Πώς να κοιμηθείτε με επικονδυλίτιδα αγκώνα;

1. Εισαγωγή

Ο ενδεδειγμένος τρόπος για να κοιμηθείτε με επικονδυλίτιδα αγκώνα (tennis elbow) είναι η υποστήριξη του βραχίονα πάνω σε ένα μαλακό μαξιλάρι σε ύπτια στάση αποφεύγοντας τον πλήρη λυγισμό ή την ακραία έκταση της άρθρωσης. Η εφαρμογή τοπικής κρυοθεραπείας πριν τον ύπνο και η χρήση ενός ειδικού νυχτερινού νάρθηκα καρπού αποτρέπουν τη συνεχή τάση των τενόντων ανακουφίζοντας θεαματικά από τον πόνο. Η πάθηση προκαλείται από εκφύλιση των τενόντων στο εξωτερικό τμήμα του αγκώνα.

Ο χαρακτηριστικός καυστικός πόνος που συνοδεύει την έξω επικονδυλίτιδα τείνει να παρουσιάζει έντονη έξαρση κατά τη διάρκεια της νύχτας. Καθώς ο οργανισμός χαλαρώνει το συσσωρευμένο οίδημα στην περιοχή της έκφυσης των τενόντων πιέζει τις νευρικές απολήξεις.

Η αποτελεσματική διαχείριση της νυχτερινής δυσφορίας επικεντρώνεται στην εξάλειψη των ασυναίσθητων μηχανικών δυνάμεων που ασκούνται στο χέρι. Με τη διατήρηση των τενόντων σε κατάσταση χαλάρωσης και τον έλεγχο της τοπικής φλεγμονής διασφαλίζεται η ποιοτική ανάπαυση που απαιτείται για την επούλωση των ιστών.

2. Ανατομία της περιοχής του αγκώνα

Η άρθρωση του αγκώνα αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μεταξύ του βραχίονα και του πήχυ. Στο εξωτερικό (πλάγιο) τμήμα του κάτω άκρου του βραχιονίου οστού υπάρχει μια οστική προεξοχή η οποία ονομάζεται έξω επικόνδυλος.

Σε αυτό το σημείο προσφύεται μια κοινή ομάδα τενόντων οι οποίοι συνδέουν τους μύες του αντιβραχίου με το οστό. Αυτοί οι μύες είναι οι εκτείνοντες οι οποίοι ευθύνονται για την κίνηση του καρπού προς τα πάνω (έκταση) και το άνοιγμα των δαχτύλων.

Η περιοχή του τένοντα που ενώνεται με το οστό διαθέτει εξαιρετικά φτωχή αιμάτωση. Αυτή η ανατομική ιδιαιτερότητα καθιστά τους τένοντες ευάλωτους σε τραυματισμούς καθώς ο οργανισμός αδυνατεί να προσφέρει ταχεία παροχή θρεπτικών συστατικών για την επισκευή των φθορών.

3. Παθοφυσιολογία της έξω επικονδυλίτιδας

Η πάθηση είναι ουσιαστικά μια τενοντοπάθεια και όχι απλή φλεγμονή όπως υποδηλώνει η κατάληξη “-ίτιδα”. Προκαλείται από επαναλαμβανόμενες μικροκακώσεις και υπερχρήση των μυών του πήχυ (π.χ. πληκτρολόγηση, χρήση εργαλείων ή αθλήματα ρακέτας).

Οι διαρκείς δυνάμεις έλξης δημιουργούν μικροσκοπικές ρήξεις (μικροτρωματισμούς) στις ίνες του τένοντα στον έξω επικόνδυλο. Η φτωχή αιμάτωση εμποδίζει την πλήρη επούλωση οδηγώντας σε εκφύλιση του κολλαγόνου του τένοντα. Ο ιστός χάνει την ελαστικότητά του και γίνεται παχύς και εύθρυπτος.

Στο σημείο της εκφύλισης αναπτύσσονται νέα εύθραυστα αιμοφόρα αγγεία και αισθητικές νευρικές απολήξεις. Αυτός ο πλούσιος νευρικός ιστός μεταφράζει κάθε μηχανική τάση σε οξύ διαξιφιστικό πόνο που ακτινοβολεί συχνά μέχρι τον καρπό.

4. Ο μηχανισμός του νυχτερινού πόνου

Τη νύχτα η ακινησία του χεριού οδηγεί σε στασιμότητα των υγρών της φλεγμονής γύρω από τον επικόνδυλο. Το συσσωρευμένο οίδημα συμπιέζει τις νέες νευρικές ίνες. Ωστόσο η κύρια αιτία της νυχτερινής έξαρσης βρίσκεται στη στάση του καρπού.

