1. Εισαγωγή στη μελάγχρωση των επιγονατίδων
Η εμφάνιση μωβ κηλίδων και ενός δαντελωτού μοτίβου στο δέρμα των επιγονατίδων κατά την έκθεση στο ψύχος αποτελεί μια φυσιολογική αγγειοκινητική αντίδραση γνωστή ως δικτυωτή πελίωση. Το φαινόμενο αυτό προκύπτει από τον βίαιο σπασμό των αρτηριδίων που τροφοδοτούν το δέρμα με ζεστό οξυγονωμένο αίμα σε συνδυασμό με τη διαστολή των επιφανειακών φλεβιδίων. Στην περιοχή της επιγονατίδας απουσιάζει παντελώς το προστατευτικό υποδόριο λίπος με αποτέλεσμα τα αιμοφόρα αγγεία να εκτίθενται άμεσα στη χαμηλή θερμοκρασία και το παγιδευμένο αποξυγονωμένο αίμα να γίνεται εξαιρετικά ορατό δημιουργώντας το χαρακτηριστικό μωβ πλέγμα.
Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει έναν αυστηρό μηχανισμό θερμορρύθμισης ο οποίος θυσιάζει τη θερμοκρασία του δέρματος και των άκρων προκειμένου να διατηρήσει ζεστά τα ζωτικά όργανα στον πυρήνα του σώματος.
Παρόλο που η εντυπωσιακή χρωματική αλλαγή συχνά προκαλεί ανησυχία αποτελεί ένα λαμπρό παράδειγμα της ικανότητας του σώματος να προσαρμόζεται. Όταν η αιτία είναι αποκλειστικά το κρύο το χρώμα επανέρχεται στο φυσιολογικό λίγα λεπτά μετά την επιστροφή σε θερμό περιβάλλον.
2. Ανατομία του δέρματος της επιγονατίδας
Η άρθρωση του γόνατος καλύπτεται στο πρόσθιο μέρος της από ένα εξαιρετικά λεπτό και ελαστικό στρώμα δέρματος. Αυτή η ανατομική ιδιαιτερότητα επιτρέπει την ανεμπόδιστη κάμψη της άρθρωσης χωρίς η επιδερμίδα να σκίζεται.
Σε αντίθεση με τους μηρούς ή την κοιλιά ο ιστός πάνω από την επιγονατίδα δεν διαθέτει υποδόριο λιπώδες στρώμα. Το λίπος λειτουργεί ως φυσικός θερμομονωτής προστατεύοντας τα εσωτερικά αγγεία από την απότομη απώλεια θερμότητας.
Η απουσία μόνωσης αφήνει το πλούσιο δίκτυο των τριχοειδών αγγείων εντελώς εκτεθειμένο. Κάθε μεταβολή του καιρού γίνεται άμεσα αντιληπτή από τα αγγεία αυτά επιταχύνοντας τις αγγειοκινητικές αντιδράσεις.
3. Η αρχιτεκτονική της μικροκυκλοφορίας
Το δέρμα τροφοδοτείται από μικρές αρτηρίες οι οποίες αναδύονται από τα βαθύτερα στρώματα προς την επιφάνεια σχηματίζοντας κώνους αιμάτωσης. Κάθε αρτηρία φροντίζει για ένα συγκεκριμένο κυκλικό τμήμα δέρματος.
Στα όρια αυτών των κυκλικών τμημάτων τα τριχοειδή ενώνονται με το φλεβικό δίκτυο για να επιστρέψουν το αίμα προς την καρδιά. Αυτά τα όρια σχηματίζουν ένα γεωμετρικό δίκτυο που μοιάζει με κυψέλες.
Σε φυσιολογικές θερμοκρασίες το οξυγονωμένο κόκκινο αίμα κυκλοφορεί ταχύτατα καλύπτοντας ομοιόμορφα όλη την επιφάνεια. Το δέρμα εμφανίζεται ρόδινο αποκρύπτοντας εντελώς την πολύπλοκη αγγειακή αρχιτεκτονική που κρύβεται από κάτω.
4. Η φυσιολογία της δικτυωτής πελίωσης
Όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος πέφτει δραματικά ο εγκέφαλος στέλνει σήμα άμεσης αγγειοσυστολής. Τα αρτηρίδια στο κέντρο των κώνων συσπώνται βίαια και κλείνουν διακόπτοντας τη ροή του θερμού αίματος.
Αντιθέτως τα φλεβίδια στα όρια των κώνων παραλύουν ελαφρώς από το κρύο και διαστέλλονται. Το αίμα που βρισκόταν ήδη εκεί παγιδεύεται. Τα κύτταρα απορροφούν όλο το διαθέσιμο οξυγόνο.
Η αποξυγονωμένη αιμοσφαιρίνη αποκτά ένα βαθύ μωβ χρώμα το οποίο λιμνάζει στα όρια των κώνων σχηματίζοντας το δαντελωτό και κηλιδώδες μοτίβο το οποίο ονομάζεται επιστημονικά δικτυωτή πελίωση.
