1. Εισαγωγή στη μεταδοτικότητα της επιπεφυκίτιδας
Η ιογενής και η βακτηριακή επιπεφυκίτιδα παραμένουν εξαιρετικά μεταδοτικές για όσο χρονικό διάστημα ο ασθενής εμφανίζει ενεργά συμπτώματα δηλαδή δακρύρροια και εκκρίσεις το οποίο συνήθως κυμαίνεται από αρκετές ημέρες έως δύο εβδομάδες. Αντιθέτως η αλλεργική επιπεφυκίτιδα δεν μεταδίδεται απολύτως ποτέ από άτομο σε άτομο. Η αυστηρή τήρηση των κανόνων προσωπικής υγιεινής είναι το μοναδικό μέσο για τον περιορισμό της εξάπλωσης της λοίμωξης στο περιβάλλον.
Η επιπεφυκίτιδα κοινώς γνωστή ως κοκκίνισμα του ματιού αποτελεί μια από τις συχνότερες οφθαλμικές παθήσεις. Η φλεγμονή αυτή προκαλείται όταν παθογόνοι μικροοργανισμοί ή αλλεργιογόνα εισβάλουν στην επιφάνεια του οφθαλμού. Η ιογενής μορφή της είναι διαβόητη για την ταχύτατη εξάπλωσή της σε σχολεία χώρους εργασίας και μέσα στην ίδια την οικογένεια δημιουργώντας μικρές τοπικές επιδημίες.
Η κατανόηση του χρόνου και του τρόπου μετάδοσης είναι κρίσιμη για τη διαχείριση της πάθησης. Ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει με ακρίβεια πότε θεωρείται ασφαλής η επιστροφή του στις καθημερινές κοινωνικές δραστηριότητες χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τους γύρω του.
2. Ανατομία και ρόλος του επιπεφυκότα
Ο επιπεφυκότας είναι μια εξαιρετικά λεπτή διάφανη και υγρή μεμβράνη η οποία επενδύει την εσωτερική επιφάνεια των βλεφάρων και καλύπτει το λευκό τμήμα του βολβού του ματιού. Η κύρια λειτουργία του είναι η παραγωγή βλέννας και δακρύων προκειμένου να διατηρείται η επιφάνεια του οφθαλμού λιπασμένη και καθαρή από ξένα σώματα. Αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στο εξωτερικό περιβάλλον.
Λόγω της συνεχούς έκθεσής του ο ιστός αυτός είναι ιδιαίτερα ευάλωτος σε μολύνσεις. Διαθέτει ένα εξαιρετικά πλούσιο δίκτυο μικροσκοπικών αιμοφόρων αγγείων τα οποία φυσιολογικά είναι αόρατα. Όταν συμβεί κάποια λοίμωξη ο οργανισμός αντιδρά προκαλώντας τεράστια αγγειοδιαστολή.
Αυτή η διαστολή των αγγείων είναι που δίνει στο μάτι την έντονη κόκκινη απόχρωση κατά τη διάρκεια της φλεγμονής εξού και η ονομασία της πάθησης.
3. Η εξαιρετικά μολυσματική ιογενής επιπεφυκίτιδα
Η ιογενής επιπεφυκίτιδα ευθύνεται για τη συντριπτική πλειονότητα των μολυσματικών περιστατικών ενηλίκων. Οι αδενοϊοί είναι οι κύριοι υπαίτιοι της πάθησης οι ίδιοι ιοί δηλαδή που προκαλούν το κοινό κρυολόγημα και τις λοιμώξεις του αναπνευστικού. Η έναρξη είναι συνήθως αιφνίδια ξεκινώντας από το ένα μάτι και μεταδιδόμενη στο άλλο μέσα σε λίγες ημέρες.
