1. Εισαγωγή στην πρωκτική αιμορραγία
Η παρουσία ζωηρού κόκκινου αίματος στο χαρτί υγείας ή στη λεκάνη δεν θεωρείται ποτέ φυσιολογική αλλά τις περισσότερες φορές οφείλεται σε απολύτως καλοήθεις και θεραπεύσιμες παθήσεις. Συνήθως προέρχεται από το κατώτερο τμήμα του πεπτικού σωλήνα και συνδέεται με τοπικούς τραυματισμούς της περιοχής. Ωστόσο η κάθε περίπτωση αιμορραγίας επιβάλλει την κλινική αξιολόγηση από ειδικό ιατρό για τον αποκλεισμό σοβαρότερων παθήσεων.
Ο ιατρικός όρος για την αποβολή ζωηρού κόκκινου αίματος από τον πρωκτό είναι η αιματοχεσία. Το χρώμα του αίματος παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για το σημείο της βλάβης. Όταν το αίμα είναι έντονα κόκκινο σημαίνει ότι η αιμορραγία εντοπίζεται πολύ κοντά στην έξοδο του εντέρου. Το αίμα δεν προλαβαίνει να υποστεί πέψη ούτε να οξειδωθεί.
Αντιθέτως το αίμα που προέρχεται από το στομάχι ή το λεπτό έντερο υφίσταται την επίδραση των πεπτικών υγρών με αποτέλεσμα να αποβάλλεται με τη μορφή μαύρων και δύσοσμων κοπράνων μια κατάσταση που ονομάζεται μέλαινα.
2. Ανατομία του κατώτερου πεπτικού
Για να κατανοηθούν τα αίτια της αιμορραγίας απαιτείται γνώση της ανατομίας της περιοχής. Το τελευταίο τμήμα του παχέος εντέρου το ορθό και ο πρωκτικός σωλήνας διαθέτουν ένα εξαιρετικά πλούσιο και ευαίσθητο αγγειακό δίκτυο. Ο βλεννογόνος σε αυτό το σημείο δέχεται τεράστιες μηχανικές πιέσεις κατά τη διάρκεια της αφόδευσης.
Οι φλέβες της περιοχής δεν διαθέτουν βαλβίδες γεγονός που τις καθιστά ευάλωτες στη διάταση όταν η πίεση στην κοιλιά αυξάνεται. Ο πρωκτικός σφιγκτήρας ο μυς που ελέγχει την κένωση βρίσκεται σε συνεχή τάση. Οποιαδήποτε φλεγμονή ή τραυματισμός σε αυτή τη στενή και ευαίσθητη περιοχή προκαλεί άμεση ρήξη των επιφανειακών αγγείων.
Η πυκνή νεύρωση του πρωκτικού δακτυλίου ευθύνεται για τον οξύ πόνο που συχνά συνοδεύει την αιμορραγία καθοδηγώντας τη διαφορική διάγνωση.
3. Αιμορροϊδοπάθεια
Η συχνότερη αιτία εμφάνισης ζωηρού κόκκινου αίματος είναι οι διογκωμένες αιμορροΐδες. Οι αιμορροΐδες είναι φυσιολογικά αγγειακά μαξιλαράκια που προστατεύουν τον πρωκτό. Όταν το άτομο υποφέρει από χρόνια δυσκοιλιότητα και καταβάλλει μεγάλη προσπάθεια στην τουαλέτα αυτά τα μαξιλαράκια διογκώνονται υπερβολικά και λεπταίνουν.
Κατά τη διέλευση των σκληρών κοπράνων ο φλεγμένος ιστός των εσωτερικών αιμορροΐδων τραυματίζεται και αιμορραγεί ελεύθερα. Το αίμα αυτό εμφανίζεται ως φωτεινές κόκκινες κηλίδες στο χαρτί υγείας ή μπορεί να στάζει διαλείπουσα στη λεκάνη της τουαλέτας μετά την κένωση. Οι εσωτερικές αιμορροΐδες δεν προκαλούν συνήθως πόνο.
Η αλλαγή της διατροφής με προσθήκη φυτικών ινών και η αποφυγή της πολύωρης παραμονής στην τουαλέτα μειώνουν την πίεση στο φλεβικό πλέγμα επιτρέποντας την επούλωση.
