Τι να κάνετε όταν το σαγόνι σας κάνει κλικ και κλειδώνει;

1. Εισαγωγή στα προβλήματα του σαγονιού

Όταν το σαγόνι σας κάνει κλικ και κλειδώνει η άμεση αντίδραση πρέπει να είναι η εφαρμογή θερμών επιθεμάτων στους μασητήριους μύες, η υιοθέτηση διατροφής με μαλακές τροφές και η αποφυγή ακραίων κινήσεων όπως το έντονο χασμουρητό, μέχρι να επισκεφθείτε εξειδικευμένο γναθοχειρουργό ή οδοντίατρο για την κατασκευή εξατομικευμένου νάρθηκα. Η προσπάθεια βίαιης διάνοιξης του στόματος απαγορεύεται διότι ενδέχεται να τραυματίσει ανεπανόρθωτα τον διάρθριο δίσκο.

Το αίσθημα του κλικ κατά τη μάσηση συνοδευόμενο συχνά από πόνο και αδυναμία διάνοιξης του στόματος αποτελεί το κλασικό σύμπτωμα του συνδρόμου της κροταφογναθικής διάρθρωσης. Η συγκεκριμένη άρθρωση είναι μία από τις πιο πολύπλοκες του ανθρώπινου σώματος καθώς επιτρέπει κινήσεις σε πολλαπλά επίπεδα (άνοιγμα κλείσιμο πλάγιες ολισθήσεις). Η συνεχής χρήση της σε καθημερινή βάση την καθιστά εξαιρετικά ευάλωτη σε μικροτραυματισμούς και εκφυλιστικές αλλοιώσεις.

Ο ήχος του κλικ δημιουργεί συχνά αμηχανία και κοινωνικό άγχος καθώς ακούγεται καθαρά κατά τη διάρκεια των γευμάτων. Όταν η κατάσταση εξελιχθεί σε κλείδωμα το άτομο βιώνει πραγματικό πανικό νομίζοντας ότι η γνάθος έχει εξαρθρωθεί μόνιμα. Η διαταραχή αυτή αφορά ένα τεράστιο ποσοστό του πληθυσμού και συνδέεται στενά με τον σύγχρονο αγχώδη τρόπο ζωής.

Η κατανόηση της εμβιομηχανικής της γνάθου αφαιρεί τον φόβο από το σύμπτωμα. Η ιατρική γνώση της ανατομίας και της φυσιολογίας του μυϊκού σπασμού επιτρέπει στον ασθενή να προστατεύσει την άρθρωση εφαρμόζοντας σωστές συντηρητικές θεραπείες.

2. Ανατομία της Κροταφογναθικής Διάρθρωσης

Η κροταφογναθική άρθρωση ενώνει την κάτω γνάθο με το κρανίο ακριβώς μπροστά από τον ακουστικό πόρο του αυτιού. Διαθέτει ένα μοναδικό ανατομικό χαρακτηριστικό έναν μικρό ινοχόνδρινο δίσκο που μοιάζει με μαξιλαράκι ο οποίος παρεμβάλλεται ανάμεσα στα οστά εμποδίζοντας την άμεση τριβή τους.

Ο διάρθριος αυτός δίσκος είναι προσδεδεμένος με ισχυρούς συνδέσμους και ακολουθεί ομαλά τον κόνδυλο της γνάθου κατά τη διάνοιξη του στόματος. Ομαλή κίνηση σημαίνει ότι ο δίσκος γλιστρά συγχρονισμένα απορροφώντας τους κραδασμούς της μάσησης. Η ισορροπία αυτή εξασφαλίζεται από ένα πολύπλοκο δίκτυο ισχυρών μυών με κυριότερους τον μασητήρα και τον κροταφίτη.

