Πώς να κοιμηθείτε με σπασμένα πλευρά;

1. Εισαγωγή

Ο βέλτιστος τρόπος για να κοιμηθείτε με σπασμένα πλευρά είναι η υιοθέτηση της ημιόρθιας στάσης με τη βοήθεια ανακλινόμενου κρεβατιού ή πολλαπλών μαξιλαριών και η λήψη ισχυρής αναλγητικής αγωγής. Η συστηματική διαχείριση του πόνου επιτρέπει την απρόσκοπτη αναπνευστική λειτουργία και προλαμβάνει τη συσσώρευση εκκρίσεων στους πνεύμονες η οποία εγκυμονεί τον κίνδυνο λοίμωξης. Το κάταγμα πλευρών δημιουργεί έναν από τους πιο εξουθενωτικούς τραυματικούς πόνους.

Κάθε εισπνοή βήχας ή αλλαγή θέσης προκαλεί μικροκίνηση στα σπασμένα οστικά άκρα οδηγώντας σε οξύ διαξιφιστικό πόνο. Ο φόβος αυτού του πόνου αναγκάζει τους ασθενείς να υιοθετούν ρηχή αναπνοή η οποία μειώνει την οξυγόνωση του οργανισμού κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Η ιατρική προσέγγιση στοχεύει στην επίτευξη ισχυρής αναλγησίας ώστε ο θωρακικός κλωβός να μπορεί να εκπτύσσεται φυσιολογικά. Μέσω της σωστής στάσης αποφεύγεται η άμεση συμπίεση των καταγμάτων διασφαλίζοντας την ανάπαυση και την ομαλή πώρωση των οστών.

2. Ανατομία του θωρακικού κλωβού

Ο θωρακικός κλωβός αποτελείται από δώδεκα ζεύγη πλευρών τα οποία αρθρώνονται οπίσθια με τη σπονδυλική στήλη και πρόσθια με το στέρνο δημιουργώντας ένα ισχυρό προστατευτικό κέλυφος. Στο εσωτερικό αυτού του κελύφους φιλοξενούνται η καρδιά οι πνεύμονες και τα μεγάλα αγγεία.

Μεταξύ των πλευρών βρίσκονται οι μεσοπλεύριοι μύες οι οποίοι αναλαμβάνουν την κίνηση της αναπνοής. Κάτω από κάθε πλευρά διέρχεται το μεσοπλεύριο νεύρο και τα αντίστοιχα αιμοφόρα αγγεία. Η στενή αυτή ανατομική σχέση σημαίνει ότι ένα κάταγμα ερεθίζει άμεσα το παρακείμενο νεύρο.

Κατά την εισπνοή το διάφραγμα κατεβαίνει και οι μεσοπλεύριοι μύες ανυψώνουν τα πλευρά εκτείνοντας τον θώρακα. Αυτή η διαρκής μηχανική κίνηση καθιστά αδύνατη την πλήρη ακινητοποίηση της περιοχής του κατάγματος.

3. Παθοφυσιολογία του πλευρικού κατάγματος

Ένα κάταγμα πλευρών προκύπτει συνήθως μετά από αμβλύ τραύμα πτώση ή τροχαίο ατύχημα. Το οστό υφίσταται ρήξη της συνέχειάς του δημιουργώντας δύο αιχμηρά άκρα. Το περιόστεο η μεμβράνη που καλύπτει το οστό σκίζεται πυροδοτώντας μια έντονη φλεγμονώδη απάντηση.

Το μεσοπλεύριο νεύρο συμπιέζεται από το τοπικό αιμάτωμα προκαλώντας νευροπαθητικό πόνο ο οποίος αντανακλά κατά μήκος του θώρακα. Σε περιπτώσεις πολλαπλών καταγμάτων παρατηρείται απώλεια της δομικής ακεραιότητας του θωρακικού τοιχώματος.

Η περιοχή παραμένει εξαιρετικά ευάλωτη στην παραμικρή μηχανική πίεση. Η οριζόντια θέση κατά την κατάκλιση ασκεί πίεση στα πλευρά διακόπτοντας τη διαδικασία δημιουργίας του αρχικού πώρου επούλωσης.

4. Ο ρόλος της αναπνοής στον νυχτερινό πόνο

Η φυσιολογία της αναπνοής είναι η κύρια αιτία της νυχτερινής δυσφορίας. Στον ύπνο ο αναπνευστικός ρυθμός ρυθμίζεται αυτόματα από το κέντρο ελέγχου του εγκεφάλου. Η διαρκής διαστολή και συστολή του θώρακα μετακινεί τα σπασμένα άκρα.