5. Ο ρόλος του συμπαθητικού νευρικού συστήματος
Η εντολή για το κλείσιμο των αρτηριών προέρχεται από το συμπαθητικό νευρικό σύστημα το οποίο χρησιμοποιεί τη νοραδρεναλίνη για να προκαλέσει τη σύσπαση των λείων μυϊκών ινών γύρω από τα αγγεία.
Ορισμένοι άνθρωποι διαθέτουν εξαιρετικά ευαίσθητους υποδοχείς νοραδρεναλίνης. Σε αυτά τα άτομα ακόμη και μια μικρή πτώση της θερμοκρασίας είναι αρκετή για να πυροδοτήσει μια σαρωτική αγγειοσυστολή.
Αυτή η νευρολογική υπεραντιδραστικότητα εξηγεί γιατί ενώ δύο άνθρωποι εκτίθενται στο ίδιο ακριβώς ψύχος μόνο ο ένας αναπτύσσει άμεσα το χαρακτηριστικό μωβ δέρμα στα γόνατα.
6. Ρεολογία και γλοιότητα του αίματος
Οι φυσικές ιδιότητες του αίματος μεταβάλλονται ανάλογα με τη θερμοκρασία. Καθώς το αίμα στα γόνατα κρυώνει γίνεται πιο παχύρρευστο και ρέει με μεγαλύτερη δυσκολία μέσα από τα ήδη στενωμένα τριχοειδή.
Αυτή η αύξηση της γλοιότητας επιβραδύνει ακόμη περισσότερο την κυκλοφορία. Τα ερυθρά αιμοσφαίρια τείνουν να συγκολλώνται μεταξύ τους προκαλώντας μια κατάσταση που θυμίζει κυκλοφοριακή συμφόρηση.
Η στάση του αίματος παρατείνει τον χρόνο που ο ιστός παραμένει σε υποξία αυξάνοντας την ένταση του μωβ χρώματος και προσθέτοντας συχνά ένα αίσθημα μουδιάσματος.
7. Πίνακας με μηχανισμούς χρωματικής αλλαγής
Η εξήγηση του φαινομένου αναλύεται στους διακριτούς μηχανισμούς του δέρματος.
| Φυσιολογικός Μηχανισμός | Αποτέλεσμα στο Δέρμα της Επιγονατίδας |
|---|---|
| Απουσία υποδόριου λίπους | Άμεση οπτική έκθεση του φλεβικού δικτύου |
| Σπασμός κεντρικών αρτηριών | Ωχρότητα στο κέντρο των δερματικών κώνων |
| Διαστολή περιφερικών φλεβών | Εγκλωβισμός στάσιμου αίματος στα όρια των κυττάρων |
| Αποξυγόνωση αιμοσφαιρίνης | Το χρώμα του αίματος μετατρέπεται από κόκκινο σε μωβ |
8. Διαφορική διάγνωση και φαινόμενο Raynaud
Η δικτυωτή πελίωση δεν πρέπει να συγχέεται με το σύνδρομο Raynaud. Αν και τα δύο προκαλούνται από το κρύο ο μηχανισμός και η κλινική εικόνα διαφέρουν σημαντικά.
Στο φαινόμενο Raynaud υπάρχει πλήρης διακοπή της ροής του αίματος. Τα δάκτυλα των χεριών και των ποδιών γίνονται εντελώς λευκά σαν κερί και στη συνέχεια μπλε προσβάλλοντας κυρίως τα άκρα και προκαλώντας πόνο.
Η πελίωση στα γόνατα διατηρεί το δαντελωτό μοτίβο της δεν προκαλεί πλήρη λεύκανση του δέρματος και σπάνια συνδέεται με έντονο πόνο αποτελώντας κυρίως αισθητικό σύμπτωμα.
9. Κεντρική έναντι περιφερικής κυάνωσης
Είναι κρίσιμο να διαφοροποιηθεί η περιφερική κυάνωση των γονάτων από την κεντρική κυάνωση η οποία υποδηλώνει σοβαρή παθολογία. Στην περιφερική το αίμα εγκαταλείπει την καρδιά πλήρως οξυγονωμένο αλλά αποξυγονώνεται στους ιστούς λόγω στασιμότητας.
Αντιθέτως στην κεντρική κυάνωση οι πνεύμονες αδυνατούν να οξυγονώσουν το αίμα. Τα χείλη η γλώσσα και ο κορμός αποκτούν μωβ απόχρωση υποδεικνύοντας αναπνευστική ή καρδιακή ανεπάρκεια.
Εφόσον τα χείλη παραμένουν ρόдина και ο χρωματισμός περιορίζεται αυστηρά στα γόνατα εξαιτίας του κρύου η αιτιολογία είναι καθαρά περιφερική και αγγειοκινητική.
10. Υποκείμενα αυτοάνοσα νοσήματα
Αν και στη συντριπτική πλειοψηφία η δικτυωτή πελίωση είναι αθώα ιδιοπαθής σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να αποτελεί το πρώτο σημάδι υποκείμενων αυτοάνοσων νοσημάτων όπως ο Ερυθηματώδης Λύκος ή το Αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο.
