1. Εισαγωγή στην οπισθοβολβική πίεση
Η αίσθηση συνεχούς πίεσης πίσω από τα μάτια συνιστά ένα συχνό κλινικό εύρημα το οποίο οφείλεται κυρίως σε οφθαλμική κόπωση παθήσεις των παραρρίνιων κόλπων ή κεφαλαλγίες. Αν και σπάνια υποδεικνύει μια απειλητική για την όραση κατάσταση η εμμονή του συμπτώματος αντανακλά συχνά αυξημένη μυϊκή τάση ή τοπική φλεγμονή στους ιστούς του οφθαλμικού κόγχου. Η ενδελεχής οφθαλμολογική και νευρολογική εκτίμηση είναι απαραίτητη για τον αποκλεισμό σοβαρότερων καταστάσεων όπως το γλαύκωμα.
Το σύμπτωμα αυτό περιγράφεται συχνά ως ένα βουβό βάρος ένας υπόκωφος πόνος ή ένα αίσθημα ότι το μάτι ωθείται προς τα έξω. Ανάλογα με την υποκείμενη αιτία μπορεί να αφορά το ένα ή και τα δύο μάτια και να επιδεινώνεται με τις κινήσεις του βολβού ή την αλλαγή θέσης του κεφαλιού. Η ανατομία της περιοχής εξηγεί γιατί τόσο διαφορετικές παθήσεις παράγουν το ίδιο ακριβώς αίσθημα.
Ο οφθαλμός μοιράζεται κοινές νευρικές οδούς με το πρόσωπο και το κρανίο. Επομένως ο πόνος που γίνεται αντιληπτός στα μάτια αποτελεί συχνά αντανακλαστικό σύμπτωμα μιας βλάβης που εντοπίζεται αρκετά εκατοστά μακριά.
2. Ανατομία του οφθαλμικού κόγχου
Ο οφθαλμικός κόγχος είναι η οστέινη κοιλότητα του κρανίου που φιλοξενεί τον βολβό του ματιού τους μύες τα νεύρα και τα αιμοφόρα αγγεία. Η κοιλότητα αυτή είναι περιορισμένη και τα τοιχώματά της δεν έχουν καμία ελαστικότητα. Οποιαδήποτε αύξηση του όγκου των ιστών εντός του κόγχου δημιουργεί άμεσα αίσθημα ασφυκτικής πίεσης.
Γύρω από τον κόγχο βρίσκονται οι παραρρίνιοι κόλποι κοιλότητες δηλαδή στα οστά του προσώπου που περιέχουν αέρα. Μόνο ένα χιλιοστό οστού χωρίζει τους κόλπους αυτούς από το μάτι. Η φλεγμονή των κόλπων μεταδίδει την πίεση απευθείας στα τοιχώματα του οφθαλμικού κόγχου ερεθίζοντας τα αισθητικά νεύρα της περιοχής.
Επιπλέον οι έξι μικροί μύες που ελέγχουν την κίνηση του ματιού προσφύονται στο πίσω μέρος του κόγχου. Η υπερκόπωση αυτών των μυών μεταφράζεται αναπόφευκτα σε οπισθοβολβικό βάρος.
3. Ψηφιακή οφθαλμική κόπωση
Στη σύγχρονη εποχή η κυριότερη αιτία της πίεσης είναι η παρατεταμένη έκθεση σε ψηφιακές οθόνες. Η πάθηση αυτή γνωστή ως σύνδρομο όρασης υπολογιστή προκαλεί υπερβολική καταπόνηση στους μύες προσαρμογής του ματιού. Όταν εστιάζουμε σε κοντινή απόσταση για ώρες οι μύες αυτοί βρίσκονται σε διαρκή σύσπαση.
