1. Εισαγωγή: Όταν τα δάχτυλα “παγώνουν” (κυριολεκτικά και μηχανικά)
Η αίσθηση ακραίας ακαμψίας (δυσκαμψίας), η δυσκολία στην κάμψη και η απώλεια της λεπτής κινητικότητας (π.χ. αδυναμία να κουμπώσετε ένα μπουφάν ή να κρατήσετε κλειδιά) των δακτύλων σε περιβάλλον έντονου ψύχους, είναι το αποτέλεσμα μιας πολυεπίπεδης φυσιολογικής και μηχανικής βλάβης που επιβάλλεται στους ιστούς των άκρων. Το τσουχτερό κρύο δρα ταυτόχρονα σε τρία διαφορετικά μέτωπα: προκαλεί δραματική αλλαγή στη ρεολογία (ιξώδες/πάχος) του αρθρικού υγρού μέσα στις μικρές αρθρώσεις, επιβραδύνει επικίνδυνα την ταχύτητα αγωγής των ηλεκτρικών σημάτων στα περιφερικά νεύρα (νευρολογική αναστολή) και προκαλεί μαζική αγγειοσυστολή (στέρηση αίματος και οξυγόνου από τους τένοντες και τους μυς).
Τα χέρια είναι εξαιρετικά εκτεθειμένα. Η ανατομία τους (υψηλή αναλογία επιφάνειας δέρματος προς όγκο) τα καθιστά τον “τέλειο εναλλάκτη θερμότητας”. Χάνουν ζέστη στο περιβάλλον ταχύτατα. Επειδή δεν διαθέτουν σημαντική ποσότητα μονωτικού λιπώδους ιστού (λίπους) ή μεγάλες μυϊκές μάζες που παράγουν θερμότητα (θερμογένεση), η θερμοκρασία τους εξαρτάται αποκλειστικά από την αδιάλειπτη ροή ζεστού, αρτηριακού αίματος από τον κορμό.
Όταν αυτή η ροή διακοπεί ή μειωθεί (λόγω της αμυντικής αντίδρασης του οργανισμού για να προστατεύσει την καρδιά και τον εγκέφαλο), η θερμοκρασία στους ιστούς των δακτύλων πέφτει ραγδαία. Αυτή η ψύξη “παγώνει” τα υγρά των αρθρώσεων, καθιστώντας τα σαν παχύρρευστο λάδι.
Παράλληλα, οι τένοντες χάνουν την ελαστικότητά τους. Κάθε προσπάθεια κάμψης του δακτύλου απαιτεί την υπερνίκηση αυτής της μηχανικής αντίστασης, μια διαδικασία που βιώνεται ως επώδυνη δυσκαμψία, αδεξιότητα (clumsiness) και πλήρης απώλεια ελέγχου των λεπτών κινήσεων.
2. Η Ρεολογία του Αρθρικού Υγρού (Synovial Fluid Viscosity)
Ο πιο άμεσος, “μηχανικός” λόγος για την ακαμψία των αρθρώσεων (στις φάλαγγες) είναι η επίδραση της θερμοκρασίας στο αρθρικό υγρό (Synovial Fluid). Το υγρό αυτό, που περιβάλλει και λιπαίνει τις μικρές αρθρώσεις των δακτύλων, μοιάζει στη σύστασή του με το ασπράδι του αυγού.
Το κύριο συστατικό του είναι το υαλουρονικό οξύ. Η συμπεριφορά αυτού του υγρού είναι «ιξωδοελαστική» (viscoelastic). Στους 37 βαθμούς Κελσίου (σε ζεστό περιβάλλον), το υγρό είναι λεπτόρρευστο. Λειτουργεί ως τέλειο λιπαντικό, μειώνοντας την τριβή μεταξύ των χόνδρων στο μηδέν, επιτρέποντας στα δάχτυλα να γλιστρούν αβίαστα.
Όταν όμως η θερμοκρασία του χεριού πέσει δραματικά στο κρύο, η χημική συμπεριφορά του υαλουρονικού οξέος αλλάζει. Τα μακρομόρια του υγρού “συμπυκνώνονται”. Το υγρό χάνει τη ρευστότητά του και γίνεται εξαιρετικά παχύρρευστο, σχεδόν σαν πηχτό μέλι (ή σαν το λάδι μιας μηχανής τον χειμώνα).