Ο ασθενής θεωρείται εξαιρετικά μεταδοτικός από τη στιγμή που εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα. Η μεταδοτικότητα διατηρείται σε υψηλά επίπεδα για όσο διάστημα το μάτι δακρύζει είναι κόκκινο και παράγει υδαρή έκκριση. Αυτή η περίοδος κυμαίνεται συνήθως από δέκα έως δεκατέσσερις ημέρες. Σε ορισμένα επιθετικά στελέχη του ιού η ικανότητα μετάδοσης ενδέχεται να παραταθεί.
Τα δάκρυα του ασθενούς είναι κυριολεκτικά γεμάτα με εκατομμύρια αντίγραφα του ιού τα οποία επιβιώνουν στις επιφάνειες για εντυπωσιακά μεγάλο χρονικό διάστημα.
4. Βακτηριακή επιπεφυκίτιδα και αντιβιοτικά
Η βακτηριακή μορφή της νόσου προκαλείται από μικρόβια όπως ο σταφυλόκοκκος ή ο στρεπτόκοκκος και παρατηρείται συχνότερα στα παιδιά παρά στους ενήλικες. Η κλινική εικόνα διαφέρει χαρακτηριστικά καθώς το μάτι παράγει μια παχύρρευστη κιτρινοπράσινη βλέννα η οποία προκαλεί ισχυρή συγκόλληση των βλεφάρων ειδικά κατά την πρωινή αφύπνιση.
Η μεταδοτικότητα της βακτηριακής επιπεφυκίτιδας ακολουθεί διαφορετικούς κανόνες χάρη στην ύπαρξη στοχευμένων φαρμάκων. Χωρίς θεραπεία ο ασθενής παραμένει μολυσματικός μέχρι την πλήρη υποχώρηση των συμπτωμάτων. Ωστόσο εάν ξεκινήσει η χρήση τοπικών αντιβιοτικών σταγόνων ή αλοιφών η ικανότητα μετάδοσης του μικροβίου μηδενίζεται ταχύτατα.
Κατά γενικό ιατρικό κανόνα ο ασθενής θεωρείται ασφαλής και μη μεταδοτικός είκοσι τέσσερις ώρες μετά την έναρξη της κατάλληλης αντιβιοτικής θεραπείας εφόσον η κλινική εικόνα βελτιώνεται.
5. Αλλεργική και ερεθιστική επιπεφυκίτιδα
Είναι ζωτικής σημασίας να διαχωρίζονται οι λοιμώδεις από τις μη λοιμώδεις μορφές φλεγμονής. Η αλλεργική επιπεφυκίτιδα προκαλείται από την αντίδραση του οργανισμού στη γύρη στη σκόνη ή στο τρίχωμα των κατοικίδιων. Προσβάλλει σχεδόν πάντα και τα δύο μάτια ταυτόχρονα και συνοδεύεται από εξουθενωτικό κνησμό.
Η ερεθιστική επιπεφυκίτιδα προκύπτει από την επαφή με χημικές ουσίες σαμπουάν χλώριο πισίνας ή ξένα σώματα. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις η φλεγμονή είναι τοπική και δεν περιέχει κανέναν απολύτως παθογόνο μικροοργανισμό. Συνεπώς αυτές οι παθήσεις δεν είναι ποτέ μεταδοτικές.
Ο ασθενής με αλλεργική αντίδραση μπορεί να συνεχίσει κανονικά την εργασία του και τις κοινωνικές του επαφές χωρίς κανέναν φόβο μετάδοσης στους συναδέλφους ή την οικογένειά του.
6. Μηχανισμοί και τρόποι μετάδοσης
Οι ιοί και τα βακτήρια της επιπεφυκίτιδας βρίσκουν εύκολα διόδους εξάπλωσης λόγω των ασυνείδητων ανθρώπινων συνηθειών.
- Άμεση επαφή: Όταν ο ασθενής τρίβει το μολυσμένο του μάτι και στη συνέχεια κάνει χειραψία με ένα υγιές άτομο.
- Μολυσμένες επιφάνειες: Ο ιός επιβιώνει σε πόμολα πληκτρολόγια και γραφεία για εβδομάδες περιμένοντας τον επόμενο ξενιστή.
