σήματα “υποθερμίας”.
Σε αυτή τη φάση (που λέγεται “φάση οροφής” ή plateau), το ρίγος σταματά μαχαίρι. Το δέρμα σας δεν είναι πλέον ωχρό, αλλά αρχίζει να κοκκινίζει. Τώρα το άτομο αντιλαμβάνεται την πραγματική του θερμοκρασία. Νιώθει ότι “καίγεται”, έχει δίψα, και το κρεβάτι του φαίνεται αφόρητα ζεστό.
Η εναλλαγή αυτή (από τα ρίγη στην κάψα) είναι απολύτως φυσιολογική και δείχνει ότι ο πυρετικός κύκλος πέρασε από τη φάση της παραγωγής, στη φάση της συντήρησης.
7. Το στάδιο της πτώσης (Ιδρώτας και Εφίδρωση)
Τι συμβαίνει όταν παίρνετε ένα αντιπυρετικό (π.χ. παρακεταμόλη) ή όταν το ανοσοποιητικό σύστημα νικήσει τη λοίμωξη; Τα επίπεδα της PGE2 στον εγκέφαλο μειώνονται δραματικά.
Ο υποθάλαμος “ξυπνάει” και συνειδητοποιεί το λάθος του: “Γιατί έχουμε 39°C; Ο στόχος είναι 36.6°C!”. Αυτή η απότομη αλλαγή του θερμοστάτη προς τα κάτω δημιουργεί ένα νέο έλλειμμα, αλλά αντίστροφα.
Το σώμα στους 39°C θεωρείται τώρα “επικίνδυνα υπερθερμικό”. Πρέπει να διώξει θερμότητα το συντομότερο δυνατό (φάση αποκλιμάκωσης ή crisis).
Ο εγκέφαλος ανοίγει διάπλατα τα αγγεία (αγγειοδιαστολή) – γι’ αυτό το δέρμα κατακόκκινο – και ξεκινά маζική εφίδρωση (εφίδρωση, κρύος ιδρώτας). Το άτομο πετάει τις κουβέρτες και νιώθει το σώμα του μούσκεμα, καθώς η εξάτμιση του ιδρώτα ρίχνει την κεντρική θερμοκρασία πίσω στο φυσιολογικό.
8. Η βιολογική αξία του πυρετού (Γιατί το σώμα μπαίνει στον κόπο;)
Η εξέλιξη διατήρησε τον μηχανισμό του πυρετού για πάνω από 600 εκατομμύρια χρόνια στα σπονδυλωτά, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν είναι ένα “λάθος”, αλλά ένα κρίσιμο όπλο επιβίωσης.
Οι περισσότεροι ιοί (όπως ο ρινοϊός ή ο SARS-CoV-2) και τα βακτήρια έχουν εξελιχθεί να αναπαράγονται (να πολλαπλασιάζονται) βέλτιστα στους 37°C. Όταν το σώμα ανεβάζει τη θερμοκρασία στους 39°C, το περιβάλλον γίνεται “τοξικό” (εχθρικό) για τα παθογόνα, αναστέλλοντας τον πολλαπλασιασμό τους.
Ταυτόχρονα, οι υψηλές θερμοκρασίες υπερ-ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό μας σύστημα. Η θερμότητα επιταχύνει την κινητικότητα των λευκοκυττάρων (μακροφάγων και Τ-λεμφοκυττάρων), βοηθώντας τα να φτάσουν στο σημείο της λοίμωξης πιο γρήγορα και να «φάνε» (φαγοκυττάρωση) τα βακτήρια.
Επιπλέον, ο πυρετός μειώνει τα επίπεδα του σιδήρου και του ψευδαργύρου στο αίμα, στερόντας από τα βακτήρια τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά (nutritional immunity). Το “κρύο” και το “ρίγος” είναι το εισιτήριο για αυτή την ανοσολογική ενίσχυση.
9. Κίνδυνοι σε Ακραίες Θερμοκρασίες και Σπασμοί (Παιδιά)
Παρά το γεγονός ότι ο πυρετός είναι χρήσιμος, η απότομη αύξησή του (κατά τη φάση του ακραίου ρίγους) εγκυμονεί κινδύνους, ιδιαίτερα σε συγκεκριμένους πληθυσμούς.
