1. Εισαγωγή στον αρθρικό κριγμό
Ο ήχος σαν σκάσιμο ή κλικ στο γόνατο είναι συνήθως ένα φυσιολογικό φαινόμενο που οφείλεται στην απελευθέρωση αερίων από το αρθρικό υγρό ή στη μετακίνηση των τενόντων πάνω στα οστά. Ωστόσο όταν αυτός ο ήχος συνοδεύεται από πόνο οίδημα ή αίσθημα αστάθειας υποδηλώνει ανατομική βλάβη και χρήζει άμεσης ορθοπεδικής αξιολόγησης. Η ιατρική κοινότητα αναφέρεται σε αυτούς τους ήχους με τον όρο αρθρικός κριγμός.
Το γόνατο αποτελεί τη μεγαλύτερη και ίσως την πιο πολύπλοκη άρθρωση του ανθρώπινου σώματος. Δέχεται τεράστιες μηχανικές φορτίσεις καθημερινά κατά τη βάδιση το τρέξιμο ή το ανέβασμα σκάλας. Αυτή η συνεχής καταπόνηση σε συνδυασμό με την περίπλοκη ανατομία της περιοχής δημιουργεί το κατάλληλο έδαφος για την παραγωγή διαφόρων ηχητικών φαινομένων.
Η κατανόηση της πηγής αυτών των ήχων προσφέρει ανακούφιση σε πολλούς ασθενείς που ανησυχούν άσκοπα ενώ παράλληλα βοηθά στην έγκαιρη αναγνώριση πραγματικών παθολογικών καταστάσεων.
2. Η ανατομία της άρθρωσης του γόνατος
Για να κατανοήσουμε την προέλευση των ήχων πρέπει να εξετάσουμε την κατασκευή του γόνατος. Η άρθρωση σχηματίζεται από τη συνάντηση τριών οστών του μηριαίου της κνήμης και της επιγονατίδας. Τα άκρα αυτών των οστών καλύπτονται από τον αρθρικό χόνδρο έναν λείο και ελαστικό ιστό που επιτρέπει την ομαλή ολίσθηση των επιφανειών χωρίς τριβή.
Ανάμεσα στο μηριαίο οστό και την κνήμη βρίσκονται οι μηνίσκοι δύο ινοχόνδρινοι δίσκοι που λειτουργούν ως αμορτισέρ απορροφώντας τους κραδασμούς. Ολόκληρη η άρθρωση περιβάλλεται από τον αρθρικό θύλακο ο οποίος παράγει το αρθρικό υγρό. Το υγρό αυτό είναι υπεύθυνο για τη λίπανση της άρθρωσης και τη θρέψη του χόνδρου.
Εξωτερικά η σταθερότητα εξασφαλίζεται από ένα ισχυρό δίκτυο συνδέσμων και τενόντων. Οποιαδήποτε μεταβολή στην αρμονική συνεργασία αυτών των δομών παράγει τον χαρακτηριστικό ήχο του κλικ.
3. Σπηλαίωση και φυσαλίδες αερίου
Η πιο συχνή και πλέον αθώα αιτία παραγωγής ήχου στο γόνατο είναι ένα φυσικό φαινόμενο γνωστό ως σπηλαίωση. Το αρθρικό υγρό περιέχει διαλυμένα αέρια όπως οξυγόνο άζωτο και διοξείδιο του άνθρακα. Όταν το γόνατο κάμπτεται η πίεση στο εσωτερικό της άρθρωσης μεταβάλλεται.
Η αλλαγή της πίεσης αναγκάζει αυτά τα διαλυμένα αέρια να ενωθούν και να σχηματίσουν μικροσκοπικές φυσαλίδες. Καθώς η κίνηση συνεχίζεται η πίεση αυξάνεται ξανά προκαλώντας την αιφνίδια κατάρρευση αυτών των φυσαλίδων. Η διάρρηξη της φυσαλίδας παράγει τον οξύ ήχο που ακούμε ως σκάσιμο.
Το φαινόμενο αυτό είναι ακριβώς το ίδιο με τον ήχο που παράγεται όταν κάποιος τραβάει τα δάχτυλα των χεριών του. Είναι εντελώς ανώδυνο και δεν προκαλεί καμία φθορά στις αρθρικές επιφάνειες.
4. Μετακίνηση τενόντων και συνδέσμων
Μια δεύτερη πολύ συνηθισμένη αιτία για τον ήχο κλικ είναι η μετακίνηση των μαλακών μορίων πάνω σε οστικές προεξοχές. Καθώς το γόνατο εκτελεί το πλήρες εύρος της κίνησής του οι τένοντες και οι σύνδεσμοι διατείνονται. Ορισμένες φορές ένας τένοντας μπορεί να βρεθεί εκτός της κανονικής του τροχιάς.