Παράλληλα ο ρυθμός με τον οποίο ανοιγοκλείνουμε τα βλέφαρα μειώνεται δραματικά όταν κοιτάμε μια οθόνη. Η μείωση αυτή προκαλεί ξηρότητα της επιφάνειας του ματιού. Η ξηροφθαλμία ενεργοποιεί τους υποδοχείς πόνου του κερατοειδούς οι οποίοι μέσω του τριδύμου νεύρου μεταδίδουν το σήμα ως βαθιά πίεση στο εσωτερικό του κρανίου.
Η εφαρμογή του κανόνα της συχνής ανάπαυσης των ματιών και η χρήση τεχνητών δακρύων επιλύουν το πρόβλημα χωρίς ιατρική παρέμβαση.
4. Προβλήματα διάθλασης και πρεσβυωπία
Μια αδιάγνωστη διαθλαστική ανωμαλία όπως ο αστιγματισμός η υπερμετρωπία ή η αρχόμενη πρεσβυωπία αναγκάζει το οπτικό σύστημα να καταβάλλει τεράστια προσπάθεια για να διατηρήσει την εικόνα καθαρή. Ο φακός του ματιού προσπαθεί συνεχώς να αλλάξει σχήμα για να διορθώσει τη θολούρα. Αυτός ο ακατάπαυστος μυϊκός κάματος οδηγεί σε εξάντληση.
Η εξάντληση των μυών προσαρμογής εκδηλώνεται αργά το απόγευμα ως βαρύς μετωπιαίος πονοκέφαλος και έντονη πίεση ακριβώς πίσω από τα μάτια. Ο ασθενής συχνά τρίβει τα μάτια του ενστικτωδώς αναζητώντας ανακούφιση. Η θολή όραση που μπορεί να παρατηρηθεί παροδικά επιβεβαιώνει τη διαθλαστική φύση του προβλήματος.
Η επίσκεψη στον οφθαλμίατρο και η συνταγογράφηση των κατάλληλων διορθωτικών γυαλιών εξαφανίζουν τα συμπτώματα σχεδόν ακαριαία.
5. Οξεία και χρόνια παραρρινοκολπίτιδα
Η συλλογή υγρού και βλέννας μέσα στους παραρρίνιους κόλπους δημιουργεί την αίσθηση ότι το πρόσωπο έχει βαρύνει. Οι μετωπιαίοι κόλποι βρίσκονται ακριβώς πάνω από τα μάτια ενώ οι ηθμοειδείς κόλποι ανάμεσα σε αυτά. Όταν μια ιογενής ή βακτηριακή λοίμωξη αποφράξει την έξοδο αυτών των κοιλοτήτων η πίεση στο εσωτερικό τους αυξάνεται ραγδαία.
Ο πόνος και η πίεση της ιγμορίτιδας επιδεινώνονται χαρακτηριστικά όταν ο ασθενής σκύβει προς τα εμπρός ή όταν βρίσκεται σε ύπτια θέση. Τα τοιχώματα των κόλπων φλεγμαίνουν μεταδίδοντας τον πόνο στα γειτονικά οφθαλμικά νεύρα. Το σύμπτωμα συνοδεύεται συνήθως από ρινική συμφόρηση και παχύρρευστες εκκρίσεις.
Η αποσυμφόρηση της ρινικής κοιλότητας με ειδικά σπρέι ή ρινοπλύσεις ανακουφίζει την πίεση επιτρέποντας την παροχέτευση του εγκλωβισμένου υγρού.
6. Ημικρανία και κεφαλαλγία τάσης
Οι πρωτοπαθείς κεφαλαλγίες αποτελούν συχνή πηγή οπισθοβολβικού πόνου. Στην κεφαλαλγία τάσης το στρες και η κακή στάση του σώματος προκαλούν συνεχείς σπασμούς στους μύες του αυχένα και του τριχωτού της κεφαλής. Αυτή η μυϊκή τάση μεταφέρεται μέσω του μυοπεριτονιακού δικτύου προς το μέτωπο δημιουργώντας μια αίσθηση ζώνης που πιέζει σφιχτά το κεφάλι και τα μάτια.
