Ποιες τροφές βοηθούν στην καταπολέμηση της κυστικής ορμονικής ακμής;

1. Άμεση διατροφική προσέγγιση κατά της ακμής

Για την άμεση αναχαίτιση της κυστικής ορμονικής ακμής απαιτείται η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε ψευδάργυρο ωμέγα τρία λιπαρά οξέα και αντιοξειδωτικά όπως τα λιπαρά ψάρια οι σπόροι κολοκύθας και τα σκούρα φυλλώδη λαχανικά. Τα συστατικά αυτά καταστέλλουν την ενδοκυτταρική φλεγμονή και ελέγχουν την υπερπαραγωγή σμήγματος. Ο αυστηρός αποκλεισμός των γαλακτοκομικών προϊόντων και των επεξεργασμένων σακχάρων υψηλού γλυκαιμικού δείκτη είναι αδιαπραγμάτευτος καθώς αυτές οι ουσίες πυροδοτούν ακαριαία τον ορμονικό καταρράκτη που φράσσει τους πόρους του δέρματος.

Η κυστική ακμή αποτελεί την πιο σοβαρή και οδυνηρή μορφή δερματικής φλεγμονής. Τα επώδυνα οζίδια δημιουργούνται βαθιά κάτω από την επιδερμίδα οδηγώντας σε μόνιμες ουλές και σοβαρή ψυχολογική επιβάρυνση. Η αντιμετώπισή της ξεφεύγει από την απλή χρήση τοπικών καλλυντικών και απαιτεί την επιδιόρθωση του εσωτερικού μεταβολικού περιβάλλοντος.

Η ορμονικές διαταραχές αποτελούν τον πυρήνα του προβλήματος. Η διατροφή παρεμβαίνει ρυθμιστικά ελέγχοντας τα επίπεδα της ινσουλίνης και των ανδρογόνων τα οποία δίνουν άμεσα την εντολή στους σμηγματογόνους αδένες να παράγουν περίσσεια λιπαρότητας εξουδετερώνοντας την ακμή στη ρίζα της.

2. Η παθοφυσιολογία της κυστικής ακμής

Η δημιουργία ενός κυστικού οζιδίου αποτελεί μια σύνθετη βιολογική διαδικασία η οποία ξεκινά βαθιά μέσα στον τριχοσμηγματογόνο θύλακα. Υπό την επίδραση των ανδρογόνων ο σμηγματογόνος αδένας υπερλειτουργεί παράγοντας τεράστιες ποσότητες σμήγματος. Ταυτόχρονα τα νεκρά κύτταρα της επιδερμίδας δεν απολεπίζονται σωστά αλλά κολλούν μεταξύ τους φράσσοντας την έξοδο του πόρου.

Αυτός ο εγκλωβισμός σμήγματος και κυττάρων δημιουργεί το τέλειο αναερόβιο περιβάλλον για τον πολλαπλασιασμό του βακτηρίου Propionibacterium acnes (ή Cutibacterium acnes). Το βακτήριο τρέφεται από το σμήγμα και πολλαπλασιάζεται ραγδαία. Το ανοσοποιητικό σύστημα αντιλαμβάνεται την απειλή και εξαπολύει μια τεράστια φλεγμονώδη επίθεση.

Στην κυστική ακμή η φλεγμονή είναι τόσο βίαιη που το τοίχωμα του θύλακα ρήγνυται. Το μολυσμένο υλικό διαρρέει στον περιβάλλοντα υγιή ιστό του χορίου δημιουργώντας ένα τεράστιο επώδυνο υποδόριο οζίδιο το οποίο συχνά χρειάζεται εβδομάδες για να υποχωρήσει αφήνοντας πίσω του καταστραμμένο κολλαγόνο και βαθιές ουλές.

3. Ινσουλίνη και σμηγματογόνοι αδένες

Η ινσουλίνη αποτελεί τον σημαντικότερο ρυθμιστή της ακμής. Η υπερβολική κατανάλωση επεξεργασμένων υδατανθράκων αναγκάζει το πάγκρεας να εκκρίνει τεράστιες ποσότητες ινσουλίνης για να μειώσει το σάκχαρο στο αίμα. Η υψηλή ινσουλίνη πυροδοτεί άμεσα την παραγωγή ενός άλλου ισχυρού αυξητικού παράγοντα του IGF-1 (Insulin-like Growth Factor 1).

