1. Εισαγωγή στην ορμονική ακμή της γνάθου
Η αντιμετώπιση της ορμονικής ακμής κατά μήκος της γνάθου απαιτεί την τοπική εφαρμογή ρετινοειδών και αζελαϊκού οξέος για την αποφυγή της απόφραξης των πόρων, σε συνδυασμό με αυστηρές διατροφικές τροποποιήσεις για τη μείωση της ινσουλίνης. Όταν τα συμπτώματα επιμένουν, η συνταγογράφηση στοχευμένων αντιανδρογόνων φαρμάκων από τον δερματολόγο ρυθμίζει την υπερπαραγωγή σμήγματος από το εσωτερικό εξαλείφοντας οριστικά τις φλεγμονώδεις βλάβες.
Η εμφάνιση βαθιών, επώδυνων και κυστικών αλλοιώσεων κατά μήκος του πηγουνιού, της γνάθου και του ανώτερου λαιμού αποτελεί το κλασικό και αδιαμφισβήτητο κλινικό σημάδι της ακμής ενηλίκων που πυροδοτείται από ορμονικούς παράγοντες. Αντίθετα με την εφηβική ακμή που εντοπίζεται κυρίως στο μέτωπο και τη μύτη, αυτή η μορφή πλήττει κυρίως γυναίκες άνω των εικοσιπέντε ετών προκαλώντας τεράστια αισθητική και ψυχολογική επιβάρυνση.
Η αποτυχία των κοινών, μη συνταγογραφούμενων καλλυντικών να βελτιώσουν την κατάσταση αποτελεί συχνό φαινόμενο. Ο λόγος είναι ότι το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στην επιφάνεια της επιδερμίδας ή στην κακή υγιεινή, αλλά βαθιά μέσα στους σμηγματογόνους αδένες οι οποίοι υπεραντιδρούν σε συγκεκριμένα ορμονικά ερεθίσματα παράγοντας τεράστιες ποσότητες παχύρρευστου σμήγματος.
2. Ο ρόλος των ανδρογόνων και της διυδροτεστοστερόνης
Το κέντρο της παθοφυσιολογίας για την ορμονική ακμή αποτελούν οι ανδρογόνες ορμόνες, με κυριότερη την τεστοστερόνη. Αν και θεωρούνται ανδρικές ορμόνες, παράγονται φυσιολογικά και στις γυναίκες από τις ωοθήκες και τα επινεφρίδια. Η παρουσία τους είναι απαραίτητη, αλλά η υπερβολική ποσότητά τους ή η αυξημένη ευαισθησία του δέρματος σε αυτές, προκαλεί καταστροφικές συνέπειες στους πόρους.
Στο εσωτερικό των σμηγματογόνων αδένων της γνάθου εντοπίζεται ένα ένζυμο που ονομάζεται 5-άλφα αναγωγάση. Το ένζυμο αυτό μετατρέπει την κυκλοφορούσα τεστοστερόνη σε διυδροτεστοστερόνη. Αυτή η ουσία αποτελεί την πιο ισχυρή και επιθετική μορφή ανδρογόνου, διεγείροντας μανιωδώς τον αδένα να αυξήσει δραματικά το μέγεθός του και την παραγωγή λίπους.
Το παχύρρευστο σμήγμα εγκλωβίζεται μαζί με νεκρά κύτταρα μέσα στον πόρο δημιουργώντας ένα στερεό βύσμα. Το κλειστό, στερούμενο οξυγόνου περιβάλλον αποτελεί τον ιδανικό χώρο για τον ταχύτατο πολλαπλασιασμό των βακτηρίων της ακμής, οδηγώντας στην εκδήλωση οξείας φλεγμονής και στη δημιουργία των χαρακτηριστικών σκληρών κύστεων.
3. Η σύνδεση με τον εμμηνορροϊκό κύκλο
Η κατανομή των ορμονών μεταβάλλεται συνεχώς κατά τη διάρκεια του μήνα. Την εβδομάδα πριν από την έμμηνο ρύση τα επίπεδα των οιστρογόνων και της προγεστερόνης πέφτουν κατακόρυφα. Αντιθέτως, τα επίπεδα της τεστοστερόνης παραμένουν σταθερά, γεγονός που σημαίνει ότι ο λόγος των ανδρογόνων προς τις γυναικείες ορμόνες αυξάνεται δραματικά υπέρ των πρώτων.
