1. Εισαγωγή στα σημάδια της λοίμωξης των νεφρών
Για να καταλάβετε εάν πάσχετε από λοίμωξη στα νεφρά πρέπει να αξιολογήσετε την παρουσία ακραίων συστηματικών συμπτωμάτων. Η πυελονεφρίτιδα εκδηλώνεται με ξαφνικό υψηλό πυρετό που συνοδεύεται από ανεξέλεγκτα ρίγη και έναν βαθύ παλλόμενο πόνο ψηλά στην πλάτη και στα πλευρά κάτω από τον θώρακα. Αντίθετα με την απλή κυστίτιδα η νεφρική λοίμωξη προκαλεί σοβαρή ναυτία εξαντλητικούς εμετούς και ένα αίσθημα γενικευμένης κατάρρευσης απαιτώντας άμεση και επιθετική ιατρική φροντίδα.
Η πάθηση αυτή αποτελεί μια από τις πιο επικίνδυνες ουρολογικές καταστάσεις διότι απειλεί την ακεραιότητα του ίδιου του οργάνου. Το νεφρικό σύστημα αποτελεί το κεντρικό εργοστάσιο φιλτραρίσματος του αίματος. Όταν τα μικρόβια καταφέρουν να εισβάλουν σε αυτόν τον εξαιρετικά αιματούμενο ιστό η φλεγμονή διαδίδεται ταχύτατα ρισκάροντας τη μεταφορά των βακτηρίων σε ολόκληρο το σώμα μέσω της κυκλοφορίας.
Πολλοί ασθενείς υποτιμούν τα αρχικά συμπτώματα αποδίδοντας τον πόνο της πλάτης σε μυϊκό πιάσιμο με αποτέλεσμα η λοίμωξη να προχωρεί ανεμπόδιστα. Η άμεση διάκριση αυτών των σημαδιών από τον ιατρό αποτρέπει μόνιμες νεφρικές βλάβες και την πιθανότητα ανάπτυξης απειλητικής για τη ζωή σήψης.
2. Ανατομία και φυσιολογία του νεφρικού συστήματος
Τα νεφρά είναι δύο όργανα σε σχήμα φασολιού τα οποία βρίσκονται στο πίσω μέρος της κοιλιακής κοιλότητας εκατέρωθεν της σπονδυλικής στήλης προστατευμένα εν μέρει από τις κατώτερες πλευρές. Το εσωτερικό τους αποτελείται από εκατομμύρια μικροσκοπικά φίλτρα τους νεφρώνες οι οποίοι καθαρίζουν ακατάπαυστα το αίμα από τις τοξίνες και αποβάλλουν το περιττό νερό.
Το καθαρό φιλτραρισμένο υγρό τα ούρα συλλέγεται στην κεντρική λεκάνη του νεφρού την πύελο. Από εκεί μέσω ενός μακρού μυϊκού σωλήνα που ονομάζεται ουρητήρας τα ούρα προωθούνται με ρυθμικές συσπάσεις προς την ουροδόχο κύστη. Σε φυσιολογικές συνθήκες μια βαλβίδα στο σημείο ένωσης του ουρητήρα με την κύστη εμποδίζει την αντίστροφη ροή.
Αυτός ο πολύπλοκος μηχανισμός εξασφαλίζει την αυστηρή μονόδρομη πορεία των αποβλήτων. Οποιαδήποτε δυσλειτουργία σε αυτό το σύστημα ανοίγει την πόρτα για τη μεταφορά μολυσμένου υλικού προς τα πάνω με καταστροφικές συνέπειες για τον ευαίσθητο νεφρικό ιστό.
3. Παθοφυσιολογία και άνοδος των μικροβίων
Η πλειονότητα των νεφρικών λοιμώξεων ξεκινά ως μια απλή λοίμωξη στην ουροδόχο κύστη. Όταν η κυστίτιδα δεν θεραπευτεί εγκαίρως τα βακτήρια συνήθως το κολοβακτηρίδιο εκμεταλλεύονται την αδυναμία της αντιπαλινδρομικής βαλβίδας. Κολυμπώντας μέσα στα ούρα ή αναρριχώμενα στα τοιχώματα του ουρητήρα τα μικρόβια ταξιδεύουν προς τα επάνω και εισβάλλουν στη νεφρική πύελο.