Οι ασθενείς αντιδρούν στον πόνο παίρνοντας μικρές κοφτές αναπνοές (υποαερισμός). Η καταστολή της αναπνοής εμποδίζει την πλήρη έκπτυξη των κατώτερων λοβών των πνευμόνων. Η στάση των εκκρίσεων ευνοεί την ανάπτυξη μικροβίων αυξάνοντας δραματικά τον κίνδυνο πνευμονίας.

Ο ύπνος διακόπτεται συχνά λόγω του αντανακλαστικού μυϊκού σπασμού που προσπαθεί να “ναρθηκοποιήσει” τη σπασμένη περιοχή δημιουργώντας ένα αίσθημα σφιξίματος σαν ζώνη γύρω από το στήθος.

5. Ημιόρθια θέση ύπνου

Η ύπτια οριζόντια θέση δυσχεραίνει σημαντικά την αναπνοή και αυξάνει τον πόνο. Η ημιόρθια θέση ύπνου αποτελεί την κορυφαία ιατρική σύσταση. Η ανύψωση του κορμού σε γωνία 30 έως 45 μοιρών με τη βοήθεια ανακλινόμενου κρεβατιού ή μαξιλαριών προσφέρει πολλαπλά οφέλη.

Η βαρύτητα βοηθά το διάφραγμα να κινηθεί προς τα κάτω με ευκολία απαιτώντας λιγότερη προσπάθεια από τους μεσοπλεύριους μυς. Οι πνεύμονες εκπτύσσονται πληρέστερα οξυγονώνοντας τον οργανισμό.

Η στάση αυτή μειώνει την άμεση πίεση της σπονδυλικής στήλης και του σωματικού βάρους πάνω στα οπίσθια τμήματα των πλευρών αποτρέποντας την εσωτερική παρεκτόπιση των καταγμάτων.

6. Πλευρική κατάκλιση στην πάσχουσα πλευρά

Πολλοί ασθενείς εκπλήσσονται όταν οι ιατροί τους επιτρέπουν να κοιμηθούν πάνω στην πλευρά που έχει υποστεί το κάταγμα. Υπό προϋποθέσεις η στάση αυτή μπορεί να είναι εξαιρετικά ανακουφιστική.

Το σωματικό βάρος λειτουργεί ως ένας φυσικός νάρθηκας ακινητοποιώντας το σπασμένο ημιθωράκιο. Αυτή η μηχανική σταθεροποίηση ελαχιστοποιεί την κίνηση των οστικών άκρων κατά την αναπνοή εξαλείφοντας τον οξύ πόνο τριβής.

Ταυτόχρονα ο υγιής πνεύμονας που βρίσκεται από πάνω απελευθερώνεται πλήρως και αναλαμβάνει την αναπνευστική λειτουργία αντισταθμίζοντας τον περιορισμό. Η στάση αυτή ωστόσο ενδείκνυται μόνο εάν τα κατάγματα δεν είναι συντριπτικά ή επικίνδυνα παρεκτοπισμένα.

7. Πλευρική κατάκλιση στην υγιή πλευρά

Ο ύπνος στην υγιή πλευρά φαίνεται λογική επιλογή ωστόσο κρύβει κινδύνους για την αναπνοή. Όταν η σπασμένη πλευρά βρίσκεται από πάνω το τραυματισμένο τμήμα είναι ελεύθερο να κινηθεί με κάθε αναπνοή.

Χωρίς την υποστήριξη του στρώματος το σπασμένο πλευρό έλκεται από τους μυς του θώρακα. Αυτή η συνεχής κίνηση συχνά μεταφράζεται σε έναν αυξομειούμενο βαθύ πόνο. Επιπλέον το βάρος του τραυματισμένου ημιθωρακίου μπορεί να προκαλέσει μια αίσθηση “κρεμάσματος” προς το κρεβάτι.

Για να καταστεί η θέση αυτή ανεκτή απαιτείται η αγκαλιά ενός μεγάλου σταθερού μαξιλαριού το οποίο προσφέρει εξωτερική υποστήριξη στο στέρνο και στα πρόσθια πλευρά.