Αυτή η σχετική ανδρογονική κυριαρχία επιτρέπει στη διυδροτεστοστερόνη να δράσει ανενόχλητη στους σμηγματογόνους αδένες. Η επιδερμίδα της γνάθου είναι ανατομικά πλούσια σε υποδοχείς ανδρογόνων γεγονός που εξηγεί γιατί το ξέσπασμα των συμπτωμάτων εντοπίζεται γεωγραφικά αποκλειστικά στο κατώτερο τριτημόριο του προσώπου.
Επιπλέον, η προγεστερόνη που κυριαρχεί μετά την ωορρηξία προκαλεί κατακράτηση υγρών στο δέρμα, συμπιέζοντας τους αγωγούς των πόρων και διευκολύνοντας ακόμη περισσότερο τον εγκλωβισμό του σμήγματος. Η διαδικασία αυτή οδηγεί σε επαναλαμβανόμενες μηνιαίες εξάρσεις που αφήνουν συχνά μόνιμα σημάδια στο δέρμα.
4. Το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών
Μια από τις συχνότερες ιατρικές αιτίες πίσω από την επίμονη ακμή της γνάθου είναι το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών. Στην πάθηση αυτή, οι ωοθήκες δυσλειτουργούν και παράγουν υπερβολικές ποσότητες ανδρογόνων στο αίμα εξαιτίας των υψηλών επιπέδων ινσουλίνης.
Το δέρμα της γνάθου γίνεται ο καθρέφτης αυτής της εσωτερικής ανισορροπίας. Οι ασθενείς συνήθως παρατηρούν και άλλα συνοδά συμπτώματα, όπως αυξημένη τριχοφυΐα στο πηγούνι και στον λαιμό, ακανόνιστο εμμηνορροϊκό κύκλο, έντονη τριχόπτωση στο τριχωτό της κεφαλής και αδυναμία απώλειας βάρους παρά τις συνεχείς δίαιτες.
Όταν υπάρχει υποψία για αυτή τη μεταβολική διαταραχή, η θεραπεία δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά τοπική. Απαιτείται στενή συνεργασία με ενδοκρινολόγο και διενέργεια υπερηχογραφήματος ωοθηκών σε συνδυασμό με ειδικές αιματολογικές εξετάσεις προκειμένου να χορηγηθεί η κατάλληλη συστηματική αγωγή.
| Μορφή Ακμής | Εντόπιση | Χαρακτηριστικά |
|---|---|---|
| Εφηβική Ακμή | Μέτωπο, μύτη, μάγουλα | Μαύρα στίγματα, μικρά σπυράκια, υπερβολική λιπαρότητα |
| Ορμονική Ακμή | Γνάθος, πηγούνι, λαιμός | Βαθιές, σκληρές και επώδυνες κύστεις |
| Μηχανική Ακμή | Σημεία τριβής (κράνη, μάσκες) | Ερεθισμός και φλεγμονή λόγω συνεχούς πίεσης στο δέρμα |
5. Τοπικές δερματολογικές θεραπείες
Η πρώτη γραμμή της ιατρικής άμυνας στοχεύει στην αποτροπή του σχηματισμού των βυσμάτων μέσα στους πόρους. Τα τοπικά ρετινοειδή αποτελούν το ισχυρότερο όπλο της δερματολογίας. Πρόκειται για παράγωγα της βιταμίνης Α τα οποία επιταχύνουν ραγδαία την ανανέωση των κυττάρων της επιδερμίδας ξεμπλοκάροντας μηχανικά τους πόρους.
Το αζελαϊκό οξύ διαθέτει τριπλή δράση η οποία είναι ιδανική για την ορμονική ακμή. Σκοτώνει τα βακτήρια, μειώνει τη φλεγμονή και ρυθμίζει τον κύκλο εργασιών των κυττάρων χωρίς να προκαλεί τον έντονο ερεθισμό που συχνά συνοδεύει τα ρετινοειδή καθιστώντας το εξαιρετική επιλογή για ευαίσθητα δέρματα.
