Γιατί τρέχει η μύτη μου κάθε φορά που γυμνάζομαι;

1. Εισαγωγή: Ο μηχανισμός της καταρροής κατά την άσκηση

Η καταρροή κατά τη διάρκεια της άσκησης οφείλεται κυρίως στη ρινίτιδα της άσκησης μια μη αλλεργική πάθηση όπου η αυξημένη κυκλοφορία του αίματος και η ακραία συμπαθητική διέγερση προκαλούν υπερβολική παραγωγή βλέννας. Καθώς ο ρυθμός αναπνοής αυξάνεται το αναπνευστικό σύστημα προσπαθεί μανιωδώς να υγράνει και να θερμάνει τον τεράστιο όγκο εισπνεόμενου αέρα προκαλώντας αγγειοδιαστολή στον ρινικό βλεννογόνο και συνεχή έκκριση διάφανου υδαρούς υγρού. Η αντίδραση αυτή αποτελεί έναν φυσιολογικό αμυντικό μηχανισμό ο οποίος σε ορισμένα άτομα λειτουργεί υπερβολικά.

Η μύτη αποτελεί το καλοριφέρ και τον υγραντήρα του ανθρώπινου οργανισμού. Όταν γυμναζόμαστε οι πνεύμονες απαιτούν αέρα με συγκεκριμένη θερμοκρασία και επίπεδο υγρασίας για να επιτελέσουν την ανταλλαγή αερίων με ασφάλεια. Ο ρινικός βλεννογόνος αναλαμβάνει το βαρύ φορτίο της προετοιμασίας αυτού του αέρα.

Αν και το σύμπτωμα είναι ενοχλητικό και αναγκάζει τους αθλούμενους να κουβαλούν συνεχώς χαρτομάντιλα είναι γενικά ακίνδυνο. Η πλήρης κατανόηση της νευροφυσιολογίας του ρινικού βλεννογόνου επιτρέπει την εφαρμογή απλών πρακτικών για τη μείωση της έντασης αυτού του φαινομένου.

2. Τι είναι η ρινίτιδα της άσκησης

Η ρινίτιδα της άσκησης αναγνωρίζεται ιατρικά ως μια διακριτή μορφή μη αλλεργικής αγγειοκινητικής ρινίτιδας. Εμφανίζεται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά την αερόβια άσκηση και χαρακτηρίζεται από ρινική συμφόρηση και άφθονη ρινική καταρροή χωρίς την παρουσία αλλεργιογόνων.

Σε αντίθεση με το κοινό κρυολόγημα οι εκκρίσεις είναι απολύτως διάφανες και λεπτόρρευστες σαν νερό. Η κατάσταση δεν συνοδεύεται από πυρετό πονόλαιμο ή γενικότερη αδιαθεσία επιβεβαιώνοντας την απουσία ιογενούς ή μικροβιακής λοίμωξης.

Συνήθως η καταρροή σταματά εντελώς δέκα έως είκοσι λεπτά μετά τη λήξη της προπόνησης. Η ταχύτατη αυτή υποχώρηση υποδεικνύει ότι ο μηχανισμός σχετίζεται άμεσα με τις καρδιαγγειακές και νευρικές απαιτήσεις της ίδιας της άσκησης.

3. Ο ρόλος του αυτόνομου νευρικού συστήματος

Η λειτουργία του ρινικού βλεννογόνου ελέγχεται απόλυτα από το αυτόνομο νευρικό σύστημα το οποίο χωρίζεται στο συμπαθητικό και το παρασυμπαθητικό σκέλος. Η ισορροπία μεταξύ αυτών των δύο καθορίζει την ποσότητα της παραγόμενης βλέννας.

Κατά την έναρξη της γυμναστικής το συμπαθητικό σύστημα κυριαρχεί προκαλώντας αγγειοσύσπαση και διεύρυνση των ρινικών διόδων για να μπει περισσότερος αέρας. Ωστόσο η συνεχής ροή τεράστιων ποσοτήτων αέρα ξηραίνει τον βλεννογόνο.

