Πώς να απαλλαγείτε από τον γρήγορο καρδιακό ρυθμό ηρεμίας λόγω άγχους;

1. Εισαγωγή: Μείωση της Ψυχογενούς Ταχυκαρδίας Ηρεμίας

Η ταχεία ελάττωση του αυξημένου καρδιακού ρυθμού ηρεμίας (ταχυκαρδία), ο οποίος οφείλεται σε ψυχολογικό άγχος, επιτυγχάνεται άμεσα μέσω της εφαρμογής τεχνικών βαθιάς διαφραγματικής αναπνοής και χειρισμών διέγερσης του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος (vagal maneuvers), όπως το “σφίξιμο” της κοιλιάς. Για τη μακροπρόθεσμη και οριστική ρύθμιση του καρδιακού ρυθμού, η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT), η αερόβια άσκηση και, επί ιατρικών ενδείξεων, η φαρμακευτική χορήγηση β-αναστολέων, καταστέλλουν την υπερπαραγωγή κατεχολαμινών, αποκαθιστώντας τη φυσιολογική αυτόνομη λειτουργία.

Ο καρδιακός ρυθμός ηρεμίας (Resting Heart Rate – RHR) αντανακλά τον αριθμό των καρδιακών παλμών ανά λεπτό όταν ο οργανισμός βρίσκεται σε πλήρη αδράνεια. Ένας υγιής ενήλικας εμφανίζει συνήθως 60 έως 80 παλμούς ανά λεπτό. Ωστόσο, σε περιόδους χρόνιου ή οξέος άγχους, ο ρυθμός αυτός μπορεί να σταθεροποιηθεί σε παθολογικά υψηλά επίπεδα (άνω των 90-100 παλμών/λεπτό, κατάσταση γνωστή ως Φλεβοκομβική Ταχυκαρδία), προκαλώντας αίσθημα “φτερουγίσματος” στο στήθος και συνεχή ανησυχία.

Αυτή η παρατεταμένη ταχυκαρδία δεν αποτελεί οργανική βλάβη της καρδιάς, αλλά τη φυσιολογική αντίδραση του καρδιακού μυός σε ένα “τοξικό” χημικό περιβάλλον, καθοδηγούμενο από τον εγκέφαλο. Η διαχείρισή της απαιτεί την κατανόηση ότι η καρδιά είναι απλώς ο “αποδέκτης” των εντολών. Ο στόχος της παρέμβασης είναι η ιατρική και ψυχολογική ανακοπή αυτών των “εντολών πανικού” που στέλνει το νευρικό σύστημα.

2. Παθοφυσιολογία της Ταχυκαρδίας λόγω Άγχους

Η καρδιά διαθέτει το δικό της ηλεκτρικό σύστημα (φλεβόκομβος), το οποίο λειτουργεί ως φυσικός βηματοδότης. Ωστόσο, η ταχύτητα με την οποία “πυροδοτεί” τα ηλεκτρικά σήματα ελέγχεται απόλυτα από τον εγκέφαλο, μέσω του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος (ΑΝΣ). Το ΑΝΣ χωρίζεται σε δύο αντίρροπα σκέλη: το Συμπαθητικό (που επιταχύνει) και το Παρασυμπαθητικό (που επιβραδύνει).

Σε ένα άτομο χωρίς άγχος, το Παρασυμπαθητικό σύστημα κυριαρχεί κατά την ηρεμία (Vagal tone), κρατώντας την καρδιά σε αργό, σταθερό ρυθμό. Το άγχος (ακόμη και το λανθάνον, υποσυνείδητο άγχος) ανατρέπει αυτή την ισορροπία. Ο εγκέφαλος (συγκεκριμένα η αμυγδαλή) αντιλαμβάνεται μια “απειλή” (συναισθηματική πίεση) και δίνει το σήμα της Αντίδρασης “Πάλης ή Φυγής” (Fight or Flight response).

Το Συμπαθητικό σύστημα αναλαμβάνει τον πλήρη έλεγχο. Απελευθερώνει αδρεναλίνη (επινεφρίνη) και νοραδρεναλίνη στο αίμα. Αυτές οι ορμόνες δεσμεύονται στους β1-αδρενεργικούς υποδοχείς του καρδιακού μυός, αναγκάζοντας την καρδιά να συσπάται γρηγορότερα και ισχυρότερα (αυξάνοντας τη συχνότητα και την ένταση – inotropy and chronotropy), προκειμένου να ετοιμάσει το σώμα για… τρέξιμο, ακόμα και όταν κάθεστε στον καναπέ.

