1. Εισαγωγή στο υπόσφαγμα
Ένα τυπικό υπόσφαγμα δηλαδή η συλλογή αίματος κάτω από τη διάφανη μεμβράνη του οφθαλμού χρειάζεται συνήθως από μία έως τρεις εβδομάδες για να απορροφηθεί πλήρως και να υποχωρήσει. Πρόκειται για μια εξαιρετικά εντυπωσιακή αλλά κατά κανόνα απολύτως αθώα κατάσταση η οποία δεν προκαλεί πόνο και δεν επηρεάζει την οπτική οξύτητα. Καθώς το αίμα απορροφάται σταδιακά από τον οργανισμό η περιοχή αλλάζει αποχρώσεις περνώντας από το έντονο κόκκινο στο κιτρινωπό ακριβώς όπως συμβαίνει με έναν κοινό μώλωπα στο δέρμα.
Η εικόνα ενός κατάκόκκινου ματιού προκαλεί αναπόφευκτα πανικό στον ασθενή ο οποίος συχνά ανακαλύπτει το πρόβλημα τυχαία το πρωί κοιτάζοντας τον καθρέφτη. Το αίμα παγιδεύεται ανάμεσα στον επιπεφυκότα και τον σκληρό χιτώνα το λευκό μέρος του ματιού αδυνατώντας να διαφύγει. Επειδή ο επιπεφυκότας είναι εντελώς διάφανος η σταγόνα του αίματος απλώνεται και φαίνεται τεράστια δίνοντας μια δραματική εικόνα.
Η καθησυχαστική προσέγγιση είναι το πρώτο βήμα της ιατρικής διαχείρισης. Παρά την τρομακτική εμφάνιση το υπόσφαγμα σπάνια υποδηλώνει οφθαλμολογικό κίνδυνο ωστόσο η διερεύνηση των αιτιών που το προκάλεσαν κρίνεται απαραίτητη σε περίπτωση συχνών υποτροπών.
2. Ανατομία και αγγείωση του επιπεφυκότα
Το μάτι προστατεύεται εξωτερικά από μια λεπτή ελαστική και απολύτως διάφανη μεμβράνη η οποία ονομάζεται επιπεφυκότας. Αυτή η μεμβράνη καλύπτει το λευκό τμήμα του βολβού και αναδιπλώνεται για να καλύψει την εσωτερική επιφάνεια των βλεφάρων. Ο επιπεφυκότας είναι γεμάτος με ένα εξαιρετικά πυκνό δίκτυο μικροσκοπικών αιμοφόρων αγγείων τα οποία μεταφέρουν οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά.
Τα τριχοειδή αυτά αγγεία είναι τόσο μικρά και λεπτά που φυσιολογικά δεν διακρίνονται με γυμνό μάτι. Ωστόσο τα τοιχώματά τους είναι εξαιρετικά εύθραυστα. Στηρίζονται χαλαρά πάνω στον υποκείμενο σκληρό χιτώνα χωρίς να περιβάλλονται από σκληρό προστατευτικό ιστό.
Αυτή η ανατομική ευπάθεια σημαίνει ότι η παραμικρή απότομη αύξηση της πίεσης μέσα στα αγγεία αρκεί για να προκαλέσει τη ρήξη τους. Το αίμα που διαρρέει εγκλωβίζεται στον στενό εικονικό χώρο κάτω από τη μεμβράνη.
3. Μηχανισμός της αιμορραγίας
Η διάρρηξη ενός τριχοειδούς αγγείου στον επιπεφυκότα συμβαίνει συνήθως λόγω μιας αιφνίδιας αλλά παροδικής αύξησης της φλεβικής πίεσης στο κεφάλι και τον λαιμό. Όταν η πίεση αυξάνεται το αίμα παλινδρομεί προς τα ευαίσθητα αγγεία του ματιού τα οποία αδυνατούν να αντέξουν τον αυξημένο όγκο και σπάνε. Μια απειροελάχιστη σταγόνα αίματος είναι ικανή να δημιουργήσει μια τεράστια κόκκινη κηλίδα.