Λόγω αυτού του παχύρρευστου υγρού, η άρθρωση χάνει τη λίπανσή της. Η άρθρωση “κολλάει” κυριολεκτικά (joint gelling). Για να κλείσετε το δάχτυλο (κάμψη), οι μύες του πήχη πρέπει να τραβήξουν τον τένοντα μέσα από αυτή την πηχτή “λάσπη”, απαιτώντας πολλαπλάσια δύναμη.
3. Η ακαμψία του Κολλαγόνου (Τένοντες και Σύνδεσμοι)
Η κίνηση των δακτύλων ελέγχεται από μακριούς τένοντες. Οι τένοντες (οι “χορδές” που ενώνουν τους μυς με τα οστά) διατρέχουν το χέρι και στηρίζονται από τον συνδετικό ιστό (περιτονία), που αποτελείται κυρίως από κολλαγόνο.
Το κολλαγόνο είναι εξαιρετικά ευαίσθητο στις θερμοκρασιακές μεταβολές. Σε φυσιολογικές (ζεστές) θερμοκρασίες, οι ίνες του κολλαγόνου είναι εύκαμπτες, ελαστικές και μπορούν να διαταθούν (να τεντωθούν) απρόσκοπτα.
Όταν η θερμοκρασία του ιστού μειώνεται, η διαμόρφωση (μοριακή δομή) του κολλαγόνου σκληραίνει. Η ελαστικότητα του ιστού (tissue compliance) πέφτει κατακόρυφα. Οι τένοντες και οι σύνδεσμοι των δακτύλων “μαζεύουν” και γίνονται σκληροί και ανελαστικοί.
Αυτό σημαίνει ότι όταν προσπαθείτε να κλείσετε τη γροθιά σας (κάμψη) ή να την ανοίξετε (έκταση), συναντάτε φυσική, μηχανική αντίσταση. Αν πιέσετε βίαια τους τένοντες σε αυτή την παγωμένη, ανελαστική κατάσταση, αυξάνεται δραματικά ο κίνδυνος μικρο-ρήξεων (τενοντίτιδα).
4. Μείωση της Ταχύτητας Αγωγής των Νεύρων
Η αδυναμία συντονισμού (αδεξιότητα – clumsiness) στο κρύο δεν είναι μόνο θέμα “κολλημένων” αρθρώσεων, αλλά και σοβαρής νευρολογικής αναστολής.
Τα περιφερικά νεύρα του χεριού (μέσο, ωλένιο, κερκιδικό) μεταφέρουν τα ηλεκτρικά σήματα από τον εγκέφαλο προς τους μύες (κινητικές εντολές) και από το δέρμα προς τον εγκέφαλο (αισθητηριακές πληροφορίες). Η μετάδοση αυτών των σημάτων εξαρτάται από βιοχημικές αντλίες (διαύλους νατρίου-καλίου), οι οποίες απαιτούν θερμότητα (37°C) για να λειτουργήσουν αποδοτικά.
Όταν η θερμοκρασία του χεριού πέφτει κάτω από τους 15-20°C, οι δίαυλοι αυτοί “παγώνουν”. Η ταχύτητα με την οποία τρέχει το ρεύμα μέσα στο νεύρο (Nerve Conduction Velocity – NCV) μειώνεται γραμμικά με την πτώση της θερμοκρασίας (επιβραδύνεται κατά περίπου 1.5 – 2.5 m/s για κάθε βαθμό πτώσης).
Όταν ο εγκέφαλος στέλνει την εντολή “πιάσε το κλειδί”, η εντολή ταξιδεύει μέσα σε ένα “παγωμένο καλώδιο” και φτάνει στον μυ αργοπορημένα, αδύναμα και αλλοιωμένα. Οι μύες δεν συσπώνται σωστά (paresis/αδυναμία). Παράλληλα, δεν λαμβάνετε σωστή ανατροφοδότηση της αφής (tactile feedback). Το χέρι σας είναι κυριολεκτικά “μουδιασμένο” και ανίκανο για λεπτές (motor skill) εργασίες.