4. Ραγάδα δακτυλίου
Μια εξίσου συχνή αλλά εξαιρετικά επώδυνη αιτία είναι η ραγάδα του πρωκτού. Πρόκειται για ένα γραμμοειδές σκίσιμο στον βλεννογόνο του πρωκτικού σωλήνα το οποίο προκαλείται συνήθως από τη διέλευση ενός ογκώδους και σκληρού κομματιού κοπράνων. Το σκίσιμο αυτό εκθέτει τα υποκείμενα νεύρα και αγγεία.
Οι ασθενείς με ραγάδα περιγράφουν την κένωση σαν να περνούν θραύσματα γυαλιού νιώθοντας έναν οξύ διαπεραστικό πόνο. Ο σφιγκτήρας μυς αντιδρά στον πόνο με έναν βίαιο σπασμό. Ο σπασμός αυτός μειώνει την αιμάτωση της περιοχής εμποδίζοντας το σκίσιμο να επουλωθεί προκαλώντας έτσι έναν χρόνιο φαύλο κύκλο πόνου και αιμορραγίας.
Η θεραπεία περιλαμβάνει τη χρήση ειδικών αλοιφών που χαλαρώνουν τον μυϊκό σπασμό και ζεστά υδρόλουτρα για την αύξηση της τοπικής κυκλοφορίας του αίματος.
5. Φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου
Σε νεαρούς ενήλικες η εμμένουσα αιμορραγία αποτελεί συχνά το πρώτο σύμπτωμα μιας φλεγμονώδους νόσου του εντέρου με κυριότερη την ελκώδη κολίτιδα. Σε αυτή την αυτοάνοση πάθηση το αμυντικό σύστημα επιτίθεται στον βλεννογόνο του παχέος εντέρου προκαλώντας εκτεταμένη φλεγμονή και ελκώσεις.
Ο βλεννογόνος γίνεται εξαιρετικά εύθρυπτος και αιμορραγεί με την παραμικρή επαφή. Το αίμα αναμιγνύεται με τα κόπρανα τα οποία είναι συνήθως διαρροϊκά και περιέχουν άφθονη βλέννα. Ο ασθενής βιώνει επίσης έντονο πόνο στην κοιλιά κράμπες και επιτακτική ανάγκη για αφόδευση ακόμα και κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Η ορθή διάγνωση απαιτεί ενδοσκοπικό έλεγχο και ιστολογική εξέταση των ιστών για την έναρξη της κατάλληλης ανοσοκατασταλτικής θεραπείας.
6. Εκκολπωμάτωση παχέος εντέρου
Σε μεγαλύτερες ηλικίες τα εκκολπώματα συνιστούν μια σημαντική πηγή αιμορραγίας. Τα εκκολπώματα είναι μικρές σακοειδείς προσεκβολές που δημιουργούνται στο τοίχωμα του παχέος εντέρου λόγω αυξημένης πίεσης με την πάροδο των ετών. Στη βάση αυτών των σακουλών περνάει ένα μικρό αιμοφόρο αγγείο.
Κάποιες φορές το τοίχωμα του αγγείου αποδυναμώνεται και διαρρηγνύεται ξαφνικά. Αυτό προκαλεί μια ανώδυνη αλλά πολύ ογκώδη αιμορραγία ζωηρού κόκκινου αίματος η οποία γεμίζει τη λεκάνη. Η αιμορραγία των εκκολπωμάτων διαφέρει από εκείνη των αιμορροΐδων λόγω του τεράστιου όγκου αίματος που χάνεται.
Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις η αιμορραγία σταματά από μόνη της ο ασθενής πρέπει να μεταφερθεί άμεσα στο νοσοκομείο για παρακολούθηση της αιμοδυναμικής του κατάστασης.
7. Πολύποδες και νεοπλασίες
Ο πλέον επίφοβος λόγος εμφάνισης αίματος είναι η ανάπτυξη πολυπόδων ή καρκίνου στο παχύ έντερο ή στο ορθό. Οι πολύποδες είναι καλοήθεις αναπτύξεις ιστού οι οποίες με την πάροδο του χρόνου και την τριβή από τα κόπρανα μπορούν να αιμορραγήσουν. Το αίμα δεν είναι πάντα ορατό αλλά ανιχνεύεται με ειδικές εξετάσεις.
Εάν ένας πολύποδας παραμείνει αδιάγνωστος ενδέχεται να μεταλλαχθεί σε καρκίνο. Ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι ιδιαίτερα αγγειοβριθής και τα αγγεία του αιμορραγούν εύκολα. Η αλλαγή στη διάμετρο των κοπράνων η ανεξήγητη αναιμία και η απώλεια βάρους αποτελούν ισχυρά σήματα κινδύνου.