Αυτό συμβαίνει διότι το αίμα κάτω από τη μεμβράνη δεν έχει πήξει ακόμα εντελώς και τείνει να απλώνεται ακολουθώντας τη βαρύτητα. Τις πρώτες δύο ημέρες το υπόσφαγμα συχνά μεγαλώνει σε έκταση δίνοντας την ψευδή εντύπωση ότι η αιμορραγία συνεχίζεται. Στην πραγματικότητα το αίμα απλώς διαχέεται στον διαθέσιμο χώρο.
Η διαδικασία της πήξης ολοκληρώνεται γρήγορα εγκλωβίζοντας τον θρόμβο και αποτρέποντας την περαιτέρω επέκτασή του προς την ίριδα και την κόρη του ματιού.
4. Συνηθισμένοι παράγοντες πυροδότησης
Οι εκλυτικοί παράγοντες είναι καθημερινές και φαινομενικά αθώες δραστηριότητες που αυξάνουν την πίεση στο φλεβικό σύστημα της κεφαλής. Ένας βίαιος βήχας κατά τη διάρκεια ενός κρυολογήματος ή ένα έντονο φτέρνισμα αποτελούν τις συχνότερες αιτίες. Η προσπάθεια αυτή πολλαπλασιάζει την ενδοθωρακική πίεση η οποία μεταφέρεται άμεσα στα μάτια.
Η άρση μεγάλου βάρους στο γυμναστήριο η προσπάθεια κατά τη διάρκεια της αφόδευσης σε άτομα με δυσκοιλιότητα ή ακόμα και ένας παρατεταμένος εμετός πυροδοτούν ακριβώς τον ίδιο μηχανισμό. Σε αρκετές περιπτώσεις ο ασθενής δημιουργεί μόνος του το πρόβλημα τρίβοντας δυνατά τα μάτια του κατά τη διάρκεια του ύπνου ή λόγω αλλεργικής φαγούρας.
Πολλές φορές ο εκλυτικός παράγοντας περνά εντελώς απαρατήρητος και το υπόσφαγμα χαρακτηρίζεται ως ιδιοπαθές δηλαδή χωρίς εμφανή αιτία.
5. Ο ρόλος της αρτηριακής πίεσης
Η μη ρυθμισμένη υπέρταση συνδέεται άμεσα με την εμφάνιση υποσφαγμάτων στους ενήλικες. Αν και η αρτηριακή πίεση δεν προκαλεί άμεσα τη ρήξη των φλεβιδίων η χρόνια υπέρταση σκληραίνει και αποδυναμώνει τα τοιχώματα όλων των μικρών αγγείων του σώματος. Καθίστανται πολύ πιο εύθραυστα απέναντι στις απότομες μεταβολές της πίεσης.
Μια υπερτασική κρίση δηλαδή μια επικίνδυνη και αιφνίδια άνοδος της αρτηριακής πίεσης σπάει εύκολα αυτά τα αλλοιωμένα αγγεία. Η παρουσία του υποσφάγματος λειτουργεί συχνά ως προειδοποιητικό καμπανάκι για τον ασθενή να ελέγξει το καρδιαγγειακό του σύστημα. Ο πονοκέφαλος που συνοδεύει την αιμορραγία επιβεβαιώνει συνήθως την ύπαρξη υψηλής αρτηριακής πίεσης.
Κάθε ασθενής που εμφανίζει υπόσφαγμα οφείλει να μετρήσει την πίεσή του για να αποκλείσει αυτή την ύπουλη και επικίνδυνη συστηματική διαταραχή.