- Κοινή χρήση αντικειμένων: Η ανταλλαγή πετσετών μαξιλαριών ή καλλυντικών ματιών εξασφαλίζει την άμεση μεταφορά του μικροβίου.
- Σταγονίδια του αναπνευστικού: Στην ιογενή μορφή ο ιός μεταδίδεται και μέσω του βήχα ή του φτερνίσματος εάν συνυπάρχει κρυολόγημα.
Το άγγιγμα του προσώπου με άπλυτα χέρια είναι η τελική πράξη που ολοκληρώνει τον κύκλο της μόλυνσης.
7. Η περίοδος επώασης
Ένα ύπουλο χαρακτηριστικό της ιογενούς επιπεφυκίτιδας είναι η περίοδος επώασης. Από τη στιγμή που ο ιός θα εισέλθει στο μάτι χρειάζεται ένα διάστημα από δύο έως και δεκατέσσερις ημέρες για να πολλαπλασιαστεί και να προκαλέσει φλεγμονή. Κατά τη διάρκεια αυτών των ημερών το άτομο φαίνεται και αισθάνεται απολύτως υγιές.
Ωστόσο τις τελευταίες ημέρες πριν από την εμφάνιση των ερυθρών συμπτωμάτων ο ασθενής αρχίζει ήδη να αποβάλλει ιογενή σωματίδια. Αυτό σημαίνει ότι μεταδίδει τη νόσο εν αγνοία του στο περιβάλλον του. Αυτός ο μηχανισμός εξηγεί γιατί ο έλεγχος των επιδημιών επιπεφυκίτιδας σε σχολεία και ιδρύματα είναι τόσο δύσκολος.
Η ετεροχρονισμένη αυτή μετάδοση καθιστά την καθημερινή πρόληψη και το πλύσιμο των χεριών τον μόνο αποτελεσματικό αμυντικό μηχανισμό.
8. Συνοδά κλινικά σημεία και συμπτώματα
Η σωστή αναγνώριση των συμπτωμάτων καθοδηγεί τον τύπο της απομόνωσης που απαιτείται. Στη μολυσματική επιπεφυκίτιδα ο ασθενής παραπονιέται για αίσθηση ξένου σώματος σαν να έχει μπει άμμος στα μάτια του. Το μάτι δακρύζει ανεξέλεγκτα και ο επιπεφυκότας εμφανίζει οίδημα.
Όταν υπάρχει παχύρρευστη βλέννα η θολή όραση είναι ένα συχνό αλλά παροδικό εύρημα το οποίο βελτιώνεται αμέσως μόλις ο ασθενής ανοιγοκλείσει τα βλέφαρά του και καθαρίσει την επιφάνεια του ματιού. Η ύπαρξη επώδυνων πρησμένων λεμφαδένων μπροστά από το αυτί αποτελεί κλασικό σημάδι μιας ισχυρής ιογενούς λοίμωξης από αδενοϊό.
Η ευαισθησία στο φως είναι ήπια. Εάν η φωτοφοβία γίνει έντονη ο ιατρός πρέπει να εξετάσει τον κερατοειδή χιτώνα για τυχόν επέκταση της βλάβης.
9. Διαχείριση στο σχολικό και εργασιακό περιβάλλον
Οι κανόνες επιστροφής στο σχολείο ή την εργασία είναι αυστηροί λόγω της τεράστιας μεταδοτικότητας. Ένα παιδί με ιογενή επιπεφυκίτιδα πρέπει να παραμείνει στο σπίτι μέχρι να σταματήσει εντελώς η δακρύρροια και να υποχωρήσει η ερυθρότητα. Επειδή τα παιδιά αδυνατούν να τηρήσουν τους κανόνες υγιεινής η πρόωρη επιστροφή τους εγγυάται τη μόλυνση των συμμαθητών τους.