Η προληπτική αφαίρεση των πολυπόδων κατά τη διάρκεια της κολονοσκόπησης εκμηδενίζει τον κίνδυνο εξέλιξής τους σε κακοήθεια.
8. Αγγειοδυσπλασίες
Μια λιγότερο γνωστή αιτία εντερικής αιμορραγίας κυρίως σε ηλικιωμένους είναι οι αγγειοδυσπλασίες. Πρόκειται για μικροσκοπικές ανωμαλίες των τριχοειδών αγγείων τα οποία βρίσκονται αμέσως κάτω από τον βλεννογόνο του εντέρου. Τα αγγεία αυτά γίνονται διατεταμένα και πολύ εύθραυστα λόγω της φυσιολογικής γήρανσης των ιστών.
Όπως και στα εκκολπώματα η αιμορραγία από αγγειοδυσπλασίες είναι εντελώς ανώδυνη. Ο ασθενής ανακαλύπτει ξαφνικά ζωηρό κόκκινο αίμα στο χαρτί. Επειδή οι αλλοιώσεις αυτές είναι συχνά διάσπαρτες σε όλο το μήκος του εντέρου ο εντοπισμός τους απαιτεί προσεκτικό ενδοσκοπικό έλεγχο.
Η θερμική καταστροφή αυτών των εύθραυστων αγγείων με τη χρήση λέιζερ προσφέρει οριστική λύση στο πρόβλημα.
9. Λοιμώξεις του γαστρεντερικού
Ορισμένα είδη βακτηρίων έχουν την ικανότητα να εισβάλλουν και να καταστρέφουν τον βλεννογόνο του παχέος εντέρου οδηγώντας σε λοιμώδη κολίτιδα. Παθογόνα όπως η σαλμονέλα το καμπυλοβακτηρίδιο και συγκεκριμένα στελέχη του κολοβακτηριδίου προκαλούν έντονη φλεγμονώδη αντίδραση.
Η λοίμωξη εκδηλώνεται με οξεία έναρξη πυρετού σοβαρές κοιλιακές κράμπες και αιματηρές διάρροιες. Σε αντίθεση με τις αιμορροΐδες το αίμα είναι στενά αναμεμειγμένο με διαρροϊκά υγρά. Το ιστορικό πρόσφατης κατανάλωσης αλλοιωμένης τροφής ή ταξιδιού στο εξωτερικό καθοδηγεί τον ιατρό στην υποψία λοίμωξης.
Η καλλιέργεια κοπράνων ταυτοποιεί τον υπεύθυνο μικροοργανισμό επιτρέποντας τη χορήγηση της κατάλληλης αντιβιοτικής αγωγής εάν αυτή κριθεί αναγκαία.
10. Διαγνωστικός έλεγχος και κλινική αξιολόγηση
Κάθε επεισόδιο αιμορραγίας από το ορθό επιβάλλει αυστηρή ιατρική αξιολόγηση. Η ηλικία του ασθενούς το ιστορικό της οικογένειας και τα συνοδά συμπτώματα καθορίζουν τον διαγνωστικό αλγόριθμο. Η αρχική προσέγγιση περιλαμβάνει πάντα την επισκόπηση της πρωκτικής περιοχής και τη δακτυλική εξέταση.
| Χαρακτηριστικά Αιμορραγίας | Πιθανότερη Διάγνωση |
|---|---|
| Αίμα στο χαρτί, ανώδυνο | Εσωτερικές αιμορροΐδες |
| Αίμα με οξύ σκιστό πόνο | Ραγάδα δακτυλίου |
| Αίμα αναμεμειγμένο με διάρροια & βλέννα | Ελκώδης κολίτιδα ή λοίμωξη |
| Ογκώδης αιμορραγία στη λεκάνη, ανώδυνη | Αιμορραγία εκκολπωμάτων |
Η παραπάνω διαφοροποίηση βοηθά τον ιατρό να επιλέξει την κατάλληλη ενδοσκοπική μέθοδο διερεύνησης.
11. Ενδοσκοπικός έλεγχος και ασφάλεια
Ο χρυσός κανόνας για τη διερεύνηση της αιματοχεσίας είναι η κολονοσκόπηση. Πρόκειται για την πιο αξιόπιστη εξέταση η οποία επιτρέπει τον άμεσο οπτικό έλεγχο ολόκληρου του παχέος εντέρου. Κατά τη διάρκεια της κολονοσκόπησης ο ιατρός δεν εντοπίζει απλώς την πηγή της αιμορραγίας αλλά μπορεί να παρέμβει άμεσα.