5. Περιφερική Αγγειοσυστολή (Ischemic restriction)
Η πρώτη, ενστικτώδης αντίδραση του οργανισμού στην έκθεση στο ψύχος (κυρίως αν κρυώνει και ο κορμός του σώματος), είναι να προστατεύσει την κεντρική του θερμοκρασία. Για να μην χάσει ζέστη από τα “γυμνά” χέρια, ο υποθάλαμος του εγκεφάλου ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα.
Αυτή η ενεργοποίηση διατάζει τον απόλυτο, ασφυκτικό σπασμό (αγγειοσυστολή) όλων των επιφανειακών αιμοφόρων αγγείων και αρτηριών στα χέρια (Vasoconstriction).
Το αίμα εγκαταλείπει κυριολεκτικά τα δάχτυλα. Χωρίς τη ροή του ζεστού αίματος, οι ιστοί (μύες, τένοντες, αρθρώσεις) στερούνται άμεσα δύο πράγματα: το ίδιο το “καλοριφέρ” τους, και το Οξυγόνο.
Η έλλειψη οξυγόνου στους μικρούς, ενδογενείς μύες της παλάμης προκαλεί “ισχαιμία” (ischemia). Όταν οι μύες λειτουργούν χωρίς οξυγόνο, δεν μπορούν να παράγουν επαρκή ενέργεια (ATP), εξαντλούνται ταχύτατα και οδηγούνται σε επώδυνους, σιωπηλούς σπασμούς, κάτι που στερεί κάθε ίχνος δύναμης στη λαβή (Grip strength).
6. Το Φαινόμενο Raynaud (Ρεϊνό): Η παθολογική ακρότητα
Αν η ακαμψία είναι ακραία και συνοδεύεται από δραματική αλλαγή στο χρώμα των δακτύλων –δηλαδή γίνονται εντελώς λευκά (σαν κερί) ή μελανιάζουν (γίνονται μπλε)– τότε το άτομο πιθανώς πάσχει από το Σύνδρομο Raynaud (Φαινόμενο Ρεϊνό).
Πρόκειται για μια πάθηση (ιδιοπαθή, ή δευτεροπαθή από αυτοάνοσα νοσήματα) στην οποία οι μικρές αρτηρίες στα δάχτυλα δεν κάνουν απλώς αγγειοσυστολή, αλλά παθαίνουν πλήρη, παθολογικό σπασμό (vasospasm). Η ροή του αίματος μηδενίζεται εντελώς για λίγα λεπτά.
Σε αυτή την κατάσταση, το δάχτυλο κυριολεκτικά “νεκρώνεται” προσωρινά. Το κρύο διαπερνά τον ιστό μέχρι το οστό. Η ακαμψία είναι απόλυτη, γιατί το δάχτυλο λειτουργεί πλέον ως ένα ψυχρό κομμάτι κρέατος.
Όταν το χέρι ζεσταθεί ξανά και το αίμα επιστρέψει, η ακαμψία αντικαθίσταται από έναν εξουθενωτικό, παλλόμενο πόνο (συνήθως το δάχτυλο γίνεται κατακόκκινο), καθώς οι ιστοί επανα-οξυγονώνονται (αντιδραστική υπεραιμία – Reactive Hyperemia).
7. Οστεοαρθρίτιδα (Η φθορά των χόνδρων που αποκαλύπτεται)
Σε άτομα άνω των 50 ετών, η ακαμψία στα χέρια στο κρύο είναι πολύ πιο έντονη. Ο κύριος ένοχος (σε συνδυασμό με τις προαναφερθείσες μηχανικές αιτίες) είναι η παρουσία (έστω και αρχόμενης) Οστεοαρθρίτιδας.
Η οστεοαρθρίτιδα σημαίνει ότι ο προστατευτικός, ομαλός χόνδρος στις αρθρώσεις των δακτύλων (στις φαλαγγικές αρθρώσεις) έχει φθαρεί. Το οστό τρίβεται πάνω σε οστό. Το κρύο (και συχνά η πτώση της βαρομετρικής πίεσης πριν από μια χειμερινή κακοκαιρία) αλλάζει την πίεση μέσα στην κάψουλα της άρθρωσης (joint capsule).
