Γιατί τα αυτιά μου παραμένουν βουλωμένα μετά από μια πολύωρη πτήση με αεροπλάνο;

1. Εισαγωγή Το φαινόμενο του ωτικού βαροτραύματος

Η επίμονη αίσθηση βουλωμένων αυτιών και μειωμένης ακοής μετά από μια πολύωρη αεροπορική πτήση αποτελεί την κλινική εκδήλωση του ωτικού βαροτραύματος. Το φαινόμενο προκαλείται από την αδυναμία της ευσταχιανής σάλπιγγας να εξισορροπήσει την ταχεία αύξηση της ατμοσφαιρικής πίεσης κατά τη διάρκεια της καθόδου του αεροσκάφους. Αυτή η αποτυχία δημιουργεί μια ισχυρή αρνητική πίεση μέσα στην κοιλότητα του μέσου ωτός η οποία αναρροφά την τυμπανική μεμβράνη προς τα μέσα και την ακινητοποιεί αποτρέποντας τη φυσιολογική μετάδοση των ηχητικών κυμάτων. Όταν η αρνητική πίεση παραμείνει για ώρες ο βλεννογόνος φλεγμαίνει και εκκρίνει υγρό μονιμοποιώντας το αίσθημα αποφράξεως.

Αυτή η μηχανική και υδραυλική διαταραχή είναι εξαιρετικά συχνή στους αεροπορικούς ταξιδιώτες ιδιαίτερα σε αυτούς που ταξιδεύουν με ήπια ρινική συμφόρηση. Το αυτί είναι ένας εξαιρετικά ευαίσθητος αισθητήρας βαρομετρικής πίεσης και η τεχνητή συμπίεση της καμπίνας δεν είναι πάντοτε αρκετή για να προστατεύσει την ανατομία του.

Η κατανόηση αυτού του μηχανισμού βοηθά τον ταξιδιώτη να εφαρμόσει τα σωστά μέτρα αποσυμφόρησης μετά την πτήση. Η πάθηση αν και ιδιαίτερα ενοχλητική είναι συνήθως αυτοπεριοριζόμενη εφόσον ο κεντρικός αεραγωγός παραμείνει καθαρός επιτρέποντας στο σύστημα να ανακτήσει την ισορροπία του.

2. Η καμπίνα του αεροσκάφους και η συμπίεση

Τα εμπορικά αεροσκάφη πετούν σε υψόμετρα που ξεπερνούν τα τριάντα χιλιάδες πόδια. Σε αυτό το υψόμετρο η ατμοσφαιρική πίεση είναι υπερβολικά χαμηλή για να υποστηρίξει την ανθρώπινη ζωή. Για τον λόγο αυτό οι καμπίνες των αεροσκαφών διαθέτουν σύστημα συμπίεσης. Ωστόσο η πίεση στο εσωτερικό δεν διατηρείται στα επίπεδα της θάλασσας.

Η καμπίνα συνήθως ρυθμίζεται να διατηρεί πίεση ισοδύναμη με υψόμετρο έξι έως οκτώ χιλιάδων ποδιών. Αυτό σημαίνει ότι μόλις το αεροπλάνο απογειωθεί η ατμοσφαιρική πίεση γύρω από τους επιβάτες μειώνεται. Κατά την προσγείωση η πίεση αρχίζει να αυξάνεται σταδιακά μέχρι να φτάσει την πίεση του αεροδρομίου προορισμού.

Αυτές οι τεχνητές μεταβολές της πίεσης είναι σχετικά προοδευτικές αλλά διαρκούν αρκετή ώρα καταπονώντας τους ρυθμιστικούς μηχανισμούς του σώματος οι οποίοι δεν είναι εξελικτικά προγραμματισμένοι για πτήση.

3. Η φυσιολογία του μέσου ωτός σε υψόμετρο

Ο ρόλος της εξισορρόπησης ανήκει στην ευσταχιανή σάλπιγγα. Κατά την άνοδο του αεροπλάνου η εξωτερική πίεση στην καμπίνα μειώνεται. Ο εγκλωβισμένος αέρας στο μέσο ους διαστέλλεται δημιουργώντας θετική πίεση που σπρώχνει το τύμπανο προς τα έξω.

Αυτή η θετική πίεση πιέζει παθητικά την ευσταχιανή σάλπιγγα επιτρέποντας στον αέρα να διαφύγει. Οι επιβάτες νιώθουν μικρά κλικ καθώς ο αέρας δραπετεύει και το αυτί ανακουφίζεται εύκολα χωρίς ιδιαίτερη μυϊκή προσπάθεια. Γι αυτό τον λόγο η απογείωση σπάνια προκαλεί σοβαρά προβλήματα.