Κατά την επιστροφή του στην αρχική θέση ο τένοντας αναπηδά απότομα πάνω στο οστό παράγοντας έναν υπόκωφο ήχο. Ο τένοντας του δικεφάλου μηριαίου μυός στην εξωτερική πλευρά του γόνατος εμπλέκεται συχνά σε αυτόν τον μηχανισμό. Ο ήχος αυτός επαναλαμβάνεται σταθερά σε συγκεκριμένες γωνίες κάμψης της άρθρωσης.
Εφόσον η αναπήδηση του τένοντα δεν προκαλεί πόνο δεν υφίσταται λόγος ανησυχίας ωστόσο η σωστή διάταση των μυών βοηθά στη μείωση της συχνότητας του φαινομένου.
5. Ρήξη μηνίσκου και μηχανικά εμπόδια
Όταν ο ήχος κλικ συνοδεύεται από πόνο ή αίσθημα εμπλοκής η πιθανότητα ρήξης του μηνίσκου είναι υψηλή. Οι μηνίσκοι φθείρονται με την πάροδο της ηλικίας ή τραυματίζονται μετά από απότομες στροφικές κινήσεις του ποδιού. Ένα σκισμένο τμήμα του μηνίσκου λειτουργεί ως μηχανικό εμπόδιο μέσα στην άρθρωση.
Καθώς ο ασθενής προσπαθεί να τεντώσει ή να λυγίσει το γόνατο το σκισμένο τμήμα του μηνίσκου σφηνώνει ανάμεσα στα οστά. Η βίαιη απεμπλοκή του κατά τη συνέχιση της κίνησης παράγει έναν χαρακτηριστικό ήχο και προκαλεί οξύ άλγος. Σε κάποιες περιπτώσεις το γόνατο κλειδώνει και αδυνατεί να εκταθεί πλήρως.
Η ρήξη μηνίσκου απαιτεί εξειδικευμένη κλινική εξέταση διότι εάν αφεθεί χωρίς θεραπεία καταστρέφει γρήγορα τον υποκείμενο αρθρικό χόνδρο.
6. Χονδρομαλάκυνση της επιγονατίδας
Η επιγονατίδα είναι το μικρό οστό στο μπροστινό μέρος του γόνατος το οποίο ολισθαίνει μέσα σε μια ειδική αύλακα του μηριαίου οστού. Σε πολλούς νεαρούς ενήλικες και κυρίως σε αθλητές ο χόνδρος που βρίσκεται στην πίσω επιφάνεια της επιγονατίδας μαλακώνει και εμφανίζει ρωγμές. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται χονδρομαλάκυνση.
Η φθορά του χόνδρου κάνει την επιφάνεια τραχιά. Καθώς η επιγονατίδα κινείται πάνω και κάτω κατά το λύγισμα του γόνατος η τραχιά επιφάνεια τρίβεται πάνω στο μηριαίο οστό. Η τριβή αυτή παράγει έναν ήχο που μοιάζει με τρίξιμο ή θρυμματισμό.
Ο πόνος στο γόνατο εμφανίζεται κυρίως κατά το κατέβασμα της σκάλας ή μετά από πολύωρη παραμονή σε καθιστή θέση με λυγισμένα τα γόνατα.
7. Οστεοαρθρίτιδα και φθορά του χόνδρου
Σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας ο αρθρικός κριγμός αποτελεί συχνά το πρώτο σημάδι εγκατάστασης οστεοαρθρίτιδας. Η οστεοαρθρίτιδα είναι μια εκφυλιστική νόσος κατά την οποία ο προστατευτικός αρθρικός χόνδρος λεταίνει σταδιακά και τελικά εξαφανίζεται. Χωρίς τον χόνδρο τα γυμνά οστά τρίβονται απευθείας το ένα πάνω στο άλλο.
Η τριβή των οστών παράγει έναν τραχύ και συνεχή ήχο κατά την κίνηση. Παράλληλα ο οργανισμός προσπαθεί να επισκευάσει τη βλάβη δημιουργώντας μικρές οστικές προεξοχές τα οστεόφυτα. Τα οστεόφυτα αυτά προκαλούν περαιτέρω μηχανικά εμπόδια στην ομαλή κίνηση της άρθρωσης.
Η πάθηση αυτή συνοδεύεται από πρωινή δυσκαμψία τοπικό οίδημα και σταδιακή μείωση του εύρους κίνησης του γόνατος.