3. Το Συμπαθητικό Νευρικό Σύστημα και η Κορτιζόλη

Πέρα από την οξεία ταχυκαρδία (την κρίση πανικού), το χρόνιο άγχος και η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή (ΓΑΔ) διατηρούν τον ρυθμό ηρεμίας μονίμως υψηλό (π.χ. 95 bpm στον ύπνο). Ο “ένοχος” εδώ δεν είναι μόνο η αδρεναλίνη (που δρά γρήγορα), αλλά ο άξονας Υποθαλάμου-Υπόφυσης-Επινεφριδίων (HPA axis).

Αυτός ο άξονας απελευθερώνει Κορτιζόλη (την ορμόνη του μακροχρόνιου στρες). Τα μόνιμα, υψηλά επίπεδα κορτιζόλης στο αίμα κρατούν το καρδιαγγειακό σύστημα σε κατάσταση μόνιμης εγρήγορσης. Προκαλούν ήπια κατακράτηση υγρών, αύξηση της αρτηριακής πίεσης και μειώνουν την ικανότητα της καρδιάς να “ξεκουραστεί” (heart rate variability – HRV).

Αυτή η κατάσταση της “χρόνιας συμπαθητικοτονίας” είναι ο λόγος που οι ασθενείς νιώθουν την καρδιά τους να χτυπάει “δυνατά” στο στήθος, στο λαιμό ή στο αυτί τους όταν προσπαθούν να κοιμηθούν, δυσκολεύοντας την επέλευση του ύπνου.

4. Ο Ρόλος του Παρασυμπαθητικού και του Πνευμονογαστρικού Νεύρου

Για να κατέβουν οι παλμοί (να πέσει η ταχυκαρδία), πρέπει να ενεργοποιηθεί τεχνητά το “φρένο” του συστήματος. Αυτό το φρένο είναι το Πνευμονογαστρικό Νεύρο (Vagus nerve), ο κύριος αγωγός του παρασυμπαθητικού συστήματος (Rest and Digest).

Όταν το πνευμονογαστρικό νεύρο ενεργοποιείται, απελευθερώνει τον νευροδιαβιβαστή Ακετυλοχολίνη απευθείας στον φλεβόκομβο της καρδιάς. Η ακετυλοχολίνη μειώνει άμεσα και ακαριαία την ταχύτητα εκφόρτισης του φυσικού βηματοδότη, ρίχνοντας τους παλμούς (από π.χ. 110 σε 70 bpm μέσα σε δευτερόλεπτα).

Η ιατρική πρόκληση (και η λύση στο σπίτι) είναι η χρήση σωματικών (μηχανικών) ερεθισμάτων που αποδεδειγμένα διεγείρουν αυτό το νεύρο (Vagal Maneuvers), υπερνικώντας τις ορμόνες του στρες.

5. Άμεσες Παρεμβάσεις: Διέγερση του Πνευμονογαστρικού

Εάν νιώθετε την καρδιά σας να “τρέχει” (π.χ. σε μια έναρξη κρίσης πανικού), η άμεση μηχανική διέγερση του Πνευμονογαστρικού Νεύρου λειτουργεί ως ιατρικό “reset” (επανεκκίνηση).

Ο Χειρισμός Valsalva (Βαλσάβα) είναι η πλέον εγκεκριμένη κλινικά μέθοδος: Πάρτε μια βαθιά εισπνοή. Κλείστε το στόμα και πιάστε τη μύτη σας. Στη συνέχεια, προσπαθήστε να εκπνεύσετε με δύναμη, σφίγγοντας τους κοιλιακούς σας μύες (σαν να πιέζεστε δυνατά στην τουαλέτα), και κρατήστε αυτή την πίεση για 10-15 δευτερόλεπτα. Στη συνέχεια, αφήστε τον αέρα απότομα. Αυτή η ξαφνική αλλαγή της πίεσης στο στήθος ενεργοποιεί το πνευμονογαστρικό, “φρενάροντας” την καρδιά.