Μόλις τα βακτήρια φτάσουν στο νεφρό αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται με ιλιγγιώδη ρυθμό. Το ανοσοποιητικό σύστημα αντιλαμβάνεται τον τεράστιο κίνδυνο και αντιδρά εξαπολύοντας μια ακραία φλεγμονώδη επίθεση. Ο νεφρός πρήζεται μέσα στην ανελαστική του κάψα προκαλώντας ακραία εσωτερική πίεση και έντονο πόνο.
Η φλεγμονώδης αυτή αντίδραση καταστρέφει τα μικροσκοπικά φίλτρα. Εάν η λοίμωξη συνεχιστεί δημιουργούνται αποστήματα τα οποία νεκρώνουν τον ιστό αφήνοντας μόνιμες ουλές που μειώνουν εφ όρου ζωής τη λειτουργική ικανότητα του οργάνου.
4. Οσφυϊκός πόνος και το σημείο Giordano
Ο πόνος της πυελονεφρίτιδας είναι εξαιρετικά χαρακτηριστικός. Εντοπίζεται ψηλά στην πλάτη κάτω από τα πλευρά συνήθως στη μία πλευρά του σώματος αλλά ενίοτε και στις δύο. Σε αντίθεση με τον ορθοπεδικό πόνο στη μέση ο οποίος επιδεινώνεται με την κίνηση ο νεφρικός πόνος είναι βαθύς συνεχής και παλλόμενος ανεξάρτητος από τη στάση του σώματος.
Ο ιατρός κατά την κλινική εξέταση χρησιμοποιεί τον χειρισμό Giordano. Πραγματοποιεί μια ελαφριά επίκρουση δηλαδή ένα μαλακό χτύπημα με τη γροθιά του στην περιοχή των νεφρών του ασθενούς. Σε κατάσταση φλεγμονής αυτό το ελαφρύ χτύπημα προκαλεί έναν οξύ και βίαιο πόνο που κάνει τον ασθενή να αναπηδήσει από το εξεταστικό κρεβάτι.
Ο πόνος αυτός συχνά αντανακλά προς τα εμπρός ακολουθώντας την πορεία του ουρητήρα φτάνοντας μέχρι χαμηλά στη βουβωνική χώρα δημιουργώντας την αίσθηση ενός ευρύτερου εσωτερικού πόνου.
5. Υψηλός πυρετός και ανεξέλεγκτα ρίγη
Το σήμα κατατεθέν της συστηματικής λοίμωξης είναι η ραγδαία άνοδος της θερμοκρασίας. Ο ασθενής εμφανίζει αιφνίδιο υψηλό πυρετό ο οποίος συχνά ξεπερνά τους τριάντα εννέα βαθμούς Κελσίου. Ο πυρετός αυτός δεν υποχωρεί εύκολα με τα κοινά αντιπυρετικά και συνοδεύεται από εφίδρωση.
Πριν ή κατά τη διάρκεια του πυρετού ο ασθενής βιώνει βίαια ρίγη. Τα ρίγη είναι τόσο έντονα που ολόκληρο το σώμα τρέμει ανεξέλεγκτα και τα δόντια χτυπούν το ένα με το άλλο ανεξάρτητα από το πόσα σκεπάσματα χρησιμοποιούνται.
Αυτό το ρίγος σημαίνει ότι τα βακτήρια ή οι τοξίνες τους έχουν καταφέρει να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος αποτελώντας μια άμεση προειδοποίηση για τον κίνδυνο ανάπτυξης γενικευμένης σηψαιμίας.
6. Ναυτία και γαστρεντερικά συμπτώματα
Λόγω της κοινής νευρικής τροφοδοσίας των νεφρών και του πεπτικού συστήματος ο εγκέφαλος συχνά μπερδεύει τα σήματα πόνου. Ο οργανισμός αντιδρά στη νεφρική διάταση προκαλώντας έντονη ναυτία και ακατάσχετους εμετούς δημιουργώντας την εσφαλμένη εντύπωση μιας γαστρεντερίτιδας.