Συχνά χρησιμοποιείται συνδυαστικά και το υπεροξείδιο του βενζολίου. Αυτή η ουσία απελευθερώνει οξυγόνο μέσα στον πόρο σκοτώνοντας ακαριαία τα βακτήρια που ευθύνονται για το πύον, τα οποία δεν μπορούν να επιβιώσουν σε αερόβιο περιβάλλον, προσφέροντας εντυπωσιακή συρρίκνωση των κύστεων.
6. Φαρμακευτικά αντιανδρογόνα: Η Σπιρονολακτόνη
Όταν οι τοπικές κρέμες αποτυγχάνουν, η επιστήμη καταφεύγει στη ρύθμιση της ρίζας του προβλήματος, δηλαδή των ίδιων των ορμονών. Η σπιρονολακτόνη είναι ένα διουρητικό φάρμακο που, πέρα από την κύρια δράση του, διαθέτει μια ισχυρότατη αντιανδρογόνο ιδιότητα η οποία έφερε επανάσταση στη θεραπεία της ακμής ενηλίκων.
Το μόριο της σπιρονολακτόνης καταλαμβάνει τους υποδοχείς των ανδρογόνων μέσα στους σμηγματογόνους αδένες. Καθώς η θέση είναι κατειλημμένη, η επιθετική διυδροτεστοστερόνη αδυνατεί να συνδεθεί με το κύτταρο και συνεπώς το σήμα για παραγωγή λίπους δεν δίνεται ποτέ, επιτρέποντας στον αδένα να συρρικνωθεί.
Η θεραπεία αυτή χορηγείται αυστηρά από ιατρό και απαιτεί παρακολούθηση, καθώς λόγω της διουρητικής της δράσης μπορεί να προκαλέσει μεταβολές στα επίπεδα καλίου στο αίμα. Παρ’ όλα αυτά, θεωρείται μια εξαιρετικά ασφαλής και αποτελεσματική λύση για τη μακροχρόνια διαχείριση της πάθησης.
7. Αντισυλληπτικά σκευάσματα
Η χρήση συγκεκριμένων αντισυλληπτικών χαπιών αποτελεί μια από τις παλαιότερες και πιο αξιόπιστες μεθόδους για τον έλεγχο των εξάρσεων. Τα οιστρογόνα που περιέχονται στα χάπια αυξάνουν την παραγωγή μιας πρωτεΐνης στο ήπαρ η οποία δεσμεύει την ελεύθερη τεστοστερόνη στο αίμα καθιστώντας την ανενεργή.
Δεν έχουν όλα τα αντισυλληπτικά την ίδια θεραπευτική αξία. Σκευάσματα που περιέχουν προγεσταγόνα όπως η δροσπιρενόνη διαθέτουν επιπρόσθετη αντιανδρογόνο δράση αποτρέποντας απόλυτα την ενεργοποίηση των αδένων. Αντίθετα, παλαιότερα χάπια που περιέχουν παράγωγα της τεστοστερόνης μπορούν να επιδεινώσουν δραματικά την ακμή της γνάθου.
Ο δερματολόγος και ο γυναικολόγος συνεργάζονται για την επιλογή του κατάλληλου σκευάσματος, λαμβάνοντας υπόψη το ιατρικό ιστορικό της γυναίκας, ιδιαίτερα την ύπαρξη παραγόντων κινδύνου για θρομβώσεις ή հπατική δυσλειτουργία, εξασφαλίζοντας την απόλυτη ασφάλεια της ασθενούς.
8. Ο ρόλος της ινσουλίνης και της διατροφής
Η ινσουλίνη διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην εκδήλωση της ορμονικής ακμής. Όταν καταναλώνουμε τρόφιμα με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη, όπως η ζάχαρη, το λευκό ψωμί και τα γλυκά, το πάγκρεας απελευθερώνει μαζικές ποσότητες ινσουλίνης για να ελέγξει το σάκχαρο του αίματος.
Η υπερβολική ινσουλίνη προκαλεί μια αλυσιδωτή αντίδραση στον οργανισμό. Διεγείρει τις ωοθήκες να παράγουν περισσότερη τεστοστερόνη και ταυτόχρονα μειώνει τις πρωτεΐνες που δεσμεύουν τα ανδρογόνα. Το αποτέλεσμα είναι ένας κατακλυσμός ελεύθερων, ενεργών ανδρογόνων που φτάνουν απευθείας στους αδένες της γνάθου.