Στα βρέφη και τα μικρά παιδιά (κάτω των 5 ετών), το κεντρικό νευρικό σύστημα δεν είναι ακόμη πλήρως ώριμο. Μια ραγδαία αύξηση της θερμοκρασίας (όταν το παιδί είναι παγωμένο, τρέμει και ξαφνικά “καίγεται”) μπορεί να πυροδοτήσει ηλεκτρικό βραχυκύκλωμα στον εγκέφαλο.
Αυτό ονομάζεται «πυρετικός σπασμός» (febrile seizure). Το παιδί χάνει τις αισθήσεις του και κάνει σπασμούς για λίγα λεπτά. Παρότι είναι τρομακτικό (μοιάζει με επιληψία), οι απλοί πυρετικοί σπασμοί θεωρούνται καλοήθεις και δεν προκαλούν εγκεφαλική βλάβη.
Στους ενήλικες (ειδικά τους ηλικιωμένους ή όσους πάσχουν από καρδιακή ανεπάρκεια), το ρίγος αποτελεί τεράστια επιβάρυνση. Ο καρδιακός ρυθμός μπορεί να φτάσει τους 130 παλμούς ανά λεπτό και η ανάγκη για οξυγόνο τριπλασιάζεται, πράγμα που μπορεί να προκαλέσει καρδιακή ισχαιμία (έμφραγμα) αν η καρδιά είναι αδύναμη.
10. Το “παράδοξο” λάθος: Το υπερβολικό σκέπασμα με κουβέρτες
Το μεγαλύτερο και ίσως το πιο επικίνδυνο λάθος που κάνουν οι άνθρωποι όταν έχουν ρίγος (και νιώθουν να παγώνουν), είναι να τυλίγονται κάτω από 5 στρώσεις από χοντρές, μάλλινες κουβέρτες.
Το αίσθημα του κρύου είναι μια *ψευδαίσθηση* του εγκεφάλου, δεν είναι πραγματική υποθερμία. Αν σκεπαστείτε υπερβολικά, δημιουργείτε έναν τεχνητό φούρνο (θερμοκοιτίδα) γύρω από το σώμα σας.
Αυτό εγκλωβίζει την τεράστια θερμότητα που παράγουν οι μύες σας (από το ρίγος), μη επιτρέποντας στο σώμα να αποβάλει μέρος της. Αποτέλεσμα; Η κεντρική θερμοκρασία “ξεφεύγει” από τον έλεγχο και μπορεί να περάσει από τον “ωφέλιμο” πυρετό των 39°C στην επικίνδυνη υπερπυρεξία (π.χ. 41°C).
Στους 41°C και άνω, οι πρωτεΐνες των κυττάρων αρχίζουν να αλλοιώνονται (μετουσίωση) και υπάρχει κίνδυνος εγκεφαλικού οιδήματος και πολυοργανικής ανεπάρκειας. Γι’ αυτό οι ιατροί συνιστούν, παρά το ρίγος, ελαφρύ ντύσιμο, ώστε η διαδικασία του πυρετού να παραμένει εντός ελέγχου.
11. Διαφορική Διάγνωση: Πότε το ρίγος υποκρύπτει κάτι σοβαρό;
Δεν συνοδεύονται όλοι οι πυρετοί από ακραίο, “δόντι με δόντι” ρίγος. Όταν το ρίγος είναι βίαιο (rigor) και συνταρακτικό, ο ιατρός υποπτεύεται συγκεκριμένες παθολογίες.