Οι εμετοί επιδεινώνουν ραγδαία την κατάσταση διότι εμποδίζουν την από του στόματος ενυδάτωση και τη λήψη φαρμάκων. Ο ασθενής αφυδατώνεται ταχύτατα. Η αφυδάτωση μειώνει την αιμάτωση του νεφρού δυσκολεύοντας ακόμα περισσότερο την ικανότητά του να αντιμετωπίσει τη λοίμωξη.
Πολλές φορές παρατηρείται αδυναμία αποβολής αερίων και έντονο φούσκωμα της κοιλιάς φαινόμενο γνωστό ως παραλυτικός ειλεός το οποίο αποτελεί αντανακλαστική παύση της λειτουργίας του εντέρου λόγω της γειτονικής νεφρικής φλεγμονής.
7. Συμπτώματα από το κατώτερο ουροποιητικό
Η πυελονεφρίτιδα δεν σβήνει την αρχική λοίμωξη της κύστης. Οι ασθενείς συνεχίζουν να βιώνουν τα συμπτώματα που προηγήθηκαν. Παρουσιάζουν δυσουρία ένα αφόρητο κάψιμο κατά την ούρηση και επιτακτικότητα όπου η κύστη συσπάται προκαλώντας την ανάγκη για άμεση επίσκεψη στην τουαλέτα.
Τα ούρα είναι εξαιρετικά θολά σκουρόχρωμα και έχουν μια βαριά αποπνικτική μυρωδιά που μοιάζει με ψαρίλα ή αμμωνία. Η μακροσκοπική αιματουρία είναι συχνή καθώς η βλάβη στα νεφρικά φίλτρα και τους ουρητήρες επιτρέπει τη διαρροή αίματος.
Η απουσία όμως αυτών των συμπτωμάτων δεν αποκλείει τη νεφρική λοίμωξη. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα βακτήρια φτάνουν στα νεφρά απευθείας μέσω του αίματος προκαλώντας πυελονεφρίτιδα χωρίς να έχει προηγηθεί καμία απολύτως ενόχληση στην ουροδόχο κύστη.
8. Πνευματική σύγχυση και σημεία σήψης στους ηλικιωμένους
Η κλινική εικόνα σε ασθενείς προχωρημένης ηλικίας διαφέρει εντυπωσιακά. Οι ηλικιωμένοι συχνά δεν αναπτύσσουν υψηλό πυρετό ούτε διαμαρτύρονται για πόνο στη μέση λόγω της εξασθένησης του ανοσοποιητικού τους συστήματος και της μειωμένης αντίληψης του πόνου.
Σε αυτούς τους ασθενείς το μοναδικό και καθοριστικό σύμπτωμα της νεφρικής λοίμωξης είναι η αιφνίδια πνευματική σύγχυση. Ένα άτομο που ήταν απολύτως διαυγές εμφανίζει ξαφνικά παραλήρημα αποπροσανατολισμό απώλεια μνήμης και ακραία λήθαργο.
Η κατάσταση αυτή δηλώνει ότι η λοίμωξη έχει περάσει στο αίμα μειώνοντας την οξυγόνωση του εγκεφάλου. Η καθυστέρηση στη διάγνωση λόγω λανθασμένης απόδοσης των συμπτωμάτων σε άνοια οδηγεί συχνά σε μοιραία σηπτική καταπληξία.
9. Διαφοροδιάγνωση και σύγκριση παθήσεων
Ο ιατρός καλείται να αποκλείσει άλλες σοβαρές παθήσεις που προκαλούν οσφυϊκό πόνο και πυρετό.
| Πάθηση | Κύρια Χαρακτηριστικά και Διαφορές |
|---|---|
| Απλή Κυστίτιδα | Κάψιμο και συχνουρία χωρίς πυρετό ή πόνο στη μέση. |
| Νεφρολιθίαση (Πέτρα) | Ανυπόφορος κολικός πόνος με αίμα στα ούρα αλλά χωρίς πυρετό (εκτός αν υπάρχει επιμόλυνση). |
| Οσφυαλγία (Μυοσκελετική) | Πόνος που επιδεινώνεται με την κίνηση και το σκύψιμο χωρίς καμία διαταραχή στην ούρηση. |
| Πυελονεφρίτιδα | Συνεχής πόνος υψηλός πυρετός ρίγη εμετοί θολά ούρα. |
Η ταυτόχρονη εμφάνιση πυρετού και πόνου στην πλάτη θέτει την πυελονεφρίτιδα στην κορυφή της διαγνωστικής λίστας.