Κατά τη διάρκεια του ύπνου οι άνθρωποι τείνουν να λυγίζουν (κάμπτουν) τον καρπό τους. Όταν ο καρπός κάμπτεται προς τα κάτω οι εκτείνοντες μύες και οι τένοντές τους τεντώνονται στο μέγιστο όριο. Η συνεχής αυτή τάση μεταφέρεται απευθείας στο πάσχον σημείο του αγκώνα.

Αυτή η πολύωρη μηχανική διάταση σε έναν ήδη εκφυλισμένο τένοντα πυροδοτεί ισχυρό αντανακλαστικό πόνο διακόπτοντας βίαια τον ύπνο και προκαλώντας πρωινή δυσκαμψία στην άρθρωση.

5. Υποστήριξη του βραχίονα με μαξιλάρια

Η ιατρική σύσταση για την κατάκλιση επικεντρώνεται στην ανατομική υποστήριξη του αγκώνα. Η ύπτια στάση (ανάσκελα) είναι ιδανική. Το πάσχον χέρι δεν πρέπει να κρέμεται ή να ακουμπάει σκληρά στο στρώμα.

Η τοποθέτηση ενός μαλακού μαξιλαριού κάτω από ολόκληρο το μήκος του χεριού από τον ώμο μέχρι τον καρπό ανασηκώνει ελαφρώς το άκρο. Η ανύψωση αυτή διευκολύνει τη φλεβική επιστροφή και μειώνει το τοπικό οίδημα. Ο αγκώνας πρέπει να στηρίζεται σε ελαφριά κάμψη (περίπου 30-45 μοίρες).

Απαγορεύεται η πλήρης έκταση (τεντωμένο χέρι) διότι διατείνει υπερβολικά τους τένοντες καθώς και η πλήρης κάμψη η οποία συμπιέζει το ωλένιο νεύρο. Η ελαφριά κάμψη προσφέρει τη μέγιστη μυοτενόντια χαλάρωση.

6. Ύπτια θέση και εργονομία του χεριού

Κατά την ύπτια στάση ο ασθενής πρέπει να προσέχει τη θέση της παλάμης. Η περιστροφή του πήχυ επηρεάζει άμεσα την ένταση στον έξω επικόνδυλο. Εάν η παλάμη είναι στραμμένη προς τα κάτω (πρηνισμός) οι εκτείνοντες τένοντες συστρέφονται και τεντώνονται.

Η ενδεδειγμένη θέση είναι ο υπτιασμός δηλαδή η παλάμη να κοιτάζει προς το ταβάνι ή σε ενδιάμεση χαλαρή θέση προς το σώμα. Αυτή η μηχανική ευθυγράμμιση καταργεί τη στροφική τάση στο σημείο πρόσφυσης του τένοντα.

Η στήριξη της παλάμης πάνω στην κοιλιά είναι επίσης μια ασφαλής και ξεκούραστη επιλογή για πολλούς ασθενείς αρκεί ο καρπός να παραμένει σε ευθεία γραμμή.

7. Πλευρική στάση και αποφυγή άμεσης πίεσης

Εάν ο ύπνος στο πλάι είναι απαραίτητος πρέπει να γίνεται αποκλειστικά στην υγιή πλευρά. Ο ύπνος πάνω στον τραυματισμένο αγκώνα ασκεί άμεση συμπίεση στη φλεγμαίνουσα περιοχή επιδεινώνοντας δραματικά την ισχαιμία και τον πόνο.

Κοιμώμενος στην υγιή πλευρά ο ασθενής οφείλει να αγκαλιάσει ένα μεγάλο και σταθερό μαξιλάρι στο ύψος του στήθους. Το πάσχον χέρι στηρίζεται πάνω στο μαξιλάρι αποτρέποντας την εσωτερική στροφή του ώμου και την πτώση του αγκώνα προς το κρεβάτι.

Η πρηνής θέση (μπρούμυτα) απαγορεύεται διότι αναγκάζει τα χέρια να τοποθετηθούν κάτω από το σώμα ή πάνω από το κεφάλι διατείνοντας ακραία ολόκληρο το νευρομυϊκό πλέγμα του άνω άκρου.

8. Χρήση νυχτερινού νάρθηκα έκτασης

Το κλειδί της θεραπείας για τον νυχτερινό πόνο δεν εφαρμόζεται στον αγκώνα αλλά στον καρπό. Η συνταγογράφηση ενός άκαμπτου νάρθηκα καρπού (splint) για τον ύπνο αποτελεί ιατρικό πρωτόκολλο.