Αυτή η αλλαγή της πίεσης, σε μια άρθρωση που έχει ήδη φθορά και ελαφριά φλεγμονή, μεγεθύνει αφόρητα την τριβή.
Το αρθρικό υγρό είναι ήδη μειωμένο ή κακής ποιότητας σε έναν ασθενή με αρθρίτιδα. Όταν αυτό το (ελαττωματικό) υγρό παγώνει στο κρύο, οι αρθρώσεις γίνονται πραγματικά “άκαμπτες σαν πέτρα”, με την κάμψη του δακτύλου να προκαλεί χαρακτηριστικούς κριγμούς (ήχους “κρακ”) και διαξιφιστικό πόνο, χαρακτηριστικό του πρωινού ή του ψυχρού καιρού (Winter Joint Stiffness).
8. Η Αντίδραση Κυνηγού (The Hunting Reaction / Lewis Reaction)
Το ανθρώπινο σώμα γνωρίζει ότι, εάν τα δάχτυλα παραμείνουν απολύτως χωρίς αίμα για ώρα (λόγω της αγγειοσυστολής), ο ιστός θα παγώσει, θα νεκρωθεί και θα προκληθεί κρυοπάγημα (Frostbite).
Για να το αποτρέψει αυτό, ο οργανισμός χρησιμοποιεί έναν σωτήριο (αλλά επώδυνο) αμυντικό μηχανισμό: την Αντίδραση του Κυνηγού (Hunting Response). Αυτή περιγράφηκε πρώτα από τον Sir Thomas Lewis (Cold-induced vasodilation – CIVD).
Όταν η θερμοκρασία του δακτύλου πέσει πολύ κοντά στο όριο καταστροφής (περίπου κάτω από τους 10°C), ο εγκέφαλος “σπάει” την αγγειοσυστολή και ανοίγει βίαια τις αρτηρίες για 5-10 λεπτά, για να “ξεπλύνει” το δάχτυλο με ζεστό αίμα και να το σώσει από νέκρωση, προτού τις κλείσει ξανά.
Αυτό το κυκλικό “άνοιξε-κλείσε” του αίματος στα δάχτυλα στο έντονο ψύχος (κύματα αγγειοδιαστολής-αγγειοσυστολής), προκαλεί ακραίες μεταβολές στην πίεση μέσα στον περιορισμένο χώρο του δακτύλου. Το φαινόμενο αυτό δημιουργεί τον οξύ, παλλόμενο πόνο, το “κάψιμο” και ενισχύει το οίδημα, καθιστώντας την κάμψη των δακτύλων ακόμη πιο δύσκολη (αίσθηση “πρησμένων” δακτύλων στο χιόνι).
9. Κρυοσφαιριναιμία και αιματολογικά αίτια
Σε ορισμένες (σπανιότερες) περιπτώσεις, η ακαμψία και το “μούδιασμα” δεν οφείλονται αποκλειστικά στο αρθρικό υγρό, αλλά στο ίδιο το αίμα.
Οι «Κρυοσφαιρίνες» είναι μη φυσιολογικές πρωτεΐνες (αντισώματα) στο αίμα οι οποίες, σε θερμοκρασία σώματος (37°C), παραμένουν διαλυμένες. Ωστόσο, όταν το αίμα κρυώσει (στα παγωμένα δάχτυλα), οι πρωτεΐνες αυτές “πήζουν” και σχηματίζουν μικρά στερεά σωματίδια (ίζημα – Cryoglobulinemia).
Αυτά τα μικροσωματίδια μπλοκάρουν εντελώς την κυκλοφορία στα μικροσκοπικά τριχοειδή αγγεία των δακτύλων, προκαλώντας ισχαιμία, μικρο-έμφρακτα του δέρματος (μικρές μωβ/κόκκινες κουκκίδες) και πλήρη αδυναμία κίνησης (ακαμψία λόγω νεκρωτικού πόνου). Μόλις το χέρι ξαναζεσταθεί, οι πρωτεΐνες αυτές ξαναδιαλύονται (αντιστρεπτή διαδικασία).