8. Ρήξη πρόσθιου χιαστού συνδέσμου
Η ρήξη του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου αποτελεί έναν από τους πιο σοβαρούς τραυματισμούς του γόνατος και συμβαίνει κυρίως κατά τη διάρκεια αθλητικών δραστηριοτήτων. Η στιγμή της ρήξης συνοδεύεται σχεδόν πάντα από έναν εξαιρετικά δυνατό ήχο σαν σκάσιμο ξηρού κλαδιού τον οποίο ακούει και αισθάνεται ο ασθενής.
Αμέσως μετά τον ήχο ακολουθεί ραγδαίο πρήξιμο της άρθρωσης λόγω εσωτερικής αιμορραγίας. Ο ασθενής νιώθει το γόνατό του να υποχωρεί αδυνατώντας να στηρίξει το βάρος του σώματός του. Αυτός ο συγκεκριμένος ήχος δεν αποτελεί χρόνιο πρόβλημα αλλά σημείο οξέος τραυματισμού.
Η χειρουργική αποκατάσταση του συνδέσμου είναι συχνά μονόδρομος για νεαρούς ασθενείς που επιθυμούν να επιστρέψουν σε απαιτητικές αθλητικές δραστηριότητες.
9. Σύνδρομο επιγονατιδομηριαίου πόνου
Μια άλλη αιτία παραγωγής ήχου εντοπίζεται στη λανθασμένη ευθυγράμμιση της επιγονατίδας. Στο σύνδρομο επιγονατιδομηριαίου πόνου η επιγονατίδα δεν κινείται ακριβώς στο κέντρο της μηριαίας αύλακας αλλά παρεκκλίνει συνήθως προς την εξωτερική πλευρά. Η παρέκκλιση αυτή προκαλείται από μυϊκή ανισορροπία του τετρακέφαλου μυός.
Καθώς η επιγονατίδα αναγκάζεται να ολισθαίνει εκτός της φυσιολογικής της τροχιάς προσκρούει στα χείλη της αύλακας παράγοντας έναν επαναλαμβανόμενο ήχο κλικ. Η χρόνια αυτή τριβή προκαλεί φλεγμονή στους γύρω ιστούς και πόνο στην πρόσθια επιφάνεια του γόνατος.
Η ενδυνάμωση του έσω πλατύ μυός μέσω ειδικής φυσικοθεραπείας επαναφέρει την επιγονατίδα στη σωστή της θέση και εξαλείφει τον ήχο.
10. Διαγνωστική αξιολόγηση και απεικόνιση
Ο κλινικός ιατρός αξιολογεί τα χαρακτηριστικά του ήχου και τα συνοδά συμπτώματα για να προσδιορίσει την αναγκαιότητα περαιτέρω εξετάσεων. Η λήψη ενός λεπτομερούς ιστορικού προσδιορίζει εάν υπήρξε πρόσφατος τραυματισμός. Ο ιατρός ψηλαφεί την άρθρωση κατά την κίνηση για να εντοπίσει την ακριβή πηγή του κριγμού.
Η απλή ακτινογραφία αναδεικνύει την παρουσία οστεοαρθρίτιδας τη μείωση του μεσάρθριου διαστήματος και την ύπαρξη οστεοφύτων. Δεν μπορεί όμως να απεικονίσει τους χόνδρους και τους συνδέσμους. Για τη λεπτομερή αξιολόγηση των μαλακών μορίων η μαγνητική τομογραφία αποτελεί την εξέταση εκλογής.
Η μαγνητική τομογραφία αποκαλύπτει με απόλυτη σαφήνεια τις ρωγμές στον χόνδρο τις ρήξεις των μηνίσκων και την κατάσταση των συνδέσμων.
11. Διαχωρισμός φυσιολογικού και παθολογικού ήχου
Η κατανόηση των διαφορών μεταξύ ενός αθώου ήχου και ενός συμπτώματος που απαιτεί προσοχή είναι θεμελιώδης για τον ασθενή.
| Χαρακτηριστικά Ήχου | Κλινική Ερμηνεία |
|---|---|
| Ανώδυνο κλικ κατά το βαθύ κάθισμα | Σπηλαίωση αερίων (Φυσιολογικό) |
| Επαναλαμβανόμενος ήχος χωρίς οίδημα | Αναπήδηση τένοντα (Συνήθως αθώο) |
| Ήχος που συνοδεύεται από πόνο και πρήξιμο | Ρήξη μηνίσκου ή χόνδρινη βλάβη (Παθολογικό) |
| Τραχύ τρίξιμο με πρωινή δυσκαμψία | Οστεοαρθρίτιδα (Χρήζει παρακολούθησης) |
Η παραπάνω ταξινόμηση κατευθύνει τον ασθενή στο πότε πρέπει να αναζητήσει ιατρική συμβουλή αποφεύγοντας τον περιττό πανικό.
