Γιατί κάνουν “κλικ” τα γόνατά μου όταν κάνω βαθύ κάθισμα;

1. Εισαγωγή

Οι ήχοι “κλικ”, το “τρίξιμο” ή τα αισθητά “κρατς” στα γόνατα κατά την εκτέλεση βαθέος καθίσματος, οφείλονται τις περισσότερες φορές σε αθώα, παροδικά μηχανικά φαινόμενα, όπως η στιγμιαία απελευθέρωση αερίων του αρθρικού υγρού, η αναπήδηση μικρών τενόντων πάνω από οστικές προεξοχές, ή η ελαφριά ασυμμετρία στην ολίσθηση της επιγονατίδας. Εντούτοις, εάν οι ακουστικοί αυτοί κριγμοί συνοδεύονται από πόνο ή τοπικό οίδημα, υποδηλώνουν την ύπαρξη εκφυλιστικής φθοράς, συνηθέστερα της προοδευτικής αλλοίωσης του αρθρικού χόνδρου που βρίσκεται πίσω από την επιγονατίδα, κατάσταση γνωστή ως χονδροπάθεια.

Η άρθρωση του γόνατος είναι η μεγαλύτερη και η πιο πολύπλοκη άρθρωση του ανθρώπινου σκελετού, φέροντας το δυσανάλογα μεγάλο φορτίο της στήριξης και της κίνησης του σώματος. Το βαθύ κάθισμα (squat) αποτελεί μια από τις πιο απαιτητικές εμβιομηχανικές δοκιμασίες για το γόνατο, καθώς μεταβάλλει δραματικά τις πιέσεις που αναπτύσσονται στο εσωτερικό του. Οι επιφάνειες των οστών ολισθαίνουν και περιστρέφονται υπό το βάρος εκατοντάδων κιλών δύναμης ανά τετραγωνικό εκατοστό.

Η αντικειμενική αξιολόγηση της προέλευσης αυτών των ήχων είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της μακροβιότητας της άρθρωσης. Ένας ανώδυνος κριγμός είναι απλώς ο “θόρυβος λειτουργίας” της μηχανής. Εάν όμως αποτελεί το πρόδρομο σύμπτωμα μιας ανατομικής φθοράς, η έγκαιρη τροποποίηση των συνηθειών και η μυϊκή ενδυνάμωση αποτρέπουν την εξέλιξη σε πρώιμη οστεοαρθρίτιδα.

2. Η ανατομία της άρθρωσης του γόνατος

Το γόνατο ουσιαστικά αποτελείται από δύο ξεχωριστές αρθρώσεις που λειτουργούν ως ένα ενιαίο σύνολο. Η πρώτη είναι η μηροκνημική, μεταξύ του μηριαίου οστού και της κνήμης. Αυτή εξασφαλίζει την κύρια κίνηση κάμψης και έκτασης. Η δεύτερη είναι η επιγονατιδομηριαία άρθρωση, μεταξύ της επιγονατίδας και της τροχιλίας (μιας ανατομικής αύλακας) στο πρόσθιο τμήμα του μηριαίου οστού.

Οι επιφάνειες αυτών των οστών καλύπτονται από τον υαλώδη αρθρικό χόνδρο, ο οποίος είναι εξαιρετικά λείος και ελαστικός, μειώνοντας την τριβή σχεδόν στο μηδέν. Στο κενό μεταξύ των οστών βρίσκονται οι μηνίσκοι (δύο ημισεληνοειδείς χόνδρινοι δίσκοι) που λειτουργούν ως αμορτισέρ, απορροφώντας τους κραδασμούς.

Ολόκληρη η δομή περιβάλλεται από τον αρθρικό θύλακο, ο οποίος είναι γεμάτος με το αρθρικό υγρό, το φυσικό λιπαντικό της άρθρωσης. Αυτό το εξαιρετικά περιορισμένο, κλειστό περιβάλλον αποτελεί το ηχείο που ενισχύει οποιαδήποτε μηχανική ατέλεια ή απότομη μεταβολή πίεσης, παράγοντας τους ήχους που ακούμε.

3. Η εμβιομηχανική του βαθέος καθίσματος

Όταν εκτελείτε ένα βαθύ κάθισμα, το γόνατο κάμπτεται και ταυτόχρονα υφίσταται συμπιεστικές και διατμητικές δυνάμεις. Καθώς η γωνία της κάμψης μεγαλώνει (πάνω από τις ενενήντα μοίρες), η επιγονατίδα πιέζεται με τεράστια δύναμη πάνω στην αύλακα του μηριαίου οστού. Σε ένα βαθύ κάθισμα, η δύναμη συμπίεσης στην επιγονατίδα μπορεί να φτάσει έως και επτά φορές το βάρος του σώματος.