Μία άλλη (καταδυτική) μέθοδος είναι το Καταδυτικό Αντανακλαστικό (Dive Reflex): Ρίξτε άφθονο, παγωμένο νερό στο πρόσωπό σας (ή βάλτε το πρόσωπό σας σε μια λεκάνη με κρύο νερό και παγάκια για λίγα δευτερόλεπτα, κρατώντας την αναπνοή σας). Ο εγκέφαλος νομίζει ότι καταδύεστε σε κρύο νερό και ρίχνει αστραπιαία (αντανακλαστικά) τους καρδιακούς παλμούς για να εξοικονομήσει οξυγόνο.

6. Τεχνικές Βαθιάς Διαφραγματικής Αναπνοής

Όταν αγχωνόμαστε, αναπνέουμε “κορυφαία” (με το πάνω μέρος του στήθους), γρήγορα και ρηχά (υπεραερισμός). Αυτό διώχνει πολύ CO2 (διοξείδιο του άνθρακα) από το αίμα, προκαλώντας μια χημική ανισορροπία (αλκάλωση) που κάνει την καρδιά να χτυπάει γρηγορότερα και προκαλεί ζαλάδα / μούδιασμα.

Η λύση είναι η “Τεχνική Αναπνοής Κουτιού” (Box Breathing 4-4-4-4) ή η αργή Κοιλιακή / Διαφραγματική Αναπνοή (όπου το στομάχι φουσκώνει, όχι το στήθος).

Η πιο αποτελεσματική μέθοδος για την πτώση των παλμών είναι η παρατεταμένη εκπνοή. Εισπνεύστε από τη μύτη μετρώντας μέχρι το 4, και εκπνεύστε αργά από το στόμα (σαν να σβήνετε ένα κερί) μετρώντας μέχρι το 6 ή 8.

Όταν η εκπνοή διαρκεί περισσότερο από την εισπνοή, ο καρδιακός ρυθμός πέφτει ανατομικά, λόγω της αναπνευστικής φλεβοκομβικής αρρυθμίας (ένα φυσιολογικό φαινόμενο όπου η εκπνοή ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό σύστημα).

7. Ψυχολογική Προσέγγιση: Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)

Οι μηχανικές τεχνικές (vagal maneuvers) ρίχνουν τον ρυθμό παροδικά. Για να σταματήσει ο εγκέφαλος να παράγει την “αδρεναλίνη του φόβου” (η οποία κρατά τον καρδιακό ρυθμό ηρεμίας ψηλά όλη τη μέρα), απαιτείται η ανακατασκευή της αντίληψης του κινδύνου.

Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT – Cognitive Behavioral Therapy) είναι η χρυσή (επιστημονικά τεκμηριωμένη) επιλογή για τις αγχώδεις διαταραχές και την καρδιοφοβία (Cardiophobia). Ο ασθενής φοβάται τους παλμούς του, παρατηρεί (scan) συνεχώς την καρδιά του, και ο φόβος αυτός (“μήπως πάθω έμφραγμα”) αυξάνει την αδρεναλίνη, κάνοντας την καρδιά να χτυπά πιο γρήγορα.

Η CBT διδάσκει τον ασθενή να αναγνωρίζει ότι η ταχυκαρδία του είναι απλώς μια αθώα αντίδραση (σύμπτωμα), όχι μια οργανική βλάβη. Σπάζοντας τον φαύλο κύκλο του πανικού (“Φόβος του Συμπτώματος -> Αύξηση Συμπτώματος”), τα επίπεδα κορτιζόλης μειώνονται και ο ρυθμός ηρεμίας (RHR) επιστρέφει στους <70 bpm μέσα σε μερικές εβδομάδες.

8. Διατροφικοί Παράγοντες και Υδροηλεκτρολυτική Ισορροπία

Η αφυδάτωση αποτελεί τον μεγαλύτερο (φυσιολογικό) εχθρό του καρδιακού ρυθμού ηρεμίας. Όταν δεν πίνετε αρκετό νερό, ο όγκος του αίματος μειώνεται. Για να διατηρήσει την αρτηριακή πίεση (και να στείλει αίμα στα όργανα), η καρδιά αναγκάζεται να χτυπάει πολύ πιο γρήγορα (Αντισταθμιστική Ταχυκαρδία). Ένας ήπια αφυδατωμένος οργανισμός έχει μονίμως +10 έως +15 bpm.