10. Ομάδες υψηλού κινδύνου και προδιαθεσικοί παράγοντες
Ορισμένες ομάδες ασθενών είναι εξαιρετικά ευάλωτες. Οι έγκυες γυναίκες διατρέχουν τεράστιο κίνδυνο. Κατά την εγκυμοσύνη η μήτρα πιέζει τους ουρητήρες και η προγεστερόνη χαλαρώνει τον μυϊκό τους τόνο προκαλώντας στασιμότητα των ούρων. Μια λοίμωξη σε αυτή τη φάση μπορεί να προκαλέσει ακόμα και πρόωρο τοκετό.
Άτομα με σακχαρώδη διαβήτη αντιμετωπίζουν τριπλό κίνδυνο. Το ανοσοποιητικό τους σύστημα υπολειτουργεί τα ούρα τους είναι πλούσια σε ζάχαρη αποτελώντας εξαιρετική τροφή για τα μικρόβια και τα νεύρα της κύστης τους συχνά υπολειτουργούν εμποδίζοντας το πλήρες άδειασμά της.
Επιπλέον ασθενείς με ανατομικές ανωμαλίες ιστορικό λίθων στα νεφρά ή όσοι φέρουν μόνιμο ουροκαθετήρα βλέπουν τα βακτήρια να πολλαπλασιάζονται ταχύτατα σχηματίζοντας ανθεκτικά βιοφίλμ που δεν ανταποκρίνονται στα κοινά αντιβιοτικά.
11. Επείγουσα κατάσταση και ανάγκη νοσηλείας
Η λοίμωξη των νεφρών δεν αντιμετωπίζεται με ηρεμία στο σπίτι εάν συντρέχουν ορισμένοι παράγοντες. Η άμεση μετάβαση στο νοσοκομείο είναι υποχρεωτική εάν ο ασθενής αδυνατεί να κρατήσει υγρά λόγω εμετών διότι η αντιβίωση και η ενυδάτωση πρέπει να χορηγηθούν αποκλειστικά ενδοφλεβίως.
Ασθενείς με έναν μόνο λειτουργικό νεφρό μεταμοσχευμένοι ανοσοκατασταλμένοι και άτομα ηλικίας άνω των εξήντα πέντε ετών εισάγονται πάντα για νοσηλεία. Η κατάστασή τους μπορεί να επιδεινωθεί δραματικά μέσα σε ελάχιστες ώρες μεταβαίνοντας από τον απλό πυρετό στην πλήρη κυκλοφορική καταπληξία.
Η πτώση της αρτηριακής πίεσης η δυσκολία στην αναπνοή και η μείωση της παραγωγής ούρων είναι τα σήματα του σηπτικού σοκ μιας κατάστασης όπου τα όργανα του σώματος σταματούν να λειτουργούν λόγω της μαζικής βακτηριακής επίθεσης.
12. Εργαστηριακός και απεικονιστικός έλεγχος
Η ιατρική επιβεβαίωση βασίζεται σε κρίσιμες εξετάσεις. Η γενική ούρων θα δείξει μαζική παρουσία πυοσφαιρίων και μικροβίων. Ο μικροβιολόγος αναζητά κυλίνδρους λευκών αιμοσφαιρίων. Αυτοί οι κύλινδροι σχηματίζονται μόνο μέσα στα σωληνάρια των νεφρών και η παρουσία τους στα ούρα αποδεικνύει ότι η φλεγμονή βρίσκεται ψηλά στο νεφρό και όχι στην κύστη.
Η καλλιέργεια ούρων και αίματος είναι επιβεβλημένη πριν την έναρξη των αντιβιοτικών για να ταυτοποιηθεί ο ακριβής μικροοργανισμός. Ο υπέρηχος νεφρών διενεργείται άμεσα προκειμένου να αποκλειστεί η ύπαρξη λίθου που αποφράσσει τον ουρητήρα καθώς ένα μολυσμένο νεφρό που είναι βουλωμένο αποτελεί ωρολογιακή βόμβα που απαιτεί χειρουργική παροχέτευση.