Για τη βακτηριακή μορφή η πολιτική είναι πιο ευέλικτη. Το παιδί ή ο εργαζόμενος μπορεί να επιστρέψει στο περιβάλλον του είκοσι τέσσερις ώρες μετά τη χορήγηση της πρώτης δόσης του αντιβιοτικού κολλυρίου καθώς η μολυσματικότητα έχει ήδη εξαλειφθεί.
Οι ενήλικες με ιογενή λοίμωξη που εργάζονται σε χώρους υγειονομικού ενδιαφέροντος ή σε νοσοκομεία πρέπει να λαμβάνουν άδεια απουσίας μέχρι την πλήρη ανάρρωσή τους.
10. Διαφορική διάγνωση και ταυτοποίηση
Η κλινική εμπειρία του οφθαλμιάτρου επαρκεί συνήθως για τη διάγνωση.
| Τύπος Επιπεφυκίτιδας | Είδος Εκκρίσεων | Κίνδυνος Μετάδοσης |
|---|---|---|
| Ιογενής | Υδαρείς (σαν δάκρυα) | Εξαιρετικά Υψηλός (10-14 ημέρες) |
| Βακτηριακή | Παχύρρευστες, κιτρινοπράσινες | Υψηλός (έως 24 ώρες μετά το αντιβιοτικό) |
| Αλλεργική | Λευκωπές ινώδεις, με φαγούρα | Μηδενικός (Δεν μεταδίδεται) |
Η καλλιέργεια των οφθαλμικών εκκρίσεων σπάνια απαιτείται και χρησιμοποιείται μόνο σε περιστατικά που δεν ανταποκρίνονται στη συνήθη θεραπεία.
11. Συντηρητικά και φαρμακευτικά μέτρα
Για την ιογενή επιπεφυκίτιδα δεν υπάρχει ειδική αντιιική θεραπεία. Η προσέγγιση είναι καθαρά συμπτωματική. Η εφαρμογή κρύων επιθεμάτων στα κλειστά βλέφαρα προσφέρει τεράστια ανακούφιση από το αίσθημα καύσου και μειώνει το τοπικό οίδημα. Τα τεχνητά δάκρυα ξεπλένουν τα ιογενή σωματίδια και ανακουφίζουν την επιφάνεια του ματιού.
Στη βακτηριακή επιπεφυκίτιδα συνταγογραφούνται αντιβιοτικές σταγόνες ευρέος φάσματος. Είναι ζωτικής σημασίας ο ασθενής να ολοκληρώσει τη θεραπεία που διαρκεί συνήθως πέντε έως επτά ημέρες ακόμα και αν τα συμπτώματα εξαφανιστούν νωρίτερα για να αποφευχθεί η υποτροπή της λοίμωξης.
Σε ορισμένες βαριές ιογενείς λοιμώξεις όπου ο ιός επιτίθεται στον κερατοειδή χιτώνα ο οφθαλμίατρος ενδέχεται να προσθέσει προσεκτικά σταγόνες κορτιζόνης για να προστατεύσει την όραση.
12. Προληπτικά μέτρα και αυστηρή υγιεινή
Η πρόληψη της διασποράς μέσα στο ίδιο το σπίτι απαιτεί στρατιωτική πειθαρχία. Ο ασθενής πρέπει να πλένει τα χέρια του με σαπούνι και ζεστό νερό κάθε φορά που αγγίζει το πρόσωπό του. Τα χαρτομάντιλα που χρησιμοποιούνται για τον καθαρισμό των εκκρίσεων πρέπει να απορρίπτονται άμεσα σε κλειστό κάδο.
Οι πετσέτες προσώπου και οι μαξιλαροθήκες του ασθενούς απαγορεύεται να χρησιμοποιηθούν από άλλα μέλη της οικογένειας και πρέπει να πλένονται σε υψηλές θερμοκρασίες. Οι γυναίκες πρέπει να απορρίπτουν τα καλλυντικά των ματιών όπως η μάσκαρα τα οποία χρησιμοποιήθηκαν λίγες ημέρες πριν ή κατά τη διάρκεια της λοίμωξης.