| Χαρακτηριστικά του Ρίγους | Πιθανό Αίτιο (Λοίμωξη) |
|---|---|
| Ελαφρύ τρέμουλο, μυϊκός πόνος, καταρροή, ξηρός βήχας | Κοινή Ιογενής Λοίμωξη (π.χ. Γρίπη, SARS-CoV-2). |
| Βίαιο, συγκλονιστικό ρίγος, δόντια που χτυπούν, υψηλός πυρετός ξαφνικά | Μικροβιαιμία (Βακτήρια στο αίμα) ή Σηψαιμία. Χρήζει νοσοκομείου. |
| Ρίγος με πόνο στη μέση / πλευρά, θολά ούρα (τσούξιμο) | Πυελονεφρίτιδα (Σοβαρή λοίμωξη νεφρού). |
| Ρίγος (με τη μορφή κυμάτων), ιδρώτας, σε άτομο που ταξίδεψε | Ελονοσία (Κλασικό σύμπτωμα κυκλικού πυρετού). |
Η εμφάνιση βίαιου ρίγους (shaking chills / rigors) συχνά συνοδεύει βακτηριακές λοιμώξεις (π.χ. πνευμονία) και απαιτεί άμεση αξιολόγηση και συνταγογράφηση αντιβιοτικών.
12. Ενδείξεις Κινδύνου (Red Flags)
Αν και ο πυρετός είναι θεραπευτικός, υπάρχουν σημάδια κινδύνου που (όταν συνοδεύουν το ρίγος) αποτελούν ιατρικό επείγον (Medical Emergency).
Αν το ρίγος συνοδεύεται από εμφάνιση εξανθήματος στο δέρμα (μικρά, κόκκινα ή μωβ σημαδάκια σαν τσιμπήματα που *δεν* ασπρίζουν αν τα πιέσετε με ένα γυάλινο ποτήρι), αυτό είναι σύμπτωμα Μηνιγγιτιδοκοκκικής Σηψαιμίας. Ο θάνατος μπορεί να επέλθει σε λίγες ώρες.
Αν υπάρχει ακραία δυσκαμψία αυχένα (αδυναμία να ακουμπήσετε το πιγούνι στο στήθος), φωτοφοβία και σύγχυση ή λήθαργος (το άτομο δεν ξυπνάει εύκολα), υπάρχει ισχυρή υποψία Μηνιγγίτιδας.
Εάν ο πυρετός παραμένει πάνω από 39.5°C για πάνω από 3 ημέρες παρά τη χρήση αντιπυρετικών, ή αν συνοδεύεται από αδυναμία αναπνοής (αναπνοή >25 φορές το λεπτό) και μπλε χείλη (κυάνωση), ο πνεύμονας αδυνατεί να προσφέρει οξυγόνο (Οξεία Πνευμονία ή Σύνδρομο ARDS).
13. Σωστή Διαχείριση (Τι να κάνετε όταν παγώνετε)
Ο στόχος της αντιμετώπισης δεν είναι η καταστολή του πυρετού πάση θυσία, αλλά η ανακούφιση του εξαντλητικού ρίγους και η αποφυγή της αφυδάτωσης.
– Ενυδάτωση (Το πιο κρίσιμο): Ο πυρετός εξατμίζει το νερό (άδηλη αναπνοή). Η αφυδάτωση δυσκολεύει το αίμα να κυκλοφορήσει και “παγιδεύει” τη ζέστη. Πίνετε ζεστά υγρά (τσάι, χαμομήλι).
– Αντιπυρετικά με Σύνεση: Εάν το ρίγος σας εξαντλεί (μυϊκοί πόνοι, πονοκέφαλος), πάρτε παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη. (Θυμηθείτε: Η λήψη φαρμάκου θα ρίξει τον θερμοστάτη, οπότε σε 45 λεπτά θα αρχίσετε να ιδρώνετε καταρρακτωδώς).
– Ντύσιμο “Κρεμμύδι”: Μην φοράτε ένα βαρύ πουλόβερ. Φορέστε λεπτές στρώσεις από βαμβακερά ρούχα και σκεπαστείτε με μια ελαφριά κουβέρτα. Έτσι, όταν το ρίγος σταματήσει και αρχίσετε να “καίγεστε”, μπορείτε εύκολα να αφαιρέσετε μια στρώση για να αεριστεί το δέρμα.