Επιπλέον, η έλλειψη Μαγνησίου και Καλίου (οι κύριοι ηλεκτρολύτες της καρδιακής μυϊκής χάλασης) κάνει τον φλεβόκομβο υπερδιεγέρσιμο. Ειδικά το μαγνήσιο μπλοκάρει φυσικά τα κανάλια ασβεστίου και ρίχνει τις ορμόνες του στρες.

Συνιστάται η ημερήσια κατανάλωση 2,5 – 3 λίτρων νερού και η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε ηλεκτρολύτες (μπανάνες, σπανάκι, ξηροί καρποί) ή ιατρικώς ελεγχόμενων συμπληρωμάτων μαγνησίου, τα οποία συμβάλλουν εντυπωσιακά στη σταθεροποίηση του καρδιακού ρυθμού. (Η αποφυγή καφεΐνης και αλκοόλ είναι προαπαιτούμενο).

9. Η Σημασία της Αερόβιας Άσκησης

Αν και φαίνεται παράδοξο να “κουράσουμε” μια καρδιά που ήδη “τρέχει”, η καρδιαγγειακή άσκηση (Cardio) είναι η μόνη φυσιολογική (μη φαρμακευτική) μέθοδος που μειώνει ΜΟΝΙΜΑ τον καρδιακό ρυθμό ηρεμίας (RHR).

Η συστηματική αερόβια άσκηση (3-4 φορές την εβδομάδα, από 30 λεπτά τζόκινγκ, κολύμπι ή ποδήλατο) “μεγαλώνει” και “δυναμώνει” τον καρδιακό μυ (Αθλητική Καρδιά). Μια δυνατή καρδιά μπορεί να στείλει περισσότερο αίμα με μία μόνο σύσπαση (αυξημένος όγκος παλμού). Έτσι, όταν το άτομο κάθεται στον καναπέ (στην ηρεμία), η καρδιά δεν χρειάζεται να χτυπήσει 90 φορές για να οξυγονώσει το σώμα· 60 φορές είναι αρκετές.

Ταυτόχρονα, η άσκηση “καίει” (μεταβολίζει) την περίσσεια αδρεναλίνης και κορτιζόλης (από το στρες της ημέρας) και απελευθερώνει ενδορφίνες (ορμόνες χαράς/ηρεμίας), ρίχνοντας τον συμπαθητικό τόνο.

10. Ο Ρόλος του Ύπνου στην Αυτόνομη Ρύθμιση

Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα πραγματοποιεί την “επισκευή” (reset) του κατά τη διάρκεια των φάσεων βαθέος ύπνου (NREM sleep). Εάν ένα άτομο (λόγω άγχους) πάσχει από αυπνία ή κοιμάται λιγότερο από 6 ώρες, ο οργανισμός παραμένει σε κατάσταση φλεγμονής και συναγερμού.

Η στέρηση ύπνου κρατά την κορτιζόλη στα ύψη καθ’ όλη τη διάρκεια της επόμενης ημέρας. Αυτό εξηγεί γιατί, αν ξενυχτήσετε, η καρδιά σας το επόμενο πρωί χτυπάει πολύ πιο γρήγορα (ταχυκαρδία κόπωσης) και έντονα από το κανονικό (ακόμα και όταν κάθεστε).

Η δημιουργία μιας αυστηρής ρουτίνας ύπνου (sleep hygiene), ο ύπνος σε εντελώς σκοτεινό και δροσερό δωμάτιο, και η αποφυγή έκθεσης στο μπλε φως (οθόνες κινητών) μία ώρα πριν την κατάκλιση, είναι ιατρικές παρεμβάσεις ισοδύναμες με τη λήψη χαπιών.

11. Δομημένα Δεδομένα: Διαφορική Διάγνωση Ταχυκαρδίας

Για την ασφάλεια του ασθενούς, πρέπει να διακρίνουμε την Ταχυκαρδία λόγω Άγχους (Φλεβοκομβική) από τις Παθολογικές Αρρυθμίες:

12. Φαρμακευτική Υποστήριξη (Β-αναστολείς και Αγχολυτικά)

Όταν ο γρήγορος καρδιακός ρυθμός (ταχυκαρδία άγχους) διαταράσσει πλήρως τη λειτουργικότητα του ασθενούς (π.χ. αδυνατεί να εργαστεί ή να κοιμηθεί λόγω των έντονων χτύπων – palpitations), η Καρδιολογία / Ψυχιατρική προσφέρει απόλυτα ασφαλείς, συμπτωματικές λύσεις.