Η υιοθέτηση μιας διατροφής βασισμένης σε σύνθετους υδατάνθρακες, άπαχες πρωτεΐνες και φυτικές ίνες σταθεροποιεί τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Η επακόλουθη μείωση της ινσουλίνης στερεί από τους αδένες το φλεγμονώδες ερέθισμα, επιφέροντας ορατή και εντυπωσιακή βελτίωση στο δέρμα του κάτω μέρους του προσώπου.
9. Γαλακτοκομικά προϊόντα και ακμή
Η κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων, και ιδιαίτερα του αποβουτυρωμένου γάλακτος, έχει ενοχοποιηθεί επιστημονικά για την έξαρση της ακμής της γνάθου. Το αγελαδινό γάλα περιέχει φυσικές ορμόνες ανάπτυξης και πρόδρομες μορφές ανδρογόνων που μετατρέπονται απευθείας σε τεστοστερόνη μέσα στο ανθρώπινο σώμα.
Ακόμη πιο επιβαρυντική είναι η παρουσία μιας ουσίας στο γάλα που αυξάνει τα επίπεδα του ινσουλινομιμητικού αυξητικού παράγοντα, ο οποίος πολλαπλασιάζει τα κύτταρα του δέρματος και επιτείνει την παραγωγή σμήγματος. Είναι χαρακτηριστικό ότι το αποβουτυρωμένο γάλα προκαλεί χειρότερη ακμή από το πλήρες λόγω της μεγαλύτερης συγκέντρωσης αυτών των πρωτεϊνών μετά την αφαίρεση του λίπους.
Η δοκιμαστική αποχή από τα γαλακτοκομικά, ή η αντικατάστασή τους με φυτικά ροφήματα αμυγδάλου ή βρώμης χωρίς προσθήκη ζάχαρης, συστήνεται έντονα από τους δερματολόγους. Σε πολλές περιπτώσεις η βελτίωση είναι τόσο θεαματική που ο ασθενής δεν χρειάζεται καν φαρμακευτική αγωγή.
10. Η σημασία του δερματικού φραγμού
Πολλοί ασθενείς, στην προσπάθειά τους να εξαφανίσουν τις κύστεις, χρησιμοποιούν πολλαπλά, σκληρά καθαριστικά με οξέα. Αυτή η τακτική καταστρέφει βίαια τον προστατευτικό επιδερμικό φραγμό προκαλώντας ακραία ξηρότητα. Ο οργανισμός, αντιλαμβανόμενος την ξηρότητα ως βλάβη, δίνει εντολή στους αδένες να παράγουν ακόμη περισσότερο λίπος για να προστατεύσουν το δέρμα.
Επιπλέον, η καταστροφή του φραγμού επιτρέπει την εισχώρηση αλλεργιογόνων και βακτηρίων πολλαπλασιάζοντας τη φλεγμονή. Οι σκληροί μηχανικοί καθαρισμοί με βούρτσες ή κόκκους αυξάνουν την τριβή σπάζοντας τα τοιχώματα των αδένων κάτω από το δέρμα και οδηγώντας σε μολύνσεις που μοιάζουν με μεγάλα αποστήματα.
Η χρήση αποκλειστικά εξαιρετικά ήπιων, ενυδατικών καθαριστικών και ελαφριών, μη φαγεσωρογόνων ενυδατικών κρεμών αποκαθιστά την ισορροπία. Το υγιές δέρμα διαθέτει ένα ισχυρό ανοσοποιητικό σύστημα το οποίο μπορεί από μόνο του να καταπολεμήσει τον υπερπληθυσμό των παθογόνων βακτηρίων.
11. Αντιμετώπιση του στρες και κορτιζόλη
Το παρατεταμένο ψυχολογικό άγχος αποτελεί έναν ισχυρό, αόρατο πυροδότη για την ορμονική ακμή. Υπό συνθήκες στρες, τα επινεφρίδια εκκρίνουν μεγάλες ποσότητες κορτιζόλης, η οποία ευθύνεται για τη γενικευμένη φλεγμονή. Μαζί με την κορτιζόλη όμως, τα επινεφρίδια παράγουν και ανδρογόνα.
