Γιατί το πρόσωπό μου γίνεται κατακόκκινο και καίει όταν πίνω κρασί;

1. Εισαγωγή: Η βιοχημεία πίσω από το “κοκκίνισμα” του κρασιού

Η αίσθηση ότι το πρόσωπό σας γίνεται κατακόκκινο, ζεστό και καίει στην αφή αμέσως μετά την κατανάλωση κρασιού, οφείλεται κυρίως σε μια αγγειοδιασταλτική αντίδραση που πυροδοτείται από τη συσσώρευση ακεταλδεΰδης (λόγω ενζυμικής ανεπάρκειας), την υψηλή περιεκτικότητα του κρασιού σε ισταμίνη, ή την άμεση φαρμακολογική δράση της αιθανόλης. Το αλκοόλ και τα παραπροϊόντα της ζύμωσής του αναγκάζουν τα τριχοειδή αγγεία της επιδερμίδας του προσώπου να διασταλούν βίαια, γεμίζοντας με θερμό αρτηριακό αίμα. Η κατάσταση αυτή είναι γνωστή ιατρικά ως Σύνδρομο Ερυθρότητας από Αλκοόλ (Alcohol Flush Reaction) ή ως εκδήλωση δυσανεξίας στην ισταμίνη.

Αν και πολλοί θεωρούν το ερύθημα προσώπου ως μια απλή, αθώα αντίδραση ή ένδειξη «ζάλης» από το αλκοόλ, στην πραγματικότητα πρόκειται για μια σαφή βιοχημική δυσλειτουργία. Το σώμα δυσκολεύεται να μεταβολίσει και να αποβάλει τις τοξίνες του ποτού, οδηγώντας σε συστηματική απελευθέρωση παραγόντων που προκαλούν φλεγμονή και αγγειοδιαστολή.

Το πρόσωπο και ο λαιμός είναι οι περιοχές που πλήττονται πρώτες και πιο έντονα, διότι διαθέτουν το πιο πυκνό και επιφανειακό δίκτυο αιμοφόρων αγγείων σε ολόκληρο το σώμα. Παράλληλα, το δέρμα στην περιοχή αυτή είναι εξαιρετικά λεπτό, επιτρέποντας στο πλεονάζον αίμα να γίνει άμεσα ορατό ως ένα βαθύ, φλεγόμενο κόκκινο χρώμα.

Η διαφοροποίηση μεταξύ μιας γενετικής ενζυμικής έλλειψης, μιας αλλεργικής αντίδρασης στα θειώδη και της δυσανεξίας στην ισταμίνη του κόκκινου κρασιού είναι το κλειδί για την κατανόηση του γιατί ορισμένα άτομα υποφέρουν από αυτό το σύμπτωμα έπειτα από μια μόλις γουλιά, ενώ άλλα παραμένουν ανεπηρέαστα.

2. Το Σύνδρομο Ερυθρότητας από Αλκοόλ (Alcohol Flush Reaction)

Το Σύνδρομο Ερυθρότητας από Αλκοόλ (Alcohol Flush Reaction), γνωστό και ως «Ασιατικό Ερύθημα», είναι μια γενετική μεταβολική κατάσταση που επηρεάζει κυρίως –αλλά όχι αποκλειστικά– άτομα ασιατικής καταγωγής. Το σύνδρομο αυτό προκαλείται από μια γενετική παραλλαγή (μετάλλαξη) στο γονίδιο που είναι υπεύθυνο για την παραγωγή του ενζύμου ALDH2 (Αλδεΰδη Αφυδρογονάση 2).

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, το ήπαρ μεταβολίζει το αλκοόλ (αιθανόλη) σε δύο στάδια. Πρώτον, το ένζυμο αλκοολική αφυδρογονάση (ADH) μετατρέπει την αιθανόλη σε ακεταλδεΰδη, μια ουσία εξαιρετικά τοξική. Δεύτερον, το ένζυμο ALDH2 μετατρέπει την τοξική ακεταλδεΰδη σε οξικό οξύ, το οποίο είναι αβλαβές και αποβάλλεται από τον οργανισμό.

Σε άτομα με ανεπάρκεια του ALDH2, το δεύτερο βήμα καθυστερεί ή δεν πραγματοποιείται καθόλου. Ως αποτέλεσμα, η τοξική ακεταλδεΰδη συσσωρεύεται ραγδαία στην κυκλοφορία του αίματος, φτάνοντας σε επίπεδα έως και 10 φορές υψηλότερα από το φυσιολογικό.