Για να ολισθήσει ομαλά υπό αυτή την πίεση, η επιγονατίδα πρέπει να βρίσκεται τέλεια κεντραρισμένη μέσα στην αύλακά της (τροχιλία). Η σταθερότητά της εξαρτάται απόλυτα από την ισορροπία των μυών του τετρακεφάλου.

Εάν υπάρχει έστω και ελάχιστη μυϊκή ανισορροπία, η επιγονατίδα παρεκκλίνει ελαφρώς από την πορεία της. Τρίβεται στα τοιχώματα της αύλακας προτού “επιστρέψει” απότομα στη σωστή της θέση. Αυτή η μηχανική “διολίσθηση και επάνοδος” είναι η συχνότερη αιτία του αισθητού κριγμού (κλικ) κατά την κάμψη.

4. Το φαινόμενο της σπηλαίωσης του αρθρικού υγρού

Ο πιο κοινός, απολύτως ανώδυνος και αθώος ήχος “κλικ” ή “ποπ” που ακούγεται όταν λυγίζετε τα γόνατά σας μετά από παρατεταμένη ακινησία, οφείλεται στη σπηλαίωση (cavitation). Μέσα στο αρθρικό υγρό βρίσκονται διαλυμένα αέρια, κυρίως άζωτο, οξυγόνο και διοξείδιο του άνθρακα.

Όταν κάνετε κάθισμα, ο όγκος της αρθρικής κοιλότητας αλλάζει ξαφνικά και ο θύλακος διατείνεται. Αυτή η απότομη διάταση μειώνει στιγμιαία την πίεση μέσα στην άρθρωση, προκαλώντας τα διαλυμένα αέρια να συγκεντρωθούν ταχύτατα και να σχηματίσουν μια μικροσκοπική φυσαλίδα η οποία καταρρέει (σκάει) ακαριαία.

Αυτή η διαδικασία είναι πανομοιότυπη με τον ήχο που προκαλούμε όταν “σπάμε” επίτηδες τις αρθρώσεις των δακτύλων μας. Δεν συνδέεται με καμία παθολογία και δεν προκαλεί βλάβη στον χόνδρο. Χρειάζονται περίπου είκοσι λεπτά για να επαναδιαλυθούν τα αέρια στο υγρό, γι’ αυτό και το συγκεκριμένο κλικ δεν επαναλαμβάνεται στα αμέσως επόμενα καθίσματα.

5. Αναπήδηση τενόντων και συνδέσμων

Γύρω από το γόνατο υπάρχει ένα εξαιρετικά πυκνό δίκτυο τενόντων. Η λαγονοκνημιαία ταινία, ένας παχύς συνδετικός ιστός που διατρέχει την εξωτερική πλευρά του μηρού, περνάει ακριβώς πάνω από τον έξω μηριαίο κόνδυλο, μια χαρακτηριστική οστική προεξοχή του γόνατος.

Κατά την εκτέλεση του καθίσματος, ο τένοντας αυτός τεντώνεται και γλιστράει μπροστά και πίσω από το οστό. Εάν η περιτονία είναι ιδιαίτερα σφιχτή, η κίνησή της δεν είναι ομαλή. Μαγκώνει στιγμιαία πάνω στο οστό και έπειτα απελευθερώνεται (αναπηδά) απότομα.

Η αναπήδηση αυτή παράγει έναν διακριτό ήχο, συχνά αντιληπτό και ως αίσθηση ότι ένας μυς μπήκε και βγήκε από τη θέση του. Ο ήχος αυτός είναι επαναλαμβανόμενος σε κάθε κάθισμα και συχνά ακούγεται ως “χρατς” παρά ως ένα μεμονωμένο “κλικ”. Παραμένει αθώος εφόσον δεν συνοδεύεται από πόνο.

6. Σύνδρομο επιγονατιδομηριαίου πόνου και χονδροπάθεια

Όταν ο κριγμός στο γόνατο συνοδεύεται από έναν αμβλύ, βαθύ πόνο γύρω ή κάτω από την επιγονατίδα, η διάγνωση κατευθύνεται στη χονδροπάθεια (ή χονδρομαλάκυνση) της επιγονατίδας. Η κατάσταση αυτή προσβάλλει κυρίως νεαρούς ενήλικες και γυναίκες, λόγω ελαφρώς διαφορετικής γεωμετρίας της λεκάνης που αυξάνει τη γωνία έλξης του τετρακεφάλου (γωνία Q).

