Πώς να κάνετε τεστ για αίμα στα κόπρανα στο σπίτι;

1. Εισαγωγή

Ο έλεγχος για αίμα στα κόπρανα στο σπίτι διενεργείται με ειδικά διαγνωστικά κιτ συλλογής τα οποία ανιχνεύουν την παρουσία αιμοσφαιρίνης στο δείγμα. Η διαδικασία απαιτεί τη λήψη μιας μικρής ποσότητας κοπράνων μέσω ενός ειδικού εφαρμογέα και την τοποθέτησή της σε μια δοκιμαστική κασέτα ή κάρτα που παρέχεται στη συσκευασία. Εάν ο χρωματικός δείκτης υποδείξει θετικό αποτέλεσμα απαιτείται άμεση παραπομπή σε γαστρεντερολόγο για τη διερεύνηση της αιμορραγίας.

Η ύπαρξη αίματος στα κόπρανα το οποίο συχνά δεν είναι ορατό με γυμνό μάτι συνιστά ένα κρίσιμο εύρημα. Το λανθάνον αίμα αποτελεί μια πρώιμη ένδειξη διαφόρων παθήσεων του γαστρεντερικού σωλήνα.

Οι κατ’ οίκον εξετάσεις παρέχουν μια αξιόπιστη και μη επεμβατική μέθοδο προληπτικού ελέγχου διευκολύνοντας τον εντοπισμό παθολογικών καταστάσεων σε αρχικό στάδιο.

2. Η σημασία της ανίχνευσης αίματος στα κόπρανα

Η αιμορραγία στο πεπτικό σύστημα ενδέχεται να είναι μακροσκοπική δηλαδή ορατή ή μικροσκοπική οπότε χαρακτηρίζεται ως λανθάνουσα. Η λανθάνουσα αιμορραγία συχνά διαφεύγει της προσοχής του ασθενούς καθώς δεν προκαλεί εμφανή αλλαγή στο χρώμα ή τη σύσταση των κοπράνων.

Αυτή η χρόνια και σιωπηλή απώλεια αίματος οδηγεί μακροπρόθεσμα στην εκδήλωση σιδηροπενικής αναιμίας. Ο ασθενής βιώνει σταδιακά συμπτώματα ανεξήγητης κόπωσης ωχρότητας και αδυναμίας χωρίς προφανή αιτία.

Η ανίχνευση του λανθάνοντος αίματος αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο των προγραμμάτων πληθυσμιακού ελέγχου. Η πρώιμη διάγνωση των προκαρκινωματωδών βλαβών αυξάνει δραματικά τα ποσοστά επιτυχούς θεραπευτικής παρέμβασης.

3. Κατηγορίες εξετάσεων

Στο εμπόριο διατίθενται δύο κύριοι τύποι διαγνωστικών δοκιμασιών για την ανίχνευση του λανθάνοντος αίματος. Ο πρώτος βασίζεται σε χημική αντίδραση ενώ ο δεύτερος σε ανοσολογική μέθοδο ανίχνευσης αντιγόνων.

Και οι δύο κατηγορίες προορίζονται για εύκολη χρήση στο σπίτι. Τα κιτ περιλαμβάνουν όλα τα απαραίτητα υλικά για τη συλλογή και την αποθήκευση του δείγματος καθώς και αναλυτικές οδηγίες εφαρμογής.

Η επιλογή του καταλληλότερου τεστ εξαρτάται από τον στόχο της εξέτασης και τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού καθώς κάθε μέθοδος παρουσιάζει διαφορετικά χαρακτηριστικά ευαισθησίας και ειδικότητας.

4. Το τεστ γουαϊάκης για λανθάνον αίμα

Το παραδοσιακό χημικό τεστ βασίζεται στην οξείδωση της ουσίας γουαϊάκης από την υπεροξειδάση της αιμοσφαιρίνης. Αυτή η εξέταση είναι γνωστή ως FOBT. Ο χρήστης τοποθετεί ένα μικρό επίχρισμα κοπράνων σε μια ειδική κάρτα από χαρτί.