Για να αντισταθμιστεί αυτή η ξήρανση το παρασυμπαθητικό σύστημα διεγείρεται αντανακλαστικά και διατάζει τους αδένες της μύτης να παράγουν μαζικές ποσότητες βλέννας. Αυτή η υπεραντίδραση του παρασυμπαθητικού είναι η βασική αιτία που η μύτη αρχίζει να τρέχει ασταμάτητα.

4. Ανατομία και λειτουργία του ρινικού βλεννογόνου

Το εσωτερικό της μύτης είναι επενδεδυμένο με τον ρινικό βλεννογόνο έναν ιστό πλούσιο σε αιμοφόρα αγγεία αδένες και μικροσκοπικές τρίχες που ονομάζονται κροσσοί. Αυτό το σύνθετο σύστημα έχει ως αποστολή το φιλτράρισμα τη θέρμανση και την ύγρανση.

Κάθε φορά που εισπνέουμε κρύο αέρα τα αιμοφόρα αγγεία διογκώνονται για να μεταφέρουν ζεστό αίμα στην επιφάνεια ζεσταίνοντας τον αέρα πριν φτάσει στους πνεύμονες. Αυτή η διόγκωση αυξάνει τον όγκο του ιστού μειώνοντας ελαφρώς τον διαθέσιμο χώρο για την αναπνοή.

Ταυτόχρονα οι οροβλεννώδεις αδένες εκκρίνουν υγρό για να εξασφαλίσουν ότι ο αέρας θα φτάσει στις κυψελίδες με εκατό τοις εκατό υγρασία. Όταν τρέχουμε η ζήτηση για υγρασία αυξάνεται εκθετικά εξαναγκάζοντας τους αδένες σε υπερπαραγωγή η οποία ξεχειλίζει από τα ρουθούνια.

5. Η επίδραση του ψυχρού και ξηρού αέρα

Ο καιρός και το περιβάλλον παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση της καταρροής. Η άσκηση σε εξωτερικό χώρο κατά τους χειμερινούς μήνες αποτελεί τον ισχυρότερο εκλυτικό παράγοντα για τη ρινίτιδα της άσκησης.

Ο κρύος και ξηρός αέρας αποτελεί ένα ακραίο στρες για τους αεραγωγούς. Μόλις το ξηρό ψύχος αγγίξει τον ρινικό βλεννογόνο ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο βλάβης των πνευμόνων και ενεργοποιεί όλους τους διαθέσιμους μηχανισμούς άμυνας.

Η μύτη κυριολεκτικά πλημμυρίζει με βλέννα προκειμένου να θωρακίσει τους ιστούς. Οι δρομείς και οι ποδηλάτες είναι οι κύριοι πάσχοντες καθώς κινούνται με ταχύτητα μέσα στον κρύο αέρα αυξάνοντας δραματικά την απαγωγή θερμότητας από το πρόσωπό τους.

6. Διαφορά μεταξύ αλλεργικής και μη αλλεργικής ρινίτιδας

Είναι ζωτικής σημασίας να διαχωριστεί η ρινίτιδα της άσκησης από την κλασική αλλεργία. Παρόλο που τα συμπτώματα μοιάζουν η υποκείμενη παθοφυσιολογία είναι εντελώς διαφορετική απαιτώντας διαφορετική προσέγγιση.

Η αλλεργική ρινίτιδα πυροδοτείται από την παρουσία αντιγόνων όπως η γύρη και η σκόνη που προκαλούν μια ανοσολογική αντίδραση μέσω των αντισωμάτων ανοσοσφαιρίνης Ε. Συνοδεύεται πάντα από έντονο κνησμό στα μάτια φτάρνισμα και κοκκίνισμα του προσώπου. Πολλοί ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα βιώνουν επιδείνωση την άνοιξη ανεξαρτήτως άσκησης.