Η ακεταλδεΰδη είναι ένα ισχυρότατο αγγειοδιασταλτικό. Η παρουσία της στο αίμα προκαλεί ακαριαία απελευθέρωση κατεχολαμινών, οδηγώντας σε οξύ ερύθημα του προσώπου (κοκκίνισμα), ταχυκαρδία, ναυτία και έντονο αίσθημα καύσου (ζέστης) στο δέρμα, προειδοποιώντας τον οργανισμό για την τοξικότητα.

3. Η Ισταμίνη στο Κρασί (Η “αλλεργική” ψευδαίσθηση)

Εάν το πρόσωπό σας δεν κοκκινίζει όταν πίνετε βότκα ή τζιν, αλλά «καίγεται» αποκλειστικά όταν πίνετε κρασί, ο κύριος ένοχος είναι πιθανότατα η ισταμίνη. Η ισταμίνη είναι μια βιογενής αμίνη που παράγεται κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ζύμωσης των σταφυλιών.

Το κόκκινο κρασί, ειδικότερα, περιέχει τεράστιες ποσότητες ισταμίνης σε σύγκριση με το λευκό κρασί. Στους υγιείς οργανισμούς, η ισταμίνη που λαμβάνεται μέσω της διατροφής διασπάται γρήγορα στο έντερο από το ένζυμο Διαμινοξειδάση (DAO). Ωστόσο, πολλά άτομα πάσχουν από Δυσανεξία στην Ισταμίνη, λόγω μειωμένης παραγωγής ή λειτουργίας του ενζύμου DAO.

Όταν αυτοί οι ασθενείς πίνουν κρασί, η ισταμίνη περνά ανέπαφη στην κυκλοφορία του αίματος. Η ισταμίνη είναι η ίδια ακριβώς χημική ουσία που εκκρίνεται κατά τη διάρκεια μιας αλλεργικής αντίδρασης, προκαλώντας μαζική αγγειοδιαστολή (τα αγγεία ανοίγουν).

Το αποτέλεσμα είναι ένα κατακόκκινο πρόσωπο που “φλέγεται”, ρινική συμφόρηση (μπούκωμα), κνησμός (φαγούρα) και συχνά ένας σφύζων πονοκέφαλος. Το αλκοόλ, μάλιστα, λειτουργεί ως αναστολέας του ενζύμου DAO, κάνοντας τη διάσπαση της ισταμίνης ακόμη πιο δύσκολη.

4. Θειώδη (Sulfites) και Τυραμίνη

Πέρα από την ισταμίνη, το κρασί περιέχει και άλλες ενώσεις που μπορούν να πυροδοτήσουν την έντονη αγγειοδιαστολή και το κάψιμο στο πρόσωπο. Τα θειώδη άλατα (sulfites) προστίθενται συστηματικά στα κρασιά ως συντηρητικά για την αποτροπή της οξείδωσης και την αναστολή της βακτηριακής ανάπτυξης.

Αν και οι γνήσιες αλλεργίες στα θειώδη είναι σπάνιες (περίπου 1% του πληθυσμού), οι ασθενείς με προϋπάρχον βρογχικό άσθμα είναι εξαιρετικά ευαίσθητοι. Σε αυτά τα άτομα, τα θειώδη προκαλούν απελευθέρωση ισταμίνης, οδηγώντας σε ερύθημα προσώπου (flushing) και αναπνευστική δυσχέρεια.

Η τυραμίνη είναι ένα ακόμη αμινοξύ (που βρίσκεται σε αφθονία στα παλαιωμένα τυριά και τα κόκκινα κρασιά). Η τυραμίνη προκαλεί την απελευθέρωση νοραδρεναλίνης στο αίμα, αυξάνοντας την αρτηριακή πίεση.

Για να αντισταθμίσει την αύξηση της πίεσης, ο οργανισμός συχνά αντιδρά με αγγειοδιαστολή στο πρόσωπο και τον λαιμό, δημιουργώντας μια παροδική αίσθηση καύσου και κοκκινίσματος, η οποία συνοδεύεται πολύ συχνά από ημικρανία.

5. Η άμεση αγγειοδιαστολή της Αιθανόλης

Ανεξάρτητα από τα ένζυμα ή τα συστατικά του κρασιού, η ίδια η αιθανόλη (το καθαρό αλκοόλ) έχει άμεσες φαρμακολογικές επιπτώσεις στο καρδιαγγειακό σύστημα. Η αιθανόλη δρα ως ισχυρό, πρωτογενές αγγειοδιασταλτικό.