Ο IGF-1 ταξιδεύει στους σμηγματογόνους αδένες και τους δίνει ρητή εντολή να αυξήσουν το μέγεθός τους και να παράγουν ανεξέλεγκτα σμήγμα. Επιπλέον ο IGF-1 διεγείρει τον πολλαπλασιασμό των κερατινοκυττάρων τα οποία είναι τα κύτταρα που φράσσουν τους πόρους.

Παράλληλα τα υψηλά επίπεδα ινσουλίνης δίνουν σήμα στις ωοθήκες να παράγουν περισσότερη τεστοστερόνη. Η τεστοστερόνη μετατρέπεται στο δέρμα σε ένα πολύ πιο ισχυρό ανδρογόνο τη διυδροτεστοστερόνη (DHT) η οποία πολλαπλασιάζει τη φλεγμονή και τη λιπαρότητα κλείνοντας τον φαύλο κύκλο της κυστικής ακμής.

4. Ο ρόλος του γλυκαιμικού δείκτη

Ο έλεγχος του γλυκαιμικού φορτίου είναι η πιο ισχυρή διατροφική παρέμβαση απέναντι στην ακμή. Τροφές με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη όπως το λευκό ψωμί τα γλυκά τα αναψυκτικά και οι πατάτες διασπώνται ραγδαία προκαλώντας την καταστροφική αιχμή της ινσουλίνης που περιγράφηκε παραπάνω.

Η μετάβαση σε μια διατροφή χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη επιφέρει θεαματική βελτίωση. Το καστανό ρύζι η κινόα η βρώμη και τα όσπρια προσφέρουν σύνθετους υδατάνθρακες. Οι φυτικές ίνες που περιέχουν επιβραδύνουν την απορρόφηση των σακχάρων διατηρώντας τα επίπεδα γλυκόζης και ινσουλίνης απολύτως σταθερά καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.

Κλινικές δοκιμές επιβεβαιώνουν ότι η αυστηρή τήρηση δίαιτας χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη για δώδεκα εβδομάδες οδηγεί σε δραματική μείωση του αριθμού των φλεγμονωδών βλαβών και του μεγέθους των σμηγματογόνων αδένων μεταβάλλοντας ριζικά το ορμονικό περιβάλλον του δέρματος.

5. Γαλακτοκομικά προϊόντα και αυξητικοί παράγοντες

Η κατανάλωση αγελαδινού γάλακτος συνδέεται στενά με την εμφάνιση και την επιδείνωση της κυστικής ακμής. Το γάλα από τη φύση του προορίζεται για να προάγει την ταχεία ανάπτυξη του νεογνού μόσχου γι’ αυτό είναι γεμάτο φυσικές ορμόνες αυξητικούς παράγοντες (συμπεριλαμβανομένου του IGF-1) και πρόδρομες ουσίες ανδρογόνων.

Ιδιαίτερα το αποβουτυρωμένο γάλα θεωρείται ο μεγαλύτερος ένοχος. Κατά την αφαίρεση του λίπους η βιομηχανία συχνά προσθέτει πρωτεΐνες ορού γάλακτος για να βελτιώσει την υφή οι οποίες διαθέτουν την υψηλότερη ικανότητα διέγερσης της ινσουλίνης στον ανθρώπινο οργανισμό. Η τυροκομία μειώνει ελαφρώς αυτόν τον κίνδυνο αλλά το πρόβλημα παραμένει.

Η αντικατάσταση των ζωικών γαλακτοκομικών με φυτικά ροφήματα όπως το γάλα αμυγδάλου ή καρύδας χωρίς προσθήκη ζάχαρης αφαιρεί άμεσα έναν τεράστιο ορμονικό επιβαρυντικό παράγοντα προσφέροντας σαφή μείωση της φλεγμονής μέσα στον πρώτο μήνα της εφαρμογής.

6. Ωμέγα τρία λιπαρά και μείωση της φλεγμονής

Τα ωμέγα τρία λιπαρά οξέα που βρίσκονται κυρίως στα λιπαρά ψάρια (σολομός σαρδέλες σκουμπρί) και τον λιναρόσπορο δρουν ως οι φυσικοί πυροσβεστήρες του οργανισμού. Η κυστική ακμή είναι κατά βάση μια ασθένεια ακραίας τοπικής φλεγμονής και τα ωμέγα τρία καταστέλλουν την παραγωγή των φλεγμονωδών λευκοτριενίων.