6. Αντιπηκτική αγωγή και πήξη του αίματος
Ένας τεράστιος αριθμός ασθενών λαμβάνει καθημερινά φάρμακα που εμποδίζουν την πήξη του αίματος για την προστασία από καρδιακά και εγκεφαλικά επεισόδια. Η ασπιρίνη η κλοπιδογρέλη και τα νεότερα αντιπηκτικά φάρμακα αλλοιώνουν την ικανότητα του οργανισμού να δημιουργεί θρόμβους και να επισκευάζει τα μικροτραύματα.
Σε αυτούς τους ασθενείς η ρήξη ενός τριχοειδούς στο μάτι εξελίσσεται σε ένα πολύ μεγαλύτερο και πιο ογκώδες υπόσφαγμα σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Το αίμα δυσκολεύεται να σταματήσει να ρέει με αποτέλεσμα η αιμορραγία να επεκτείνεται σε ολόκληρο το λευκό μέρος του ματιού. Το πάχος της συλλογής του αίματος κάνει τον επιπεφυκότα να προεξέχει ελαφρώς.
Απαγορεύεται αυστηρά η διακοπή της αντιπηκτικής αγωγής για ένα απλό υπόσφαγμα καθώς ο κίνδυνος ενός εγκεφαλικού επεισοδίου υπερτερεί κατά πολύ του αισθητικού προβλήματος στο μάτι.
7. Οφθαλμικός τραυματισμός και χειρουργικές επεμβάσεις
Το άμεσο τραύμα στον οφθαλμό είναι μια προφανής αιτία ρήξης των αγγείων. Ο τραυματισμός μπορεί να προέλθει από το δάχτυλο ενός βρέφους ένα κλαδί δέντρου ή ακόμα και από την απρόσεκτη τοποθέτηση των φακών επαφής. Οι φακοί επαφής όταν στεγνώσουν κολλάνε στον επιπεφυκότα και κατά την αφαίρεσή τους τραυματίζουν τον ιστό.
Επίσης το υπόσφαγμα αποτελεί αναμενόμενη παρενέργεια μετά από χειρουργικές επεμβάσεις στο μάτι όπως η αφαίρεση καταρράκτη ή οι ενδοϋαλοειδικές ενέσεις. Ο χειρουργός παρεμβαίνει μηχανικά στην επιφάνεια του ματιού προκαλώντας αναπόφευκτα τον τραυματισμό των επιφανειακών αγγείων.
Σε περίπτωση τραυματισμού το μάτι πρέπει να ελεγχθεί από ειδικό για να αποκλειστεί η ρήξη του σκληρού χιτώνα μια κατάσταση απείρως σοβαρότερη από το επιφανειακό υπόσφαγμα.
8. Τα στάδια της απορρόφησης του αίματος
Ο κύκλος ζωής ενός υποσφάγματος είναι προβλέψιμος και απόλυτα φυσιολογικός. Τις πρώτες τρεις με τέσσερις ημέρες το αίμα παραμένει λαμπερό κόκκινο. Καθώς ο οργανισμός αρχίζει να διασπά την αιμοσφαιρίνη την πρωτεΐνη που δίνει στο αίμα το χρώμα του η κηλίδα μετατρέπεται σε σκούρο καφέ.
Προς το τέλος της πρώτης εβδομάδας οι χημικές ενώσεις της αποδόμησης γνωστές ως χολερυθρίνη προσδίδουν στην περιοχή μια χαρακτηριστική κιτρινοπράσινη απόχρωση. Αυτή η σταδιακή αλλαγή των χρωμάτων αποτελεί την καλύτερη απόδειξη ότι η διαδικασία της ίασης προχωράει ομαλά. Η περιφέρεια της κηλίδας ξεθωριάζει πρώτη.
Μετά από δύο έως τρεις εβδομάδες ο επιπεφυκότας ανακτά την πλήρη διαφάνειά του χωρίς να αφήσει καμία ουλή ή μόνιμο σημάδι στην επιφάνεια του οφθαλμού.