Η χρόνια κακή ευθυγράμμιση της επιγονατίδας κατά το βαθύ κάθισμα προκαλεί τριβή. Ο υαλώδης χόνδρος στο πίσω μέρος της επιγονατίδας χάνει την ελαστικότητα και τη λεία υφή του. Αρχίζει να μαλακώνει, αποκτά ρωγμές και η επιφάνειά του γίνεται ανώμαλη (θυμίζοντας τρίφτη).

Το “κλικ” και ο ήχος σαν “τρίψιμο χαλικιών” που ακούει ο ασθενής είναι στην πραγματικότητα η τριβή αυτού του κατεστραμμένου, ανάγλυφου χόνδρου πάνω στο οστό του μηρού під την ακραία πίεση του καθίσματος.

7. Βλάβες του μηνίσκου

Μια σοβαρότερη αιτία, κυρίως σε άτομα που αθλούνται έντονα ή έχουν ιστορικό τραυματισμού (π.χ. απότομη στροφή του γόνατος με το πέλμα κολλημένο στο έδαφος), είναι η ρήξη του μηνίσκου. Ένα σκισμένο κομμάτι αυτού του χόνδρινου “αμορτισέρ” μπορεί να διπλωθεί ή να προβάλει μέσα στον αρθρικό χώρο.

Κατά το βαθύ κάθισμα, το οστό συνθλίβει το κομμένο τμήμα του μηνίσκου. Αυτό προκαλεί έναν πολύ χαρακτηριστικό, “υλικής φύσεως” κρότο (clunk), ο οποίος συχνά συνοδεύεται από έναν αιφνίδιο, οξύ πόνο στο γόνατο που μπορεί να κάνει το άτομο να χάσει την ισορροπία του (να νιώσει ότι το γόνατο «αδειάζει»).

Στις σοβαρότερες μορφές (ρήξη δίκην λαβής κάδου), το σκισμένο τμήμα σφηνώνει στην άρθρωση, προκαλώντας την πλήρη αδυναμία πλήρους έκτασης ή κάμψης του γόνατος (εμπλοκή της άρθρωσης).

8. Οστεοαρθρίτιδα και εκφυλιστικές αλλοιώσεις

Σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (άνω των πενήντα ετών), ο ήχος κριγμού κατά την άνοδο από την καρέκλα ή το βαθύ κάθισμα αποτελεί κλασικό σύμπτωμα της οστεοαρθρίτιδας. Με την πάροδο του χρόνου και την αθροιστική μηχανική φθορά, ο προστατευτικός χόνδρος της άρθρωσης λεπταίνει και καταστρέφεται οριστικά.

Τα οστά χάνουν την προστασία τους και έρχονται σε άμεση επαφή (οστό με οστό). Σε απάντηση, τα οστά σκληραίνουν και αναπτύσσουν οστεόφυτα (άλατα) στις παρυφές τους. Το βαθύ κάθισμα αναγκάζει αυτές τις τραχιές, ακάλυπτες οστικές επιφάνειες να τριφτούν μεταξύ τους.

Αυτή η μηχανική τριβή παράγει έναν τραχύ ήχο, γνωστό ιατρικά ως κριγμό οστεοαρθρίτιδας, και συνοδεύεται πάντοτε από πόνο, πρωινή δυσκαμψία και, πολύ συχνά, παρουσία φλεγμονώδους υγρού (πρήξιμο).

9. Διαφορική διάγνωση μεταξύ ανώδυνου και επώδυνου κριγμού

Ο βασικός διαγνωστικός άξονας βασίζεται στην ύπαρξη ή μη πόνου. Ένα “κλικ” δεν συνιστά από μόνο του παθολογία, αλλά ένα ηχητικό φαινόμενο. Η παρουσία φλεγμονής κάνει τη διαφορά.

Η παρατήρηση των συμπτωμάτων που ακολουθούν την άσκηση (π.χ. πρήξιμο την επόμενη ημέρα) είναι καθοριστικής σημασίας για την ιατρική διάγνωση.