Όταν το στόμα ανοίγει η γνάθος δεν κάνει απλώς μια κίνηση μεντεσέ αλλά πραγματοποιεί μια ολισθαίνουσα κίνηση προς τα εμπρός. Αυτή η διπλή μηχανική φύση της άρθρωσης είναι που επιτρέπει τις σύνθετες κινήσεις της ομιλίας αλλά ταυτόχρονα την κάνει επιρρεπή σε μηχανικές αστοχίες.

Οποιαδήποτε ανισορροπία στο μήκος των μυών στη σύγκλειση των δοντιών ή στους συνδέσμους διαταράσσει την αρμονική κίνηση του δίσκου οδηγώντας στις γνωστές ηχητικές και κινητικές επιπλοκές.

3. Ο μηχανισμός πίσω από το “κλικ”

Ο χαρακτηριστικός ήχος του κλικ ή του ποπ προέρχεται από την παθολογική μετατόπιση του διάρθριου δίσκου. Σε ασθενείς με αυτό το σύνδρομο ο δίσκος έχει γλιστρήσει προς τα εμπρός όταν το στόμα είναι κλειστό λόγω χαλάρωσης ή διάτασης των οπίσθιων συνδέσμων.

Όταν ο ασθενής αρχίζει να ανοίγει το στόμα του ο κόνδυλος της γνάθου κινείται προς τα εμπρός και αναγκάζεται να πηδήξει βίαια πάνω στον εκτοπισμένο δίσκο για να ξαναβρεί τη σωστή του θέση. Αυτό το απότομο άλμα του οστού πάνω στον χόνδρο παράγει τον ηχηρό και ενοχλητικό θόρυβο (κλικ).

Καθώς το στόμα κλείνει ξανά ο κόνδυλος γλιστρά πάλι προς τα πίσω πέφτοντας από τον δίσκο προκαλώντας συχνά ένα δεύτερο πιο σιγανό κλικ. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται πρόσθια παρεκτόπιση του δίσκου με ανάταξη. Στα αρχικά στάδια η διαδικασία αυτή είναι ανώδυνη.

Παρά την απουσία πόνου ο συνεχής ήχος αποτελεί το προειδοποιητικό καμπανάκι του σώματος ότι η μηχανική της άρθρωσης φθείρεται. Η αγνόηση του ήχου οδηγεί μακροπρόθεσμα σε εκφύλιση των επιφανειών.

4. Το επώδυνο κλείδωμα της γνάθου

Εάν η βλάβη στους συνδέσμους προχωρήσει η κατάσταση εξελίσσεται από το απλό κλικ στο τρομακτικό κλείδωμα. Στην περίπτωση αυτή ο δίσκος έχει γλιστρήσει τόσο πολύ προς τα εμπρός που μπλοκάρει εντελώς την πορεία της γνάθου. Η κατάσταση ονομάζεται πρόσθια παρεκτόπιση χωρίς ανάταξη.

Όταν ο ασθενής προσπαθήσει να ανοίξει το στόμα του το οστό χτυπά πάνω στο εμπόδιο του εκτοπισμένου δίσκου και αδυνατεί να προχωρήσει. Το στόμα ανοίγει μόνο μέχρι τη μέση (περίπου δύο δάχτυλα απόσταση) και η γνάθος παρεκκλίνει χαρακτηριστικά προς την πάσχουσα πλευρά.

Το κλειδωμένο στόμα (τρισμός) συνοδεύεται από οξύ πόνο. Ο πόνος οφείλεται στην τεράστια μηχανική πίεση που ασκείται στους εξαιρετικά ευαίσθητους οπίσθιους ιστούς οι οποίοι αναγκάζονται να αναλάβουν το βάρος της κίνησης αντί για τον σκληρό δίσκο που έχει μετατοπιστεί.

Υπάρχει και το ανοιχτό κλείδωμα (εξάρθρημα) όπου το στόμα ανοίγει υπερβολικά σε ένα χασμουρητό και η γνάθος εγκλωβίζεται μπροστά αδυνατώντας να κλείσει. Και οι δύο καταστάσεις δημιουργούν ασφυκτικό άγχος στον ασθενή.