Η σύγχρονη διατροφή χαρακτηρίζεται από τεράστια υπεροχή των ωμέγα έξι λιπαρών οξέων τα οποία προέρχονται από τα σπορέλαια και τα τηγανητά τρόφιμα. Τα ωμέγα έξι προάγουν τη φλεγμονή. Η αλλαγή αυτής της ισορροπίας με την αύξηση της πρόσληψης ωμέγα τρία αλλάζει τη χημική σύσταση του σμήγματος.

Το σμήγμα γίνεται πιο ρευστό και λιγότερο κολλώδες επιτρέποντάς του να ρέει ελεύθερα από τον πόρο χωρίς να τον φράσσει. Ταυτόχρονα η ερυθρότητα και το οίδημα γύρω από τις υπάρχουσες κύστεις υποχωρούν ταχύτερα αφήνοντας λιγότερα σημάδια.

7. Ψευδάργυρος ως φυσικό αντιφλεγμονώδες

Ο ψευδάργυρος είναι ένα ιχνοστοιχείο απολύτως θεμελιώδες για την υγεία του δέρματος. Αποτελεί έναν ισχυρό φυσικό αντιβακτηριακό και αντιφλεγμονώδη παράγοντα. Εμποδίζει τον πολλαπλασιασμό του βακτηρίου της ακμής εντός του πόρου και μειώνει την παραγωγή της φλεγμονώδους ιντερλευκίνης που διασπά το κολλαγόνο.

Οι ασθενείς με σοβαρή κυστική ακμή παρουσιάζουν συχνά σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα ψευδαργύρου στο αίμα τους σε σχέση με άτομα με καθαρό δέρμα. Τροφές πλούσιες σε ψευδάργυρο περιλαμβάνουν τα στρείδια το κόκκινο κρέας τους σπόρους κολοκύθας και τις φακές.

Επιπλέον ο ψευδάργυρος αναστέλλει το ένζυμο 5-άλφα αναγωγάση το οποίο μετατρέπει την τεστοστερόνη στην πολύ πιο επιθετική μορφή της (DHT) η οποία ερεθίζει τους σμηγματογόνους αδένες μπλοκάροντας έτσι την ορμονική ρίζα του προβλήματος.

8. Αντιοξειδωτικά και προστασία του δέρματος

Το οξειδωτικό στρες παίζει κυρίαρχο ρόλο στην παθογένεση της ακμής. Όταν το σμήγμα έρχεται σε επαφή με τις ελεύθερες ρίζες οξειδώνεται. Το οξειδωμένο σμήγμα είναι άκρως τοξικό για το δέρμα μειώνοντας την ποσότητα του διαθέσιμου οξυγόνου στον πόρο και δημιουργώντας το ιδανικό περιβάλλον για το αναερόβιο βακτήριο της ακμής.

Η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε αντιοξειδωτικά όπως τα σκούρα μούρα τα κεράσια το ρόδι και το σπανάκι εφοδιάζει τον οργανισμό με βιταμίνες C και Ε. Η βιταμίνη Ε ειδικότερα αποθηκεύεται απευθείας στο σμήγμα προστατεύοντάς το από την οξείδωση και αποτρέποντας την ενεργοποίηση της φλεγμονής.

Η βιταμίνη C από την άλλη πλευρά είναι ζωτικής σημασίας για τη σύνθεση νέου κολλαγόνου. Βοηθά στην ταχύτερη επούλωση των φλεγμονωδών βλαβών και προλαμβάνει τον σχηματισμό ατροφικών ουλών που ακολουθούν συνήθως τις μεγάλες ακνεϊκές κύστεις.

9. Προβιοτικά και ο άξονας εντέρου δέρματος

Η υγεία του εντέρου καθρεφτίζεται άμεσα στο πρόσωπο. Η υπερβολική κατανάλωση ζάχαρης και η χρήση αντιβιοτικών καταστρέφουν τα ωφέλιμα βακτήρια του πεπτικού συστήματος προκαλώντας δυσβίωση. Το έντερο γίνεται διαπερατό επιτρέποντας σε τοξίνες να εισέλθουν στο αίμα (ενδοτοξιναιμία) πυροδοτώντας συστηματική φλεγμονή που εκδηλώνεται στο δέρμα.

Η ενσωμάτωση προβιοτικών τροφίμων όπως το παραδοσιακό γιαούρτι (αν είναι ανεκτό) το κεφίρ το ξινολάχανο και το κομπούτσα αποκαθιστά την εντερική ισορροπία. Τα καλά βακτήρια βελτιώνουν τον μεταβολισμό της ινσουλίνης και μειώνουν το οξειδωτικό στρες.

