1. Εισαγωγή στην ιογενή γαστρεντερίτιδα
Μια σοβαρή ιογενής γαστρεντερίτιδα στους ενήλικες διαρκεί τυπικά από τρεις έως πέντε ημέρες παρουσιάζοντας ραγδαία βελτίωση μετά το πρώτο εξαιρετικά κρίσιμο εικοσιτετράωρο. Τα οξέα συμπτώματα όπως οι υδαρείς κενώσεις και ο εμετός υποχωρούν σταδιακά εφόσον ο ασθενής παραμένει αυστηρά ενυδατωμένος προστατεύοντας τα νεφρά του. Η πλήρης αποκατάσταση της εντερικής λειτουργίας και η αναγέννηση της φυσιολογικής μικροχλωρίδας απαιτεί συχνά μία επιπλέον εβδομάδα προσεκτικής διαιτητικής συμπεριφοράς.
Η γαστρεντερίτιδα που αναφέρεται συχνά ως γρίπη του στομάχου αποτελεί μια οξεία φλεγμονώδη αντίδραση του βλεννογόνου του στομάχου και του εντέρου. Παρά τη σφοδρότητα της έναρξής της είναι μια λοίμωξη αυτοπεριοριζόμενη η οποία σπάνια απειλεί τη ζωή ενός υγιούς ενήλικα. Η αίσθηση της απόλυτης εξάντλησης και ο φόβος της συνεχούς απώλειας υγρών αποτελούν τα κύρια χαρακτηριστικά της πάθησης.
Η άρνηση λήψης τροφής και υγρών υπό τον φόβο νέων εμετών είναι το συχνότερο σφάλμα των ασθενών. Η κατανόηση του μηχανισμού δράσης του ιού επιτρέπει τη σωστή διαχείριση των συμπτωμάτων διευκολύνοντας τον οργανισμό να αποβάλει το παθογόνο ταχύτερα.
2. Οι κυριότεροι ιογενείς παράγοντες
Η συντριπτική πλειονότητα των περιστατικών σε ενήλικες οφείλεται στον νοροϊό έναν εξαιρετικά μεταδοτικό και ανθεκτικό μικροοργανισμό. Ο ιός αυτός επιβιώνει σε επιφάνειες για εβδομάδες και αντέχει στα κοινά απολυμαντικά προκαλώντας εκρηκτικές επιδημίες σε κλειστές κοινότητες όπως κρουαζιερόπλοια και γηροκομεία. Ο εμετός ενός ασθενούς απελευθερώνει εκατομμύρια σωματίδια του ιού στον αέρα μολύνοντας το περιβάλλον.
Οι ροταϊοί και οι αδενοϊοί αποτελούν επίσης συχνά αίτια αν και προσβάλλουν περισσότερο τα παιδιά. Η περίοδος επώασης αυτών των ιών είναι εντυπωσιακά μικρή κυμαινόμενη από δώδεκα έως σαράντα οκτώ ώρες. Αυτό σημαίνει ότι τα συμπτώματα ξεσπούν σχεδόν αμέσως μετά την έκθεση στο μολυσμένο περιβάλλον ή την κατανάλωση της αλλοιωμένης τροφής.
Η επιθετική φύση αυτών των ιών έγκειται στην ικανότητά τους να καταστρέφουν ταχύτατα τα απορροφητικά κύτταρα του εντέρου διακόπτοντας τη φυσιολογική λειτουργία της πέψης.
3. Παθοφυσιολογία της λοίμωξης στο έντερο
Η επιφάνεια του λεπτού εντέρου καλύπτεται από μικροσκοπικές προεξοχές τις εντερικές λάχνες. Οι λάχνες αυτές είναι υπεύθυνες για την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών και του νερού από τις τροφές. Οι ιοί της γαστρεντερίτιδας επιτίθενται και καταστρέφουν τα ώριμα κύτταρα που βρίσκονται στην κορυφή αυτών των λαχνών.
Η καταστροφή των κυττάρων προκαλεί ακαριαία δυσαπορρόφηση. Το νερό και τα άλατα των τροφών αδυνατούν να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος και παραμένουν μέσα στον αυλό του εντέρου. Παράλληλα τα φλεγμονώδη κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος προκαλούν υπερέκκριση υγρών και ηλεκτρολυτών από τα τοιχώματα του εντέρου προς τον αυλό επιδεινώνοντας την κατάσταση.
Ο τεράστιος όγκος υγρών που συγκεντρώνεται διεγείρει τον περισταλτισμό προκαλώντας ισχυρούς σπασμούς. Το αποτέλεσμα είναι η μαζική και εκρηκτική αποβολή υδαρών κοπράνων.