5. Βρουξισμός και ακούσιο σφίξιμο δοντιών

Ο βρουξισμός αποτελεί τη βασικότερη αιτία καταστροφής της κροταφογναθικής διάρθρωσης. Πρόκειται για το ακούσιο και βίαιο τρίξιμο ή σφίξιμο των δοντιών κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας αλλά συχνά και την ημέρα υπό συνθήκες πίεσης. Οι δυνάμεις που αναπτύσσονται κατά τον βρουξισμό είναι πολλαπλάσιες από τις φυσιολογικές δυνάμεις της μάσησης.

Αυτή η τεράστια μηχανική δύναμη μεταφέρεται απευθείας στην άρθρωση. Ο δίσκος συμπιέζεται ασταμάτητα επί ώρες χάνοντας την ελαστικότητά του. Οι μασητήριοι μύες εργάζονται υπερωρίες και καταλήγουν σε μόνιμο μυϊκό σπασμό. Το πρωινό ξύπνημα βρίσκει το άτομο με πιασμένα μάγουλα και πόνο στους κροτάφους.

Τα δόντια υφίστανται επίσης τεράστια φθορά παρουσιάζοντας αποτριβές και ευαισθησία. Ο ασθενής συνήθως αγνοεί την πάθησή του μέχρι ο οδοντίατρος να παρατηρήσει τη φθορά του σμάλτου ή μέχρι να εμφανιστεί οξύς πόνος στην άρθρωση.

Ο βρουξισμός λειτουργεί ως βαλβίδα εκτόνωσης της εσωτερικής έντασης. Η αντιμετώπισή του απαιτεί παρεμβάσεις τόσο σε οδοντιατρικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο.

6. Η συμβολή του ψυχολογικού στρες

Το άγχος δεν είναι απλώς ένας επιβαρυντικός παράγοντας αλλά η κινητήρια δύναμη πίσω από τα λειτουργικά προβλήματα της γνάθου. Η σωματική αποτύπωση του στρες εντοπίζεται σχεδόν πάντα στον αυχένα και στη γνάθο. Το σφίξιμο των δοντιών αποτελεί μια πρωτόγονη αντίδραση του νευρικού συστήματος απέναντι στην απειλή.

Σε περιόδους εργασιακής ή προσωπικής πίεσης η ένταση των συμπτωμάτων κλιμακώνεται. Το κλικ γίνεται πιο δυνατό και ο πόνος εξαπλώνεται προς το αυτί και το κεφάλι. Η συνεχής μυϊκή σύσπαση μειώνει την αιμάτωση της περιοχής οδηγώντας σε ισχαιμικό μυϊκό πόνο.

Η κατάσταση μετατρέπεται σε φαύλο κύκλο. Το άγχος προκαλεί σπασμό ο σπασμός προκαλεί πόνο και το κλείδωμα της γνάθου δημιουργεί νέο πανικό επιδεινώνοντας τον σπασμό. Η εστίαση της προσοχής στο πρόβλημα μειώνει την ανοχή στον πόνο.

Η αποτελεσματική λύση έγκειται στη γνώση μεθόδων για τον έλεγχο της νευρικής υπερδιέγερσης. Ένας ασθενής που γνωρίζει πώς να αντιμετωπίζει τον βρουξισμό προστατεύει την άρθρωσή του από τη μακροχρόνια φθορά.

7. Συνοδά συμπτώματα και κεφαλαλγίες

Η δυσλειτουργία της κροταφογναθικής σπάνια παρουσιάζεται ως μεμονωμένο κλικ. Η πάθηση αυτή αποτελεί τον μεγάλο μιμητή της ιατρικής καθώς τα συμπτώματά της αντανακλούν σε όλο το κεφάλι και τον τράχηλο. Ο πόνος στο αυτί (ωταλγία) είναι το πιο κοινό παραπλανητικό σύμπτωμα.