Αντιθέτως η μη αλλεργική ρινίτιδα της άσκησης πυροδοτείται αποκλειστικά από φυσικούς και νευρολογικούς παράγοντες. Το ανοσοποιητικό σύστημα δεν συμμετέχει καθόλου σε αυτή τη διαδικασία γεγονός που εξηγεί γιατί τα κλασικά αντιισταμινικά φάρμακα είναι συχνά αναποτελεσματικά.

7. Περιβαλλοντικοί ρύποι και ερεθιστικοί παράγοντες

Ακόμη και όταν ο καιρός είναι ζεστός η άσκηση σε εξωτερικό χώρο εκθέτει τον αθλούμενο σε πλήθος περιβαλλοντικών ρύπων. Το καυσαέριο το όζον και τα μικροσωματίδια της ατμόσφαιρας δρουν ως ισχυρά χημικά ερεθιστικά.

Κατά το τρέξιμο η εισπνοή τεράστιων ποσοτήτων αυτών των ρύπων τραυματίζει μικροσκοπικά τον ρινικό βλεννογόνο. Οι υποδοχείς του πόνου και του ερεθισμού στη μύτη ενεργοποιούν το αντανακλαστικό της κάθαρσης.

Το σώμα παράγει άφθονη καταρροή σε μια απελπισμένη προσπάθεια να ξεπλύνει τις χημικές ουσίες και να αποτρέψει την είσοδό τους στους πνεύμονες. Το ίδιο φαινόμενο συμβαίνει και σε εσωτερικούς χώρους λόγω έντονων αρωμάτων ή χημικών καθαριστικών του γυμναστηρίου.

8. Αγγειοκινητικές αντιδράσεις και ισταμίνη

Παρόλο που η ρινίτιδα της άσκησης δεν είναι αλλεργία τα σιτευτικά κύτταρα του ρινικού βλεννογόνου ενδέχεται να αποσταθεροποιηθούν λόγω της μηχανικής τριβής του αέρα και της μεταβολής της ωσμωτικότητας.

Αυτή η φυσική αποσταθεροποίηση οδηγεί στην τοπική απελευθέρωση ισταμίνης. Η ισταμίνη προκαλεί ισχυρή αγγειοδιαστολή και αυξάνει τη διαπερατότητα των τριχοειδών αγγείων επιτρέποντας στο πλάσμα του αίματος να διαρρεύσει στον ρινικό ιστό.

Αυτή η αγγειοκινητική αστάθεια εξηγεί γιατί ορισμένοι αθλούμενοι νιώθουν τη μύτη τους να βουλώνει εντελώς μετά την προπόνηση αντί να τρέχει. Ο βλεννογόνος πρήζεται τόσο πολύ που αποφράσσει μηχανικά τους αεραγωγούς.

9. Η συμβολή του ρινικού κύκλου

Το ανθρώπινο σώμα διαθέτει έναν φυσιολογικό ρινικό κύκλο ο οποίος εναλλάσσει τη ροή του αέρα μεταξύ του δεξιού και του αριστερού ρουθουνιού κάθε δύο έως έξι ώρες. Αυτό γίνεται για να επιτραπεί η ξεκούραση και η επανυδάτωση των ιστών.

Κατά τη διάρκεια της άσκησης αυτή η λεπτή ισορροπία ανατρέπεται. Οι υψηλές απαιτήσεις σε αέρα αναγκάζουν και τα δύο ρουθούνια να ανοίξουν στο μέγιστο ταυτόχρονα παρακάμπτοντας τον φυσιολογικό κύκλο ξεκούρασης.

Η συνεχής έκθεση ολόκληρου του ρινικού βλεννογόνου στον εισπνεόμενο αέρα τον οδηγεί σε ταχεία εξάντληση. Η υπερλειτουργία των αδένων για την παραγωγή υγρασίας καταλήγει στην ανεξέλεγκτη παραγωγή λεπτόρρευστης βλέννας.