10. Σημάδια που απαιτούν ιατρική εκτίμηση

Η επίσκεψη σε ορθοπαιδικό επιβάλλεται εάν ο ήχος συνοδεύεται από συγκεκριμένα συμπτώματα συναγερμού. Η εμφάνιση οιδήματος (πρηξίματος) στο γόνατο, είτε άμεσα είτε λίγες ώρες μετά το κάθισμα, αποτελεί ξεκάθαρη ένδειξη συλλογής αρθρικού υγρού λόγω εσωτερικής φλεγμονής ή μικροαιμορραγίας.

Η αίσθηση ανασφάλειας, ο φόβος ότι το γόνατο θα «λυγίσει» μόνο του και η πραγματική υποχώρησή του (giving way) υποδηλώνουν βλάβη στα σταθεροποιητικά στοιχεία της άρθρωσης, όπως οι χιαστοί σύνδεσμοι ή οι μηνίσκοι.

Τέλος, το επώδυνο “κλείδωμα” του γόνατος σε μια συγκεκριμένη μοίρα κάμψης, όπου ο ασθενής αδυνατεί να το τεντώσει πλήρως, απαιτεί επείγουσα ορθοπαιδική εκτίμηση και συχνά αρθροσκοπική παρέμβαση.

11. Ορθοπαιδική κλινική εξέταση

Κατά την κλινική εξέταση, ο ιατρός αξιολογεί την ευθυγράμμιση των κάτω άκρων και την ισορροπία της μυϊκής μάζας (ειδικά του έσω πλατύ μυ, που είναι υπεύθυνος για την έλξη της επιγονατίδας προς τα μέσα). Στη συνέχεια, τοποθετεί το χέρι του πάνω στην επιγονατίδα του ασθενούς ενώ αυτός εκτελεί κάμψη, νιώθοντας τον κριγμό (ψηλαφητός κριγμός).

Διενεργούνται ειδικές δοκιμασίες. Η δοκιμασία “σύνθλιψης” της επιγονατίδας (πιέζοντας ελαφρά την επιγονατίδα προς τον μηρό) αποκαλύπτει τη χονδροπάθεια αναπαράγοντας τον πόνο. Οι δοκιμασίες στροφής (McMurray) χρησιμοποιούνται για την ψηλάφηση της περιοχής της αρθρικής σχισμής προκειμένου να διαγνωστεί η ρήξη μηνίσκου.

Η διερεύνηση ολοκληρώνεται με τον έλεγχο της σταθερότητας των συνδέσμων μέσω εφαρμογής τάσης στο γόνατο από διάφορες γωνίες.

12. Απεικονιστικές μέθοδοι διάγνωσης

Οι απλές ακτινογραφίες (ιδιαίτερα η αξονική λήψη επιγονατίδας) αποτελούν το πρώτο βήμα. Δείχνουν με ακρίβεια την οστική ευθυγράμμιση, τη μείωση του μεσάρθριου διαστήματος και την παρουσία οστεοφύτων, πιστοποιώντας τη διάγνωση της προχωρημένης οστεοαρθρίτιδας.

Ωστόσο, η ακτινογραφία δεν απεικονίζει τους χόνδρους και τους μηνίσκους. Η Μαγνητική Τομογραφία (MRI) είναι η εξέταση εκλογής για τη λεπτομερή μελέτη των μαλακών μορίων. Αναδεικνύει τις αρχόμενες ρωγμές στον χόνδρο της επιγονατίδας και επιβεβαιώνει τη φύση και την ακριβή εντόπιση οποιασδήποτε ρήξης μηνίσκου.

Ο υπερηχογραφικός έλεγχος προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την κατάσταση των τενόντων, όπως του επιγονατιδικού τένοντα, και την ύπαρξη επιφανειακής φλεγμονής (τενοντίτιδας).

13. Φυσικοθεραπεία και ενδυνάμωση τετρακεφάλου

Στη συντριπτική πλειοψηφία των ασθενών με χονδροπάθεια, η χειρουργική παρέμβαση δεν έχει θέση. Η θεραπεία βασίζεται αποκλειστικά στη φυσικοθεραπεία και την στοχευμένη μυϊκή ενδυνάμωση. Η αποκατάσταση της ιδανικής τροχιάς της επιγονατίδας επιλύει τον μηχανισμό του επώδυνου κλικ.

Η έμφαση δίνεται στην ισομετρική και έκκεντρη ενδυνάμωση του έσω πλατύ μυ (VMO), ο οποίος συχνά ατροφεί γρήγορα. Ασκήσεις με τεντωμένο το πόδι αποτρέπουν την υψηλή πίεση στην άρθρωση, προστατεύοντας τον ήδη φθαρμένο χόνδρο. Ταυτόχρονα, εφαρμόζονται διατάσεις των οπίσθιων μηριαίων και της λαγονοκνημιαίας ταινίας.