Ο ασθενής επισκέπτεται επανειλημμένα τον ωτορινολαρυγγολόγο παραπονούμενος για πόνο βουητό ή αίσθημα βουλώματος στο αυτί. Οι εξετάσεις βγαίνουν απολύτως καθαρές επειδή το πρόβλημα πηγάζει από την άρθρωση της γνάθου η οποία βρίσκεται ακριβώς χιλιοστά μπροστά από τον ακουστικό πόρο και μοιράζεται την ίδια νεύρωση.

Η χρόνια σύσπαση του κροταφίτη μυός (του μυός που βρίσκεται στα πλάγια του κεφαλιού) προκαλεί εξουθενωτικούς πονοκεφάλους τάσης. Ο πονοκέφαλος αυτός περιγράφεται σαν μια στενή κορδέλα που σφίγγει το κεφάλι και εμφανίζεται κυρίως το απόγευμα.

Η διευκρίνιση αυτών των αντανακλαστικών συμπτωμάτων κατευθύνει τη θεραπεία στην πραγματική πηγή του πόνου σώζοντας τον ασθενή από περιττές θεραπείες και ακατάλληλα φάρμακα.

8. Κακή σύγκλειση και οδοντιατρικά αίτια

Η αρμονική συνεργασία της άρθρωσης εξαρτάται απόλυτα από τον τρόπο που κλείνουν τα δόντια της άνω και κάτω γνάθου (σύγκλειση). Η απώλεια δοντιών στο πίσω μέρος του στόματος καταργεί την κάθετη στήριξη. Όλο το βάρος της μάσησης μεταφέρεται πλέον στην άρθρωση προκαλώντας σύνθλιψη του δίσκου.

Τα στραβά δόντια τα κακότεχνα ψηλά σφραγίσματα ή οι παλιές γέφυρες αναγκάζουν την κάτω γνάθο να λοξοδρομεί για να βρει μια βολική θέση κλεισίματος. Αυτή η διαρκής παρέκκλιση τεντώνει τους συνδέσμους της άρθρωσης από τη μία πλευρά οδηγώντας σε ασύμμετρη φθορά.

Η ορθοδοντική ανωμαλία μεταφράζεται σε μυϊκή ανισορροπία. Οι μύες κουράζονται προσπαθώντας να διατηρήσουν τη γνάθο σε μια αφύσικη θέση ηρεμίας. Η διόρθωση της σύγκλεισης μέσω ορθοδοντικής θεραπείας ή προσθετικής αποκατάστασης αφαιρεί τη μηχανική αιτία του προβλήματος.

Η εξέταση της σύγκλεισης από τον ειδικό οδοντίατρο είναι το πρώτο βήμα για τη διάγνωση. Η εναρμόνιση των δοντιών επιτρέπει στην άρθρωση να λειτουργήσει ξανά στο σωστό και ανώδυνο κέντρο βάρους της.

9. Άμεσες μέθοδοι συντηρητικής ανακούφισης

Την ώρα που η γνάθος κλειδώνει ή πονάει έντονα η εφαρμογή θερμότητας είναι ο καλύτερος σύμμαχος. Η τοποθέτηση μιας ζεστής κομπρέσας στην περιοχή του μάγουλου μπροστά από το αυτί αυξάνει την τοπική αιμάτωση και λύνει τον σπασμό του μασητήρα μυός. Η θερμότητα πρέπει να εφαρμόζεται για είκοσι λεπτά τρεις φορές την ημέρα.

Η αλλαγή της διατροφής κρίνεται απόλυτα απαραίτητη κατά την οξεία φάση. Απαγορεύονται αυστηρά οι σκληρές τροφές οι ξηροί καρποί και το μάσημα τσίχλας. Το διαιτολόγιο πρέπει να περιλαμβάνει αποκλειστικά μαλακές ή πολτοποιημένες τροφές ανακουφίζοντας την άρθρωση από τα μηχανικά φορτία.