Αν και σπάνια, η κρυοσφαιριναιμία σχετίζεται συχνά με χρόνιες λοιμώξεις (όπως η Ηπατίτιδα C) ή αυτοάνοσα, και απαιτεί εξειδικευμένο ιατρικό έλεγχο από ρευματολόγο.
10. Μυϊκή κόπωση και Ισομετρικός σπασμός
Η αίσθηση του ότι τα δάχτυλα είναι άκαμπτα (stiff), δεν προέρχεται μόνο από τα ίδια τα δάχτυλα. Οι μύες που ελέγχουν την κίνηση των δακτύλων βρίσκονται κυρίως στον πήχη (forearm).
Όταν ο καιρός είναι παγωμένος, το σώμα “μαζεύεται”. Ανασηκώνετε τους ώμους, σφίγγετε τον αυχένα, και ασυναίσθητα σφίγγετε τους μύες των πήχεων και κλείνετε τα χέρια σας σε γροθιές (isomeric contraction) για να διατηρήσετε (ή να δημιουργήσετε) θερμότητα μέσω μικρών συσπάσεων (shivering).
Αυτή η παρατεταμένη, άσκοπη σύσπαση (για 30 λεπτά ή 1 ώρα μέσα στο κρύο) εξαντλεί τους μυς του πήχη. Συσσωρεύουν γαλακτικό οξύ (μυϊκή κόπωση).
Όταν τελικά αποφασίσετε να χρησιμοποιήσετε τα δάχτυλά σας (π.χ. για να βγάλετε το πορτοφόλι από την τσέπη), οι μύες του πήχη βρίσκονται σε κατάσταση επώδυνου σπασμού και αρνούνται να χαλαρώσουν. Η αδεξιότητα (clumsiness) αυτή αποδίδεται λανθασμένα αποκλειστικά στα “παγωμένα δάχτυλα”, ενώ είναι καθαρά κόπωση των καμπτήρων και εκτεινόντων μυών του χεριού.
11. Διαφορική Διάγνωση: Φυσιολογική αντίδραση ή Ρευματοπάθεια;
Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε εάν η ακαμψία των χεριών στο κρύο είναι μια απλή φυσιολογική ενόχληση (που περνάει) ή σημάδι μιας υποκείμενης ρευματικής νόσου.
| Χαρακτηριστικό Ακαμψίας | Φυσιολογικό (Λόγω Ψύχους) | Παθολογικό (Αρθρίτιδα / Αυτοάνοσο) |
|---|---|---|
| Χρόνος Υποχώρησης | Μόλις τα χέρια μπουν σε ζεστό νερό/δωμάτιο (υποχωρεί σε 5-10 λεπτά). | Η ακαμψία διαρκεί για ώρες (ειδικά το πρωί “πρωινή δυσκαμψία” πάνω από 30′). |
| Εμφάνιση Αρθρώσεων | Λευκά, κόκκινα ή κρύα δάχτυλα, χωρίς εξογκώματα. | Διογκωμένες (πρησμένες), παραμορφωμένες ή ζεστές/κόκκινες αρθρώσεις ακόμη και στη ζέστη. |
| Συνοδά Συμπτώματα | Προσωρινό μούδιασμα (σαν βελόνες). | Πόνος που δεν φεύγει, αδυναμία στα χέρια, κόπωση, πτώση αντικειμένων (Ρευματοειδής Αρθρίτιδα). |
Η παρατεταμένη πρωινή δυσκαμψία (που επιδεινώνεται τον χειμώνα) αποτελεί το κλασικό “σήμα κατατεθέν” της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας και χρήζει ρευματολογικής αξιολόγησης.
12. Ενδείξεις Κινδύνου (Red Flags)
Αν και το πάγωμα και η ακαμψία είναι αναμενόμενα σε θερμοκρασίες υπό του μηδενός, υπάρχουν όρια που υποδηλώνουν βλάβη ιστών (Tissue Damage).