Οι φακοί επαφής πρέπει να αφαιρούνται αμέσως και να αντικαθίστανται με γυαλιά οράσεως μέχρι την πλήρη ίαση του οφθαλμού.
13. Πότε απαιτείται εξέταση από οφθαλμίατρο
Παρόλο που η επιπεφυκίτιδα είναι συνήθως καλοήθης ορισμένα συμπτώματα επιβάλλουν την άμεση προσέλευση στον ειδικό. Εάν ο ασθενής βιώσει έντονο και βαθύ πόνο στο μάτι ο οποίος δεν περιορίζεται σε απλή ενόχληση η λοίμωξη ενδέχεται να έχει προχωρήσει σε έλκος του κερατοειδούς.
Η σταθερή μείωση της οπτικής οξύτητας η οποία δεν βελτιώνεται με τον καθαρισμό των εκκρίσεων αποτελεί σημείο συναγερμού. Επίσης εάν η ακραία ευαισθησία στο φως κάνει το άνοιγμα των ματιών αδύνατο η βλάβη αφορά εσωτερικούς ιστούς του ματιού. Οι χρήστες φακών επαφής ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου.
Οι ασθενείς που φορούν φακούς και εμφανίζουν κόκκινο μάτι πρέπει να εξετάζονται αυθημερόν διότι κινδυνεύουν από επιθετικές λοιμώξεις που μπορούν να καταστρέψουν το μάτι μέσα σε εικοσιτέσσερις ώρες.
14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Πόσες μέρες πρέπει να λείψω από τη δουλειά μου αν έχω ιογενή επιπεφυκίτιδα;
Ο ιός παραμένει στο δάκρυ σας όσο το μάτι είναι κόκκινο και τρέχει γι’ αυτό απαιτείται αποχή από την εργασία για τουλάχιστον μία εβδομάδα έως δέκα ημέρες.
2. Πήρα αντιβιοτικές σταγόνες πότε μπορώ να στείλω το παιδί στο σχολείο;
Στη βακτηριακή μορφή η μεταδοτικότητα σταματά είκοσι τέσσερις ώρες μετά την έναρξη του αντιβιοτικού οπότε το παιδί μπορεί να επιστρέψει με ασφάλεια.
3. Μπορώ να κολλήσω απλώς κοιτάζοντας κάποιον που έχει κόκκινα μάτια;
Αυτός είναι ένας από τους μεγαλύτερους μύθους. Η μόλυνση μεταδίδεται μόνο μέσω επαφής με τις εκκρίσεις τα χέρια ή τα μολυσμένα αντικείμενα.
4. Αν πάρω αντιβίωση θα περάσει πιο γρήγορα ο ιός;
Όχι η αντιβίωση σκοτώνει μόνο τα βακτήρια και δεν έχει καμία απολύτως δράση στους ιούς επομένως η ιογενής φλεγμονή θα κάνει τον φυσικό της κύκλο.
5. Είναι επικίνδυνο να φοράω τους φακούς επαφής μου όσο έχω δάκρυα;
Απαγορεύεται αυστηρά η χρήση φακών διότι εγκλωβίζουν τα μικρόβια πάνω στον κερατοειδή προκαλώντας επικίνδυνα έλκη που απειλούν την όραση.
6. Πώς καταλαβαίνω ότι είναι αλλεργία και όχι μόλυνση;
Η αλλεργία προκαλεί αφόρητη φαγούρα και στα δύο μάτια δεν έχει κίτρινες εκκρίσεις και το πιο σημαντικό δεν μεταδίδεται ποτέ στους άλλους.
7. Πρέπει να πετάξω τα καλλυντικά μου μετά την ίαση;
Ναι τα μολύβια ματιών και η μάσκαρα μολύνονται άμεσα από τα δάκρυα και εάν τα ξαναχρησιμοποιήσετε θα προκαλέσετε υποτροπή της λοίμωξης στο ίδιο σας το μάτι.
15. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