Σε περιπτώσεις που δεν ανταποκρίνονται στη θεραπεία η αξονική τομογραφία αποκαλύπτει τη δημιουργία αποστημάτων μέσα στον νεφρικό ιστό τα οποία πρέπει να αφαιρεθούν.
13. Θεραπευτική προσέγγιση και αποκατάσταση
Η θεραπεία απαιτεί επιθετική χορήγηση αντιβιοτικών ευρέος φάσματος. Στις ήπιες περιπτώσεις χορηγούνται ισχυρά χάπια για δεκατέσσερις ημέρες ωστόσο η ιατρική παρακολούθηση είναι στενή. Εάν ο ασθενής δεν παρουσιάσει πτώση του πυρετού μέσα σε σαράντα οκτώ ώρες η αγωγή κρίνεται αναποτελεσματική.
Η ενδοφλέβια ενυδάτωση αποκαθιστά τη ροή του αίματος στον νεφρό και ξεπλένει τις τοξίνες. Τα παυσίπονα προσφέρουν ανακούφιση όμως η απόλυτη κατάκλιση και η ξεκούραση του ασθενούς είναι εξίσου σημαντικές για την ανάκτηση των δυνάμεων του ανοσοποιητικού συστήματος.
Ακόμα και όταν ο ασθενής νιώσει τελείως καλά η αγωγή πρέπει να ολοκληρωθεί μέχρι την τελευταία ημέρα. Η πρόωρη διακοπή επιτρέπει στα πιο ανθεκτικά βακτήρια να επιβιώσουν προκαλώντας μια υποτροπή πολύ πιο επικίνδυνη και δύσκολη στη θεραπεία.
14. Συχνές Ερωτήσεις
1. Μπορεί μια λοίμωξη στα νεφρά να οδηγήσει σε νεφρική ανεπάρκεια;
Ναι εάν αφεθεί χωρίς θεραπεία ή εάν υποτροπιάζει συχνά οι ουλές που δημιουργούνται καταστρέφουν τον λειτουργικό ιστό οδηγώντας σταδιακά σε μόνιμη νεφρική ανεπάρκεια.
2. Πρέπει να πίνω πολύ νερό κατά τη διάρκεια της λοίμωξης;
Η άφθονη κατανάλωση νερού είναι κρίσιμη διότι αυξάνει τη διούρηση παρασύροντας τα βακτήρια έξω από το σύστημα και εμποδίζοντας την προσκόλλησή τους στους ιστούς.
3. Είναι μεταδοτική η πυελονεφρίτιδα;
Όχι η λοίμωξη των νεφρών δεν μεταδίδεται. Πρόκειται για τα δικά σας εντερικά βακτήρια τα οποία βρήκαν τον δρόμο να αναρριχηθούν στο ουροποιητικό σύστημα.
4. Διατρέχω μεγαλύτερο κίνδυνο αν έχω πέτρες στα νεφρά;
Απολύτως. Οι πέτρες προκαλούν στάση των ούρων και καταστρέφουν τον βλεννογόνο ενώ παράλληλα φιλοξενούν βακτήρια στους πόρους τους τα οποία είναι απρόσιτα στα αντιβιοτικά.
5. Γιατί ο ιατρός χτυπάει ελαφρά την πλάτη μου κατά την εξέταση;
Αυτός είναι ο χειρισμός Giordano. Εάν ο νεφρός φλεγμαίνει και είναι πρησμένος η ελαφριά αυτή δόνηση προκαλεί έναν οξύ πόνο που επιβεβαιώνει τη διάγνωση.
6. Είναι ασφαλές να πάρω παυσίπονα για τον πόνο στην πλάτη;
Εάν υποψιάζεστε νεφρική λοίμωξη αποφύγετε τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη διότι επιβαρύνουν περαιτέρω τη λειτουργία των νεφρών. Συμβουλευτείτε πρώτα τον ιατρό σας.
7. Μπορεί ένα παιδί να πάθει λοίμωξη στα νεφρά;
Ναι και είναι εξαιρετικά συχνό σε παιδιά με κυστεοουρητηρική παλινδρόμηση μια ανατομική ανωμαλία όπου η βαλβίδα της κύστης είναι ανοιχτή επιτρέποντας στα ούρα να γυρίζουν πίσω στα νεφρά.
15. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