Αυτό το μείγμα φλεγμονής και αυξημένων ανδρογόνων ταξιδεύει στους πόρους προκαλώντας την άμεση εκδήλωση νέων κύστεων στην περιοχή της γνάθου. Αυτός είναι ο βιολογικός λόγος που οι περισσότεροι ασθενείς παρατηρούν ραγδαία επιδείνωση της ακμής τους σε περιόδους εξετάσεων, επαγγελματικής πίεσης ή συναισθηματικής φόρτισης.
Η εφαρμογή τεχνικών χαλάρωσης, η εξασφάλιση τουλάχιστον οκτώ ωρών ύπνου και η συστηματική άσκηση λειτουργούν ως ασπίδα προστασίας. Ενισχύουν τους μηχανισμούς διαχείρισης της κορτιζόλης σταματώντας την έκκριση των τοξικών επινεφριδιακών ανδρογόνων και διατηρώντας το δέρμα ήρεμο.
12. Θεραπείες με συσκευές Laser και Φωτοθεραπεία
Όταν οι φαρμακευτικές θεραπείες αντενδείκνυνται ή δεν αρκούν, η δερματολογία διαθέτει υπερσύγχρονες τεχνολογικές λύσεις. Η χρήση έντονου παλμικού φωτός και ειδικών συσκευών laser στοχεύει απευθείας στους σμηγματογόνους αδένες. Η θερμική ενέργεια καταστρέφει ένα μέρος των αδένων, μειώνοντας οριστικά τη δυνατότητά τους να παράγουν σμήγμα.
Η φωτοδυναμική θεραπεία είναι μια ακόμη πιο στοχευμένη προσέγγιση. Εφαρμόζεται μια ειδική ευαισθητοποιός ουσία στην περιοχή της γνάθου και στη συνέχεια το δέρμα εκτίθεται σε ειδικό μπλε ή κόκκινο φως. Το φως ενεργοποιεί την ουσία παράγοντας ρίζες οξυγόνου που εξολοθρεύουν ριζικά τα βακτήρια και συρρικνώνουν τους πόρους.
Οι θεραπείες αυτές είναι ακριβές και απαιτούν πολλαπλές συνεδρίες, ωστόσο τα αποτελέσματά τους είναι θεαματικά, ειδικά για τις βαθιές, επώδυνες κύστεις της γνάθου που επιμένουν για μήνες δημιουργώντας εκτεταμένες ουλές.
13. Πότε να επισκεφθείτε γιατρό
Η ιατρική παρέμβαση είναι απολύτως επιβεβλημένη όταν οι βλάβες στη γνάθο είναι κυστικές, δηλαδή δημιουργούν σκληρά, επώδυνα εξογκώματα κάτω από το δέρμα που δεν έχουν λευκό κεφαλάκι. Το σπάσιμο αυτών των κύστεων από τον ασθενή απαγορεύεται αυστηρά διότι σπρώχνει τη μόλυνση βαθύτερα καταστρέφοντας το κολλαγόνο και προκαλώντας μόνιμους κρατήρες.
Εάν η ακμή συνοδεύεται από ανεξήγητη αύξηση βάρους, λέπτυνση των μαλλιών, ακανόνιστη περίοδο ή υπερβολική τριχοφυΐα σε ανδρικά πρότυπα, η επίσκεψη στον ενδοκρινολόγο έχει προτεραιότητα. Αυτά τα σημάδια υποδηλώνουν την ύπαρξη σοβαρότερης συστηματικής νόσου που δεν μπορεί να θεραπευτεί με απλές δερματολογικές κρέμες.
Τέλος, η παρουσία ουλών που μοιάζουν με βαθουλώματα ή ο σχηματισμός σκοτεινών κηλίδων που δεν φεύγουν αποτελεί κόκκινο πανί. Η καθυστέρηση στη συνταγογράφηση ισχυρών φαρμάκων όπως η ισοτρετινοΐνη αυξάνει τον κίνδυνο δημιουργίας μόνιμων παραμορφώσεων στο πρόσωπο του ασθενούς.