10. Διατροφικές συνήθειες και αντανακλαστική ρινίτιδα

Η κατανάλωση συγκεκριμένων τροφών πριν από την προπόνηση μπορεί να πυροδοτήσει την παραγωγή βλέννας μέσω ενός μηχανισμού που ονομάζεται γευστική ρινίτιδα. Τα πικάντικα φαγητά και όσα περιέχουν καψαικίνη αποτελούν τους κύριους ενόχους.

Η καψαικίνη διεγείρει τις νευρικές απολήξεις στη στοματική κοιλότητα οι οποίες στέλνουν σήματα απευθείας στους αδένες της μύτης. Εάν ασκηθείτε έχοντας καταναλώσει πικάντικο γεύμα το συμπαθητικό νευρικό σύστημα βρίσκεται ήδη σε κατάσταση υπερδιέγερσης.

Η αποφυγή καυτερών φαγητών ζεστών ροφημάτων και υπερβολικής κατανάλωσης καφεΐνης τουλάχιστον τρεις ώρες πριν το γυμναστήριο μειώνει αισθητά την ένταση της αντανακλαστικής ρινικής έκκρισης.

11. Ανατομικές ανωμαλίες και πολύποδες

Συχνά η επίμονη ρινίτιδα κατά την άσκηση επιδεινώνεται από υποκείμενες ανατομικές ανωμαλίες της ρινικής κοιλότητας. Η σκολίωση του ρινικού διαφράγματος αναγκάζει τον αέρα να περνά μέσα από στενότερους διαδρόμους.

Η υψηλή ταχύτητα του αέρα σε αυτούς τους στενούς διαδρόμους αυξάνει τη μηχανική τριβή και τον ερεθισμό του βλεννογόνου. Επιπλέον η παρουσία μικρών ρινικών πολυπόδων μπορεί να εμποδίζει την ομαλή παροχέτευση της βλέννας.

Αυτά τα ανατομικά εμπόδια εγκλωβίζουν τις εκκρίσεις δημιουργώντας τοπικές φλεγμονές οι οποίες εκδηλώνονται βίαια μόλις αυξηθεί η αρτηριακή πίεση και η κυκλοφορία του αίματος στο πρόσωπο λόγω της άσκησης.

12. Πρακτικές στρατηγικές διαχείρισης

Η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί την εφαρμογή πρακτικών λύσεων για την προστασία του ρινικού βλεννογόνου.

Η συστηματική εφαρμογή αυτών των μέτρων μειώνει σημαντικά το θερμικό σοκ που υφίστανται οι αεραγωγοί καθιστώντας την προπόνηση πολύ πιο άνετη.

13. Φαρμακευτική παρέμβαση

Εάν οι πρακτικές στρατηγικές αποτύχουν η χρήση εξειδικευμένων ρινικών σπρέι παρέχει άριστη ανακούφιση. Τα ρινικά σπρέι ιπρατρόπιου αποτελούν τη θεραπεία εκλογής για τη μη αλλεργική ρινίτιδα της άσκησης.

Το βρωμιούχο ιπρατρόπιο είναι ένα αντιχολινεργικό φάρμακο το οποίο μπλοκάρει τους υποδοχείς του παρασυμπαθητικού συστήματος στους αδένες της μύτης. Η χρήση του δεκαπέντε λεπτά πριν την άσκηση σταματά κυριολεκτικά την παραγωγή υγρών.

Τα τοπικά κορτικοστεροειδή σπρέι ενδείκνυνται μόνο εάν υπάρχει χρόνιο οίδημα ή αλλεργικό υπόβαθρο ενώ η κατάχρηση αποσυμφορητικών σπρέι πρέπει να αποφεύγεται διότι προκαλεί φαρμακευτική ρινίτιδα και μόνιμη συμφόρηση.