Αυτό σημαίνει ότι χαλαρώνει άμεσα τους λείους μυς που περιβάλλουν τα αιμοφόρα αγγεία. Τα τριχοειδή αγγεία στο πρόσωπο (τα οποία είναι εκατομμύρια και βρίσκονται ακριβώς κάτω από την επιδερμίδα) διευρύνονται ακαριαία, επιτρέποντας σε τεράστιες ποσότητες αίματος να συσσωρευτούν στην περιοχή.

Αυτό το «λιμνάζον» ζεστό αίμα είναι που δημιουργεί την υποκειμενική αίσθηση ότι το πρόσωπο “καίει” (warmth/flushing). Ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται αυτή τη θερμότητα, και προσπαθεί να ρίξει τη θερμοκρασία του δέρματος μέσω μικρο-εφίδρωσης.

Είναι ενδιαφέρον ότι, ενώ το πρόσωπο φλέγεται, η μεταφορά του αίματος στην περιφέρεια έχει ως αποτέλεσμα την πραγματική πτώση της κεντρικής (πυρηνικής) θερμοκρασίας του σώματος, γι’ αυτό και το αλκοόλ μπορεί να οδηγήσει σε υποθερμία σε ψυχρά περιβάλλοντα, παρά την αίσθηση ζέστης.

6. Ροδόχρους Ακμή (Rosacea) και εξάρσεις

Η Ροδόχρους Ακμή (Rosacea) είναι μια χρόνια φλεγμονώδης δερματοπάθεια που προκαλεί μόνιμη ερυθρότητα στο πρόσωπο και ορατά αιμοφόρα αγγεία. Τα άτομα που πάσχουν από αυτή την κατάσταση έχουν αγγεία στο πρόσωπο τα οποία είναι υπεραντιδραστικά.

Το κρασί –και ειδικά το κόκκινο κρασί– αποτελεί τον νούμερο ένα αναφερόμενο διαιτητικό πυροκροτητή (trigger) για τις εξάρσεις (flare-ups) της ροδόχρου ακμής. Ακόμη και μισό ποτήρι κρασιού αρκεί για να προκαλέσει φλεγμονή.

Σε αυτούς τους ασθενείς, η αγγειοδιαστολή από την αιθανόλη ή την ισταμίνη δεν είναι παροδική. Τα αγγεία διαστέλλονται, αλλά λόγω της παθολογίας του δέρματος, αδυνατούν να συσταλούν ξανά στον φυσιολογικό τους χρόνο. Το αίμα εγκλωβίζεται στο πρόσωπο.

Το πρόσωπο γίνεται φλεγόμενο κόκκινο, ο πόνος περιγράφεται ως έντονο κάψιμο ή τσούξιμο, και το ερύθημα μπορεί να παραμείνει για ώρες ή και ημέρες, επιδεινώνοντας τη γενική κλινική εικόνα της δερματοπάθειας.

7. Διασταυρούμενη αντίδραση με Φαρμακευτική Αγωγή

Σε πολλές περιπτώσεις, η αιτία της ερυθρότητας είναι ο συνδυασμός του κρασιού με φαρμακευτικές ουσίες που λαμβάνει ο ασθενής, ένα φαινόμενο γνωστό ως “Disulfiram-like reaction”.

Η Δισουλφιράμη είναι ένα φάρμακο που χορηγείται σε αλκοολικούς για να τους αποτρέψει από το να πιουν. Μπλοκάρει το ένζυμο ALDH2. Αν πιουν, βιώνουν ακραία ερυθρότητα, ναυτία και ταχυκαρδία. Ωστόσο, πολλά κοινά φάρμακα έχουν την ίδια ακριβώς παρενέργεια.

Ορισμένα αντιβιοτικά (όπως η μετρονιδαζόλη, οι κεφαλοσπορίνες), αντιμυκητιασικά, καθώς και φάρμακα για τον διαβήτη (σουλφονυλουρίες), μπλοκάρουν το μεταβολισμό της ακεταλδεΰδης.

Εάν πίνετε κρασί ενώ λαμβάνετε αυτά τα φάρμακα, η ακεταλδεΰδη συσσωρεύεται ακαριαία. Το πρόσωπό σας “πιάνει φωτιά”, νιώθετε ταχυκαρδία, και ίσως δύσπνοια, μια αντίδραση που απαιτεί άμεση διακοπή της κατανάλωσης αλκοόλ.

8. Ο ρόλος του Συμπαθητικού Νευρικού Συστήματος

Το «φλάσινγκ» (flushing) του προσώπου συνοδεύεται συχνά από ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος. Η τοξικότητα του αλκοόλ ή η αλλεργική αντίδραση αναγνωρίζεται από τον οργανισμό ως μεταβολικό στρες.