Ο νάρθηκας ακινητοποιεί τον καρπό σε ελαφριά έκταση. Εμποδίζοντας την ασυναίσθητη κάμψη του καρπού κατά τη διάρκεια της νύχτας καταργείται πλήρως η έλξη που ασκείται στους εκτείνοντες τένοντες του αγκώνα. Το χέρι αναπαύεται και η περιοχή του επικονδύλου απεγκλωβίζεται από τις μηχανικές δυνάμεις.

Ο νάρθηκας πρέπει να αφαιρείται το πρωί για να επιτραπεί η φυσιολογική κίνηση ωστόσο η νυχτερινή χρήση του αποδεδειγμένα επιταχύνει τον ρυθμό επούλωσης του εκφυλισμένου ιστού.

9. Κρυοθεραπεία πριν την κατάκλιση

Ο έλεγχος του φλεγμονώδους κύκλου πριν από τον ύπνο ελαττώνει την ένταση των συμπτωμάτων. Η εφαρμογή παγοκύστης απευθείας πάνω στον έξω επικόνδυλο (πάντα με προστατευτικό ύφασμα) για δέκα έως δεκαπέντε λεπτά προκαλεί βαθιά αγγειοσυστολή.

Το ψύχος μειώνει την τοπική αιμάτωση περιορίζοντας το οίδημα και την απελευθέρωση ουσιών που προκαλούν πόνο (όπως η βραδυκινίνη). Ταυτόχρονα η χαμηλή θερμοκρασία επιβραδύνει την ταχύτητα αγωγής των νευρικών ερεθισμάτων προσφέροντας ισχυρή τοπική αναισθησία.

Αυτή η μη φαρμακολογική παρέμβαση αποτελεί έναν άριστο τρόπο προετοιμασίας της άρθρωσης δημιουργώντας ένα παράθυρο ανακούφισης για την έλευση του ύπνου.

10. Φαρμακολογική παρέμβαση

Στην οξεία φάση της πάθησης η φαρμακευτική αγωγή θεωρείται απαραίτητη. Η λήψη ενός μη στεροειδούς αντιφλεγμονώδους φαρμάκου μετά το δείπνο καταστέλλει τον μεταβολισμό του αραχιδονικού οξέος αναχαιτίζοντας τη χημική φλεγμονή κατά τις ώρες του ύπνου.

Η χρήση τοπικών αντιφλεγμονωδών αλοιφών ή εμπλάστρων προσφέρει εξαιρετική εστιασμένη δράση χωρίς να επιβαρύνει το πεπτικό σύστημα. Η δραστική ουσία απορροφάται απευθείας από το δέρμα προσφέροντας σταθερή αναλγησία.

Η τοπική έγχυση κορτιζόνης αποτελεί ιατρική επιλογή για έντονο ανθεκτικό πόνο ωστόσο χρησιμοποιείται με μεγάλη προσοχή καθώς οι συχνές ενέσεις μπορεί να προκαλέσουν περαιτέρω ατροφία του ήδη εκφυλισμένου τένοντα.

11. Ο ρόλος της αυχενικής ριζοπάθειας

Συχνά ο επίμονος πόνος στον αγκώνα μπορεί να μην προέρχεται καν από τον ίδιο τον τένοντα. Το νευρικό δίκτυο του χεριού (βραχιόνιο πλέγμα) εκφύεται από την αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Μια παγιδευμένη νευρική ρίζα στον αυχένα μπορεί να αντανακλά πόνο ακριβώς στον επικόνδυλο.

Εάν ο πόνος συνοδεύεται από μούδιασμα που κατεβαίνει στα δάχτυλα ή εάν η αλλαγή της θέσης του λαιμού στο μαξιλάρι επηρεάζει τον πόνο του αγκώνα απαιτείται έλεγχος της αυχενικής μοίρας.

Η χρήση ενός ανατομικού αυχενικού μαξιλαριού αφρού μνήμης διασφαλίζει ότι η σπονδυλική στήλη παραμένει ευθυγραμμισμένη αποκλείοντας τυχόν δευτερογενείς νευρολογικούς παράγοντες που επιδεινώνουν το σύμπτωμα.

12. Ήπιες ισομετρικές συσπάσεις

Πριν από την κατάκλιση η ενεργοποίηση της κυκλοφορίας του αίματος στην περιοχή προάγει την επούλωση. Δεδομένου ότι η δυναμική κίνηση προκαλεί πόνο συστήνονται ελαφρές ισομετρικές συσπάσεις (μυϊκή σύσπαση χωρίς κίνηση της άρθρωσης).

Με τον αγκώνα λυγισμένο σε ορθή γωνία ο ασθενής βάζει το υγιές χέρι πάνω από την πάσχουσα παλάμη. Στη συνέχεια προσπαθεί να ανασηκώσει τον πάσχοντα καρπό προς τα πάνω ασκώντας αντίσταση με το υγιές χέρι ώστε να μην υπάρξει καθόλου κίνηση.