Ερευνητικά δεδομένα υποστηρίζουν ότι ο άξονας εντέρου εγκεφάλου δέρματος είναι υπαρκτός. Όταν το έντερο είναι υγιές τα επίπεδα του στρες μειώνονται οι ορμόνες ρυθμίζονται και το δέρμα καθαρίζει οργανικά χωρίς την ανάγκη ισχυρών δερματολογικών φαρμάκων.

10. Πίνακας: Ευεργετικές και Επιβαρυντικές Τροφές

Η σωστή κατηγοριοποίηση των τροφών προστατεύει τον ορμονικό άξονα.

Η αυστηρή τήρηση αυτού του διαχωρισμού μειώνει εντυπωσιακά την έκκριση σμήγματος μέσα σε λίγες εβδομάδες.

11. Βιταμίνη Α και κυτταρική ανανέωση

Η βιταμίνη Α είναι η πιο ισχυρή βιταμίνη για τη θεραπεία της ακμής δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι το ισχυρότερο φάρμακο για την κυστική ακμή η ισοτρετινοΐνη είναι ένα συνθετικό παράγωγο αυτής της βιταμίνης. Ρυθμίζει την ανανέωση των κυττάρων της επιδερμίδας και αποτρέπει τον εγκλωβισμό των νεκρών κυττάρων μέσα στους πόρους.

Οργανικές πηγές όπως το συκώτι παρέχουν άμεσα βιοδιαθέσιμη ρετινόλη. Παράλληλα τροφές πλούσιες σε β-καροτένιο όπως οι γλυκοπατάτες τα καρότα και η κολοκύθα προσφέρουν την πρόδρομη μορφή την οποία το σώμα μετατρέπει σε βιταμίνη Α ανάλογα με τις ανάγκες του χωρίς κίνδυνο τοξικότητας.

Η διατροφική επάρκεια σε βιταμίνη Α μειώνει το μέγεθος των σμηγματογόνων αδένων και καταπολεμά την παραγωγή σμήγματος διατηρώντας τους πόρους καθαρούς και ελεύθερους από βακτηριακή υπερανάπτυξη.

12. Πράσινο τσάι και σμηγματορρύθμιση

Το πράσινο τσάι διαθέτει ισχυρές σμηγματορρυθμιστικές και αντιανδρογονικές ιδιότητες χάρη στην επιγαλλοκατεχίνη (EGCG). Αυτή η πολυφαινόλη αναστέλλει άμεσα τη δράση της 5-άλφα αναγωγάσης στο δέρμα εμποδίζοντας την τοπική μετατροπή της τεστοστερόνης στην επιθετική DHT.

Η μείωση της DHT οδηγεί σε δραματική πτώση της παραγωγής σμήγματος. Η κατανάλωση τριών έως τεσσάρων φλιτζανιών πράσινου τσαγιού ημερησίως παρέχει αρκετή EGCG για να ασκήσει συστηματική αντιφλεγμονώδη δράση ενώ πολλοί δερματολόγοι προτείνουν και την τοπική εφαρμογή εκχυλίσματος πράσινου τσαγιού στις βλάβες.

Η διπλή αυτή δράση εσωτερικά και εξωτερικά καθιστά το πράσινο τσάι ένα από τα πολυτιμότερα φυσικά όπλα ενάντια στην επίμονη ορμονική ακμή της κάτω γνάθου και του λαιμού.

13. Η σημασία της επαρκούς ενυδάτωσης

Το δέρμα αποτελείται κατά εβδομήντα τοις εκατό από νερό. Η επαρκής ενυδάτωση διευκολύνει την ομαλή αποβολή των τοξινών μέσω του ιδρώτα και των νεφρών ανακουφίζοντας το συκώτι. Όταν ο οργανισμός αφυδατώνεται το δέρμα ξηραίνεται και νεκρώνεται επιφανειακά.

Οι σμηγματογόνοι αδένες αντιλαμβάνονται την ξηρότητα ως απειλή και αντιδρούν υπερπαράγοντας σμήγμα για να ενυδατώσουν το δέρμα. Αυτή η αντανακλαστική υπερσμηγματόρροια φράσσει τους πόρους επιδεινώνοντας την κυστική ακμή.

Η κατανάλωση τουλάχιστον δύο έως τριών λίτρων νερού ημερησίως εξασφαλίζει την ομαλή αιμάτωση του χορίου μεταφέροντας τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά στους ιστούς και διευκολύνοντας την απομάκρυνση των παραπροϊόντων της φλεγμονής γύρω από τις ακνεϊκές κύστεις.