Οι Β-Αναστολείς (Beta-blockers), όπως η προπρανολόλη (Inderal) ή η βισοπρολόλη, είναι η “μαγική” ασπίδα της καρδιάς. Τα φάρμακα αυτά λειτουργούν ως “ασπίδα” πάνω στους υποδοχείς της καρδιάς. Όση αδρεναλίνη (από το άγχος) κι αν κυκλοφορεί στο αίμα, η καρδιά “δεν την βλέπει” γιατί οι υποδοχείς είναι μπλοκαρισμένοι. Ο ρυθμός ηρεμίας παραμένει “καρφωμένος” στους 60-70 παλμούς, εξαφανίζοντας πλήρως το σωματικό σύμπτωμα του πανικού. (Χορηγούνται ΑΥΣΤΗΡΑ με ιατρική συνταγή, μετά από ΗΚΓ).

Σε περιπτώσεις γενικευμένου άγχους, τα Αντικαταθλιπτικά (SSRIs) ρυθμίζουν τα επίπεδα της σεροτονίνης στον εγκέφαλο, θεραπεύοντας το “αίτιο” (το χρόνιο στρες), ενώ τα αγχολυτικά (βενζοδιαζεπίνες, π.χ. Xanax) ενδείκνυνται μόνο ως “πυροσβεστικό” (για λίγες μέρες) κατά τη διάρκεια οξείας κρίσης.

13. Πότε η Ταχυκαρδία Κρύβει Παθολογικό Αίτιο (Red Flags)

Πριν αποδώσετε (εσείς ή ο ιατρός σας) την ταχυκαρδία αποκλειστικά στο “άγχος”, είναι επιβεβλημένος ο κλινικός αποκλεισμός (rule out) οργανικών ασθενειών. Συχνά ο ασθενής είναι αγχωμένος… επειδή έχει ταχυκαρδία, και όχι το αντίστροφο!

Τα “κόκκινα σημεία” (Red Flags) που απαιτούν ΆΜΕΣΗ ιατρική περίθαλψη (Επείγοντα / Ασθενοφόρο) είναι:

– Καρδιακός ρυθμός ηρεμίας που ξεπερνά τους 130-140 bpm και ΔΕΝ πέφτει με ηρεμία/ανάσες.

– Η ταχυκαρδία συνοδεύεται από πόνο στο στήθος (πίεση/σφίξιμο), ακτινοβολία στο αριστερό χέρι, ή κρύο ιδρώτα.

– Υπάρχει ζάλη, σκοτοδίνη, ή προ-συγκοπικό επεισόδιο (αίσθημα ότι θα λιποθυμήσετε – πτώση πίεσης).

– Δύσπνοια (αδυναμία αναπνοής) στην ηρεμία.

Εάν δεν υπάρχουν τα παραπάνω, ένας απλός αιματολογικός έλεγχος πρέπει να αποκλείσει την Αναιμία (πτώση σιδήρου), τον Υπερθυρεοειδισμό (TSH) και τις Λοιμώξεις (οι λοιμώξεις ανεβάζουν φυσιολογικά τον ρυθμό ηρεμίας κατά 10 bpm για κάθε βαθμό πυρετού).

14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Το Smartwatch (Apple Watch κλπ.) δείχνει 100 παλμούς όταν κάθομαι. Πρέπει να ανησυχώ;

Τα “έξυπνα ρολόγια” συχνά δημιουργούν τεράστιο ψυχολογικό άγχος (Cyberchondria). Αν κοιτάτε το ρολόι σας με αγωνία για να δείτε τους παλμούς σας (checking behavior), αυτομάτως εκκρίνετε αδρεναλίνη, και οι παλμοί σας θα ανέβουν στο 100. Κρύψτε το ρολόι για λίγες μέρες, χαλαρώστε και οι παλμοί σας θα επανέλθουν στο φυσιολογικό. (Φλεβοκομβική ταχυκαρδία).