Η άσκηση αυτή για πέντε δευτερόλεπτα με μηδαμινή ένταση αυξάνει τη ροή του αίματος στον τένοντα προσφέροντας τα θρεπτικά συστατικά που απαιτούνται για τη νυχτερινή αναδόμηση του κολλαγόνου.

13. Διαγνωστικά σημεία ανησυχίας

Η έξω επικονδυλίτιδα είναι μια επώδυνη αλλά αυτοπεριοριζόμενη πάθηση. Ωστόσο εάν η άρθρωση παρουσιάσει ερυθρότητα οίδημα και τοπική αύξηση της θερμοκρασίας αυτά τα συμπτώματα δεν συνάδουν με την τυπική τενοντοπάθεια.

Τα σημεία αυτά μπορεί να υποδηλώνουν σηπτική αρθρίτιδα ή θυλακίτιδα του ωλεκράνου (φλεγμονή του σάκου στην πίσω πλευρά του αγκώνα) οι οποίες χρήζουν άμεσης κλινικής αντιμετώπισης και πιθανής αντιβιοτικής θεραπείας.

Επίσης η πλήρης αδυναμία έκτασης των δαχτύλων υποδεικνύει ρήξη του τένοντα και απαιτεί άμεσο απεικονιστικό έλεγχο με μαγνητική τομογραφία.

14. Πίνακας παρεμβάσεων νυχτερινής ανάπαυσης

Συνοπτικός οδηγός για τη βέλτιστη εργονομία του χεριού.

15. Βιομηχανική αποκατάσταση

Η θεραπεία της επικονδυλίτιδας είναι μαραθώνιος και όχι σπριντ. Μόλις ο νυχτερινός πόνος ελεγχθεί ξεκινά η φάση της λειτουργικής αποκατάστασης. Στόχος δεν είναι η απλή μείωση της φλεγμονής αλλά η αλλαγή της δομής του τένοντα.

Η φυσικοθεραπεία επικεντρώνεται σε εκκεντρικές ασκήσεις ενδυνάμωσης (αργή ελεγχόμενη επιμήκυνση του μυός υπό αντίσταση). Οι ασκήσεις αυτές διεγείρουν τους ινοβλάστες να παράγουν νέο υγιές κολλαγόνο το οποίο παρατάσσεται παράλληλα στις γραμμές τάσης ενισχύοντας τη μηχανική αντοχή του τένοντα.

Η προσαρμογή του εργασιακού περιβάλλοντος (π.χ. αλλαγή γωνίας πληκτρολογίου ή αλλαγή λαβής εργαλείων) προλαμβάνει την επανεμφάνιση των μικροτραυματισμών και εγγυάται μακροχρόνια ανώδυνες νύχτες.

16. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Μπορώ να χρησιμοποιώ το επικόνδυλο περικάρπιο (ιμάντα αγκώνα) και στον ύπνο;

Απαγορεύεται η χρήση του ειδικού ιμάντα (strap) συμπίεσης κατά τη διάρκεια του ύπνου. Ο ιμάντας προορίζεται για την απορρόφηση των δυνάμεων κατά τη διάρκεια της κίνησης και της εργασίας. Στον ύπνο η παρατεταμένη συμπίεση θα διακόψει την κυκλοφορία του αίματος και θα επιδεινώσει την ισχαιμία.

2. Γιατί πονάει περισσότερο το πρωί όταν ξυπνάω;

Ο πρωινός πόνος και η δυσκαμψία είναι κλασικά σημεία της τενοντοπάθειας. Προκαλούνται από την αδράνεια των ιστών και τη συσσώρευση φλεγμονωδών υγρών τη νύχτα. Οι ελαφριές κινήσεις και η θερμότητα το πρωί βοηθούν στη γρήγορη λύση της δυσκαμψίας.

3. Μπορεί η πάθηση να οφείλεται στην έντονη γυμναστική με βάρη;

Βεβαίως. Παρά την ονομασία “tennis elbow” οι περισσότεροι ασθενείς δεν παίζουν τένις. Οποιαδήποτε δραστηριότητα περιλαμβάνει σφιχτό πιάσιμο και επανειλημμένη άρση βαρών καταπονεί άμεσα τους εκτείνοντες τένοντες του πήχυ.

Βιβλιογραφία

• Διαβάστε σχετικές κλινικές μελέτες στο PubMed
• Αναζήτηση ακαδημαϊκών άρθρων στο Google Scholar

Αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο προορίζεται για ενημέρωση και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας για εξατομικευμένη θεραπεία.