Η ημικρανία από την άλλη πλευρά εντοπίζεται συχνά στη μία πλευρά του κεφαλιού και εγκαθίσταται πίσω από το ένα μάτι. Ο πόνος είναι παλλόμενος και συνοδεύεται από ευαισθησία στο φως και τους ήχους. Το οφθαλμικό νεύρο συμμετέχει ενεργά στην παθοφυσιολογία της ημικρανίας δικαιολογώντας την εντόπιση των συμπτωμάτων.
Η θεραπευτική προσέγγιση εξαρτάται από τον τύπο του πονοκεφάλου και περιλαμβάνει αναλγητικά φάρμακα ή στοχευμένες θεραπείες για την ημικρανία.
7. Παθήσεις του οπτικού νεύρου
Το οπτικό νεύρο μεταφέρει την οπτική πληροφορία από το μάτι στον εγκέφαλο. Η φλεγμονή αυτού του νεύρου γνωστή ως οπτική νευρίτιδα προκαλεί βαθύ πόνο πίσω από τον βολβό ο οποίος επιδεινώνεται εντυπωσιακά με τις κινήσεις του ματιού. Καθώς το μάτι κινείται το φλεγμονώδες νεύρο τεντώνεται προκαλώντας οξύ άλγος.
Η οπτική νευρίτιδα είναι σοβαρή κατάσταση καθώς συνοδεύεται από απότομη μείωση της όρασης αλλοίωση στην αντίληψη των χρωμάτων και εμφάνιση τυφλού σημείου στο κέντρο του οπτικού πεδίου. Αποτελεί συχνά την πρώτη κλινική εκδήλωση της σκλήρυνσης κατά πλάκας και απαιτεί επείγουσα νευρολογική εκτίμηση.
Η ενδοφλέβια χορήγηση κορτικοστεροειδών μειώνει ταχύτατα τη φλεγμονή του νεύρου προστατεύοντας την οπτική λειτουργία.
8. Ενδοφθάλμια πίεση και γλαύκωμα
Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα παθήσεων που καταστρέφουν σταδιακά το οπτικό νεύρο. Το χρόνιο γλαύκωμα ανοιχτής γωνίας είναι εντελώς ανώδυνο και δεν προκαλεί αίσθημα πίεσης. Αντίθετα το οξύ γλαύκωμα κλειστής γωνίας προκαλεί μια αιφνίδια και ραγδαία αύξηση της πίεσης των υγρών στο εσωτερικό του ματιού.
Αυτή η ραγδαία αύξηση της πίεσης είναι εξαιρετικά επώδυνη. Ο ασθενής νιώθει το μάτι του σκληρό σαν πέτρα και ο πόνος είναι τόσο ισχυρός που προκαλεί συχνά ναυτία και εμετό. Η όραση θολώνει έντονα και γύρω από τα φώτα εμφανίζονται πολύχρωμα στεφάνια.
Η κατάσταση αυτή συνιστά απόλυτο οφθαλμολογικό επείγον διότι η παρατεταμένη υψηλή πίεση νεκρώνει τα κύτταρα του οπτικού νεύρου οδηγώντας σε μη αναστρέψιμη τύφλωση μέσα σε λίγες ώρες.
9. Θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια
Σε ασθενείς με αυτοάνοσες παθήσεις του θυρεοειδούς όπως η νόσος του Graves το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει αντισώματα που επιτίθενται στους ιστούς του οφθαλμικού κόγχου. Οι μύες και το λίπος πίσω από το μάτι φλεγμαίνουν και διογκώνονται σημαντικά. Αυτή η διόγκωση αυξάνει δραματικά τον όγκο εντός του κλειστού οστέινου κόγχου.