Σε αυτά τα νοσήματα αντισώματα επιτίθενται στο εσωτερικό των αγγείων προκαλώντας φλεγμονή ή μικροθρομβώσεις που εμποδίζουν μόνιμα τη ροή του αίματος σχηματίζοντας τις μωβ κηλίδες.
Το κλειδί για τη διάγνωση είναι η συμπεριφορά του χρώματος. Αν οι κηλίδες παραμένουν ορατές ακόμη και όταν το άτομο βρίσκεται σε ζεστό δωμάτιο για ώρες απαιτείται ρευματολογικός έλεγχος.
11. Τοπική ισχαιμία και ερεθισμός νεύρων
Η στασιμότητα του αίματος στερεί τα κύτταρα του δέρματος από θρεπτικά συστατικά δημιουργώντας μια ήπια φλεγμονώδη κατάσταση ισχαιμίας η οποία ερεθίζει τις τοπικές νευρικές απολήξεις.
Πολλοί άνθρωποι παραπονούνται για μια αίσθηση τσιμπήματος κνησμού ή πόνου όταν τα γόνατά τους αποκτούν αυτό το χρώμα. Το φαινόμενο συχνά συνδέεται με τη γενικότερη αντίδραση του σώματος όπου τα κρύα χέρια και πόδια εκδηλώνουν παρόμοια νευρολογική δυσφορία.
Μόλις το δέρμα ξαναζεσταθεί η ταχεία επιστροφή του αρτηριακού αίματος προκαλεί αγγειοδιαστολή και έντονη ερυθρότητα η οποία συνοδεύεται από ένα ευχάριστο αλλά έντονο αίσθημα καψίματος.
12. Προληπτικά μέτρα και διαχείριση
Η βασική αρχή της πρόληψης είναι η διατήρηση της κεντρικής θερμοκρασίας του σώματος. Εάν ο κορμός είναι καλά μονωμένος ο υποθάλαμος δεν θα δώσει εντολή για ακραία αγγειοσυστολή στα άκρα.
Η χρήση ζεστών στρωμάτων ρούχων ιδιαίτερα ισοθερμικών εσωρούχων προσφέρει τη μόνωση που στερείται ανατομικά η περιοχή του γόνατος αποτρέποντας την ταχεία απώλεια θερμότητας.
Η συστηματική αερόβια άσκηση βελτιώνει τον τόνο των αιμοφόρων αγγείων και ενισχύει την υγεία του ενδοθηλίου καθιστώντας τα αγγεία λιγότερο επιρρεπή σε βίαιους σπασμούς κατά την έκθεση στο ψύχος.
13. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Είναι επικίνδυνο που τα γόνατά μου γίνονται μωβ τον χειμώνα;
Όταν το χρώμα αλλάζει αποκλειστικά λόγω κρύου και επανέρχεται στο φυσιολογικό μόλις ζεσταθείτε η κατάσταση είναι απολύτως καλοήθης και δεν εγκυμονεί κανέναν κίνδυνο.
2. Πρέπει να κάνω εξετάσεις αίματος;
Απαιτούνται ειδικές εξετάσεις μόνο εάν το μωβ δίκτυο παραμένει στο δέρμα μόνιμα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού ή αν συνοδεύεται από πληγές και έλκη.
3. Γιατί οι φλέβες φαίνονται τόσο έντονα μόνο στα γόνατα;
Το δέρμα γύρω από την επιγονατίδα είναι εξαιρετικά λεπτό και στερείται παντελώς λιπώδους ιστού επιτρέποντας την οπτική αποκάλυψη του υποκείμενου φλεβικού δικτύου.
4. Βοηθάει να τρίψω τα γόνατά μου όταν παγώσουν;
Η ελαφριά μηχανική τριβή παράγει θερμότητα και κινητοποιεί το στάσιμο φλεβικό αίμα διευκολύνοντας την ταχύτερη επιστροφή της φυσιολογικής αρτηριακής ροής.
5. Το κάπνισμα χειροτερεύει την κατάσταση;
Απολύτως καθώς η νικοτίνη προκαλεί ισχυρή και μόνιμη αγγειοσυστολή η οποία καταστρέφει τη μικροκυκλοφορία κάνοντας το δέρμα να αντιδρά υπερβολικά στο παραμικρό ψύχος.
6. Έχει σχέση το σωματικό βάρος με την εμφάνιση αυτών των κηλίδων;
Τα άτομα με χαμηλό δείκτη μάζας σώματος έχουν λιγότερο υποδόριο λίπος συνολικά γεγονός που τα καθιστά πολύ πιο ευάλωτα στην εμφάνιση της δικτυωτής πελίωσης.
7. Υπάρχει κάποια κρέμα που να εξαφανίζει το μωβ χρώμα;
Δεν υπάρχει τοπική καλλυντική θεραπεία διότι το πρόβλημα είναι αγγειοκινητικό και βρίσκεται κάτω από την επιδερμίδα. Η μόνη λύση είναι η κατάλληλη θερμική προστασία.
Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