Η ελαστικότητα των ανταγωνιστών μυών επιτρέπει στο γόνατο να λειτουργεί με ελευθερία, μειώνοντας τις δυνάμεις σύνθλιψης που αναπτύσσονται στο εσωτερικό της άρθρωσης.

14. Σωστή τεχνική ανύψωσης βαρών

Όταν σηκώνετε ένα αντικείμενο από το πάτωμα εκτελώντας βαθύ κάθισμα, η τεχνική είναι ο μοναδικός τρόπος για να προστατεύσετε τα γόνατά σας. Η κίνηση πρέπει να ξεκινά με την ώθηση της λεκάνης προς τα πίσω (hip hinge), σαν να προσπαθείτε να καθίσετε σε μια καρέκλα μακριά σας.

Αυτή η τεχνική μεταφέρει το συντριπτικό ποσοστό του βάρους στους γλουτιαίους μυς και τους οπίσθιους μηριαίους, οι οποίοι είναι οι ισχυρότεροι μύες του σώματος. Το γόνατο λειτουργεί απλώς ως άξονας και η κάμψη του περιορίζεται. Επιπλέον, τα γόνατα πρέπει να παραμένουν στην ίδια ευθεία με τις μύτες των ποδιών, χωρίς να συγκλίνουν προς τα μέσα (βλαισότητα).

Η σύγκλιση των γονάτων κατά την άρση του βάρους πολλαπλασιάζει τις διατμητικές δυνάμεις στην επιγονατίδα, προκαλώντας άμεση φθορά του χόνδρου.

15. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Είναι φυσιολογικό να κάνουν κλικ τα γόνατά μου χωρίς να πονάω;

Ναι, εφόσον δεν υπάρχει πόνος ή πρήξιμο, το “κλικ” είναι απολύτως αθώο. Προέρχεται συνήθως από φυσαλίδες αερίου μέσα στο αρθρικό υγρό ή από φυσιολογική αναπήδηση τενόντων.

2. Αν συνεχίσω να κάνω βαθιά καθίσματα, θα καταστρέψω τα γόνατά μου;

Όχι απαραίτητα. Το βαθύ κάθισμα είναι μια φυσιολογική κίνηση. Ωστόσο, αν το κάνετε με κακή τεχνική (όπως να αφήνετε τα γόνατα να γέρνουν προς τα μέσα), τότε προκαλείτε φθορά στον χόνδρο.

3. Βοηθάει να πάρω συμπληρώματα όπως κολλαγόνο ή χονδροϊτίνη;

Τα συμπληρώματα αυτά προσφέρουν υλικά για τη δόμηση του χόνδρου και ίσως μειώνουν την ήπια φλεγμονή, ωστόσο η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σωστή μυϊκή ενδυνάμωση (που αποφορτίζει την άρθρωση).

4. Ο ήχος ακούγεται σαν να τρίβονται χαλίκια. Τι είναι αυτό;

Αυτός ο τραχύς ήχος κριγμού υποδηλώνει ότι ο χόνδρος πίσω από την επιγονατίδα έχει χάσει τη λεία του υφή (χονδροπάθεια) και τρίβεται πάνω στο μηριαίο οστό.

5. Μπορεί να πάθω πρόβλημα στα γόνατα από τα περιττά κιλά;

Ναι. Κάθε ένα κιλό επιπλέον βάρους, προσθέτει περίπου τρία έως τέσσερα κιλά πίεσης στην άρθρωση του γόνατος κατά το βαθύ κάθισμα, επιταχύνοντας δραματικά τη μηχανική φθορά.

6. Πρέπει να βάζω πάγο ή ζέστη όταν πονάω μετά το κάθισμα;

Εάν ο πόνος είναι οξύς μετά την κίνηση, η εφαρμογή πάγου για δέκα λεπτά βοηθά στη μείωση της ενδαρθρικής φλεγμονής. Η ζέστη χρησιμοποιείται μόνο πριν από την άσκηση για να χαλαρώσει τους μύες.

7. Πότε να επισκεφτώ ορθοπαιδικό ιατρό;

Εάν το κλικ συνοδεύεται από οξύ πόνο, εάν το γόνατο πρηστεί, εάν νιώθετε ότι η άρθρωση “μαγκώνει” και δεν μπορείτε να την τεντώσετε, ή αν νιώθετε αστάθεια (ότι το πόδι θα διπλώσει).

16. Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.