Η συνειδητή αποφυγή του ακραίου ανοίγματος του στόματος προστατεύει τους συνδέσμους από περαιτέρω διάταση. Κατά τη διάρκεια του χασμουρητού ο ασθενής οφείλει να βάζει τη γροθιά του κάτω από το πηγούνι για να εμποδίσει το στόμα να ανοίξει διάπλατα και να κλειδώσει.

Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα και τα μυοχαλαρωτικά συνταγογραφούνται από τον ιατρό για σύντομο χρονικό διάστημα. Καταστέλλουν την οξεία φλεγμονή των ιστών και σπάνε τον κύκλο του μυϊκού σπασμού διευκολύνοντας την αποκατάσταση της κίνησης.

10. Ο ρόλος του οδοντικού νάρθηκα

Η τοποθέτηση οδοντικού νάρθηκα (splint) αποτελεί την πλέον αποτελεσματική ιατρική παρέμβαση για την προστασία της άρθρωσης. Ο νάρθηκας κατασκευάζεται από σκληρό ακρυλικό υλικό βάσει των ακριβών αποτυπωμάτων του ασθενούς και εφαρμόζεται συνήθως στα δόντια της άνω γνάθου κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Η λειτουργία του είναι διπλή. Αρχικά προστατεύει τις επιφάνειες των δοντιών από τις καταστροφικές δυνάμεις της τριβής του βρουξισμού. Κυρίως όμως ξεγελά τους μύες της μάσησης. Καταργώντας την παθολογική σύγκλειση των δοντιών οι μύες δεν βρίσκουν το σημείο στήριξης για να σφίξουν αναγκάζοντάς τους να χαλαρώσουν εντελώς.

Η χαλάρωση του μυϊκού συστήματος μειώνει δραματικά την ενδοαρθρική πίεση. Ο δίσκος απελευθερώνεται από τη σύνθλιψη και συχνά βρίσκει τον χώρο να γλιστρήσει πίσω στη φυσιολογική του θέση εξαφανίζοντας το ενοχλητικό κλικ και το πρωινό πιάσιμο.

Οι μαλακοί έτοιμοι νάρθηκες του εμπορίου συχνά επιδεινώνουν το πρόβλημα καθώς το υλικό τους θυμίζει τσίχλα και προκαλεί τους ασθενείς να τα μασάνε αντανακλαστικά όλη τη νύχτα. Ο νάρθηκας πρέπει να είναι σκληρός και εξατομικευμένος.

11. Πίνακας επιλογών θεραπείας

Η κλιμάκωση της θεραπείας ακολουθεί συγκεκριμένα βήματα από τα πιο συντηρητικά στα πιο επεμβατικά.

Η συντριπτική πλειονότητα των ασθενών βρίσκει απόλυτη ανακούφιση με τα πρώτα δύο στάδια της θεραπείας. Η συνέπεια στη χρήση του νάρθηκα και στην αποφυγή καταπόνησης οδηγεί στην ύφεση των συμπτωμάτων.

Η χειρουργική παρέμβαση εξετάζεται μόνο ως έσχατη λύση όταν ο πόνος είναι ανυπόφορος και η λειτουργία της γνάθου αδύνατη παρά την εξάντληση των συντηρητικών μεθόδων.

12. Φυσικοθεραπεία και ασκήσεις αποκατάστασης

Η κινησιοθεραπεία συμβάλλει αποφασιστικά στην ομαλή λειτουργία της άρθρωσης. Ο φυσικοθεραπευτής διδάσκει ασκήσεις ήπιας διάτασης και ενδυνάμωσης των μυών του τραχήλου και της γνάθου. Η βελτίωση του μυϊκού ελέγχου επαναφέρει τη γνάθο στη σωστή τροχιά κίνησης.