4. Το πρώτο κρίσιμο εικοσιτετράωρο
Τα συμπτώματα ξεκινούν κεραυνοβόλα. Ο ασθενής βιώνει αιφνίδια ναυτία και τάση για εμετό η οποία συχνά καταλήγει σε ανεξέλεγκτους και αλλεπάλληλους εμετούς. Ο στόχος του οργανισμού είναι η άμεση αποβολή του ιού από το στομάχι πριν αυτός προλάβει να προχωρήσει βαθύτερα στο εντερικό σύστημα.
Αυτό το πρώτο εικοσιτετράωρο είναι το πιο εξουθενωτικό. Ο συνεχής πόνος στην κοιλιά συνοδεύεται από κράμπες χαμηλό πυρετό και διάχυτους μυϊκούς πόνους. Ο ασθενής αδυνατεί να κρατήσει έστω και μια γουλιά νερό στο στομάχι του γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο οξείας αφυδάτωσης.
Η τακτική σε αυτή τη φάση δεν είναι η βίαιη καταστολή του εμετού αλλά η προσεκτική αναμονή μέχρι το στομάχι να ηρεμήσει επιτρέποντας την έναρξη της προσπάθειας ενυδάτωσης.
5. Ο κίνδυνος της οξείας αφυδάτωσης
Η αφυδάτωση αποτελεί τον μοναδικό πραγματικό κίνδυνο για τη ζωή ενός ενήλικα κατά τη διάρκεια της γαστρεντερίτιδας. Η ταυτόχρονη απώλεια υγρών από τους εμετούς και τις διάρροιες αδειάζει τις δεξαμενές νερού του σώματος. Το αίμα γίνεται παχύρρευστο και η αρτηριακή πίεση πέφτει επικίνδυνα.
Τα πρώιμα σημάδια αφυδάτωσης περιλαμβάνουν έντονη ξηροστομία κόπωση και μειωμένη παραγωγή ούρων τα οποία αποκτούν σκούρο κίτρινο χρώμα. Καθώς η κατάσταση επιδεινώνεται ο ασθενής βιώνει ζάλη κατά την έγερση ταχυκαρδία και μυϊκές κράμπες λόγω της απώλειας κρίσιμων ηλεκτρολυτών όπως το κάλιο και το νάτριο.
Η αποτυχία από του στόματος ενυδάτωσης σε αυτό το στάδιο επιβάλλει τη μεταφορά στο νοσοκομείο για την ενδοφλέβια χορήγηση ορών διασφαλίζοντας την προστασία της νεφρικής λειτουργίας.
6. Διαχείριση των εμετών και ενυδάτωση
Η σωστή τεχνική ενυδάτωσης είναι η πιο σημαντική δεξιότητα που πρέπει να γνωρίζει ο ασθενής. Μετά το τελευταίο επεισόδιο εμετού το στομάχι πρέπει να μείνει εντελώς άδειο για περίπου δύο ώρες. Οποιαδήποτε προσπάθεια λήψης νερού νωρίτερα θα πυροδοτήσει νέο εμετό.
Μετά την πάροδο των δύο ωρών ο ασθενής ξεκινά να πίνει ηλεκτρολυτικά διαλύματα σε εξαιρετικά μικρές ποσότητες. Ένα κουταλάκι του γλυκού υγρό κάθε δέκα λεπτά είναι αρκετό. Τα διαλύματα αυτά είναι απολύτως απαραίτητα διότι περιέχουν τη σωστή αναλογία σακχάρου και αλατιού που απαιτείται για να λειτουργήσουν οι αντλίες απορρόφησης του εντέρου.
Η κατανάλωση σκέτου νερού αναψυκτικών με ζάχαρη ή χυμών απαγορεύεται αυστηρά διότι η ζάχαρη τραβάει νερό μέσα στο έντερο κάνοντας τη διάρροια ακόμα πιο επιθετική.
7. Φαρμακευτική παρέμβαση
Η χρήση φαρμάκων στην ιογενή γαστρεντερίτιδα είναι περιορισμένη και εστιάζει κυρίως στην ανακούφιση των συμπτωμάτων. Τα αντιεμετικά φάρμακα ενδέχεται να συνταγογραφηθούν εάν οι εμετοί είναι ασταμάτητοι και απειλούν τον ασθενή με σοβαρή αφυδάτωση. Η διακοπή του εμετού επιτρέπει την από του στόματος λήψη υγρών.
Αντιθέτως τα αντιδιαρροϊκά φάρμακα όπως η λοπεραμίδη πρέπει να αποφεύγονται τα πρώτα εικοσιτετράωρα. Η διάρροια είναι ο φυσικός μηχανισμός κάθαρσης του εντέρου από τα ιικά σωματίδια. Η διακοπή της κινητικότητας του εντέρου εγκλωβίζει τον ιό μέσα στον οργανισμό παρατείνοντας τη λοίμωξη και αυξάνοντας την τοξικότητα.