Στη συνέχεια εφαρμόζεται μια χημική ουσία ανάπτυξης πάνω στην κάρτα. Σε περίπτωση παρουσίας αίματος το χαρτί αλλάζει χρώμα και γίνεται έντονο μπλε υποδηλώνοντας τη θετική αντίδραση.

Η συγκεκριμένη μέθοδος απαιτεί αυστηρούς διατροφικούς περιορισμούς πριν από τη διεξαγωγή της προκειμένου να αποφευχθούν τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα από στοιχεία της διατροφής.

5. Το ανοσοχημικό τεστ κοπράνων

Το σύγχρονο ανοσοχημικό τεστ χρησιμοποιεί ειδικά αντισώματα που συνδέονται αποκλειστικά με την ανθρώπινη αιμοσφαιρίνη. Η μέθοδος αυτή είναι γνωστή ως FIT και υπερτερεί σε ακρίβεια έναντι των παλαιότερων χημικών δοκιμασιών.

Ο σχεδιασμός του καθιστά την εξέταση εξαιρετικά στοχευμένη. Ανιχνεύει κυρίως την αιμορραγία που προέρχεται από το κατώτερο τμήμα του πεπτικού σωλήνα καθώς η αιμοσφαιρίνη από το ανώτερο πεπτικό αλλοιώνεται κατά τη διάβασή της από το έντερο.

Ένα σημαντικό πλεονέκτημα του ανοσοχημικού τεστ είναι η απουσία απαίτησης για οποιονδήποτε διατροφικό περιορισμό ή διακοπή φαρμάκων καθιστώντας τη διαδικασία ιδιαίτερα φιλική για τον ασθενή.

6. Προετοιμασία πριν τη διεξαγωγή του τεστ

Εάν χρησιμοποιηθεί το χημικό τεστ γουαϊάκης η προετοιμασία διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Ο ασθενής πρέπει να απέχει από την κατανάλωση κόκκινου κρέατος για τουλάχιστον τρεις ημέρες πριν τη συλλογή. Το ζωικό αίμα περιέχει αιμοσφαιρίνη που πυροδοτεί ψευδώς θετική αντίδραση.

Ορισμένα λαχανικά όπως το μπρόκολο τα ραπανάκια και τα γογγύλια περιέχουν ένζυμα που μιμούνται τη δράση της υπεροξειδάσης. Η λήψη συμπληρωμάτων βιταμίνης C πρέπει επίσης να διακόπτεται καθώς μειώνει την ευαισθησία του αντιδραστηρίου οδηγώντας σε ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα.

Η χρήση μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων πρέπει να αποφεύγεται εφόσον είναι εφικτό καθώς προκαλούν μικροαιμορραγίες στον γαστρικό βλεννογόνο.

7. Οδηγίες συλλογής δείγματος

Η σωστή τεχνική διασφαλίζει την εγκυρότητα του δείγματος. Ο ασθενής πρέπει να ακολουθήσει πιστά τα παρακάτω βήματα:

• Τοποθετήστε ένα καθαρό χαρτί ή τη μεμβράνη συλλογής που παρέχεται στη λεκάνη για να μην έρθουν τα κόπρανα σε επαφή με το νερό.
• Χρησιμοποιήστε το ειδικό ραβδάκι για να συλλέξετε μικρές ποσότητες δείγματος από διαφορετικά σημεία των κοπράνων.
• Εισάγετε το ραβδάκι στο σωληνάριο με το ρυθμιστικό διάλυμα ή τοποθετήστε το επίχρισμα στην κάρτα σύμφωνα με τις οδηγίες.
• Κλείστε καλά το φιαλίδιο και ανακινήστε ελαφρά εάν απαιτείται.
• Αφήστε τις σταγόνες να πέσουν στην κασέτα ανάλυσης και αναμείνατε τον ακριβή χρόνο για την ανάγνωση του αποτελέσματος.