Η ομοιόσταση διατηρείται καθ’ όλη τη διάρκεια της πτήσης στο ύψος ταξιδιού καθώς οι πιέσεις έχουν εξισωθεί και το σύστημα βρίσκεται σε απόλυτη ηρεμία μέχρι την έναρξη της καθόδου.

4. Το πρόβλημα της καθόδου του αεροπλάνου

Το πραγματικό βαρότραυμα ξεκινά κατά την κάθοδο. Καθώς το αεροπλάνο χάνει υψόμετρο η πίεση στην καμπίνα αυξάνεται ραγδαία. Ο αέρας μέσα στο αυτί συρρικνώνεται και η εξωτερική βαρύτερη ατμόσφαιρα σπρώχνει την τυμπανική μεμβράνη βίαια προς τα μέσα.

Αυτή η αρνητική εσωτερική πίεση λειτουργεί σαν κενό ρουφώντας τα τοιχώματα της ευσταχιανής σάλπιγγας και κλείνοντάς τα ερμητικά. Ο οργανισμός πλέον δεν μπορεί να βασιστεί στην παθητική διαφυγή του αέρα. Πρέπει να ασκήσει ισχυρή μυϊκή δύναμη μέσω της κατάποσης για να ανοίξει τον σωλήνα και να αφήσει αέρα να εισέλθει.

Εάν ο επιβάτης κοιμάται κατά την κάθοδο η συχνότητα κατάποσης μειώνεται δραματικά. Το αυτί μένει ανυπεράσπιστο και η αρνητική πίεση αυξάνεται τόσο πολύ που κλειδώνει τη σάλπιγγα καθιστώντας το άνοιγμά της σχεδόν αδύνατο ακόμη και αν ο επιβάτης ξυπνήσει.

5. Αρνητική πίεση και εγκλωβισμός αέρα

Το κλείδωμα της σάλπιγγας εγκλωβίζει το αυτί σε καθεστώς έντονης αρνητικής πίεσης. Η τυμπανική μεμβράνη παραμένει εξαιρετικά τεντωμένη εμποδίζοντας την ελεύθερη δόνησή της από τα ηχητικά κύματα. Αυτό ακριβώς μεταφράζεται ως βούλωμα ή πνιγμένος ήχος σαν να βρίσκεστε κάτω από το νερό.

Η συνεχής διάταση των ιστών του τυμπάνου ερεθίζει τις νευρικές απολήξεις. Σε πολλές περιπτώσεις η ενόχληση μετατρέπεται σε οξύ διαπεραστικό πόνο. Ο πόνος αυτός αντανακλά σε ολόκληρη τη γνάθο.

Αυτή η μηχανική απόφραξη είναι ο λόγος που η ακοή δεν αποκαθίσταται αμέσως με την προσγείωση. Το κενό αέρος έχει δημιουργήσει μια ανατομική παγίδα που χρειάζεται χρόνο και σωστούς χειρισμούς για να λυθεί.

6. Συλλογή υγρού στην τυμπανική κοιλότητα

Εάν το βούλωμα επιμείνει για αρκετές ώρες μετά την πτήση ενεργοποιείται ένας νέος παθοφυσιολογικός μηχανισμός. Το απόλυτο κενό πίεσης ασκεί τεράστια έλξη στα αιμοφόρα αγγεία που επενδύουν την τυμπανική κοιλότητα. Τα αγγεία διαστέλλονται για να αντέξουν την τάση.

Αυτή η αναρρόφηση αναγκάζει το πλάσμα του αίματος να διαρρεύσει μέσα από τα τοιχώματα των αγγείων και να γεμίσει τον χώρο του μέσου ωτός με διαυγές ορώδες υγρό. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται αεροτίτιδα. Το υγρό αντικαθιστά τον αέρα πνίγοντας τα οστάρια της ακοής.

Μόλις το υγρό γεμίσει την κοιλότητα το αίσθημα του βουλώματος γίνεται μόνιμο. Ακόμη και αν η σάλπιγγα ανοίξει το υγρό εμποδίζει την άμεση ανακούφιση. Ο οργανισμός χρειάζεται πλέον μέρες για να επαναρροφήσει το υγρό αυτό και να στεγνώσει την περιοχή.

7. Οίδημα του ρινικού βλεννογόνου

Η κατάσταση της ευσταχιανής σάλπιγγας εξαρτάται απόλυτα από την υγεία της ρινικής κοιλότητας. Ο ξηρός αέρας της καμπίνας του αεροσκάφους αφυδατώνει γρήγορα τον ρινικό βλεννογόνο. Για να αμυνθεί ο βλεννογόνος πρήζεται και υπερπαράγει παχύρρευστη βλέννα.