2. Πώς ξέρω ότι είναι κρίση πανικού και όχι πρόβλημα στην καρδιά;

Η κρίση πανικού (και η ταχυκαρδία της) ξεκινά σταδιακά, κορυφώνεται μέσα σε 10 λεπτά, και κατόπιν υποχωρεί σταδιακά (μαζί με τρέμουλο, εφίδρωση και αίσθημα πνιγμονής). Η καρδιακή αρρυθμία (π.χ. SVT) ξεκινά “μπαμ” (σαν να πατάς διακόπτη) στους 160 παλμούς, χωρίς καθόλου άγχος, και σταματάει πάλι απότομα. Πάντως, στο πρώτο επεισόδιο, απαιτείται καρδιολογικός έλεγχος (Καρδιογράφημα, Triplex, Holter 24h).

3. Πήρα έναν καφέ και η καρδιά μου τρέχει. Είναι επικίνδυνο;

Η καφεΐνη είναι ισχυρό διεγερτικό. Αν είστε ήδη αγχωμένος/η, η καφεΐνη αυξάνει κατακόρυφα την απελευθέρωση αδρεναλίνης και μπλοκάρει την αδενοσίνη (που ηρεμεί την καρδιά). Η ταχυκαρδία (90-110 bpm) από καφέ είναι αθώα (παροδική), αλλά άκρως ενοχλητική. Πιείτε πολύ νερό για να “ξεπλύνετε” την ουσία (διούρηση).

4. Τα βότανα (βαλεριάνα, πασιφλόρα) βοηθούν;

Ναι. Τα ήπια φυτικά αγχολυτικά (όπως το εκχύλισμα ρίζας βαλεριάνας, το χαμομήλι ή η πασιφλόρα) αυξάνουν τη δράση του Γ-αμινοβουτυρικού οξέος (GABA) στον εγκέφαλο. Δρουν ως “φυσικά ηρεμιστικά” (ήπια δράση σαν τα βενζοδιαζεπινικά χάπια), χαλαρώνοντας το νευρικό σύστημα και κατά συνέπεια ρίχνοντας τους παλμούς της καρδιάς.

5. Μπορώ να πάρω ένα χάπι Β-αναστολέα (Inderal) μόνο όταν έχω παρουσίαση / συνέντευξη;

Οι ιατροί (Καρδιολόγοι / Ψυχίατροι) συχνά συνταγογραφούν χαμηλή δόση προπρανολόλης (π.χ. 10mg) για τη λεγόμενη “Ταχυκαρδία Σκηνικής Παρουσίας” (Performance Anxiety / Stage Fright). Λαμβάνεται 1 ώρα πριν το στρεσογόνο γεγονός και κρατά την καρδιά ήρεμη, χωρίς να επηρεάζει την εγκεφαλική διαύγεια. Απαιτείται ιατρική έγκριση (για αποκλεισμό άσθματος ή βραδυκαρδίας).

6. Μήπως η πίεσή μου είναι χαμηλή;

Ακριβώς. Σε νέους ανθρώπους (κυρίως γυναίκες), η πολύ χαμηλή αρτηριακή πίεση (π.χ. 90/60 mmHg) αναγκάζει την καρδιά να χτυπάει μονίμως γρήγορα (Αντισταθμιστική Ταχυκαρδία – 95 bpm) για να κρατήσει την παροχή αίματος στον εγκέφαλο (να μην λιποθυμήσουν). Η αύξηση της πρόσληψης αλατιού και υγρών (ενυδάτωση) λύνει το πρόβλημα (ρίχνει τους παλμούς).

7. Πονάει το στήθος μου όταν έχω άγχος και ταχυκαρδία. Γιατί;

Ο πόνος αυτός (άτυπο θωρακικό άλγος) ΔΕΝ είναι από την καρδιά. Το άγχος προκαλεί ακραίο μυϊκό σπασμό (σφίξιμο) στους θωρακικούς μύες και στους μεσοπλεύριους, ή σπασμό του οισοφάγου (που βρίσκεται ακριβώς πίσω από το στέρνο). Η έντονη ταχυκαρδία κουράζει το άτομο, αλλά οι μύες (λόγω στρες) είναι αυτοί που παράγουν το “τσούξιμο” ή τον πόνο (Μυοσκελετικός πόνος).

15. Βιβλιογραφία

• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27045143/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24491060/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22900806/

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.