9. Διαφορική Διάγνωση
Η διάκριση του υποσφάγματος από άλλες φλεγμονώδεις παθήσεις που κοκκινίζουν το μάτι είναι εξαιρετικά απλή και σαφής.
| Χαρακτηριστικό | Υπόσφαγμα | Επιπεφυκίτιδα / Φλεγμονή |
|---|---|---|
| Εικόνα του αίματος | Συμπαγής κόκκινη κηλίδα, σαν μπογιά | |
| Αγγεία του ματιού | Μη ορατά μέσα στην κηλίδα | |
| Παρουσία Πόνου | Απολύτως ανώδυνο | |
| Εκκρίσεις και Βλέννα | Καμία έκκριση, το μάτι είναι καθαρό |
Η απουσία πόνου εκκρίσεων και προβλημάτων στην όραση επιβεβαιώνει τη διάγνωση της απλής αιμορραγίας χωρίς να απαιτούνται περίπλοκες εξετάσεις.
10. Οδηγίες Αντιμετώπισης
Η συντηρητική διαχείριση στοχεύει στην ανακούφιση του ασθενούς και την αποφυγή επιδείνωσης.
- Αποφύγετε το τρίψιμο των ματιών το οποίο μπορεί να σπάσει τον θρόμβο και να επανεκκινήσει την αιμορραγία.
- Χρησιμοποιήστε άφθονα τεχνητά δάκρυα εάν νιώθετε μια ελαφριά αίσθηση ξένου σώματος όταν ανοιγοκλείνετε τα βλέφαρα.
- Ελέγξτε άμεσα την αρτηριακή σας πίεση σε συνθήκες ηρεμίας.
- Αποφύγετε την άρση βαρέων αντικειμένων και την έντονη σωματική άσκηση για τρεις ημέρες.
- Μην διακόπτετε τα φάρμακα για την καρδιά σας χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του καρδιολόγου σας.
Η χρήση κολλυρίων που “λευκαίνουν” το μάτι απαγορεύεται διότι προκαλούν σύσπαση των αγγείων και εμποδίζουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού να απομακρύνουν το νεκρό αίμα.
11. Η ψυχολογική επιβάρυνση του ασθενούς
Το πραγματικό πρόβλημα με το υπόσφαγμα δεν είναι ιατρικό αλλά αισθητικό και ψυχολογικό. Το έντονο κόκκινο χρώμα πάνω στο λευκό φόντο του ματιού είναι εξαιρετικά ορατό. Οι φίλοι και οι συνάδελφοι του ασθενούς παρατηρούν άμεσα τη βλάβη και εκφράζουν ανησυχία αυξάνοντας το άγχος του.
Η συνεχής προσπάθεια απόκρυψης του προβλήματος με γυαλιά ηλίου ή η αποφυγή κοινωνικών επαφών είναι συχνές αντιδράσεις. Ο ιατρός πρέπει να αφιερώσει χρόνο για να εξηγήσει με σαφήνεια ότι πρόκειται για μια απλή μελανιά του ματιού η οποία δεν διαφέρει σε τίποτα από μια μελανιά στο πόδι μετά από ένα χτύπημα.
Η ψυχολογική διαβεβαίωση αποτελεί το σημαντικότερο θεραπευτικό εργαλείο σε αυτή την κατάσταση.
12. Σημεία συναγερμού για τον οφθαλμό
Αν και το υπόσφαγμα είναι ακίνδυνο υπάρχουν συγκεκριμένα συμπτώματα που υποδεικνύουν ότι το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Εάν η αιμορραγία συνοδεύεται από μείωση της όρασης φωτοφοβία ή πόνο υπάρχει πιθανότητα το αίμα να βρίσκεται και μέσα στον πρόσθιο θάλαμο του ματιού πίσω από τον κερατοειδή.
Αυτή η κατάσταση ονομάζεται ύφαιμα και είναι εξαιρετικά επικίνδυνη. Επίσης εάν ο ασθενής έπαθε το υπόσφαγμα μετά από ισχυρό χτύπημα με αμβλύ αντικείμενο π.χ. μπαλάκι του τένις η μεγάλη αιμορραγία μπορεί να κρύβει κάτω της μια ρήξη του βολβού.