12. Συντηρητική διαχείριση και φυσικοθεραπεία
Όταν ο αρθρικός κριγμός συνδέεται με ήπια παθολογία όπως η χονδρομαλάκυνση η θεραπεία είναι αποκλειστικά συντηρητική. Η πρώτη γραμμή άμυνας περιλαμβάνει την τροποποίηση των δραστηριοτήτων που προκαλούν πόνο. Η αποφυγή των βαθιών καθισμάτων και του γονατίσματος ανακουφίζει την άρθρωση από τα υπέρογκα φορτία.
Η φυσικοθεραπεία διαδραματίζει τον σημαντικότερο ρόλο. Ο φυσικοθεραπευτής σχεδιάζει ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα ενδυνάμωσης του τετρακέφαλου και των οπίσθιων μηριαίων μυών. Η σωστή μυϊκή ισορροπία λειτουργεί ως εσωτερικός νάρθηκας σταθεροποιώντας το γόνατο και αποτρέποντας την ανώμαλη τριβή των επιφανειών.
Η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους αποτελεί επίσης κρίσιμο παράγοντα καθώς κάθε επιπλέον κιλό πολλαπλασιάζει τις δυνάμεις που ασκούνται στον χόνδρο.
13. Ενδείξεις για ορθοπεδική παρέμβαση
Η χειρουργική αντιμετώπιση εξετάζεται όταν τα συντηρητικά μέτρα αποτυγχάνουν να ελέγξουν τον πόνο και τα μηχανικά συμπτώματα. Εάν το γόνατο κλειδώνει συχνά εξαιτίας ενός σκισμένου μηνίσκου η αρθροσκόπηση προσφέρει οριστική λύση. Μέσω μικρών οπών ο χειρουργός αφαιρεί ή συρράπτει το κατεστραμμένο τμήμα του μηνίσκου.
Για ασθενείς με προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα όπου ο χόνδρος έχει καταστραφεί ολοσχερώς και ο πόνος είναι συνεχής η ολική αρθροπλαστική γόνατος αποτελεί τη θεραπεία εκλογής. Στην επέμβαση αυτή οι φθαρμένες επιφάνειες αντικαθίστανται από μεταλλικά και πλαστικά προθέματα καταργώντας πλήρως τον πόνο.
Η απόφαση για χειρουργείο λαμβάνεται πάντα με γνώμονα τον περιορισμό της ποιότητας ζωής του ασθενούς.
14. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Γιατί το γόνατό μου κάνει κλικ κάθε φορά που σηκώνομαι από την καρέκλα;
Το κλικ αυτό οφείλεται συνήθως στη δημιουργία και διάρρηξη μικροσκοπικών φυσαλίδων αερίου μέσα στο αρθρικό υγρό γεγονός που είναι απολύτως φυσιολογικό.
2. Πρέπει να ανησυχώ αν ο ήχος είναι πολύ δυνατός;
Η ένταση του ήχου δεν έχει σημασία. Εφόσον ο ήχος δεν συνοδεύεται από πόνο πρήξιμο ή αστάθεια δεν αποτελεί ένδειξη ανατομικής βλάβης.
3. Μπορεί το συχνό κλικ να προκαλέσει αρθρίτιδα στο μέλλον;
Όχι οι φυσιολογικοί ήχοι των αρθρώσεων δεν προκαλούν φθορά του χόνδρου ούτε αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης οστεοαρθρίτιδας.
4. Τι σημαίνει αν νιώθω το γόνατο να μαγκώνει όταν ακούγεται ο ήχος;
Το αίσθημα εμπλοκής υποδηλώνει ότι υπάρχει κάποιο μηχανικό εμπόδιο μέσα στην άρθρωση συνήθως ένα κομμάτι σκισμένου μηνίσκου που σφηνώνει ανάμεσα στα οστά.
5. Βοηθούν τα συμπληρώματα κολλαγόνου στη μείωση του ήχου;
Δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι τα συμπληρώματα διατροφής μπορούν να εξαφανίσουν τους ήχους του γόνατος.
6. Έχει σχέση το σωματικό βάρος με τους ήχους στο γόνατο;
Το αυξημένο βάρος αυξάνει τα φορτία που δέχεται ο χόνδρος προκαλώντας ταχύτερη φθορά η οποία με τη σειρά της δημιουργεί τραχείς ήχους κατά την κίνηση.
7. Πότε πρέπει να επισκεφθώ οπωσδήποτε ορθοπεδικό;
Είναι αναγκαίο να εξεταστείτε εάν ο ήχος συνοδεύεται από οξύ πόνο εάν το γόνατο πρηστεί ή εάν νιώθετε ότι το πόδι σας δεν σας κρατάει.
15. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