Το διογκωμένο υλικό σπρώχνει τον βολβό προς τα έξω προκαλώντας τον χαρακτηριστικό εξόφθαλμο. Παράλληλα η ασφυκτική πίεση που αναπτύσσεται στο πίσω μέρος του ματιού προκαλεί ένα βαρύ και συνεχές αίσθημα πληρότητας. Οι μύες δυσκολεύονται να κινηθούν οδηγώντας σε διπλωπία δηλαδή σε διπλή όραση.
Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει την αυστηρή ρύθμιση του θυρεοειδούς και τη χορήγηση ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων για τον έλεγχο της κογχικής φλεγμονής.
10. Διαγνωστικά κριτήρια
Η σωστή διαφορική διάγνωση βασίζεται στη συσχέτιση της πίεσης με άλλα οφθαλμολογικά ή συστηματικά ευρήματα.
| Κλινικό Χαρακτηριστικό | Πιθανή Διάγνωση |
|---|---|
| Πίεση μετά από διάβασμα, βελτίωση με την ξεκούραση | Οφθαλμική κόπωση ή πρόβλημα διάθλασης |
| Πίεση που χειροτερεύει όταν σκύβετε μπροστά | Παραρρινοκολπίτιδα |
| Πόνος που χειροτερεύει με την κίνηση των ματιών, θολή όραση | Οπτική νευρίτιδα |
| Αιφνίδιος αβάσταχτος πόνος, κόκκινο μάτι, ναυτία | Οξύ γλαύκωμα |
Η παραπάνω αξιολόγηση κατευθύνει τον ιατρό στην παραπομπή του ασθενούς στην κατάλληλη ειδικότητα για περαιτέρω έλεγχο.
11. Απεικονιστικός έλεγχος και νευρολογική εξέταση
Όταν η οφθαλμολογική εξέταση στη σχισμοειδή λυχνία δεν αποκαλύπτει προβλήματα στην επιφάνεια του ματιού και η ενδοφθάλμια πίεση είναι φυσιολογική η έρευνα προχωρά βαθύτερα. Η βυθοσκόπηση επιτρέπει στον ιατρό να ελέγξει την κεφαλή του οπτικού νεύρου για σημάδια οιδήματος.
Εάν υπάρχει υποψία νευρολογικής βλάβης η μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου και οφθαλμικών κόγχων είναι η εξέταση εκλογής. Η τομογραφία απεικονίζει με τεράστια ακρίβεια τους μυς τον λιπώδη ιστό και τις νευρικές οδούς αποκαλύπτοντας φλεγμονές όγκους ή ανευρύσματα που πιέζουν τα οπτικά νεύρα.
Η διενέργεια αξονικής τομογραφίας προσώπου προτιμάται για τον λεπτομερή έλεγχο των παραρρίνιων κόλπων και την επιβεβαίωση της χρόνιας ιγμορίτιδας.
12. Στρατηγικές ανακούφισης και οφθαλμική υγιεινή
Για την πλειονότητα των ασθενών των οποίων η πίεση οφείλεται σε κόπωση οι αλλαγές στην καθημερινότητα προσφέρουν άμεση ίαση. Ο κανόνας των είκοσι δευτερολέπτων ανά είκοσι λεπτά εργασίας βοηθά τους μυς των ματιών να χαλαρώσουν κοιτώντας ένα μακρινό αντικείμενο. Η χρήση ζεστών επιθεμάτων στα κλειστά βλέφαρα βελτιώνει την κυκλοφορία και ανακουφίζει τους σπασμούς.
Η διόρθωση της φωτεινότητας των οθονών και η μείωση της αντανάκλασης περιορίζουν το στρες που δέχεται το οπτικό σύστημα. Παράλληλα η συστηματική ενστάλαξη τεχνητών δακρύων χωρίς συντηρητικά διατηρεί την επιφάνεια του κερατοειδούς λεία και ενυδατωμένη αποτρέποντας την ενεργοποίηση των νεύρων του πόνου.