Η πρώτη προειδοποίηση για επικείμενο κρυοπάγημα (Frostnip / Frostbite) είναι η απώλεια του αισθήματος πόνου. Εάν τα δάχτυλά σας πονούσαν (ή έκαιγαν) φρικτά λόγω του κρύου και ξαφνικά σταματήσετε να νιώθετε οτιδήποτε (απόλυτο μούδιασμα – numbness), αυτό ΔΕΝ σημαίνει ότι “συνηθίσατε”. Σημαίνει ότι τα νεύρα έχουν σταματήσει να λειτουργούν εντελώς.
Επίσης, αν το δέρμα των δακτύλων γίνει εντελώς λευκό, “σκληρό σαν ξύλο” στην αφή (κερώδης όψη) και δεν επανέρχεται το ροζ χρώμα (capillary refill) όταν το πιέσετε ελαφρά, τα υγρά στο εσωτερικό των κυττάρων έχουν αρχίσει να δημιουργούν κρυστάλλους πάγου. Αυτή η κρυστάλλωση σπάει τη μεμβράνη των κυττάρων προκαλώντας μόνιμη, μη αναστρέψιμη νέκρωση (κρυοπάγημα 2ου/3ου βαθμού), το οποίο απαιτεί άμεση (αλλά σταδιακή) ιατρική αναθέρμανση στο νοσοκομείο. Ποτέ μην τρίβετε έντονα ή ρίχνετε καυτό νερό σε παγωμένα χέρια, διότι η τριβή των κρυστάλλων θα κομματιάσει τους εσωτερικούς ιστούς.
13. Πρόληψη και Στρατηγικές Αναθέρμανσης (Hacks)
Για να μην “κοκαλώνουν” τα χέρια σας, η επιστήμη της θερμοδυναμικής (και ορειβασίας) προσφέρει τις βέλτιστες λύσεις:
– Γάντια “Χούφτας” (Mittens), όχι δακτυλωτά: Τα γάντια που ξεχωρίζουν τα δάχτυλα επιτρέπουν στο κάθε δάχτυλο να χάνει τη θερμότητά του απομονωμένο. Στα mittens (όπου τα 4 δάχτυλα είναι μαζί), η θερμότητα που ακτινοβολεί το ένα δάχτυλο ζεσταίνει το άλλο, δημιουργώντας έναν κοινό, ζεστό θάλαμο που αποτρέπει το “πάγωμα” του αρθρικού υγρού.
– Κρατήστε ζεστό τον κορμό (Core first): Ο εγκέφαλος κλείνει τα αγγεία στα χέρια *μόνο* αν νιώσει ότι κρυώνει ο κορμός (για να προστατεύσει την καρδιά). Φορέστε σκούφο, κασκόλ και ζεστό μπουφάν (γιλέκο). Όταν ο θώρακας “υπερθερμαίνεται”, τα χέρια θα ιδρώνουν από τη ζέστη, ακόμη κι αν είναι ακάλυπτα.
– Μηχανική Κινητοποίηση (The Windmill hack): Αν τα δάχτυλα πάγωσαν και κλείδωσαν, μην τα τρίβετε άσκοπα. Αφήστε τα χέρια σας χαλαρά και κάντε “περιστροφές των χεριών” (σαν τον μύλο ή σαν σφεντόνα) για 30 δευτερόλεπτα. Η φυγόκεντρος δύναμη ωθεί βίαια το αρτηριακό αίμα στα ακροδάχτυλα (προσπερνώντας την αγγειοσυστολή), προσφέροντας άμεση θέρμανση και λίπανση των αρθρώσεων (σπάσιμο της ακαμψίας).
14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Είναι σημάδι ότι έχω κακή κυκλοφορία αν τα δάχτυλά μου γίνονται άκαμπτα;
Όχι απαραίτητα. Στο κρύο, το φυσιολογικό ανθρώπινο σώμα κλείνει τα αγγεία. Η “κακή κυκλοφορία” ορίζεται ως πρόβλημα (π.χ. αθηροσκλήρωση) αν συμβαίνει ακόμη και σε ζεστό δωμάτιο, και όχι ως αμυντική αντίδραση στους μηδέν βαθμούς.