Τέλος οι ασθενείς που εμφανίζουν συνεχώς υποσφάγματα και στα δύο μάτια ή μελανιάζουν εύκολα στο σώμα τους απαιτούν άμεσο αιματολογικό έλεγχο για διαταραχές της πήξης του αίματος.
13. Πρόληψη των υποτροπών
Η αποτροπή της επανεμφάνισης βασίζεται στην τροποποίηση των παραγόντων κινδύνου. Η αντιμετώπιση της ξηροφθαλμίας με τη χρήση λιπαντικών σταγόνων σταματά την ενστικτώδη ανάγκη για τρίψιμο των ματιών. Η σωστή ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης με τη βοήθεια του παθολόγου προστατεύει συνολικά το αγγειακό σύστημα.
Για τους ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτικά η ρύθμιση της δόσης του φαρμάκου σύμφωνα με τις τιμές του αίματος διασφαλίζει ότι το αίμα δεν είναι πιο αραιό από όσο χρειάζεται. Εάν ο ασθενής πάσχει από χρόνιο βήχα ή έντονη δυσκοιλιότητα η θεραπεία αυτών των παθήσεων μειώνει τις απότομες αυξήσεις της ενδοθωρακικής πίεσης.
Με τη σωστή διαχείριση η πλειονότητα των ασθενών δεν θα βιώσει ποτέ ξανά το ίδιο τρομακτικό σύμπτωμα.
14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Είναι φυσιολογικό να κάνει τρεις εβδομάδες να καθαρίσει το μάτι μου από το αίμα;
Ναι είναι απολύτως φυσιολογικό. Ο χρόνος εξαρτάται από την ποσότητα του αίματος και ο οργανισμός χρειάζεται περίπου δεκαπέντε με είκοσι ημέρες για να το διασπάσει.
2. Πρέπει να βάλω σταγόνες κορτιζόνης ή αντιβίωσης για να φύγει πιο γρήγορα;
Απαγορεύεται η χρήση τέτοιων κολλυρίων διότι δεν υπάρχει ούτε μικρόβιο ούτε φλεγμονή τα τεχνητά δάκρυα είναι το μόνο ασφαλές σκεύασμα.
3. Κινδυνεύει η όρασή μου από αυτή την αιμορραγία;
Δεν υπάρχει κανένας απολύτως κίνδυνος διότι το αίμα βρίσκεται στην εξωτερική επιφάνεια του ματιού και δεν αγγίζει τα μέρη που είναι υπεύθυνα για την όραση.
4. Γιατί το αίμα άλλαξε χρώμα και έγινε κίτρινο;
Η αλλαγή του χρώματος σημαίνει ότι η θεραπεία προχωράει σωστά καθώς το σώμα μετατρέπει την κόκκινη αιμοσφαιρίνη σε κίτρινη χολερυθρίνη πριν την απορροφήσει.
5. Επιτρέπεται να φορέσω τους φακούς επαφής μου;
Καλό είναι να αποφύγετε τη χρήση φακών για λίγες ημέρες για να μην τραυματίσετε ξανά τον ευαίσθητο επιπεφυκότα κατά την τοποθέτηση ή αφαίρεσή τους.
6. Το έπαθα ενώ έπαιρνα ασπιρίνη για την καρδιά πρέπει να τη σταματήσω;
Απαγορεύεται ρητά η διακοπή της ασπιρίνης διότι προστατεύει την καρδιά σας η αιμορραγία στο μάτι είναι αθώα και θα περάσει παρά τη χρήση της ασπιρίνης.
7. Πότε θεωρείται επικίνδυνο ένα υπόσφαγμα;
Είναι επικίνδυνο μόνο εάν συνέβη μετά από δυνατό χτύπημα στο μάτι εάν πονάει αφόρητα ή εάν νιώθετε ότι η όρασή σας έχει θολώσει.
15. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