8. Αποφυγή συμπιεστικών επιδέσμων στον ύπνο

Στο παρελθόν η εφαρμογή ελαστικών επιδέσμων (taping) γύρω από τον θώρακα ήταν κοινή πρακτική για την ακινητοποίηση των πλευρών. Σύγχρονες κλινικές οδηγίες απαγορεύουν αυστηρά τη χρήση τους ειδικά κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Ο σφιχτός επίδεσμος λειτουργεί ως ένας περιοριστικός κλοιός ο οποίος εμποδίζει την πλήρη έκπτυξη των πνευμόνων. Η ατελής έκπτυξη οδηγεί σε ατελεκτασία δηλαδή σύμπτωση των μικρών αεραγωγών και άμεσο κίνδυνο ανάπτυξης υποστατικής πνευμονίας.

Ο θώρακας πρέπει να παραμένει ελεύθερος από εξωτερικούς περιορισμούς. Η σταθεροποίηση επιτυγχάνεται αποκλειστικά μέσω της σωστής στάσης του σώματος στο κρεβάτι.

9. Ασκήσεις βαθιάς αναπνοής πριν την κατάκλιση

Η προετοιμασία του αναπνευστικού συστήματος πριν τον ύπνο αποτρέπει τις νυχτερινές επιπλοκές. Συνιστάται η χρήση σπιρομέτρου κινήτρου (εξασκητή αναπνοής) ή η εκτέλεση πέντε έως δέκα βαθιών αναπνοών κάθε βράδυ.

Ο ασθενής κρατά ένα μαξιλάρι σφιχτά πάνω στο σημείο του κατάγματος (τεχνική υποστήριξης – splinting) και εισπνέει αργά και βαθιά διευρύνοντας τους πνεύμονες στο μέγιστο. Αυτή η διαδικασία ανοίγει τους κλειστούς αεραγωγούς και κινητοποιεί τυχόν εκκρίσεις.

Παρότι η άσκηση αυτή είναι επώδυνη η εκτέλεσή της τριάντα λεπτά μετά τη λήψη των αναλγητικών εξασφαλίζει καθαρούς πνεύμονες μειώνοντας τον κίνδυνο νυχτερινού βήχα ο οποίος θα διέκοπτε βίαια τον ύπνο.

10. Διαχείριση του βήχα τη νύχτα

Ο βήχας κατά τη διάρκεια του ύπνου με σπασμένα πλευρά είναι μια εμπειρία ακραίου πόνου. Ο βήχας προκαλεί μια βίαιη ενδοθωρακική πίεση που εξωθεί τα πλευρά προς τα έξω διασπώντας τα οστικά άκρα.

Για την αντιμετώπιση αυτού του κινδύνου ο ασθενής πρέπει να έχει ένα μικρό σκληρό μαξιλάρι μόνιμα δίπλα του. Στην πρώτη ένδειξη βήχα ο ασθενής αγκαλιάζει σφιχτά το μαξιλάρι πάνω στο κάταγμα πιέζοντας σταθερά.

Η εξωτερική αυτή αντίσταση λειτουργεί ως απορροφητής των πιέσεων αποτρέποντας την υπερβολική διάταση του θωρακικού κλωβού και προστατεύοντας τον οργανισμό από την απότομη έκκριση αδρεναλίνης που προκαλεί ο πόνος.

11. Φαρμακευτική αντιμετώπιση του πόνου

Ο έλεγχος του πόνου δεν είναι απλώς θέμα άνεσης αλλά ζωτικής σημασίας ιατρική αναγκαιότητα για την αποτροπή αναπνευστικής ανεπάρκειας. Ο ιατρός συνταγογραφεί ισχυρή αναλγητική αγωγή η οποία πρέπει να λαμβάνεται σε αυστηρά τακτά χρονικά διαστήματα (around the clock) και όχι μόνο όταν ο πόνος γίνεται ανυπόφορος.

Ο συνδυασμός παρακεταμόλης μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων και ενίοτε ήπιων οπιοειδών προσφέρει βαθιά αναλγησία. Η βραδινή δόση διασφαλίζει ότι ο ασθενής θα κοιμηθεί χωρίς να ξυπνά από τον πόνο της αναπνοής.

Σε νοσοκομειακό περιβάλλον ή για εκτεταμένα κατάγματα συχνά εφαρμόζεται επισκληρίδιος αναλγησία ή αποκλεισμός των μεσοπλεύριων νεύρων μπλοκάροντας εντελώς τη μετάδοση του πόνου.

12. Υποστήριξη της αυχενικής και οσφυϊκής μοίρας

Η διατήρηση της ημιόρθιας θέσης όλη τη νύχτα προκαλεί συχνά κόπωση σε άλλα τμήματα της σπονδυλικής στήλης. Η έλλειψη σωστής υποστήριξης οδηγεί σε δευτερογενείς πόνους στη μέση και τον αυχένα.