14. Η ψυχολογική αντιμετώπιση και η πρόγνωση
Η ακμή ενηλίκων αποτελεί ένα τεράστιο ψυχολογικό φορτίο. Οι ασθενείς συχνά νιώθουν απογοήτευση, θεωρώντας ότι έπρεπε να έχουν ξεπεράσει αυτό το πρόβλημα από την εφηβεία. Η ντροπή οδηγεί σε χρήση υπερβολικού μακιγιάζ, το οποίο με τη σειρά του φράσσει περισσότερο τους πόρους συντηρώντας τον φαύλο κύκλο.
Είναι ζωτικής σημασίας να γίνει κατανοητό ότι η πάθηση αυτή οφείλεται στην εσωτερική βιολογία και τις ορμόνες, όχι σε ανεπαρκή καθαρισμό. Η εμπιστοσύνη στη δερματολογική επιστήμη απαιτεί υπομονή, καθώς όλες οι ιατρικές θεραπείες χρειάζονται τουλάχιστον έξι έως οκτώ εβδομάδες για να ανανεώσουν πλήρως τον κύκλο της επιδερμίδας και να φέρουν ορατά αποτελέσματα.
Η πρόγνωση, με την κατάλληλη ιατρική καθοδήγηση, είναι εξαιρετική. Οι σύγχρονες θεραπείες ρυθμίζουν απόλυτα το πρόβλημα επιτρέποντας στους ασθενείς να ανακτήσουν ένα καθαρό δέρμα και, κυρίως, την αυτοπεποίθησή τους προστατεύοντάς τους από τις μόνιμες ουλές.
15. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Γιατί η ορμονική ακμή βγαίνει μόνο στη γνάθο και το πηγούνι;
Αυτές οι περιοχές είναι γενετικά προγραμματισμένες να διαθέτουν τη μεγαλύτερη συγκέντρωση υποδοχέων ανδρογόνων, καθιστώντας τες εξαιρετικά ευαίσθητες στις ορμονικές διακυμάνσεις.
2. Πρέπει να σταματήσω το γάλα στον καφέ μου;
Ναι, η διακοπή όλων των γαλακτοκομικών, συμπεριλαμβανομένου του γάλακτος, του τυριού και του γιαουρτιού, είναι ένα από τα πιο αποτελεσματικά βήματα για τη μείωση των εξάρσεων.
3. Μπορώ να σπάσω τα σπυράκια αν πονάνε πολύ;
Απαγορεύεται αυστηρά. Οι κύστεις δεν έχουν δίοδο προς την επιφάνεια. Το σπάσιμο θα διαρρήξει τον αδένα εσωτερικά προκαλώντας ακραία φλεγμονή και μόνιμη ουλή.
4. Η σπιρονολακτόνη είναι ορμόνη;
Όχι, είναι ένα διουρητικό φάρμακο που δεσμεύει τους υποδοχείς των ορμονών στο δέρμα σας ώστε να μην μπορούν τα ανδρογόνα να προκαλέσουν βλάβη.
5. Γιατί οι κρέμες που έπαιρνα στην εφηβεία δεν δουλεύουν πια;
Διότι η εφηβική ακμή ήταν κυρίως επιφανειακή και βακτηριακή, ενώ η ακμή της γνάθου είναι βαθιά, φλεγμονώδης και καθοδηγείται από ορμονικά σήματα.
6. Πόσο καιρό πρέπει να περιμένω για να δω βελτίωση με τη θεραπεία;
Οι σμηγματογόνοι αδένες χρειάζονται χρόνο για να συρρικνωθούν. Συνήθως απαιτούνται τουλάχιστον δύο έως τρεις μήνες συνεπούς θεραπείας για ορατά αποτελέσματα.
7. Είναι αλήθεια ότι η ζάχαρη προκαλεί ορμονική ακμή;
Ναι, η ζάχαρη εκτοξεύει την ινσουλίνη, η οποία με τη σειρά της αναγκάζει τις ωοθήκες να παράγουν περισσότερη τεστοστερόνη οδηγώντας απευθείας σε παραγωγή σμήγματος.
8. Μπορεί το άγχος να είναι η μοναδική αιτία για τα σπυράκια στη γνάθο;
Το άγχος δεν είναι η μόνη αιτία, αλλά μέσω της έκκρισης κορτιζόλης διεγείρει τα επινεφρίδια να παράγουν ανδρογόνα πολλαπλασιάζοντας τον κίνδυνο εξάρσεων.
16. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