Αυτό το ρινικό οίδημα μεταφέρεται άμεσα στο ρινοφαρυγγικό στόμιο της ευσταχιανής σάλπιγγας φράζοντάς την. Ένας επιβάτης που επιβιβάζεται έχοντας έναν απλό πονόλαιμο ή ήπια ρινίτιδα διατρέχει τεράστιο κίνδυνο σοβαρού βαροτραύματος καθώς ο αεραγωγός του είναι ήδη φλεγμονώδης.

Η αλληλεπίδραση της ξηρότητας και του προϋπάρχοντος οιδήματος καταδικάζει την προσπάθεια εξισορρόπησης καθιστώντας κάθε μυϊκή κίνηση κατάποσης ανεπαρκή για τη διάνοιξη της διόδου.

8. Πίνακας παθολογίας αεροπορικού βαροτραύματος

Η εξέλιξη του βαροτραύματος ακολουθεί συγκεκριμένα κλινικά στάδια που καταγράφονται παρακάτω.

Η αναγνώριση αυτών των σταδίων αποδεικνύει την ανάγκη για προληπτική παρέμβαση προτού το υγρό εγκλωβιστεί μόνιμα στην κοιλότητα.

9. Επιβαρυντικοί παράγοντες κατά τη διάρκεια της πτήσης

Η κατανάλωση αλκοόλ κατά τη διάρκεια των πτήσεων μεγάλων αποστάσεων επιδεινώνει δραματικά την κατάσταση. Το αλκοόλ προκαλεί αγγειοδιαστολή εντείνοντας το οίδημα των ρινικών βλεννογόνων και αφυδατώνοντας τον οργανισμό καθιστώντας τις εκκρίσεις πιο κολλώδεις.

Ο ύπνος κατά την έναρξη της καθόδου είναι το μεγαλύτερο σφάλμα των ταξιδιωτών. Ο ρυθμός κατάποσης πέφτει στο ελάχιστο και η σάλπιγγα κλειδώνει πριν ο επιβάτης συνειδητοποιήσει την αλλαγή πίεσης. Οι αεροσυνοδοί συνήθως ξυπνούν τους επιβάτες ακριβώς για να αποφευχθεί αυτό το φαινόμενο.

Η ανατομική κατασκευή του κρανίου ορισμένων ατόμων με στενές σάλπιγγες τους καθιστά μόνιμα επιρρεπείς. Αυτά τα άτομα πρέπει να ακολουθούν αυστηρά πρωτόκολλα προετοιμασίας πριν από κάθε ταξίδι.

10. Ο μηχανισμός της υποβάθμισης της ακοής

Ο ήχος φτάνει στον εγκέφαλο μέσω του αέρα και μέσω των οστών. Το βαρότραυμα προκαλεί αγώγιμη βαρηκοΐα. Η μηχανική μεταφορά της ενέργειας από τον αέρα στο υγρό του κοχλία διακόπτεται. Η τυμπανική μεμβράνη γεμάτη υγρό δρα ως ηχομονωτικό τοίχος αντί για ηχείο.

Ο ασθενής αδυνατεί να ακούσει χαμηλές συχνότητες. Η δική του φωνή ωστόσο αντηχεί έντονα μέσα στο κεφάλι του λόγω της οστικής αγωγιμότητας δημιουργώντας μια αίσθηση παραφωνίας.

Αυτή η ακουστική απομόνωση συνοδεύεται συχνά από ήπια ζάλη καθώς ο λαβύρινθος το όργανο της ισορροπίας δέχεται πιέσεις από το μέσο ους επηρεάζοντας τον προσανατολισμό του ασθενούς.

11. Μηχανικές ασκήσεις αποσυμφόρησης

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος μετά την πτήση απαιτούνται στοχευμένοι χειρισμοί. Ο χειρισμός Valsalva είναι ο πιο αποτελεσματικός αλλά πρέπει να γίνεται με προσοχή. Το άτομο κλείνει τα ρουθούνια παίρνει μια βαθιά ανάσα και εκπνέει σταδιακά πιέζοντας τον αέρα προς τον λαιμό.

Η πίεση πρέπει να είναι σταθερή και ήπια. Αν εφαρμοστεί τεράστια βίαιη δύναμη υπάρχει κίνδυνος τραυματισμού του εσωτερικού αυτιού. Η επιτυχία σηματοδοτείται από έναν ήχο κλικ υποδηλώνοντας τη ρήξη του κενού.

Ο χειρισμός Frenzel αποτελεί μια ασφαλέστερη εναλλακτική. Με κλειστή τη μύτη ο ασθενής πιέζει τη βάση της γλώσσας του προς τον ουρανίσκο λειτουργώντας ως μικρό έμβολο που ωθεί αέρα προς τη σάλπιγγα.