14. Πότε απαιτείται δερματολογική παρέμβαση

Η διατροφή αποτελεί το θεμέλιο της θεραπείας ωστόσο η σοβαρή κυστική ακμή ενδέχεται να χρειαστεί επιθετικότερη ιατρική αντιμετώπιση για την αποτροπή ανεπανόρθωτων ουλών. Εάν τα οζίδια είναι εξαιρετικά επώδυνα φλεγμαίνουν βαθιά και δεν ανταποκρίνονται μετά από τρεις μήνες διατροφικών αλλαγών ο δερματολόγος είναι η μόνη λύση.

Η χορήγηση από του στόματος ισοτρετινοΐνης ή στοχευμένων αντιανδρογόνων φαρμάκων κρίνεται συχνά αναγκαία για να σπάσει ο κύκλος της φλεγμονής. Στις γυναίκες ο έλεγχος για το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι υποχρεωτικός καθώς η ακμή ίσως αποτελεί το μοναδικό ορατό σύμπτωμα μιας ευρύτερης ενδοκρινολογικής διαταραχής.

Οι ενέσεις κορτικοστεροειδών απευθείας μέσα στην κύστη από τον ιατρό προσφέρουν ακαριαία υποχώρηση του οιδήματος και του πόνου σώζοντας τον ιστό από τη δημιουργία βαθιών ουλών.

15. Συχνές Ερωτήσεις FAQ

1. Είναι αλήθεια ότι η σοκολάτα προκαλεί ακμή;

Η σοκολάτα γάλακτος προκαλεί ακμή λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε ζάχαρη και γάλα που αυξάνουν την ινσουλίνη. Η μαύρη σοκολάτα (πάνω από εβδομήντα τοις εκατό κακάο) δεν έχει τις ίδιες επιπτώσεις και είναι γενικά ασφαλής.

2. Πρέπει να σταματήσω τα συμπληρώματα πρωτεΐνης ορού γάλακτος (whey);

Απολύτως. Η πρωτεΐνη ορού γάλακτος προκαλεί την πιο απότομη αύξηση της ινσουλίνης και του IGF-1 αποτελώντας μια από τις συχνότερες αιτίες έξαρσης κυστικής ακμής σε άτομα που γυμνάζονται. Αντικαταστήστε τη με φυτική πρωτεΐνη αρακά ή κάνναβης.

3. Μπορώ να τρώω τυρί φέτα ή γραβιέρα;

Τα σκληρά και ωριμασμένα τυριά προκαλούν μικρότερη ορμονική αντίδραση σε σύγκριση με το φρέσκο γάλα ωστόσο στην οξεία φάση της ακμής η πλήρης διακοπή όλων των γαλακτοκομικών δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα.

4. Πόσος χρόνος χρειάζεται για να καθαρίσει το δέρμα με τη διατροφή;

Ο κύκλος ανανέωσης της επιδερμίδας διαρκεί περίπου είκοσι οκτώ ημέρες. Τα πρώτα αποτελέσματα φαίνονται μετά τον πρώτο μήνα ενώ η πλήρης εξυγίανση του δέρματος απαιτεί τρεις έως έξι μήνες σταθερής διατροφής.

5. Τα συμπληρώματα βιταμίνης Β12 βγάζουν σπυράκια;

Ναι οι τεράστιες δόσεις βιταμίνης Β12 αλλοιώνουν το μικροβίωμα του δέρματος ωθώντας τα βακτήρια να παράγουν φλεγμονώδεις ουσίες οι οποίες προκαλούν έντονα ξεσπάσματα ακμής ειδικά γύρω από το στόμα.

6. Το λάδι καρύδας κάνει καλό αν το τρώω ή το βάζω στο πρόσωπο;

Η κατανάλωσή του προσφέρει καλά λιπαρά ωστόσο η εφαρμογή του στο πρόσωπο απαγορεύεται αυστηρά διότι είναι εξαιρετικά φαγεσωρογόνο και φράσσει τους πόρους επιδεινώνοντας δραματικά τα σπυράκια.

7. Αν έχω πολυκυστικές ωοθήκες η διατροφή αρκεί;

Η διατροφή χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη είναι η πιο ισχυρή θεραπεία για τις πολυκυστικές ωοθήκες διότι ρυθμίζει την ινσουλίνη ωστόσο συχνά απαιτείται συνδυασμός με ιατρική αγωγή για πλήρη έλεγχο των ανδρογόνων.

Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.