– Όχι κρύα μπάνια: Το λούσιμο με παγωμένο νερό για να πέσει ο πυρετός (μια παλιά, λανθασμένη πρακτική) κάνει τον υποθάλαμο να νομίζει ότι το σώμα κρυώνει ακόμη περισσότερο. Η αντίδραση θα είναι ένας ακόμη πιο βίαιος κύκλος ρίγους που θα εκτοξεύσει τον πυρετό (rebound hyperthermia). Τα “χλιαρά” (sponging) μπάνια είναι η μόνη ασφαλής μέθοδος.
14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Είναι καλό ή κακό που έχω ρίγος;
Είναι μια φυσιολογική αντίδραση, ένδειξη ότι το ανοσοποιητικό σας δουλεύει και “χτίζει” τον πυρετό. Δεν είναι κακό από μόνο του, αλλά είναι εξαντλητικό (καίει πολλές θερμίδες).
2. Αν πιώ αλκοόλ (κονιάκ) θα ζεσταθώ;
Απαγορεύεται αυστηρά. Το αλκοόλ είναι αγγειοδιασταλτικό (θα ανοίξει τα αγγεία) και θα κάνει το σώμα σας να χάσει πολύτιμη θερμότητα βίαια. Επίσης, επιδεινώνει δραματικά την αφυδάτωση και τον πονοκέφαλο του πυρετού.
3. Πρέπει να παίρνω αντιπυρετικό με το που δω 37.8°C;
Όχι. Ο ήπιος πυρετός (έως 38.5°C) είναι ο τρόπος του σώματος να σκοτώσει τον ιό. Αν δεν υποφέρετε από ρίγος, πόνους ή αδυναμία, αφήστε τον πυρετό να κάνει τη δουλειά του. Πάρτε φάρμακο μόνο αν η δυσφορία είναι μεγάλη (treat the patient, not the thermometer).
4. Γιατί το ρίγος με πιάνει πιο συχνά το βράδυ;
Ο φυσιολογικός κιρκάδιος ρυθμός της κορτιζόλης (η οποία καταστέλλει το ανοσοποιητικό) πέφτει το βράδυ. Με λιγότερη κορτιζόλη, το ανοσοποιητικό σύστημα “απελευθερώνεται”, εκκρίνει περισσότερες κυτοκίνες, και “ανεβάζει” τον πυρετό.
5. Μπορεί να πάθω ρίγος και να ΜΗΝ έχω πυρετό;
Ναι. Η υπογλυκαιμία, ο υποθυρεοειδισμός, ή ο ακραίος φόβος/άγχος (κρίση πανικού) μπορούν να προκαλέσουν τρέμουλο, λόγω της αδρεναλίνης, χωρίς να υπάρχει εμπλοκή του κέντρου θερμορύθμισης.
6. Τι να κάνω όταν ιδρώνω και το κρεβάτι γίνεται μούσκεμα;
Αλλάξτε αμέσως ρούχα και σεντόνια. Ο ιδρώτας, αν κρυώσει πάνω σας, θα δημιουργήσει εξάτμιση (evaporative cooling), ρίχνοντας τη θερμοκρασία σας πολύ χαμηλά, πράγμα που ίσως κάνει τον υποθάλαμο να πυροδοτήσει νέο κύκλο ρίγους!
7. Μπορεί τα φάρμακα για τον πυρετό να μου προκαλέσουν κρυάδες;
Ναι. Όταν το αντιπυρετικό “λήξει” (π.χ. 6 ώρες μετά το χάπι), ο ιός (αν υπάρχει ακόμα) θα ξαναστείλει κυτοκίνες στον εγκέφαλο. Ο “θερμοστάτης” θα ξανανέβει απότομα, και εσείς θα ξαναζήσετε το ίδιο βίαιο ρίγος από την αρχή.
15. Βιβλιογραφία
- Ogoina D. Fever, fever patterns and diseases called ‘fever’–a review. J Infect Public Health. 2011.
- Blatteis CM. The control of the core temperature: physiological mechanisms and practical implications. Clin Auton Res. 2001.
- Dinarello CA. Infection, fever, and exogenous and endogenous pyrogens: some concepts have changed. J Endotoxin Res. 2004.
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