Σε απάντηση, τα επινεφρίδια απελευθερώνουν αδρεναλίνη (επινεφρίνη). Η αδρεναλίνη αυξάνει τον καρδιακό ρυθμό, ο οποίος με τη σειρά του αντλεί το αίμα με μεγαλύτερη πίεση προς τα ήδη διεσταλμένα αγγεία του προσώπου και του λαιμού.

Αυτή η υπερκινητική κυκλοφορία του αίματος εντείνει το ερύθημα (κοκκίνισμα) και προκαλεί ένα αίσθημα σφύξεων (παλμών) στο κεφάλι (throbbing sensation).

Είναι μια αμυντική αντίδραση που αποσκοπεί στην ταχεία κυκλοφορία και αποβολή της τοξίνης, αλλά βιώνεται από τον ασθενή ως εξαιρετικά άβολη σωματική έξαψη.

9. Διαφορική Διάγνωση: Είναι μόνο το κρασί;

Ο διαχωρισμός του “αθώου” ερυθήματος από την παθολογική κατάσταση απαιτεί προσεκτική διαφορική διάγνωση.

Η παρατήρηση του ΠΟΤΕ και με ΤΙ είδους ποτό εμφανίζεται το σύμπτωμα είναι ο καλύτερος οδηγός για τον ιατρό.

10. Πότε το σύμπτωμα κρύβει κίνδυνο (Red Flags)

Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις το “κοκκίνισμα” είναι δυσάρεστο αλλά καλοήθες, η επίμονη ερυθρότητα σε συνδυασμό με ορισμένα συμπτώματα απαιτεί ιατρική εγρήγορση.

Εάν η ερυθρότητα (flushing) του προσώπου μετά την κατανάλωση κρασιού συνοδεύεται από οίδημα (πρήξιμο) στα χείλη, τη γλώσσα ή τον λαιμό, δυσκολία στην αναπνοή (αίσθημα πνιγμού) ή οξεία πτώση της αρτηριακής πίεσης, πρόκειται για αναφυλακτική αλλεργική αντίδραση. Αυτό είναι ένα απόλυτο ιατρικό επείγον που απαιτεί άμεση χορήγηση αδρεναλίνης (EpiPen) και κλήση ασθενοφόρου.

Σε άνδρες ασθενείς, ιδιαίτερα ασιατικής καταγωγής, που εμφανίζουν έντονο ερύθημα με το αλκοόλ (ALDH2 deficiency), η κλινική έρευνα δείχνει ότι η συνεχιζόμενη κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει κατακόρυφα (έως και 10 φορές) τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του οισοφάγου, λόγω της καρκινογόνου δράσης της ακεταλδεΰδης που δεν μεταβολίζεται.

Εάν το flushing εμφανίζεται συχνά ακόμη και χωρίς αλκοόλ και συνδυάζεται με διάρροια, απαιτείται αποκλεισμός του Καρκινοειδούς Συνδρόμου (ενός νευροενδοκρινούς όγκου που εκκρίνει αγγειοδιασταλτικές ουσίες).

11. Στρατηγικές μετριασμού και πρόληψης

Για να απολαύσετε το κρασί σας χωρίς να μετατραπεί το πρόσωπό σας σε “φωτιά”, η επιστήμη προσφέρει στρατηγικές διαχείρισης των ενζύμων και της ισταμίνης:

– Επιλογή Κρασιού: Αν το πρόβλημα είναι η ισταμίνη, επιλέξτε λευκά, νεαρά κρασιά. Τα λευκά κρασιά έχουν ζυμωθεί χωρίς τις φλούδες των σταφυλιών και περιέχουν ελάχιστη ισταμίνη σε σύγκριση με τα βαριά, παλαιωμένα κόκκινα κρασιά. Υπάρχουν πλέον στο εμπόριο και κρασιά “low histamine”.

– Αντιισταμινικά (Με ιατρική συμβουλή): Σε άτομα με επιβεβαιωμένη ευαισθησία στην ισταμίνη (όχι σε αυτούς με ανεπάρκεια ALDH2), η λήψη ενός αντιισταμινικού 2ης γενιάς ή ενζύμων DAO (διαμινοξειδάση) πριν την κατανάλωση μπορεί να αποτρέψει την αγγειοδιαστολή και τη ρινική συμφόρηση.