2. Γιατί πονάνε οι κλειδώσεις μου (οι κόμποι) όταν πάω να λυγίσω τα κρύα δάχτυλα;
Η μείωση της θερμοκρασίας κάνει το αρθρικό υγρό παχύρρευστο και τους χόνδρους λιγότερο ελαστικούς (σαν σκληρό πλαστικό). Όταν “πιέζετε” την άρθρωση να λυγίσει, η τριβή προκαλεί φλεγμονώδη πόνο (ένδειξη υποκλινικής αρθρίτιδας ή μηχανικής αντίστασης).
3. Βοηθάει να τα βάλω στο καλοριφέρ ή σε καυτό νερό;
Απαγορεύεται. Η απότομη εφαρμογή ακραίας ζέστης σε παγωμένους ιστούς (“σοκ αναθέρμανσης”) προκαλεί απότομη διαστολή και διαρροή υγρών στα αγγεία, οδηγώντας σε επώδυνο πρήξιμο (Χιονίστρες / Chilblains). Επίσης, αν υπάρχει νευρολογικό μούδιασμα, μπορεί να πάθετε έγκαυμα χωρίς να το νιώσετε. Αναθερμάνετε τα χέρια σας σε χλιαρό νερό ή βάζοντάς τα στις μασχάλες σας.
4. Έχω παρατηρήσει ότι αν πιώ καφέ, τα χέρια μου παγώνουν πιο γρήγορα στο κρύο. Γιατί;
Η καφεΐνη είναι ήπιο αγγειοσυσπαστικό. Προκαλεί σύσπαση (στένωση) των αιμοφόρων αγγείων στα χέρια, λειτουργώντας “συνεργατικά” με το κρύο, μειώνοντας ακόμη περισσότερο το αίμα που φτάνει στα δάχτυλα. (Το ίδιο και σε τεράστιο βαθμό το κάπνισμα/νικοτίνη).
5. Μπορεί να φταίει η ηλικία για την επιδείνωση αυτού του συμπτώματος;
Ναι. Με την πάροδο της ηλικίας, η ελαστικότητα του δέρματος και των αγγείων (ενδοθήλιο) μειώνεται, οι χόνδροι φθείρονται (οστεοαρθρίτιδα) και οι φυσικοί μηχανισμοί θερμογένεσης (μυϊκή μάζα) εξασθενούν. Έτσι, το χέρι κρυώνει γρηγορότερα και πονάει περισσότερο.
6. Τι είναι το “κάψιμο” που νιώθω αφού μπω στο σπίτι (στη ζέστη);
Όταν μπαίνετε στη ζέστη, τα αγγεία που ήταν “σφιγμένα” από το κρύο ανοίγουν απότομα. Το αίμα χιμάει στους ιστούς (Αντιδραστική Υπεραιμία). Αυτή η απότομη αύξηση της πίεσης στα μικροσκοπικά αγγεία προκαλεί ένα παλλόμενο (throbbing) “κάψιμο” και πρήξιμο, το οποίο σταδιακά υποχωρεί.
7. Βοηθάνε τα γάντια αν τα χέρια μου είναι ήδη κρύα;
Τα γάντια δεν παράγουν θερμότητα, απλώς “φυλακίζουν” αυτή που έχετε. Αν φορέσετε τα γάντια σε ήδη παγωμένα χέρια (που δεν παράγουν ζέστη λόγω αγγειοσυστολής), θα παραμείνουν παγωμένα. Πρέπει πρώτα να ζεστάνετε τα χέρια (π.χ. τρίβοντάς τα μεταξύ τους ή σε χλιαρό νερό) και ΜΕΤΑ να φορέσετε τα γάντια.
15. Βιβλιογραφία
- Wigkowska-Trompeta M, et al. Raynaud’s phenomenon: pathogenesis, diagnosis and therapy. Reumatologia. 2012.
- Blatteis CM. The control of the core temperature: physiological mechanisms and practical implications. Clin Auton Res. 2001.
- Bylund-Fellenius CG, et al. Adaptations in skeletal muscle circulation and metabolism in peripheral arterial disease. J Vasc Surg. 2003.
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