Τα αντιβιοτικά δεν έχουν καμία απολύτως θέση στη θεραπεία της ιογενούς γαστρεντερίτιδας καθώς δεν σκοτώνουν τους ιούς και καταστρέφουν την ήδη ταλαιπωρημένη ωφέλιμη χλωρίδα του εντέρου.
8. Προσωρινή δυσανεξία στη λακτόζη
Ένα φαινόμενο που παρατείνει συχνά τη διάρροια για εβδομάδες είναι η μεταλοιμώδης δυσανεξία στη λακτόζη. Ο ιός όπως προαναφέρθηκε καταστρέφει τις εντερικές λάχνες. Στην κορυφή αυτών των λαχνών παράγεται η λακτάση το ένζυμο που διασπά το σάκχαρο του γάλακτος.
Χωρίς το ένζυμο αυτό το γάλα δεν μπορεί να χωνευτεί. Παραμένει στο έντερο και ζυμώνεται από τα βακτήρια παράγοντας τεράστιες ποσότητες αερίων πόνο και υδαρείς εκκενώσεις. Ο ασθενής νομίζει ότι ο ιός επέστρεψε ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για χημική δυσανεξία.
Η πλήρης αποχή από το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα για τουλάχιστον δύο εβδομάδες μετά την ανάρρωση προστατεύει το έντερο μέχρι να αναγεννηθούν οι λάχνες και να αποκατασταθεί η παραγωγή του ενζύμου.
9. Διατροφική επανένταξη
Η επανέναρξη της σίτισης πρέπει να γίνεται προοδευτικά μόλις οι εμετοί σταματήσουν οριστικά. Η δίαιτα BRAT η οποία αποτελείται από μπανάνες ρύζι μήλο στον τρίφτη και φρυγανιές αποτελεί την ιδανική επιλογή για τις πρώτες ημέρες. Αυτές οι τροφές είναι εύπεπτες στυπτικές και βοηθούν στη στερεοποίηση των κοπράνων.
Οι μπανάνες είναι εξαιρετικά πολύτιμες διότι αναπληρώνουν το κάλιο που χάθηκε με τους εμετούς. Τα βραστά λαχανικά όπως τα καρότα και η πατάτα μπορούν να προστεθούν σταδιακά. Οι λιπαρές τροφές τα τηγανητά και τα καυτερά μπαχαρικά πρέπει να αποκλειστούν πλήρως καθώς διεγείρουν έντονα το πεπτικό σύστημα.
Ο ασθενής πρέπει να τρώει μικρές ποσότητες διότι το στομάχι παραμένει ερεθισμένο και η υπερφόρτωσή του μπορεί να προκαλέσει άμεσα παλινδρόμηση και ναυτία.
10. Αναγέννηση του μικροβιώματος
Ο εντερικός σωλήνας κατοικείται από τρισεκατομμύρια φιλικά βακτήρια τα οποία συμμετέχουν στην πέψη και προστατεύουν από τους εισβολείς. Οι διάρροιες ξεπλένουν κυριολεκτικά ένα τεράστιο μέρος αυτού του προστατευτικού στρατού αφήνοντας το έντερο ευάλωτο. Η διαδικασία αποκατάστασης αυτής της χλωρίδας απαιτεί χρόνο.
Η χορήγηση προβιοτικών συμπληρωμάτων επιταχύνει τη διαδικασία επούλωσης του βλεννογόνου και μειώνει τη συνολική διάρκεια των διαρροϊκών κενώσεων. Ειδικά στελέχη βοηθούν τα εντερικά κύτταρα να αναγεννηθούν και μπλοκάρουν την προσκόλληση νέων παθογόνων μικροβίων.
Η συστηματική λήψη προβιοτικών για περίπου έναν μήνα μετά τη λοίμωξη αποτελεί άριστη πρακτική για την οριστική αποκατάσταση της λειτουργικότητας του γαστρεντερικού συστήματος.
11. Κανόνες υγιεινής και αποτροπή μετάδοσης
Η ιογενής γαστρεντερίτιδα είναι διαβόητη για τη μολυσματικότητά της. Ελάχιστα ιογενή σωματίδια αρκούν για να προκαλέσουν νόσο σε έναν υγιή άνθρωπο. Ο ιός αποβάλλεται μέσω των κοπράνων και των εμετών και μεταδίδεται ταχύτατα μέσω των μολυσμένων χεριών.