Έχει τη δυνατότητα να αφαιρέσει πολύποδες να καυτηριάσει αιμορραγούντα αγγεία και να λάβει βιοψίες για την επιβεβαίωση φλεγμονωδών νόσων. Για νεότερους ασθενείς χωρίς παράγοντες κινδύνου η ορθοσιγμοειδοσκόπηση η οποία ελέγχει μόνο το κατώτερο τμήμα του εντέρου μπορεί να είναι επαρκής.
Η προετοιμασία του εντέρου με ειδικά καθαρτικά είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της καθαρής ορατότητας του βλεννογόνου.
12. Θεραπευτική προσέγγιση και πρόληψη
Η θεραπευτική διαχείριση προσαρμόζεται ανάλογα με την υποκείμενη αιτία. Για τις καλοήθεις παθήσεις του πρωκτού όπως οι αιμορροΐδες και οι ραγάδες η αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας είναι το κλειδί. Μια διατροφή πλούσια σε ίνες η εντατική ενυδάτωση και η χρήση υπακτικών εμποδίζουν τον τραυματισμό του πρωκτού.
Στις περιπτώσεις όπου παρατηρείται μαζική αιμορραγία λόγω εκκολπωμάτων η συντηρητική νοσηλεία με ενδοφλέβια ενυδάτωση αρκεί στις περισσότερες περιπτώσεις καθώς η αιμορραγία σταματά αυθόρμητα. Εάν η ροή δεν ελεγχθεί απαιτείται αγγειογραφικός εμβολισμός ή χειρουργική αφαίρεση του πάσχοντος τμήματος του εντέρου.
Ο προληπτικός έλεγχος μετά την ηλικία των σαράντα πέντε ετών αποτελεί τη σημαντικότερη ασπίδα προστασίας έναντι του καρκίνου του παχέος εντέρου.
13. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Τι σημαίνει όταν βλέπω ανοιχτό κόκκινο αίμα στο χαρτί αφού ενεργηθώ;
Το ανοιχτό κόκκινο χρώμα δείχνει ότι το αίμα είναι φρέσκο και προέρχεται από το κατώτερο τμήμα του εντέρου συνήθως λόγω αιμορροΐδων ή κάποιου μικρού σκισίματος.
2. Είναι φυσιολογικό να πονάω πολύ όταν βλέπω αυτό το αίμα;
Ο οξύς πόνος που μοιάζει με κόψιμο από γυαλί υποδηλώνει ραγάδα πρωκτού ενώ αν δεν υπάρχει καθόλου πόνος πιθανότατα πρόκειται για εσωτερικές αιμορροΐδες.
3. Υπάρχει περίπτωση να έχω καρκίνο στο έντερο;
Αν και το αίμα οφείλεται κυρίως σε καλοήθεις αιτίες η αιμορραγία είναι και το βασικό σύμπτωμα του καρκίνου γι’ αυτό ο ιατρικός έλεγχος είναι πάντα υποχρεωτικός.
4. Διαφέρει το χρώμα του αίματος αν προέρχεται από το στομάχι;
Ναι το αίμα από το στομάχι υφίσταται πέψη και όταν φτάσει στα κόπρανα τα κάνει να μοιάζουν με μαύρη πίσσα και να μυρίζουν εξαιρετικά άσχημα.
5. Επηρεάζει η δυσκοιλιότητα την εμφάνιση αίματος;
Η δυσκοιλιότητα ευθύνεται για τη δημιουργία των σκληρών κοπράνων τα οποία τραυματίζουν μηχανικά τον πρωκτό προκαλώντας τη ρήξη των ευαίσθητων αγγείων.
6. Πρέπει να κάνω κολονοσκόπηση οπωσδήποτε;
Ο γιατρός θα το κρίνει ανάλογα με την ηλικία σας το ιστορικό της οικογένειας και τον κλινικό έλεγχο αλλά είναι ο πιο ασφαλής τρόπος για να αποκλειστεί κάθε κίνδυνος.
7. Είναι επικίνδυνο αν η λεκάνη γεμίσει ξαφνικά με κόκκινο αίμα χωρίς πόνο;
Μια μεγάλη ανώδυνη αιμορραγία απαιτεί άμεση μεταφορά στα επείγοντα διότι συχνά οφείλεται στη ρήξη αγγείου από εκκολπώματα και χρειάζεται παρακολούθηση.
14. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