Μια εξαιρετική άσκηση είναι η τοποθέτηση της γλώσσας στον ουρανίσκο (ακριβώς πίσω από τα μπροστινά δόντια) και το ελαφρύ άνοιγμα του στόματος μέχρι το σημείο που επιτρέπει η γλώσσα να παραμείνει στη θέση της. Η κίνηση αυτή γυμνάζει την άρθρωση χωρίς να επιτρέπει την εκτόπιση του δίσκου που προκαλεί το κλικ.

Το θεραπευτικό μασάζ μέσα από τη στοματική κοιλότητα (στους πτερυγοειδείς μύες) είναι συχνά επώδυνο αλλά λύνει τους βαθιούς σπασμούς που ευθύνονται για το κλείδωμα. Η μάλαξη των κροτάφων και των μυών του λαιμού συμπληρώνει τη θεραπεία.

Η εκπαίδευση στη σωστή στάση του σώματος κατά την εργασία απαλλάσσει τον αυχένα και κατ’ επέκταση τη γνάθο από τις ανισόρροπες μηχανικές δυνάμεις που επιταχύνουν την εκφύλιση.

13. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Θα μείνει μόνιμα στραβό το σαγόνι μου αν κλειδώσει;

Όχι το κλείδωμα είναι μηχανικό εμπόδιο από τον δίσκο. Μόλις το οίδημα υποχωρήσει και οι μύες χαλαρώσουν με τη βοήθεια ζεστών επιθεμάτων και φαρμάκων η γνάθος θα επανέλθει στην ευθεία γραμμή της.

2. Πρέπει να κάνω εγχείρηση για να σταματήσει το κλικ;

Η χειρουργική επέμβαση αποφεύγεται σχεδόν πάντα. Το απλό ηχητικό κλικ εάν δεν προκαλεί πόνο δεν απαιτεί χειρουργείο. Ο νάρθηκας και η αλλαγή συνηθειών ελέγχουν απόλυτα την κατάσταση στο 95% των περιπτώσεων.

3. Το μάσημα τσίχλας δυναμώνει τους μυς της γνάθου;

Το μάσημα τσίχλας είναι καταστροφικό για το σύνδρομο. Κουράζει αδικαιολόγητα τους μύες αυξάνει την ενδοαρθρική πίεση και επιταχύνει τη φθορά του διάρθριου δίσκου. Πρέπει να διακοπεί οριστικά.

4. Γιατί πονάει το αυτί μου αφού το πρόβλημα είναι στο σαγόνι;

Η άρθρωση βρίσκεται ελάχιστα χιλιοστά μπροστά από τον ακουστικό πόρο. Ο πόνος αντανακλά άμεσα στο αυτί λόγω κοινής νεύρωσης προκαλώντας την ψευδαίσθηση ωτίτιδας. Ο ΩΡΛ θα επιβεβαιώσει ότι το αυτί είναι υγιές.

5. Βοηθάει το Botox στο σφίξιμο των δοντιών;

Ναι οι εγχύσεις βοτουλινικής τοξίνης (Botox) στους μασητήριους μύες μειώνουν τη δύναμη της σύσπασής τους. Είναι μια εξαιρετική λύση για περιπτώσεις βαρέως βρουξισμού που δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς μόνο με τον νάρθηκα.

6. Το άγχος μου φταίει που τρίζω τα δόντια μου το βράδυ;

Το στρες είναι ο κυριότερος πυροδοτικός μηχανισμός. Κατά τη διάρκεια του ύπνου ο εγκέφαλος εκτονώνει την καταπιεσμένη ένταση της ημέρας σφίγγοντας τις γνάθους. Η θεραπεία του άγχους αποτελεί το πιο ριζικό μέτρο.

7. Πρέπει να φοράω τον νάρθηκα και την ημέρα;

Συνήθως ο νάρθηκας φοριέται μόνο κατά τη διάρκεια του νυχτερινού ύπνου. Ωστόσο σε περιόδους οξέος πόνου ή κλειδώματος ο ιατρός μπορεί να συστήσει την 24ωρη χρήση του για μερικές ημέρες ώστε να αποφορτιστεί πλήρως η άρθρωση.

14. Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.