– Ενυδάτωση και Ρυθμός: Η ταχεία κατανάλωση εκτοξεύει την ακεταλδεΰδη. Πίνετε εξαιρετικά αργά. Για κάθε ποτήρι κρασί, καταναλώστε ένα μεγάλο ποτήρι νερό. Το νερό μειώνει τη συγκέντρωση των τοξινών στο αίμα και προλαμβάνει τη φαρμακολογική αγγειοδιαστολή.

– Μη χρησιμοποιείτε Αντιόξινα / H2 Blockers: Φάρμακα για το στομάχι όπως η ρανιτιδίνη ή η φαμοτιδίνη μπλοκάρουν εν μέρει τη διάσπαση του αλκοόλ (ελαττώνουν την αλκοολική αφυδρογονάση στο στομάχι), αυξάνοντας τα επίπεδα αλκοόλ στο αίμα και εντείνοντας το ερύθημα.

12. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Μπορώ να πάρω ένα χάπι για το στομάχι (αντιόξινο) για να μην κοκκινίσω;

Ορισμένοι χρησιμοποιούν H2-blockers (όπως η φαμοτιδίνη) διότι λειτουργούν ως αντιισταμινικά, μειώνοντας την κοκκινίλα. Ωστόσο, η ιατρική κοινότητα προειδοποιεί ότι αυτό είναι επικίνδυνο: κρύβει το σύμπτωμα (κοκκινίλα) επιτρέποντας στην τοξική ακεταλδεΰδη να προκαλέσει βλάβη στα εσωτερικά όργανα χωρίς προειδοποίηση.

2. Είναι σημάδι ότι έχω πίεση όταν κοκκινίζω από το κρασί;

Όχι. Η ερυθρότητα προσώπου από το αλκοόλ οφείλεται σε τοπική αγγειοδιαστολή (τα αγγεία ανοίγουν). Αντίθετα, όταν τα αγγεία ανοίγουν, η αρτηριακή πίεση συνήθως πέφτει, γι’ αυτό και νιώθετε ζάλη.

3. Περνάει ποτέ η ανεπάρκεια του ενζύμου ALDH2;

Όχι. Είναι μια γενετική μετάλλαξη με την οποία γεννιέται κάποιος. Δεν “θεραπεύεται” ούτε αποκτάτε ανοχή. Η συνέχιση της κατανάλωσης αλκοόλ σε αυτή την περίπτωση είναι εξαιρετικά τοξική για το ήπαρ και τον οισοφάγο.

4. Γιατί με “καίει” και ο λαιμός και το στήθος μαζί με το πρόσωπο;

Η περιοχή του προσώπου, του λαιμού και του άνω θώρακα (Blush area) διαθέτει τεράστιο αριθμό αγγείων και διαφορετική συμπαθητική νεύρωση. Είναι η πρώτη περιοχή που αιματώνεται βίαια σε κάθε φαρμακολογική αγγειοδιαστολή.

5. Μπορεί να φταίει ότι έφαγα τυρί μαζί με το κρασί;

Απολύτως! Τα παλαιωμένα τυριά (όπως η παρμεζάνα, το μπλε τυρί) είναι βόμβες ισταμίνης και τυραμίνης. Ο συνδυασμός “τυρί και κόκκινο κρασί” δημιουργεί μια “καταιγίδα” ισταμίνης στο αίμα σας, οδηγώντας σε εγγυημένη ερυθρότητα και ημικρανία.

6. Αν πιώ ροζέ κρασί θα κοκκινίσω το ίδιο;

Το ροζέ παράγεται με ελάχιστη παραμονή του χυμού με τις φλούδες των σταφυλιών. Επομένως, περιέχει λιγότερη ισταμίνη από το κόκκινο, αλλά περισσότερη από το λευκό. Αν έχετε ελαφριά δυσανεξία, ίσως το ανεχθείτε καλύτερα από το κόκκινο.

7. Τι να κάνω αν κοκκινίσω και με πιάσει ταχυκαρδία στο εστιατόριο;

Σταματήστε αμέσως την κατανάλωση κρασιού. Πιείτε 2 ποτήρια παγωμένο νερό (βοηθάει στην ήπια αγγειοσυστολή και αραίωση του αίματος) και βγείτε για λίγα λεπτά στον δροσερό αέρα. Αν η ταχυκαρδία επιμένει, ζητήστε ιατρική βοήθεια.

13. Βιβλιογραφία

• Brooks PJ, et al. The alcohol flushing response: an unrecognized risk factor for esophageal cancer from alcohol consumption. PLoS Med. 2009.
• Maintz L, Novak N. Histamine and histamine intolerance. Am J Clin Nutr. 2007.
• Izikson L, et al. The flushing patient: differential diagnosis, workup, and treatment. J Am Acad Dermatol. 2006.

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.