Είναι απολύτως απαραίτητο να μην αναμειχθεί το δείγμα με ούρα.

8. Ερμηνεία των αποτελεσμάτων

Στην κασέτα του ανοσοχημικού τεστ εμφανίζονται συνήθως γραμμές παρόμοιες με αυτές των τεστ εγκυμοσύνης. Μια γραμμή στην περιοχή ελέγχου επιβεβαιώνει την ορθή λειτουργία της συσκευής. Μια δεύτερη γραμμή στην περιοχή δοκιμής υποδηλώνει την παρουσία αιμοσφαιρίνης.

Το αρνητικό αποτέλεσμα καθησυχάζει τον ασθενή αλλά δεν αποτελεί απόλυτη εγγύηση απουσίας νόσου καθώς οι βλάβες του εντέρου αιμορραγούν διαλείπουσα. Για τον λόγο αυτό συνιστάται η επανάληψη της δοκιμασίας σε ετήσια βάση.

Ένα θετικό αποτέλεσμα χρήζει απαραιτήτως περαιτέρω διερεύνησης. Η παρουσία αίματος τεκμηριώνει το πρόβλημα αλλά δεν προσδιορίζει την ανατομική θέση ούτε την αιτιολογία της αιμορραγίας.

9. Πιθανά αίτια λανθάνοντος αίματος

Η εμφάνιση αίματος οφείλεται σε ευρύ φάσμα καταστάσεων. Οι αδενωματώδεις πολύποδες αποτελούν προκαρκινωματώδεις αλλοιώσεις του εντέρου οι οποίες είναι ιδιαίτερα εύθρυπτες και αιμορραγούν με την τριβή των κοπράνων.

Τα φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου όπως η ελκώδης κολίτιδα και η νόσος του Crohn προκαλούν εκτεταμένες διαβρώσεις του βλεννογόνου. Αυτές οι παθήσεις συνοδεύονται συχνά από χρόνιες διαρροϊκές κενώσεις και κοιλιακό άλγος.

Οι αγγειοδυσπλασίες είναι δυσπλαστικά αιμοφόρα αγγεία στα τοιχώματα του εντέρου που συχνά ευθύνονται για σιωπηρή απώλεια αίματος ειδικά σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.

10. Διαχωρισμός ανώτερου και κατώτερου πεπτικού συστήματος

Η προέλευση της αιμορραγίας καθορίζει τα κλινικά χαρακτηριστικά της. Ο παρακάτω πίνακας αναλύει τις διαφορές ώστε να γίνει κατανοητή η εικόνα του ασθενούς.

Η κατανόηση της πηγής της αιμορραγίας κατευθύνει τον ιατρό στην επιλογή της κατάλληλης ενδοσκοπικής μεθόδου ελέγχου.

11. Ψευδώς θετικά και ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα

Ένα θετικό αποτέλεσμα δεν συνδέεται πάντα με σοβαρή υποκείμενη νόσο. Παθήσεις του πρωκτικού σωλήνα όπως οι αιμορροΐδες ή οι ραγάδες πρωκτού αποτελούν συχνά αίτια εναπόθεσης αίματος στην επιφάνεια των κοπράνων.

Η αιμορραγία των ούλων κατά το βούρτσισμα των δοντιών επιτρέπει την κατάποση μικροποσοτήτων αίματος το οποίο ανιχνεύεται στα παραδοσιακά χημικά τεστ προκαλώντας περιττή ανησυχία.

Από την άλλη πλευρά οι βλάβες που δεν αιμορραγούν ενεργά κατά τη χρονική στιγμή της λήψης του δείγματος δίνουν ψευδώς αρνητική εικόνα. Η συλλογή δειγμάτων από τρεις διαδοχικές κενώσεις αυξάνει σημαντικά τη διαγνωστική ακρίβεια της μεθόδου.