Για την προστασία της μέσης συνιστάται η τοποθέτηση ενός ανατομικού μαξιλαριού στην οσφυϊκή λόρδωση γεμίζοντας το κενό μεταξύ σώματος και κρεβατιού. Ένα επιπλέον μαξιλάρι κάτω από τα γόνατα εμποδίζει το σώμα να γλιστρήσει προς τα κάτω μειώνοντας τη διάτμηση στη λεκάνη.

Το αυχενικό μαξιλάρι πρέπει να κρατά το κεφάλι σε ευθεία γραμμή με τον κορμό αποφεύγοντας την ακραία πρόσθια κάμψη η οποία δυσχεραίνει την ανοικτή οδό του αεραγωγού.

13. Σημεία συναγερμού για άμεση ιατρική βοήθεια

Τα κατάγματα πλευρών συνοδεύονται από κίνδυνο τραυματισμού υποκείμενων οργάνων. Κατά τη διάρκεια της νύχτας ορισμένα συμπτώματα απαιτούν άμεση διακομιδή σε τμήμα επειγόντων περιστατικών.

Αιφνίδια δύσπνοια ταχύπνοια ή αίσθημα έλλειψης αέρα που δεν δικαιολογείται υποδηλώνει την πιθανότητα πνευμοθώρακα (διάτρηση του πνεύμονα από οστικό θραύσμα). Ομοίως ο βήχας που συνοδεύεται από αιμόπτυση (αίμα στα πτύελα) αποτελεί ένδειξη πνευμονικής θλάσης.

Πυρετός που εμφανίζεται λίγες ημέρες μετά τον τραυματισμό σε συνδυασμό με παραγωγικό βήχα προειδοποιεί για ανάπτυξη πνευμονίας λόγω υποαερισμού μια σοβαρή επιπλοκή που χρήζει ενδοφλέβιας αντιβιοτικής θεραπείας.

14. Πίνακας κλινικών οδηγιών

Συνοπτικός οδηγός για τη βελτίωση του ύπνου.

15. Αποκατάσταση και χρόνος πώρωσης

Τα κατάγματα των πλευρών απαιτούν σημαντικό χρόνο για την πλήρη επούλωσή τους καθώς η συνεχής κίνηση της αναπνοής καθυστερεί την οστεοποίηση. Ο έντονος πόνος συνήθως αρχίζει να υποχωρεί αισθητά μετά την τρίτη εβδομάδα όταν ο χόνδρινος πώρος σταθεροποιεί τα οστικά άκρα.

Ωστόσο η πλήρης πώρωση απαιτεί από έξι έως οκτώ εβδομάδες. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου η διατήρηση της σωστής στάσης ύπνου παραμένει κρίσιμη για την αποτροπή εμφάνισης ψευδάρθρωσης (αποτυχία πώρωσης του οστού).

Η σταδιακή επάνοδος σε πλήρως οριζόντια θέση πρέπει να γίνεται δοκιμαστικά όταν ο ασθενής νιώσει ότι ο θώρακας εκπτύσσεται πλήρως χωρίς την πρόκληση οξέος πόνου.

16. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Γιατί νιώθω να τρίβονται τα κόκαλα όταν παίρνω βαθιά ανάσα;

Ο κριγμός ή η αίσθηση τριβής προκύπτει από την επαφή των σπασμένων άκρων του οστού κατά την κίνηση του θώρακα. Αυτό είναι αναμενόμενο τις πρώτες ημέρες και σταματά μόλις δημιουργηθεί ο αρχικός πώρος επούλωσης.

2. Είναι φυσιολογικό να πονάει η πλάτη μου ενώ έσπασα τα μπροστινά πλευρά;

Ναι. Οι μεσοπλεύριοι μύες παθαίνουν έντονο αντανακλαστικό σπασμό σε όλο το μήκος του θωρακικού κλωβού με αποτέλεσμα ο πόνος να μεταφέρεται συχνά στην περιοχή της πλάτης ή κάτω από τις ωμοπλάτες.

3. Πότε θα μπορέσω να κοιμηθώ ξανά μπρούμυτα;

Η πρηνής θέση απαγορεύεται αυστηρά για τουλάχιστον οκτώ εβδομάδες διότι ασκεί άμεση συμπίεση στα κατάγματα. Μπορείτε να επιστρέψετε σε αυτή τη στάση μόνο όταν η ακτινογραφία δείξει πλήρη πώρωση και ο ιατρός σας δώσει τη συγκατάθεσή του.

Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.