14. Πότε κρίνεται αναγκαία η επίσκεψη σε ωτορινολαρυγγολόγο

Παρόλο που η καταρροή της άσκησης είναι αθώα ορισμένα συμπτώματα υπαγορεύουν την ανάγκη για ειδικό έλεγχο. Εάν οι ρινικές εκκρίσεις είναι παχύρρευστες κιτρινωπές ή πράσινες υποδηλώνουν βακτηριακή λοίμωξη των παραρρινίων κόλπων γνωστή ως ιγμορίτιδα.

Η εμφάνιση πόνου στο πρόσωπο πονοκεφάλου ανάμεσα στα μάτια ή αίσθημα πίεσης στα δόντια της άνω γνάθου κατά τη διάρκεια του τρεξίματος αποτελεί σαφή ένδειξη φλεγμονής στα ιγμόρεια.

Επίσης εάν η καταρροή είναι μονόπλευρη εμφανίζεται μόνο από το ένα ρουθούνι και συνοδεύεται από ρινορραγίες απαιτείται άμεση ενδοσκοπική εξέταση για τον αποκλεισμό επικίνδυνων ανατομικών βλαβών ή νεοπλασιών του ρινικού κογχώματος.

15. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Πρέπει να σταματήσω το τρέξιμο τον χειμώνα λόγω της καταρροής;

Όχι δεν υπάρχει λόγος διακοπής. Η χρήση ενός ειδικού περιλαίμιου που καλύπτει τη μύτη ζεσταίνει τον αέρα και λύνει σχεδόν πλήρως το πρόβλημα του χειμερινού τρεξίματος.

2. Μπορώ να πάρω αντιισταμινικά χάπια για να σταματήσει;

Τα αντιισταμινικά χάπια είναι αποτελεσματικά μόνο εάν υπάρχει αλλεργικό υπόβαθρο. Στη γνήσια ρινίτιδα άσκησης προσφέρουν ελάχιστη βοήθεια και μπορεί να προκαλέσουν ξηροστομία.

3. Είναι επικίνδυνο να ρουφάω τη μύτη μου προς τα μέσα;

Το συνεχές ρούφηγμα αυξάνει την πίεση στο εσωτερικό του αυτιού και μπορεί να σπρώξει μικρόβια προς τις κοιλότητες των ιγμορείων ευνοώντας την ανάπτυξη λοιμώξεων.

4. Γιατί η μύτη μου βουλώνει μετά την προπόνηση;

Το βούλωμα είναι αποτέλεσμα της αντιδραστικής αγγειοδιαστολής γνωστής ως φαινόμενο αναπήδησης όπου τα αγγεία διογκώνονται υπερβολικά προσπαθώντας να επανέλθουν στη φυσιολογική τους κατάσταση.

5. Επηρεάζει η χλωρίνη της πισίνας αυτό το πρόβλημα;

Απολύτως τα αέρια του χλωρίου πάνω από την επιφάνεια του νερού προκαλούν σοβαρό χημικό ερεθισμό οδηγώντας στη λεγόμενη ρινίτιδα του κολυμβητή η οποία έχει την ίδια παθοφυσιολογία.

6. Το ζεστό ντους μετά την άσκηση βοηθάει;

Οι υδρατμοί από το ζεστό ντους ανοίγουν τους αεραγωγούς ρευστοποιούν τις παγιδευμένες εκκρίσεις και καταπραΰνουν τον ερεθισμένο βλεννογόνο προσφέροντας άμεση ανακούφιση.

7. Τα αυτοκόλλητα ρινικά τσιρότα έχουν αποτέλεσμα;

Τα ρινικά τσιρότα διευρύνουν μηχανικά τη ρινική βαλβίδα επιτρέποντας ευκολότερη αναπνοή αλλά δεν επηρεάζουν καθόλου την υπερπαραγωγή βλέννας από τους αδένες.

8. Μπορεί το άγχος να αυξήσει την καταρροή;

Το ψυχολογικό στρες αυξάνει τη συμπαθητική διέγερση η οποία με τη σειρά της ενισχύει την υπεραντίδραση του παρασυμπαθητικού συστήματος καθιστώντας τη ρινίτιδα πιο έντονη.

16. Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.