12. Χρήση φαρμακευτικών αποσυμφορητικών

Όταν οι μηχανικοί χειρισμοί αποτυγχάνουν το ρινικό οίδημα πρέπει να λυθεί φαρμακευτικά. Η χρήση αποσυμφορητικών ρινικών σπρέι συρρικνώνει ταχέως τα αιμοφόρα αγγεία του ρινικού βλεννογόνου. Το οίδημα υποχωρεί και η είσοδος της σάλπιγγας απελευθερώνεται.

Η χρήση αυτών των σπρέι συνιστάται περίπου τριάντα λεπτά πριν την προγραμματισμένη κάθοδο ως μέτρο πρόληψης για άτομα με ιστορικό προβλημάτων. Εάν το βούλωμα έχει ήδη εγκατασταθεί η θεραπεία με ρινικά κορτικοστεροειδή βοηθά στη μείωση της χρόνιας φλεγμονής επιτρέποντας στο συσσωρευμένο υγρό να παροχετευτεί.

Τα από του στόματος αποσυμφορητικά έχουν συστημική δράση και βοηθούν στον έλεγχο της υπερβολικής έκκρισης βλέννας επιταχύνοντας την αποκατάσταση του αερισμού στο σύνολο του ανώτερου αναπνευστικού.

13. Ο κίνδυνος ρήξης του τυμπάνου

Σε ακραίες περιπτώσεις βαροτραύματος η διαφορά πίεσης είναι τόσο μεγάλη που ο ιστός της τυμπανικής μεμβράνης δεν αντέχει. Η μεμβράνη σκίζεται προκαλώντας τυμπανική ρήξη. Το γεγονός αυτό χαρακτηρίζεται από έναν οξύ πόνο που ξαφνικά εξαφανίζεται συνοδευόμενος από ελαφρά αιμορραγία.

Ο πόνος υποχωρεί διότι η ρήξη εξισορροπεί ακαριαία την πίεση λύνοντας το κενό αέρος. Ωστόσο το αυτί μένει ανοιχτό σε λοιμώξεις. Το τύμπανο διαθέτει εξαιρετική ικανότητα αναγέννησης και επουλώνεται μόνο του μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Η προστασία του αυτιού από το νερό κατά την περίοδο της επούλωσης είναι επιβεβλημένη καθιστώντας την ωτορινολαρυγγολογική παρακολούθηση απαραίτητη για τη διασφάλιση της πλήρους ανατομικής αποκατάστασης.

14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Γιατί τα αυτιά μου βούλωσαν μετά την πτήση και δεν ανοίγουν;

Κατά την κάθοδο του αεροπλάνου δημιουργήθηκε έντονη αρνητική πίεση στο αυτί η οποία κλείδωσε τον σωλήνα εξαερισμού και εγκλώβισε το τύμπανο.

2. Πόσες μέρες μπορεί να κρατήσει αυτό το σύμπτωμα;

Αν έχει μαζευτεί υγρό πίσω από το τύμπανο το βούλωμα μπορεί να διαρκέσει από λίγες ημέρες έως και μερικές εβδομάδες μέχρι ο οργανισμός να απορροφήσει το υγρό.

3. Μπορώ να τρυπήσω το αυτί μου με μπατονέτα για να το ανοίξω;

Απαγορεύεται αυστηρά. Το πρόβλημα βρίσκεται πίσω από το τύμπανο. Η μπατονέτα δεν μπορεί να φτάσει εκεί και κινδυνεύετε να τρυπήσετε τη μεμβράνη.

4. Είναι σωστό να φυσάω τη μύτη μου δυνατά για να τα ξεβουλώσω;

Ναι μπορείτε να κλείσετε τη μύτη σας και να φυσήξετε ελαφρά αλλά αποφύγετε την υπερβολική βία διότι μπορεί να τραυματίσετε το εσωτερικό του αυτιού.

5. Αν ταξιδέψω κρυωμένος κινδυνεύω περισσότερο;

Ναι το κρυολόγημα προκαλεί πρήξιμο στη μύτη και μπλοκάρει εντελώς την ανατομική δίοδο του αυτιού καθιστώντας το βαρότραυμα σχεδόν βέβαιο.

6. Πώς μπορώ να προλάβω το πρόβλημα στην επόμενη πτήση;

Μασήστε τσίχλα κατά την κάθοδο μην κοιμάστε προσπαθήστε να καταπίνετε συχνά και χρησιμοποιήστε ένα αποσυμφορητικό σπρέι μισή ώρα πριν την προσγείωση.

7. Πότε πρέπει να δω γιατρό μετά την πτήση;

Αν το βούλωμα διαρκεί πάνω από τρεις ημέρες αν πονάτε έντονα ή αν δείτε αίμα στο αυτί σας η εξέταση είναι απολύτως αναγκαία.

15. Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.