Το σχολαστικό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και ζεστό νερό είναι το μόνο αποτελεσματικό μέτρο. Τα αντισηπτικά τζελ με αλκοόλ είναι συχνά ανίσχυρα απέναντι σε ιούς όπως ο νοροϊός διότι ο ιός αυτός δεν διαθέτει λιπιδικό περίβλημα για να καταστραφεί από το οινόπνευμα. Ο καθαρισμός της τουαλέτας με διάλυμα χλωρίνης είναι επιβεβλημένος.
Ο ασθενής δεν πρέπει να προετοιμάζει φαγητό για άλλους και πρέπει να απέχει από την εργασία του για τουλάχιστον σαράντα οκτώ ώρες μετά την πλήρη διακοπή των συμπτωμάτων εξασφαλίζοντας ότι δεν θα προκαλέσει επιδημία.
12. Σημεία συναγερμού και ιατρική εξέταση
Η αναζήτηση ιατρικής φροντίδας είναι επιτακτική όταν ο ασθενής αδυνατεί να κρατήσει υγρά για περισσότερο από είκοσι τέσσερις ώρες. Εάν ο πυρετός ξεπεράσει τους τριάντα εννέα βαθμούς η πιθανότητα βακτηριακής λοίμωξης είναι μεγάλη. Επίσης η παρουσία αίματος στα κόπρανα ή στους εμετούς δεν αποτελεί ποτέ σύμπτωμα απλής ιογενούς λοίμωξης.
Ο οξύς και ανυπόφορος πόνος στην κοιλιά ο οποίος εντοπίζεται σε ένα συγκεκριμένο σημείο αντί να είναι γενικευμένος όπως οι κράμπες υποδηλώνει χειρουργικές παθήσεις. Η οξεία σκωληκοειδίτιδα ξεκινά συχνά με συμπτώματα που μιμούνται απόλυτα τη γαστρεντερίτιδα πριν εκδηλωθεί ο χαρακτηριστικός πόνος δεξιά.
Η έγκαιρη αξιολόγηση αυτών των σημείων από ιατρό προστατεύει τον ασθενή από λανθασμένες εκτιμήσεις και επικίνδυνες επιπλοκές.
13. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Πόσες μέρες θα με ταλαιπωρούν οι εμετοί και οι διάρροιες;
Οι εμετοί σταματούν συνήθως μέσα στο πρώτο εικοσιτετράωρο ενώ οι διάρροιες συνεχίζονται για τρεις έως πέντε ημέρες μέχρι να καθαρίσει πλήρως το έντερο.
2. Γιατί δεν πρέπει να πάρω αμέσως χάπι για να σταματήσει η διάρροια;
Διότι η διάρροια είναι ο μηχανισμός με τον οποίο ο οργανισμός διώχνει τον ιό και αν την σταματήσετε βίαια ο ιός θα παραμείνει στο έντερο πολλαπλασιάζοντας την τοξικότητά του.
3. Πώς μπορώ να πιώ νερό χωρίς να κάνω αμέσως εμετό;
Πρέπει να περιμένετε δύο ώρες με εντελώς άδειο στομάχι μετά τον τελευταίο εμετό και μετά να πίνετε ένα κουταλάκι του γλυκού υγρό κάθε δέκα λεπτά.
4. Επιτρέπεται να πίνω αθλητικά ποτά αντί για φαρμακευτικούς ηλεκτρολύτες;
Καλό είναι να τα αποφεύγετε διότι περιέχουν τεράστια ποσότητα ζάχαρης η οποία τραβάει νερό μέσα στο έντερο και προκαλεί χειρότερη διάρροια.
5. Γιατί με πονάει το στομάχι μου όταν πίνω γάλα ενώ έχω γίνει καλά;
Ο ιός κατέστρεψε το ένζυμο που χωνεύει το γάλα προκαλώντας σας προσωρινή δυσανεξία στη λακτόζη η οποία θα περάσει σε περίπου δύο εβδομάδες.
6. Πότε σταματάω να κολλάω τους γύρω μου;
Είστε εξαιρετικά μεταδοτικός μέχρι και σαράντα οκτώ ώρες μετά την τελευταία διάρροια ή εμετό γι’ αυτό πρέπει να πλένετε τα χέρια σας σχολαστικά με σαπούνι.
7. Πότε θεωρείται η κατάσταση επικίνδυνη και πρέπει να πάω νοσοκομείο;
Αν δεν έχετε ουρήσει για οκτώ ώρες αν ζαλίζεστε όταν σηκώνεστε ή αν δείτε αίμα στα κόπρανα πρέπει να πάτε αμέσως στα επείγοντα για ενδοφλέβια ενυδάτωση.
14. Βιβλιογραφία
Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.