12. Ο ρόλος του μικροβιώματος του εντέρου

Οι βακτηριακοί πληθυσμοί που αποικίζουν τον γαστρεντερικό σωλήνα συμμετέχουν στη διάσπαση των μορίων της αιμοσφαιρίνης. Η παρατεταμένη παραμονή των κοπράνων στο παχύ έντερο επιτρέπει την ενζυματική αποδόμηση του αίματος.

Αυτή η διαδικασία επηρεάζει την ευαισθησία των ανοσοχημικών εξετάσεων. Σε ασθενείς με έντονη δυσκοιλιότητα η αλλοίωση της αιμοσφαιρίνης ενδέχεται να καταστήσει το αντιγόνο μη αναγνωρίσιμο από τα αντισώματα της κασέτας.

Συνεπώς η λειτουργικότητα του εντέρου αποτελεί παράγοντα που συνεκτιμάται κατά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.

13. Πότε να επικοινωνήσετε με γαστρεντερολόγο

Κάθε θετικό εύρημα σε δοκιμασία ανίχνευσης αίματος καθιστά υποχρεωτική την επίσκεψη σε ιατρό. Η παραμέληση ενός τέτοιου ευρήματος αποτελεί κρίσιμο σφάλμα καθώς ο χρόνος διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο στην εξέλιξη των νόσων του πεπτικού.

Ακόμη και αν το τεστ είναι αρνητικό η παρουσία ορατού αίματος στα κόπρανα ή στο χαρτί υγείας απαιτεί άμεση αξιολόγηση. Το ίδιο ισχύει όταν συνυπάρχουν αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου όπως εναλλαγές διάρροιας και δυσκοιλιότητας.

Η ανεξήγητη απώλεια βάρους σε συνδυασμό με κοιλιακό άλγος συνιστούν προειδοποιητικά σημεία που επιβάλλουν άμεσο ενδοσκοπικό έλεγχο.

14. Περαιτέρω κλινικές εξετάσεις

Ο χρυσός κανόνας για τη διερεύνηση ενός θετικού αποτελέσματος είναι η διενέργεια κολονοσκόπησης. Κατά την εξέταση ο ιατρός επισκοπεί απευθείας ολόκληρο το παχύ έντερο αναζητώντας την πηγή της αιμορραγίας.

Η διαδικασία επιτρέπει την ταυτόχρονη λήψη βιοψιών και την ενδοσκοπική αφαίρεση πιθανών πολυπόδων πριν αυτοί εξελιχθούν σε κακοήθεια.

Εάν η κολονοσκόπηση είναι φυσιολογική η διερεύνηση στρέφεται προς το ανώτερο πεπτικό με τη διενέργεια γαστροσκόπησης για την αξιολόγηση του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου.

15. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Είναι απαραίτητη η δίαιτα πριν κάνω το ανοσοχημικό τεστ (FIT);

Όχι. Τα ανοσοχημικά τεστ δεν επηρεάζονται από τα τρόφιμα ή τις βιταμίνες και δεν απαιτείται καμία προετοιμασία.

2. Τι σημαίνει εάν το τεστ είναι θετικό αλλά νιώθω απολύτως υγιής;

Η λανθάνουσα αιμορραγία δεν προκαλεί άμεσα συμπτώματα. Το θετικό τεστ είναι ένδειξη ότι υπάρχει κάποια εστία αιμορραγίας που χρήζει διερεύνησης με κολονοσκόπηση.

3. Μπορώ να κάνω το τεστ αν έχω αιμορροΐδες;

Αν υπάρχει ενεργή αιμορραγία από γνωστές αιμορροΐδες το τεστ θα βγει θετικό. Καλό είναι να περιμένετε να υποχωρήσει η οξεία φάση ή να συμβουλευτείτε ιατρό.

4. Κάθε πότε πρέπει να γίνεται αυτός ο έλεγχος;

Στα πλαίσια προληπτικού ελέγχου προτείνεται η ετήσια διεξαγωγή του τεστ για τα άτομα ηλικίας άνω των πενήντα ετών σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες.

16. Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.