Η τακτική επικαιροποίηση της συνταγής των γυαλιών εξασφαλίζει ότι το μάτι δεν καταβάλλει περιττή προσπάθεια για να εστιάσει.
13. Σημεία κινδύνου για επείγουσα οφθαλμολογική περίθαλψη
Η πίεση στα μάτια αποτελεί επείγον σύμπτωμα όταν συνδυάζεται με αιφνίδιες αλλαγές στην ποιότητα της όρασης. Η διπλωπία η απώλεια οπτικού πεδίου ή η εμφάνιση μαύρων κηλίδων που δεν φεύγουν επιβάλλουν άμεση εξέταση. Η παραμέληση αυτών των συμπτωμάτων οδηγεί σε ανεπανόρθωτες βλάβες.
Επίσης εάν η πίεση συνοδεύεται από εμφανή εξόγκωση του ενός βολβού προς τα έξω σε συνδυασμό με πυρετό υπάρχει κίνδυνος κογχικής κυτταρίτιδας. Η κογχική κυτταρίτιδα είναι μια σοβαρή βακτηριακή λοίμωξη των ιστών πίσω από το μάτι η οποία μπορεί να επεκταθεί ταχύτατα προς τον εγκέφαλο.
Η έγκαιρη προσέλευση στον οφθαλμίατρο διασφαλίζει την προστασία του πολυτιμότερου αισθητηρίου οργάνου του ανθρώπου.
14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Είναι φυσιολογικό να νιώθω τα μάτια μου βαριά και πιεσμένα μετά τη δουλειά;
Ναι το σύμπτωμα αυτό οφείλεται στην υπερκόπωση των μικρών μυών του ματιού από την πολύωρη προσήλωση σε οθόνες υπολογιστών.
2. Πώς θα καταλάβω αν η πίεση προέρχεται από ιγμορίτιδα;
Ο πόνος της ιγμορίτιδας εντοπίζεται πάνω από τα μάτια και στα ζυγωματικά και χειροτερεύει αισθητά όταν σκύβετε το κεφάλι σας προς τα κάτω.
3. Μπορεί το γλαύκωμα να προκαλεί αυτή τη συνεχή πίεση;
Το σύνηθες γλαύκωμα δεν προκαλεί πόνο ωστόσο το οξύ γλαύκωμα προκαλεί έναν εξαιρετικά ισχυρό και ξαφνικό πόνο που συνδυάζεται με θολή όραση και ναυτία.
4. Υπάρχει περίπτωση να χρειάζομαι γυαλιά οράσεως;
Βεβαίως η προσπάθεια του ματιού να εστιάσει χωρίς τα σωστά γυαλιά προκαλεί εξάντληση των μυών η οποία μεταφράζεται ως πίεση και βάρος στο μέτωπο.
5. Είναι επικίνδυνο αν πονάει το μάτι μου όταν το κουνάω δεξιά και αριστερά;
Ο πόνος κατά την κίνηση των ματιών είναι το βασικό σύμπτωμα της οπτικής νευρίτιδας και απαιτεί άμεση νευρολογική αξιολόγηση.
6. Έχει σχέση ο θυρεοειδής με τον πόνο πίσω από τα μάτια;
Ναι οι παθήσεις του θυρεοειδούς προκαλούν φλεγμονή και πρήξιμο στους ιστούς πίσω από το μάτι σπρώχνοντας τον βολβό προς τα έξω και προκαλώντας έντονη πίεση.
7. Τι εξετάσεις πρέπει να κάνω αν το σύμπτωμα δεν υποχωρεί;
Η πλήρης οφθαλμολογική εξέταση με βυθοσκόπηση και μέτρηση ενδοφθάλμιας πίεσης είναι το πρώτο βήμα και ακολουθεί μαγνητική τομογραφία αν κριθεί απαραίτητο.
15. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
